ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΔΟΚΙΜΙΟ ΙΣΤΟΡΙΑΣ ΤΟΥ ΚΚΕ, ΜΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΣΤΗΝ ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ 21η ΑΠΡΙΛΙΟΥ ΚΑΙ ΤΟ ‘’ΑΜΕΡΙΚΑΝΟΚΙΝΗΤΟ’’...

Του Αλέξανδρου Ζώρη, μέλους του Ε.ΠΟ.Κ.

Μεγάλη όσο και απροσδόκητη έκπληξη απετέλεσε το άρθρο της εφημερίδας ‘’Βήμα’’ της 07/02/24, με τίτλο Δικτατορία 1967 : Το πραξικόπημα ήταν τελικά «made in Greece». Ο αρθρογράφος αναφέρεται στο γεγονός της πρόσφατης έκδοσης του νέου Δοκιμίου Ιστορίας του ΚΚΕ[1], το οποίο αφορά την περίοδο 1967 – 1974. Οι ιστορικοί του Περισσού κατέληξαν πλέον στο συμπέρασμα ότι το κίνημα της 21^ης Απριλίου ήταν ενδοελληνική υπόθεση και ότι δεν υπήρξε σχεδιασμός από ΗΠΑ/ΝΑΤΟ για την προετοιμασία, έκρηξη και επικράτηση του κινήματος. Οπωσδήποτε αυτή η παραδοχή προκαλεί αίσθηση, μιας και η αντίθετη άποψη[2] αποτελούσε εμβληματική, θα λέγαμε, θέση τόσο του ΚΚΕ, όσο και της ευρύτερης Αριστεράς[3] όλα αυτά τα χρόνια. Θέση η οποία είχε διαχυθεί σε ακόμη ευρύτερα στρώματα της ελληνικής κοινωνίας. Είναι σίγουρα προς τιμήν του ΚΚΕ, το γεγονός της εναρμόνισής του με τα σύγχρονα ιστοριογραφικά δεδομένα, πόσο μάλλον όταν το συγκεκριμένο κόμμα μας έχει συνηθίσει σε εντελώς στρατευμένες και ας μας επιτραπεί η έκφραση, στενόμυαλες ιστορικές προσεγγίσεις! Ας ελπίσουμε πως και άλλοι θα ακολουθήσουν το παράδειγμά τους...

Εντούτοις, ο προσεκτικός αναγνώστης μπορεί να διαπιστώσει κάτι κραυγαλέα λάθος, το οποίο αναφέρει ο υπογράφων το συγκεκριμένο άρθρο, Λάμπρος Σταυρόπουλος. Αναφέρει λοιπόν ο αρθρογράφος σχετικά με τη νέα θεώρηση του ΚΚΕ, πως ‘’Είναι μια θέση που εξ αντικειμένου ανοίγει μια μεγάλη συζήτηση καθώς η ανάμειξη των ΗΠΑ στο πραξικόπημα θεωρείται εδώ και δεκαετίες δεδομένη’’.

Στην πραγματικότητα, η θέση πως το κίνημα της 21^ης Απριλίου ήταν ‘’αμερικανοκίνητο’’, ιστοριογραφικά έχει καταρριφθεί εδώ και αρκετές δεκαετίες, κατόπιν πλήθους δημοσιεύσεων από Έλληνες και ξένους συγγραφείς που μελέτησαν πλείστα αμερικανικά αρχεία. Σημειωτέον ότι οι συγκεκριμένοι συγγραφείς δεν μπορούν να θεωρηθούν σε καμία περίπτωση ως ‘’φιλοχουντικοί’’. Απλούστατα, λόγω του γεγονότος ότι το καθεστώς της 21^ης Απριλίου δεν είναι αρεστό στο καθεστώς της Μεταπολίτευσης, προφανώς και η παραδοχή της μη αμερικανικής εμπλοκής, δεν διατυμπανίστηκε ποτέ, όυτε έγινε προσπάθεια από κάποιον επίσημο φορέα να αποκαταστήσει την αλήθεια και κυρίως να διαδόσει τη νεώτερη αυτή θεώρηση. Έγινε απλώς μια σιωπηρή αποδοχή[4] από τους σοβαρούς ιστοριογραφικούς κυκλούς, χωρίς παρόλα αυτά να εμποδίστεί η διάδοση της προπαγάνδας περί του αντιθέτου. Για του λόγου το αληθές, ας κάνουμε μια σύντομη αναδρομή στο θέμα και να δούμε την βασικότερη σχετική βιβλιογραφία χρονολογικά.

1975 κυκλοφορεί η τρίτομη «Ιστορία της Δικτατορίας»[5], του δημοσιογράφου και απόστρατου αξιωματικού του Πολεμικού Ναυτικού, Σόλωνα Γρηγοριάδη[6]. Στο κλείσιμο της εργασίας του, ο συγγραφέας, παρά την περιρρέουσα ατμόσφαιρα της εποχής, παραδέχεται ότι μέχρι εκείνη την στιγμή και παρά τις προσπάθειες του Κονγκρέσου των ΗΠΑ, δεν υπάρχουν αποδείξεις περί εμπλοκής στην προετοιμασία και καθοδήγηση του κινήματος της 21^ης Απριλίου και δεν διστάζει να στηλιτεύσει βιβλία εκείνης της εποχής (π.χ. του Κάτρη) που με ατεκμηρίωτο τρόπο παρουσίαζαν το ζήτημα.

1977 εκδίδεται στις ΗΠΑ και το επόμενο έτος στην Ελλάδα, το βιβλίο του Λώρενς Στερν (Laurence Stern) με τίτλο «Λάθος Άλογο – Η Πολιτική του Επεμβατισμού και η Αποτυχία της Αμερικανικής Διπλωματίας». Ο συγγραφέας, διακεκριμένος Αμερικανός δημοσιογράφος (Washington Post) σαφώς "αντιχουντικός", θαυμαστής των Γεωργίου και Ανδρέα Παπανδρέου και του αρχιεπισκόπου και προέδρου της Κύπρου, Μακαρίου, πραγματοποιεί έρευνα πάνω στο ζήτημα της αμερικανικής πολιτικής τότε στην Ελλάδα και εστιάζει ειδικά στο ζήτημα της εμπλοκής των ΗΠΑ, στην προετοιμασία και επιβολή του κινήματος της 21ης Απριλίου. Το συμπέρασμά του είναι αρνητικό! Οι ΗΠΑ πιάστηκαν σχεδόν στον ύπνο εκείνη την νύχτα. Οι πηγές του, προερχόμενες τόσο από το State Department όσο και από την CIA, λόγω του απορρήτου των πληροφορίων (δεν είχαν αποχαρακτηριστεί τα αντίστοιχα έγγραφα τότε), δεν ήταν δυνατόν να κατονομαστούν, αλλά η οπτική του έμελε να δικαιωθεί 20 έτη μετά.

1997 πραγματοποιείται η κυκλοφορία του βιβλίου του γνωστού δημοσιογράφου Αλέξη Παπαχελά, που φέρει τον τίτλο «Ο Βιασμός της Ελληνικής  Δημοκρατίας, ο Αμερικανικός Παράγων 1947 – 1967». Ιδιαίτερα ευπώλητο βιβλίο, το οποίο μέχρι σήμερα έχει πραγματοποιήσει 21 επανεκδόσεις. Εκεί, για πρώτη φορα αναλύονται οι σχέσεις των ΗΠΑ με την Ελλάδα από το 1947 έως και το τέλος του 1967, μέσα από αποχαρακτηρισμένα έγγραφα του State Department, της CIA και του Συμβουλίου Ασφαλείας του Λευκού Οικού[7]. Επίσης αξιοποιούνται και συνεντεύξεις που παραχώρησαν στον συγγραφέα, Αμερικανοί αξιωματούχοι της εξεταζόμενης περιόδου και πολιτικά πρόσωπα της Ελλάδος. Το σημαντικότερο γεγονός που αναδύεται από το βιβλίο, είναι η πλήρης κατάρριψη του μύθου περί "αμερικανοκίνητου πραξικοπήματος".

2002 ο πανεπιστημιακός καθηγητής Σωτήρης Ριζάς[8] κυκλοφορεί το βιβλίο του, «Οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Δικτατορία των Συνταγματαρχών και το Κυπριακό Ζήτημα 1967 – 1974», που εξετάζει τις σχέσεις της 21ης Απριλίου και της 25ης Νοεμβρίου με τις ΗΠΑ ως προς την πολιτική στο Κυπριακό ζήτημα. Βασισμένος κυρίως σε αμερικανικά και βρετανικά αρχεία που μόλις είχαν αποχαρακτηριστεί, διευκρινίζει πολλά σημεία που δεν ήταν σαφή έως τότε και συμβάλλει σημαντικά στην κατανόηση της ιστορίας της τότε περιόδου και στην περαιτέρω έρευνα. Ως προς την εμπλοκή των ΗΠΑ για την προετοιμασία και επιβολή της 21^ης Απριλίου, η άποψή του, βασισμένη στα ντοκουμέντα που ερεύνησε, είναι αρνητική.

Αξίζει να μνημονεύσουμε επίσης μία εργασία που δεν πρόκειται για βιβλίο που κυκλοφορεί στο εμπόριο, άλλα είναι όμως μια πολύ σημαντική έρευνα για τις διεθνείς σχέσεις της 21ης Απριλίου. Πρόκειται για τη διδακτορική διατριβή που κατέθεσε στο πανεπιστήμιο του Leicester το 2003 η Helen Conispoliatis , με τίτλο "Facing the Colonels: British and  American 

diplomacy towards the Colonels' Junta in Greece, 1967-1970". Η συγγραφέας εξετάζει τις ελληνοαμερικανικές και ελληνοβρετανικές σχέσεις κατά την περίοδο 1967-70, χρησιμοποιώντας δημοσιευμένο, αλλά κυρίως αδημοσίευτο υλικό από τα αμερικανικά και τα βρετανικά αρχεία. Τα συμπεράσματα της συγγραφέως ως προς την ανάμιξη των ΗΠΑ, είναι ανάλογα με όσα εκθέσαμε παραπάνω.

Κλείνοντας, να αναφέρουμε πως στα βιβλία[9] του Μάνου Χατζηδάκη, κατ’εξοχήν ερευνητή της περίοδου του καθεστώτος της 21^ης Απριλίου, γίνεται εκτενής αναφορά στο ζήτημα, αξιοποιώντας και συνδυάζοντας τiς πληροφορίες από τα βιβλία των Στερν και Παπαχελά, της διατριβής της Conispoliatis αλλά και της επίσημης έκδοσης ντοκουμέντων του State Department, με τίτλο Foreign Relations of the United States, η οποία κυκλοφορεί ελέυθερα στο διαδίκτυο.

Να αναφέρουμε πάντως πως υπάρχουν βιβλία ξένων συγγραφέων που καταπιάνονται, μεταξύ άλλων, με το συγκεκριμένο ζήτημα, αξιοποιώντας τα αντίστοιχα ντοκουμέντα, αλλά δυστυχώς δεν έχουν μεταφραστεί στα ελληνικά. Χαρακτηριστικότερο παράδειγμα, το βιβλίο του πανεπιστημιακού καθηγητή James Edward Miller, με τίτλο The United States and the Making of Modern Greece, History and Power 1950 – 1974, του 2009.

Συμπέρασμα

Για να ακριβολογούμε λοιπόν, αυτό που παρουσιάζει ο αρθρογράφος του Βήματος ως ‘’δεδομένη θέση’’, είναι μεν όντως δεδομένη, όχι όμως στον χώρο της έγκυρης και σοβαρής ιστοριογραφίας, αλλά στον χώρο της προπαγάνδας, της παραφιλολογίας και της συνωμοσιολογίας. Ευελπιστούμε ότι κάποια στιγμή τα κυριότερα ΜΜΕ, τα πολιτικά κόμματα και κυρίως το εκπαιδευτικό σύστημα (οι βασικοί δηλαδή φορείς διάδοσης ιδεών και διαμόρφωσης της ιστορικής και πολιτικής συνειδήσεως), θα αποκαταστήσουν την ιστορική αδικία.

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ:

[1] Εγκεκριμένο από την Κεντρική Επιτροπή του κόμματος.

[2] Ότι δηλαδή το κίνημα έγινε κατ’εντολή των ΗΠΑ ή εστώ της CIA.

[3] Πρωτοστατούντος του Ανδρέα Παπανδρέου και του ΠΑΚ, ήδη από την περίοδο της 21^ης Απριλίου.

[4] Ενδεικτικά, το συλλογικό έργο «Η Δικτατορία των Συνταγματαρχών και η Αποκατάσταση της Δημοκρατίας». Πρόκειται για τα πρακτικά συνεδρίου που διοργανώθηκε το 2014 και ως βιβλίο κυκλοφόρησε το 2016 από το «Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων». Επίσης, Σωτήρης Βαλντέν «Παράταιροι Εταίροι – Ελληνική Δικτατορία, Κομμουνιστικά Καθεστώτα και Βαλκάνια 1967 – 1974», του 2009, σελ. 44, όπου ο συγγραφέας (σ.σ. συμμετείχε σε αντιστασιακή οργάνωση κάτα την περίοδο της 21^ης Απριλίου) τονίζει πως «η εικόνα της χούντας ως ενός -έξωθεν επιβεβλημένου- ξένου προς την ελληνική κοινωνία σώματος, με έναν λαό και πολιτικό κόσμο καθολικά αντιστεκόμενους, είναι εξαιρετικά απλουστευτική και σε σημαντικό βαθμό ανακριβής».

[5] Αν και είναι γνωστό και ως αυτοτελές έργο, στην πραγματικότητα αποτέλεσε τους 3 τελευταίους τόμους από την συνολικά επτάτομη (στην αρχική έκδοση) «Ιστορία της Συγχρόνου Ελλάδος 1941 – 1974».

[6] Ο συγγραφέας συμμετείχε σε αντιστασιακή οργάνωση επί 21^ης Απριλίου. Κατά την Κατοχή, τόσο ο ίδιος, όσο και ο πατέρας και ο αδερφός του, συμμετείχαν στο ΕΑΜ/ΕΛΑΣ. Ήταν επισήμως χρισμένος από το ΚΚΕ ως ιστορικός του για την Κατοχική περίοδο. Ως ιστοριογράφο για την περίοδο της 21^ης Απριλίου, οι Μελέτης Μελετόπουλος και Τάσος Κωστόπουλος, τον θεωρούν από τους αντικειμενικότερους.

[7] Τα περισσότερα εκ των οποίων ερχόντουσαν στο φως για πρώτη φορά.

[8] Έχει διδάξει στην Εθνική Σχολή Δημόσιας Διοίκησης, στο Ανοιχτό Πανεπιστήμιο και στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.

[9] Πλήρης ανάλυση ειδικά στο βιβλίο «Η Εξωτερική Πολιτική 21.04.67 έως 24.11.73»

Ε.ΠΟ.Κ.

ΟΙ ΛΑΜΟΓΙΕΣ ΤΟΥ "ΛΑΜΟΓΙΑ ΣΤΟ ΧΑΚΙ" ΚΑΙ Η ΑΠΟΔΟΜΗΣΗ ΤΟΥΣ

Του Αλέξανδρου Ζώρη, μέλους του Ε.ΠΟ.Κ.

Σχετικά με το πολυδιαφημισμένο (από τα συστημικά ΜΜΕ) βιβλίο του Διονύση Ελευθεράτου, με τίτλο "Λαμόγια στο Χακί", έχει ήδη γραφεί άρθρο στην ιστοσελίδα μας, από τον κο Μάνο Χατζηδάκη, με τίτλο "Λαμόγια στο Χακί - Η Ιστορική Λαθροχειρία & η Αναγκαία Απάντηση". Εκεί λοιπόν, ο κος Χατζηδάκης περιγράφει το ύφος, τις πηγές, την τεκμηρίωση, αλλά και την επιχειρηματολογία και μεθοδολογία που χρησιμοποίησε ο κος Ελευθεράτος κατά τη δημιουργία του πονήματός του. Δείχνει δηλαδή τη νοοτροπία και τον τρόπο δόμησης αυτού του βιβλίου. Σκοπός του δικού μας άρθρου είναι να δώσουμε κάποια συγκεκριμένα και απτά παραδείγματα από το βιβλίο του κου Ελευθεράτου και να τα αντικρούσουμε, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα και μια σημαντική πτυχή της νοοτροπίας του κου Ελευθεράτου ως προς το πώς γράφει ιστορία. Αυτή η πτυχή έχει να κάνει με το γεγονός ότι σε πολλές περιπτώσεις αναφερόμενων γεγονότων από τον κο Ελευθεράτο, όχι απλά υπάρχουν στοιχεία και μαρτυρίες που αντικρούουν τις δικές του πηγές (άρα θα έπρεπε ως στοιχειωδώς αντικειμενικός συγγραφέας να τα είχε λάβει υπ' όψιν), αλλά σε κάποιες περιπτώσεις αυτά τα στοιχεία υπάρχουν μέσα σε βιβλία που υποτίθεται ότι έχει χρησιμοποιήσει και ο ίδιος, εφόσον τα παραθέτει στο τέλος του έργου του ως βιβλιογραφία (άρα, κάλλιστα μπορεί να συμπεράνει κάποιος  ότι ο κος Ελευθεράτος, είτε παραθέτει στην βιβλιογραφία του, έργα που δεν έχει διαβάσει, είτε επιλέγει το ποια στοιχεία θα παρουσιάσει από αυτά…). Βάση του άρθρου μας, αποτελούν τα στοιχεία από το βιβλίο του κου Χατζηδάκη "Λαμόγια Χωρίς Χακί - Η Απάντηση στο "Λαμόγια στο Χακί" και την Ιστορική Λαθροχειρία" (όπως άλλωστε και το άρθρο του κου Χατζηδάκη το οποίο αναφέραμε, αποτελεί τον πρόλογο του βιβλίου του), προσθέτοντας όμως και αρκετές  δικές μας, επιπλέον πινελιές! Παροτρύνουμε τους αναγνώστες να μελετήσουν το βιβλίο του κου Χατζηδάκη, ώστε να έχουν ολοκληρωμένη την εικόνα του θέματος.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα για το ότι ο κος Ελευθεράτος επιλέγει να κρατήσει όποια βιβλιογραφική αναφορά τον βολεύει για κάποιο γεγονός, αγνοώντας ταυτόχρονα πλείστες άλλες, αντίθετες αναφορές για το ίδιο γεγονός , είναι  ο διάλογος μεταξύ Σ. Παττακού και Α. Παπανδρέου, όπως αποτυπώνεται στο βιβλίο του τελευταίου (Η Δημοκρατία στο Απόσπασμα) και τον παραθέτει με αυτή την εκδοχή και ο κος Ελευθεράτος! Φυσικά μας αποκρύπτει ότι υπάρχει και άλλη εκδοχή του ίδιου διάλογου, γνωστή τουλάχιστον από τη δεκαετία του '80 ή και νωρίτερα. Ο πρώην βουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Δήμος Μπότσαρης  στο βιβλίο του "Ανδρέας" του 1984 και σελίδες 112-122, παραθέτει και τις δύο εκδοχές του διαλόγου, ενώ επισημαίνει στη σελίδα 110 τα εξής για την 2η εκδοχή του διαλόγου (αυτή δηλαδή που δεν παρουσίασε ποτέ στους αναγνώστες του ο κος Ελευθεράτος) "Ο διάλογός του με τον Παττακό δεν έχει αμφισβητηθεί, αφού υπάρχει στο αρχείο του η κασέτα, που ο κάτοχός της ισχυρίζεται ότι είναι γνήσια και αυθεντική. Απομαγνητοφώνηση της κασέτας, έχει δημοσιευθεί σε καθημερινή εφημερίδα της Αθήνας που δεν κυκλοφορεί σήμερα".  Στο βιβλίο του "Η Μεγάλη Περιπέτεια" που κυκλοφόρησε το 1987, Ο συγγραφέας του, Θεοφύλακτος Παπακωνσταντίνου, γράφει τα εξής σχετικά με την εκδοχή Παττακού για τον διάλογο  "Το κείμενο της συνομιλίας αυτής δημοσιεύθηκε επανειλημμένως , δεν αμφισβητήθηκε ποτέ από κανένα και μας δίνει ανάγλυφο τον χαρακτήρα του Ανδρέα" και στη συνέχεια παραθέτει κάποια αποσπάσματα. Ο ίδιος ο Σ. Παττακός εν τέλει δημοσιεύει ολόκληρο τον διάλογο στο βιβλίο του "Ημέραι και Έργα" το 1998. Ο καλόπιστος αναγνώστης ας αναρωτηθεί λοιπόν. Ο κος Ελευθεράτος, ως υποτίθεται αντικειμενικός ιστοριογράφος, όφειλε ή δεν όφειλε να παρουσιάσει και την αντίθετη εκδοχή του ίδιου γεγονότος, εφόσον αυτή μαρτυρείται στην βιβλιογραφία; Αλλά ακόμη και αν υποθέσουμε ότι ο κος Ελευθεράτος αγνοεί τα συγκεκριμένα συγγράμματα, γνωρίζει όμως σίγουρα το βιβλίο του Θεόδωρου Κουλουμπή (71…74: Σημειώσεις ενός πανεπιστημιακού), εφόσον το έχει συμπεριλάβει στη βιβλιογραφία του! Σε αυτό λοιπόν το βιβλίο, υπάρχει μία περικοπή που θεωρούμε ότι θα έπρεπε να είχε προβληματίσει τουλάχιστον τον κο Ελευθεράτο για το αν ο διάλογος στο βιβλίο του Παπανδρέου αποτυπώνει την πραγματικότητα! Στη σελίδα 291 λοιπόν, όπου υπάρχει η ημερολογιακή καταγραφή με ημερομηνία 09.04.1974, γράφει ο Κουλουμπής για τον Νικόλαο Μακαρέζο "Ενώ μιλούσε για τον Ανδρέα Παπανδρέου, είπε ότι ο Ανδρέας είναι γελοίο υποκείμενο. Θα πρέπει να ακούσετε κάποια φορά, μου είπε, τη συζήτησή του με τον Παττακό, η οποία είχε μαγνητοφωνηθεί, και εκεί θα δείτε πως ο Ανδρέας σερνόταν μπροστά στον Παττακό"…

Μιας και αναφέραμε το βιβλίο του Κουλουμπή, μέσα από αυτό μας δίνει μια"συγκλονιστική" πληροφορία ο κος Ελευθεράτος (σελ. 23-25)! Ότι ο Κωνσταντίνος Μανιαδάκης, υπουργός του καθεστώτος της 4ης Αυγούστου, δεν συμπαθούσε τη "χούντα"!!Τρομερό επιχείρημα, λες και όλοι οι δικτάτορες ή αξιωματούχοι δικτατορικών καθεστώτων, συμπαθούν αλλήλους αναγκαστικά ή δείχνουν υποχρεωτικά αλληλεγγύη σε αντίστοιχα καθεστώτα! Τον πληροφορούμε πάντως τον κο Ελευθεράτο ότι υπάρχει αλληλογραφία Μανιαδάκη-Λαδά (σε βιβλίο του Κ. Πλεύρη, διευθυντή του γραφείου του Λαδά) οπού δείχνει άλλες απόψεις του Μανιαδάκη να εκφράζονται...

Άλλη, εξίσου "συγκλονιστική" πληροφορία, στις σελίδες 25 και 26, η επιστολή του Σάββα Κωνσταντόπουλου στον Κ. Καραμανλή, όπου ο "θεωρητικός" του καθεστώτος (όπως τον αποκαλεί ο κος Ελευθεράτος) εκφράζεται αρνητικά για την κατάσταση που επικρατεί. Αφού μιλάει για "φαυλότητα" ο "θεωρητικός" του καθεστώτος, έτσι θα είναι, υποθέτει ο κος Ελευθεράτος! Να του υπενθυμίσουμε όμως ότι ο Σ. Κωνσταντόπουλος τα είχε καλά με όλους από την ευρύτερη εθνικόφρονα παράταξη (Καραμανλή, αρχιεπίσκοπο Μακάριο, Βασιλέα Κωνσταντίνο, καθώς και Ιωαννίδη μετά…, όλοι δηλαδή αντίπαλοι του Παπαδόπουλου και αντίπαλοι μεταξύ τους). Άρα, προφανώς και έλεγε στον καθένα από αυτούς, ότι ήθελαν να ακούσουν…[1]Αλλά αφού κάναμε αναφορά στον Σ. Κωνσταντόπουλο, ας πούμε και για την περίπτωση που περιγράφει ο κος Ελευθεράτος στις σελίδες 248 - 249. Προκειμένου να πλήξει το κύρος του τότε υπουργού Οικονομικών Αδαμάντιου Ανδρουτσόπουλου και με αφορμή μία όντως υπερβολική και ατυχή σε έκφραση, εγκύκλιο του υπουργού, μας πληροφορεί ο κος Ελευθεράτος ότι μέχρι και ο Σ. Κωνσταντόπουλος αγανάκτησε με αύτη και έγραψε επικριτικό άρθρο (πράγματι έτσι έγινε)! Αυτό όμως που δεν μας πληροφόρησε, είναι το γεγονός ότι μετά την αποχώρηση Ανδρουτσόπουλου από την κυβέρνηση τον Μάιο του 1973, ο Κωνσταντόπουλος έγραψε εξυμνητικό άρθρο για τον Ανδρουτσόπουλο, όπου παραδέχτηκε χαρακτηριστικά πως "Ως υπουργός των Οικονομικών εσήκωσε το βάρος μιας αποφασιστικής δημοσιονομικής μεταρρυθμίσεως. Έγινε, ως είναι φυσικόν, στόχος μεγάλων επικρίσεων. Η εναντίον του κριτική υπήρξεν άδικος και το γράφομεν ημείς οι οποίοι ησκήσαμεν κατ'αυτού έλεγχον κατά τα πρώτα βήματα της εφαρμογής της δημοσιονομικής  πολιτικής του".[2]

ΠΕΡΙ ΟΙΚΟΝΟΜΙΚΩΝ ΠΕΠΡΑΓΜΕΝΩΝ

Ένα κορυφαίο μαργαριτάρι του "Λαμόγια στο Χακί" είναι αυτό που γράφει στην σελίδα 294  ότι δήθεν ο λόγος που επιλέχθηκε ο Σπύρος Μαρκεζίνης το '73 ως πρωθυπουργός, ήταν για να βάλει σε τάξη τα οικονομικά που οι "χουντικοί" είχαν αποτύχει! Εκτός του  ότι δεν αντιλαμβανόμαστε καθόλου την λογική αυτού του συμπεράσματος (γιατί δηλαδή το να επιλέξει ο Παπαδόπουλος για πρωθυπουργό  έναν πολιτικό που υπήρξε στο παρελθόν επιτυχημένος υπουργός Συντονισμού, συνιστά απόδειξη αποτυχίας στα οικονομικά;)  ας ενημερώσει κάποιος τον κο Ελευθεράτο ότι στο βιβλίο - ημερολόγιο του Λεωνίδα Παπάγου που έχει συμπεριλάβει στη βιβλιογραφία του (Σημειώσεις 1967-1977), φαίνεται ότι ήδη από το '68 συνομιλούσε ο Παπαδόπουλος με τον Μαρκεζίνη για την πολιτικοποίηση! Μήπως από το '68 είχαν πρόβλημα με την οικονομία; Οι σχετικές συνεννοήσεις αναφέρονται επίσης και στον τόμο "ΕΛΛΑΣ Β" του "Νεωτέρου Εγκυκλοπαιδικού Λεξικού Ηλίου" και μάλιστα με αρκετές λεπτομέρειες, εφόσον ο εκδότης του "Ηλίου", Ιωάννης  Πασσάς ήταν αυτός που έδρασε ως διαμεσολαβητής μεταξύ Παπαδόπουλου και Μαρκεζίνη! Ξεκάθαρη αναφορά σε πρόθεση του Μαρκεζίνη για συνεργασία με το καθεστώς ήδη από το 1968, υπάρχει και στην επίσημη έκδοση ντοκουμέντων του State Department με τίτλο Foreign Relations of the United States και συγκεκριμένα στον τόμο "1964-1968 Volume XVI Cyprus; Greece; Turkey"(ντοκουμέντο 365 με ημερομηνία 27 Μαρτίου 1968).

Προκείμενου να κάνει στους αναγνώστες του ακόμα πιο μισητή την "χούντα" ο κος  Ελευθεράτος την παραλληλίζει με το καθεστώς Πινοσέτ (σελ. 232-3), ότι δήθεν τα καθεστώτα ήταν, ειδικά στην οικονομία, παρόμοια! Συγκεκριμένα αποκαλεί την οικονομική πολιτική επί Παπαδόπουλου, "πρωτονεοφιλελεύθερη" και ότι προηγήθηκε του Πινοσέτ όχι μόνο χρονικά αλλά και ως φιλοσοφία! Αδόκιμη σύγκριση εντελώς, σε όποιο τομέα και να γίνει αναφορά, διότι για το μεν καθεστώς Πινοσέτ υπάρχουν πλείστα στοιχεία για το πώς οι ΗΠΑ και ειδικότερα η CIA προετοίμασε το έδαφος και βοήθησε στην εγκαθίδρυση αυτού του καθεστώτος, σε αντίθεση με την περίπτωση της 21ης Απριλίου όπου όλα τα στοιχεία αποδεικνύουν ακριβώς το αντίθετο (μη εμπλοκή των ΗΠΑ). Δεν τίθεται επίσης θέμα σύγκρισης ως προς την σκληρότητα των δύο καθεστώτων, αφού επί Πινοσέτ χιλιάδες άνθρωποι δολοφονήθηκαν με πολιτικά κριτήρια, ενώ επί Παπαδόπουλου, υπήρξε αναίμακτη επικράτηση και πέρα από τα πρώτα μέτρα εκτάκτου ανάγκης προκειμένου να επικρατήσει το κίνημα, στη συνέχεια σταδιακά απελευθερώθηκαν οι εξόριστοι (μέχρι το σημείο του να κλείσουν οι τόποι εξορίας), καταργήθηκαν τα πιστοποιητικά κοινωνικών φρονημάτων το 1971, ενώ δόθηκαν και γενικές αμνηστίες (ακόμη και στον επίδοξο δολοφόνο του Παπαδόπουλου, Α. Παναγούλη). Όσο για τα οικονομικά, ειλικρινά απορούμε. Τι σχέση μπορεί να έχει το καθεστώς Πινοσέτ, όπου οι ιδιωτικοποιήσεις γνώρισαν την αποθέωση, με το καθεστώς Παπαδόπουλου όπου οι ΔΕΚΟ παρέμειναν κρατικές, κρατικοποιήθηκε ο Ιππόδρομος, οι δημόσιες επενδύσεις αυξήθηκαν και εκπονήθηκαν 5ετη (και 15ετες) προγράμματα οικονομικής αναπτύξεως ; Πως συμβιβάζεται ο νεοφιλελευθερισμός με τον ενδεικτικό και προοπτικό προγραμματισμό της οικονομίας, καθώς και με την συνταγματική κατοχύρωση (για πρώτη φορά στην Ελλάδα) της κοινωνικής και οικονομικής δημοκρατίας (δηλαδή την συνταγματική κατοχύρωση του κοινωνικού κράτους); Να τονίσουμε επίσης ότι ο μαρξιστής καθηγητής Μάριος Νικολινάκος[3](τον οποίο γνωρίζει βιβλιογραφικά ο κος Ελευθεράτος μιας και παραθέτει κάποιο έργο του στην βιβλιογραφία του) τον Νοέμβριο του 1969 σε σχόλιό του που μεταδόθηκε από την ελληνική εκπομπή της  Deutsche Welle, υποστήριξε ότι το πρώτο 5ετές πρόγραμμα της 21ης Απριλίου, ήταν  πρακτικά μία αντιγραφή του 5ετούς προγράμματος 1966-1970 που εκπονήθηκε από την κυβέρνηση της Ενώσεως Κέντρου! Την Ένωση Κέντρου όμως αναφέρει ο κος Ελευθεράτος ως παράδειγμα κυβέρνησης που ακολούθησε κευνσιανές πολιτικές (σελ. 232), προκειμένου να δείξει την αντίθεση με τους "πρωτονεοφιλελεύθερους" της 21ης Απριλίου! Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι την άποψη Νικολινάκου την συμμεριζόταν και ο Γιάγκος Πεσμαζόγλου, όπως φαίνεται στο συλλογικό έργο σε επιμέλεια Clogg - Γιαννόπουλου(σελ. 77), το όποιο έργο χρησιμοποιεί βιβλιογραφικά πολύ ο κος Ελευθεράτος, αλλά φαίνεται ότι αυτή την πληροφορία την αγνόησε…Τέλος, οφείλουμε να πούμε ότι η οικονομική ανάπτυξη της Χιλής επί Πινοσέτ άργησε αρκετά να συμβεί (με κάποια έτη να υπάρχει και αρνητικό ρεκόρ), ενώ επί Παπαδόπουλου συνέβη άμεσα (βλ. τα σχετικά στοιχεία από την ιστοσελίδα της World Bank). Να ενημερώσουμε πάντως τον κο Ελευθεράτο ότι σε βιβλίο που έχει συμπεριλάβει στη βιβλιογραφία του(το συλλογικό των εκδόσεων Καστανιώτη που κυκλοφόρησε το 1999 σε επιμέλεια Ρήγου, Σεφεριάδη και Αθανασάτου),υπάρχει ανάλυση που ακριβώς αποδεικνύει το αντίθετο των ισχυρισμών του (σελ. 14-26)!Το ότι ήταν δηλαδή άλλης υφής το καθεστώς Πινοσέτ και άλλης υφής του Παπαδόπουλου.

Μας "πληροφορεί" επίσης στις σελίδες 233-237 ο κος Ελευθεράτος ότι το καθεστώς δεν διέθετε "οικονομικούς εγκεφάλους" παρά μόνο 3 εκ των οποίων τους 2 αποπειράται ανεπιτυχώς και βασισμένος σε συκοφαντικά δημοσιεύματα (φοβερή ιστοριογραφική προσέγγιση...) να τους βγάλει απατεώνες! Μάλιστα προβαίνει και στις εξής ανυπόστατες κρίσεις! "Μόνο ως ανέκδοτο θα μπορούσε να λεχθεί ότι η χούντα διέθετε μεγάλα οικονομικά μυαλά…Κατά συνθήκη "ειδήμονες" έγιναν οι "εθνοσωτήρες", οι οποίοι άλλωστε στερήθηκαν νωρίς των υπηρεσιών και των υποδείξεων που θα μπορούσαν να τους προσφέρουν ορισμένοι τεχνοκράτες του χρηματοπιστωτικού τομέα…Αδυνατούσε το καθεστώς να στηριχτεί επαρκώς σε έμπειρους διαχειριστές του οικονομικού συστήματος. Για να καλύψει το κενό, προσέφυγε στις συμβουλές της…καρδιάς του συστήματος. Συνεγελαζόμενη με επιχειρηματίες, πλοιοκτήτες και ιδιοκτήτες τραπεζών, η χούντα "μάθαινε" να διεκπεραιώνει ταχύτερα και πιστότερα ο, τι υπαγόρευε η αγορά".  Ας ενημερώσουμε λοιπόν τον κο Ελευθεράτο ότι ο "αντιχουντικός" Μελέτης Μελετόπουλος στο βιβλίο του το οποίο έχει συμπεριλάβει και ο κος Ελευθεράτος στη βιβλιογραφία του (αλλά προφανώς και το παραβλέπει) αναφέρει ολόκληρο κατάλογο ανθρώπων που συμμετείχαν στον οικονομικό σχεδιασμό του καθεστώτος, αλλά και γενικότερα στη στελέχωση του(σελ. 371-381)[4], οπού πολλοί από αυτούς ήταν πρώην σύμβουλοι πρωθυπουργών, γ. γ υπουργείων και διοικητές δημοσίων οργανισμών προ "χούντας" (βλ. και τη φράση του συγγραφέα, στη σελ. 393, "Δεν πρέπει να είναι άσχετο προς αυτό, το γεγονός ότι  στην Επιτροπή του Προγράμματος και γενικά στο οικονομικό επιτελείο της Χούντας συμμετείχαν και πολλοί τεχνοκράτες των προηγουμένων κυβερνήσεων")! Σε αρκετούς από αυτούς αναγνωρίζει αξία ο κος Μελετόπουλος(σελ. 377)! Αξίζει να αναφέρουμε και μία χαρακτηριστική φράση του μαρξιστή καθηγητή Νικολινάκου από το βιβλίο του που μνημονεύσαμε παραπάνω. Γράφει λοιπόν στη σελίδα 146 ότι "Κατά τα άλλα, η οικονομική πολιτική ασκήθηκε από τα ίδια πρόσωπα που και στις προηγούμενες, κοινοβουλευτικές κυβερνήσεις αποτελούσαν το προσωπικό των υπουργείων και των ομάδων προγραμματισμού". Αναρωτιόμαστε πάντως, αφού αναφέρθηκε (επικριτικά) ο κος Ελευθεράτος στους Κωνσταντίνο Θάνο και Αδαμάντιο Ανδρουτσόπουλο, γιατί δεν αναφέρθηκε και στους Ιωάννη Κούλη, Αριστείδη Δημόπουλο, Ηλία Μπαλόπουλο, Εμμανουήλ Φθενάκη, Ιούλιο Ευλάμπιο, Ιωάννη Ροδινό - Ορλάνδο, Χρήστο Αχή, Σωτήριο Αγαπητίδη, Μιχαήλ Κοζώνη, Λουκά Πάτρα,  Σπυρίδωνα Λιζάρδο και Γεώργιο Πεζόπουλο! Δεν συμμετείχαν αυτοί στον σχεδιασμό και υλοποίηση της οικονομικής πολιτικής του καθεστώτος; Ή μήπως δεν βρήκε κάτι το μεμπτό να γράψει για αυτούς; Μάλλον το δεύτερο…

Το βιβλίο του κου Ελευθεράτου ως προς την παράθεση οικονομικών στοιχείων, είναι η αποθέωση της "δημιουργικής λογιστικής"! Οποιοσδήποτε στοιχειωδώς λογικός και αντικειμενικός οικονομολόγος , στατιστικολόγος ή απλά λογιστής, θα τραβήξει τα μαλλιά του με αυτά που γράφει ο κος Ελευθεράτος, αλλά κυρίως με τον τρόπο που παραθέτει τα στοιχεία του! Κατ' αρχάς, δεν κάνει ποτέ συνολική αποτίμηση των διαφόρων τομέων οικονομικής και κοινωνικής πολιτικής του τότε καθεστώτος, στους οποίους αναφέρεται (βιομηχανία, τουρισμός, ναυτιλία, αγροτική πολιτική, οικιστική πολιτική, παιδεία, υγεία, εργασιακά κλπ). Ο αναγνώστης θα βρει μόνο σκόρπιες αρνητικές κρίσεις σε μεμονωμένα σημεία των παραπάνω τομέων! Από εκεί και πέρα, ως προς την παράθεση και σύγκριση οικονομικών δεικτών και πριν αναφέρουμε το πώς τα γράφει ο κος Ελευθεράτος, πρέπει να κάνουμε μία απαραίτητη διευκρίνιση!  Πάγια αρχή προκειμένου να βγαίνουν υπεύθυνα συμπεράσματα σε τέτοια ζητήματα, είναι η σύγκριση ομοειδών πραγμάτων! Όταν λοιπόν κάποιος εξετάζει την περίοδο διακυβερνήσεως Γ. Παπαδοπούλου και τα πεπραγμένα της και θέλει να προβεί σε συγκρίσεις με άλλες περιόδους, αυτό είτε θα γίνει με βάση το ποιος κυβερνούσε (π.χ. Παπάγος, Καραμανλής κλπ, ασχέτως του πόσα έτη κυβερνούσε ο καθένας τους), όπου κατά τη γνώμη μας, είναι και ο πιο ορθός τρόπος, είτε η βάση σύγκρισης θα είναι ο αριθμός ετών, άρα η περίοδος Παπαδόπουλου (1967-1973) θα πρέπει να συγκρίνεται με αντίστοιχες 7ετίες (ασχέτως αν μέσα σε αυτά τα έτη περιλαμβάνεται ένας ή περισσότεροι κυβερνήτες). Ο κος Ελευθεράτος δεν επιλέγει καμία από αυτές τις μεθόδους, παρά ακολουθεί την μέθοδο του "ό,τι να 'ναι", ή μάλλον του "ό,τι με βολεύει"! Έτσι λοιπόν, σχεδόν ποτέ δεν θα δούμε στο βιβλίο του σύγκριση οικονομικών δεικτών της 21ης Απριλίου τόσο με πριν, όσο και μετά, αλλά κάποιες φορές με το πριν και κάποιες με το μετά(όπως βολεύει δηλαδή για τα συμπεράσματά του). Συγκρίσεις με το εξωτερικό, ουδέποτε. Όσο για τα έτη σύγκρισης, εδώ είναι η αποθέωση της "δημιουργικής λογιστικής" που αναφέραμε πριν! Ο αναγνώστης θα βρει αναφορές στις περιόδους  1967-1970(σελ. 112, 208, 157,257), 1967-1971(σελ. 100, 250, 281), 1967-1973(σελ. 102, 261, 270), 1967-1974(σελ. 259, 263 και γενικά όταν οι χάλια επιδόσεις της περιόδου Ιωαννίδη βολεύουν ώστε να χαμηλώσουν τον μέσο όρο της περιόδου Παπαδοπούλου), ακόμη και 1968-1973 (σελ. 122, 291, 304), 1968-1974 (σελ. 215,241,254), 1968-1972 (σελ. 223) επίσης, το κορυφαίο 1966-1972(!!), όπου συμπεριλαμβάνεται δηλαδή και "προ-χουντικό" έτος στην εξεταζόμενη περίοδο…και τέλος, το 1967-1972 (σελ. 118), όπου στη συγκεκριμένη εξωφρενική περίπτωση, ο κος Ελευθεράτος συγκρίνει δαπάνες μίας 6ετίας με μία…9ετία(!!), με την περίοδο 1958-1966 δηλαδή…κοινώς, αχταρμάς!!

Είναι άξιο απορίας πάντως, το ότι αρκέστηκε ο κος Ελευθεράτος σχεδόν αποκλειστικά σε δευτερογενείς πηγές προκειμένου να στηρίξει τους οικονομικούς (και όχι μόνο) ισχυρισμούς που αναπτύσσει στο βιβλίο του! Δείγμα προχειρότητας ή σκοπιμότητας; Άγνωστο! Πάντως, με απλή διαδικτυακή αναζήτηση, μπορεί κάποιος να βρει αρκετές πρωτογενείς πηγές σχετικές με την οικονομία της Ελλάδος, π.χ. τις εκθέσεις του ΟΟΣΑ (στην αγγλική γλώσσα) για την Ελλάδα, αλλά και άφθονες εκδόσεις της ΕΛ.ΣΤΑΤ. από την ιστοσελίδα της ηλεκτρονικής της βιβλιοθήκης (μηνιαίο στατιστικό δελτίο, στατιστική επετηρίδα, συνοπτική στατιστική επετηρίδα, Εθνικοί Λογαριασμοί, δελτίο στατιστικής εμπορικής ναυτιλίας, μηνιαίο δελτίο στατιστικής εξωτερικού εμπορίου κ.α.)

Γενικότερα πάντως, από όλα αυτά τα αναξιόπιστα ή και στρατευμένα βιβλία και τις δευτερογενείς (σχεδόν αποκλειστικά) πηγές που παραθέτει ο κος Ελευθεράτος στη βιβλιογραφία του, αν οι αναγνώστες κάνουν τον κόπο και διαβάσουν τις 3 πιο σοβαρές πήγες που έχει, δηλαδή τον Σόλωνα Γρηγοριάδη, τον Μελέτη Μελετόπουλο και τον αντίστοιχο τόμο (16ος) από την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους της Εκδοτικής Αθηνών, θα διαπιστώσουν ότι δεν ήταν τόσο τραγικά τα πράγματα στην οικονομία, όσο τα παρουσιάζει ο κος Ελευθεράτος! Απλά επιλέγει να βασίζεται περισσότερο σε συγγραφείς τύπου Ζορμπαλά και Μπενά…

Σχετικά με τα κοινωνικά ζητήματα, θα αναφέρουμε το πιο κραυγαλέο παράδειγμα από το βιβλίο του κου Ελευθεράτου, το ζήτημα των εργατικών ατυχημάτων, όπου ο συγγραφέας θέλει να παρουσιάσει το τότε καθεστώς ως ανάλγητο και αδιάφορο για τους εργάτες, με αποτέλεσμα να αυξηθούν κατακόρυφα τα θανατηφόρα ατυχήματα! Αντιγράφουμε αυτούσιο το αντίστοιχο κεφάλαιο από το βιβλίο του κου Μάνου Χατζηδάκη, που μνημονεύσαμε παραπάνω.

"Τό «Λαμόγια στό χακί», ἀσχολεῖται καί μέ τά Ἐργατικά Ἀτυ­χήματα τῆς περιόδου. Καί ἀγωνίζεται νά ἀποδείξει τήν “ἄναλ­γησιά” του καθεστῶτος ἰσχυριζόμενος ὅτι δῆθεν αὐτά αὐξήθηκαν δρα­ματικά τότε.

Ἡ πρώτη παραπλάνηση ἀφορᾶ στήν ἀποκλειστική ἀσχολία ὄχι μέ τά Ἐργατικά Ἀτυχήματα στό σύνολό τους ἀλλά μόνο μέ τά θανατηφόρα. Τοῦτο γίνεται ἐσκεμμένα. Διότι χρέος τοῦ Κράτους εἶ­ναι ἡ πρόληψη τῶν ἀτυχημάτων. Ὅταν ὅμως συμβαίνουν, τό ἐ­άν θά εἶναι θανατηφόρα ἤ ὄχι, ἐναπόκειται στήν τύχη ἤ στόν Θεό..

 Ἡ δεύτερη παραπλάνηση πού ἐπιχειρεῖται ἀφορά στήν πλήρη ἔλλειψη ἀναλογικῆς συγκρίσεως μεταξύ τοῦ ποσοστοῦ ἀτυχη­μά­των σέ σχέση μέ τήν ἀντίστοιχη ἐκβιομηχάνιση καί αὔξηση τοῦ ἀπασχολούμενου ἐργατικοῦ δυναμικοῦ.

Γιά νά δοῦμε λοιπόν ποιά εἶναι ἡ πραγματικότητα καί σέ αὐ­τόν τόν τομέα: Τά στοιχεῖα μας βασίζονται στήν πιό ὁλοκλη­ρωμένη μελέτη πού ἔχει γίνει ἐπί τοῦ θέματος: Τήν ἔκδοση τοῦ «Ἑλληνικοῦ Ἰνστιτούτου Ὑγιεινῆς καί Ἀσφάλειας τῆς Ἐργασίας» μέ τίτλο «Στατιστι­κές Ἐργατικῶν Ἀτυχημάτων στήν Ἑλλάδα», τοῦ Ph. D Σπύρου Μπράνη (ἔκδοση 1998).

Στήν μελέτη αὐτή, διαπιστώνεται ὅτι ἀπό τό 1945 καί ἔπειτα, ὀ­πότε καί ἄρχισε διεύρυνση τῆς ἀπασχολήσεως καί ἐγκαθίδρυση βιομηχανικῆς ὑποδομῆς, αὐξήθηκαν παράλληλα καί τά ἐργατικά ἀτυχήματα.

 Στήν ἴδια μελέτη, παρατίθενται πίνακες μέ τά με­­ταπολεμικά ἐργατικά ἀτυχήματα κατ’ ἔτος. Θά ἀρκεσθοῦμε στήν σύγκριση τῆς προαπριλιανῆς 7ετίας 1960 - 1966 μέ τήν ἀπριλια­νή 1967 - 1973, γιά νά ἐξαγάγουμε τά συμπεράσματά μας.

Κατά τήν 7ετία 1960 - 1966 εἴχαμε τά ἑξῆς ἐργατικά ἀτυχή­μα­τα κατ’ ἔτος:

1960: 36768

1961: 42422

1962: 45938

1963: 47469

1964: 47824

1965: 50477

1966: 50864

Βλέπουμε ὅτι ἡ 7ετία 1960 - 1966 εἶχε στό σύνολο 321.762 ἐργατικά ἀτυχήματα. Καί ὅτι στά ἔτη 1965 καί 1966 τά ἀτυ­χήματα σημείωσαν ρεκόρ ξεπερνώντας τά 50.000, γεγονός πού δέν παρα­τηρήθηκε ποτέ ἄλλοτε, οὔτε πρίν, οὔτε μετά…

Κατά τήν 7ετία 1967 - 1973, εἴχαμε τά ἑξῆς ἐργατικά ἀτυχή­ματα κατ’ ἔτος:

1967: 46093

1968: 40476

1969: 42698

1970: 44813

1971: 46736

1972: 48002

1973: 47544

Βλέπουμε ὅτι τήν 7ετία 1967 - 1973 σημειώθηκαν στό σύνολο 316.362 ἐργατικά ἀτυχήματα. Δηλαδή λιγότερα ἀπό τήν προηγού­μενη 7ετία 1960 - 1966. Καί οὐδέποτε ξεπέρασαν τό ὅριο τῶν 50.000 πού εἶχαν σημειώσει τά δυό προ­απριλιανά ἔτη 1965 - 1966.

Ἐπίσης, παρατηροῦμε ὅτι ἀναλογικά μέ τήν ἐκβιομηχάνιση τῆς περιόδου 1967 - 1973, ὑπάρχει στήν οὐσία σημαντική ἀντίστοι­χη ποσοστιαία μείωση τῶν ἀτυχημάτων, γιά πρώτη φορά μεταπο­λεμικά. Στήν ἀνωτέρω μελέτη ἐπισημαίνεται ὅτι ἐνῶ κάθ΄ ὅλη τήν διάρκεια τῆς μεταπολεμικῆς ἀνασυγκροτήσεως σημειώνεται αὔ­ξη­ση τῶν ἀτυχημάτων, ἀπό τά τέλη τῆς δεκαετίας τοῦ ’60 μέχρι τά μέσα τῆς δεκαετίας τοῦ ‘70, ἡ τάση «καθίσταται σταθερά πτω­τική».

Ὅπως βλέπουμε λοιπόν, στήν πραγματικότητα ὁ κ. Ἐλευθε­ρά­τος θά ἔπρεπε νά μετονομάση τό ἀντίστοιχο ὑποκεφάλαιό του «Ἀληθινά θαύματα, ψεύτικα θύματα». Τό ἐλπίζουμε σέ κάποια… ἐπανέκδοση τοῦ πονήματός του. Ἀλλά δέν μένει ἐκεῖ. Μᾶς πληρο­φορεῖ ὅτι μετά τήν “μεταπολίτευση”τα ἀτυχήματα μειώθηκαν.

Καί ἐδῶ ὅμως, λέει τήν μισή ἀλήθεια. Στό ἀνωτέρω ἔργο τοῦ «Ἑλληνικοῦ Ἰνστιτούτου Ὑγιεινῆς καί Ἀσφάλειας τῆς Ἐργασίας», ἀναφέρεται:

«Κατά τήν περίοδο 1966 - 1980 τά ἀτυχήματα παραμένουν ὑψη­λά σέ ἀριθμό, χωρίς τάσεις ἀνόδου, ἐνῶ ἀπό τό 1981 καί μετά κα­θίσταται σαφής ἡ τάση μείωσής τους, πού προέρχεται ἀπό τήν ἐνδημική ἀποβιομηχάνιση παραδοσιακῶν περιοχῶν καί ἀ­πό τήν μεταστροφή τῆς ἑλληνικῆς οἰκονομίας πρός τόν τομέα τῶν ὑπηρεσιῶν».

Ναί! Καλά καταλάβατε. Ἡ μείωση τῶν ἐργατικῶν ἀτυχημά­των γιά τήν ὁποία κομπάζει ὁ κ. Ἐλευθεράτος μετά τό 1981, προέ­ρχεται ἀπό τήν ἀποβιομηχάνιση τῆς Ἑλλάδος πού σημειώθηκε το­τε! Τό ζήτημα τονίζεται καί σέ ἄλλο σημεῖο, ὅπου ἀναφέρεται ἐπί λέξει:

«Ἡ συνεχής μείωση τῶν ἀτυχημάτων μετά τό 1981, δέν ἀντιστοιχεῖ ἐξ’ ὁλοκλήρου σέ βελτίωση τῶν ὅρων ἀσφαλείας, ἀλ­λά συ­νδέεται σέ ἕνα βαθμόν μέ τήν συνεχῆ ἀποβιομη­χάνιση τῆς Ἑλλά­δος»!

Εἶναι συγκλονιστικό τό πώς ἀποκαλύπτεται τό μέγεθος τῆς πα­­­ραπληροφορήσεως πού ἐπιχειρεῖται, ὅταν κάποιος διαβάσει αὐ­­τά τά ἐπίσημα στοιχεῖα καί πηγές. Πέραν ὅμως ἀπό τίς στατιστικές, ἄς δοῦμε συνοπτικά καί τά μέ­τρα πού ἔλαβε τό καθεστώς ἐκεῖ­νο γιά τήν πρόληψη τῶν ἀτυχη­μάτων. Μέτρα πού διαψεύδουν πλήρως τήν εἰκόνα πού θέλει νά παρουσιάση ὁ Ἐλευθεράτος γιά δῆθεν ἀδιαφορία τοῦ καθεστῶτος στόν τομέα αὐτόν:

Τό 1968 συγκροτήθηκαν “Ὁμάδες Συντονισμένης Δράσεως” Ἐ­πι­­θεωρητῶν Ἐργασίας, γιά νά ἐπιβλέπουν τήν πιστή τήρηση καί ἐφαρμογή τῶν ἐργατικῶν νόμων.

Στίς 23 μέ 29 Μαΐου 1971 καθιερώθηκε ἡ “Ἑβδομάδα Προλήψε­ως Ἀτυχημάτων” σχετικά μέ διαφώτιση κοινοῦ καί ἐργαζο­μένων μέ σκοπό τήν ἐξουδετέρωση τῶν αἰτίων πού προκαλοῦν τά ἀ­τυχήματα καί κυκλοφόρησαν εἰδικές ἐγκύκλιοι γιά αὐστηρή παρακολούθηση κάθε ἀτυχήματος.

Ἀπό τό 1970 καθιερώθηκαν Σεμινάρια Ταχυρρύθμου Ἐκπαι­δεύσεως εἰδικά γιά τήν πρόληψι ἐργατικοῦ ἀτυχήματος πανελλαδικά.

Ἱδρύθηκε τό 1971 Κέντρο Ὑγιεινῆς καί Ἀσφαλείας Ἐργα­ζομέ­νων μέ σκοπό «τήν διερεύνησιν καί τόν ἔλεγχον τῶν συνθη­κῶν ἀπασχολήσεως τῶν ἐργαζομένων εἰς τό πλαίσιον τῆς ἐντεινο­μένης προσπαθείας πρός ἐξασφάλισιν ἐκσυγχρονισμένων καί ὑγιει­νοτέρων ὅρων ἐργασίας εἰς πάντας τους ἐργαζομένους εἰς τούς κλάδους τήν Βιομηχανίας».

Συντάχθηκε τό 1972 «Γενικός Κανονισμός Μέτρων καί Ἀσφα­λείας πρός πρόληψιν τοῦ Ἐργατικοῦ Ἀτυχήματος».

Οἱ Ἐπιθεωρήσεις Ἐργασίας ἀνῆλθαν σέ χιλιάδες στόν ἀρι­θμό καί ὑπεβλήθησαν καί ἀντίστοιχα πολλές μυνήσεις ὅπου διαπιστωνόταν παράβαση. Ἔγινε πραγματική ἐκστρατεία διαφωτίσε­ως μέ προμετωπίδα τό μηνιαῖο περιοδικό “Ἐργατική Ἐπιθεώ­ρησις”. Ἄς ἀναφέρουμε ἐπίσης καί τό ἑξῆς ἐνδεικτικό πού ἀναφέ­ρεται στήν ἔκδοση τοῦ «Ἑλληνικοῦ Ἰνστιτούτου Ὑγιεινῆς καί Ἀσφά­λειας τῆς Ἐργασίας» μέ τίτλο «Στατιστι­κές Ἐργατικῶν Ἀτυχη­μάτων στήν Ἑλλάδα»:

«Ἄξιον παρατήρησης, εἶναι καί τό γεγονός ὅτι μέχρι καί τό 1973 τό ΙΚΑ ἐπιδοτοῦσε ὡς ἐργατικά ἀτυχήματα καί τά ἐκτός ἐρ­γα­σίας ἀτυχήματα, πρακτική ἡ ὁποία ἐγκαταλείφθηκε μετά τό 1974…»".

 

ΣΥΚΟΦΑΝΤΙΕΣ ΠΕΡΙ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΥ ΚΑΙ Η ΑΝΑΙΡΕΣΗ ΑΥΤΩΝ

Μας "πληροφορεί" ο κος Ελευθεράτος στις σελίδες 63-64 με στοιχειά της πλάκας, ότι ο Γεώργιος Παπαδόπουλος ήταν στο Τάγμα Ασφαλείας Πατρών επί Κατοχής, αναπαράγοντας ανέλεγκτα, μία γνωστή συκοφαντική ιστορία. Δεν διστάζει μάλιστα να αναφέρει και κάπου(σελ. 66) μία φράση από την κατά τ'άλλα σοβαρή εργασία του Λεωνίδα Καλλιβρετάκη με τίτλο "Γεώργιος Παπαδόπουλος, Τάγματα Ασφαλείας και “Χ”: Μια απόπειρα συγκέντρωσης και επανεκτίμησης του παλαιότερου και νεότερου τεκμηριωτικού υλικού". Ας γράψουμε κι εμείς άλλες δύο φράσεις από την συγκεκριμένη εργασία, τις οποίες μάλλον παραβλέπει ο κος Ελευθεράτος! Σελιδα 18 λοιπόν  "Τά δημοσιεύματα, βιβλία, άρθρα κλπ. πού αναφέρονται στην 21η 'Απριλίου καί έχουν κυκλοφορήσει στή διάρκεια τής τριακονταετίας πού διέρρευσε άπό τό 1975, είτε δέν κάνουν μνεία τής πληροφορίας περί Παπαδόπουλου καί Ταγμάτων 'Ασφαλείας είτε τήν αναπαράγουν ώς δεδομένη, σπανιότερα συνοδευόμενη άπό κάποια τών προαναφερθέντων στοιχείων". Τέλος, σελίδα 36 καταλήγει ο Καλλιβρετάκης  "Κατά τή γνώμη μου, τά προαναφερόμενα δέν αποτελούν επαρκείς αποδείξεις ότι ό Γ.Π. είχε καταταγεί στά ΤΑ. (φυσικά, τό ενδεχόμενο αυτό δέν αποκλείεται καί τό ζήτημα παραμένει ανοικτό)".  Προτρέπουμε πάντως τόσο τον κο Ελευθεράτο, όσο και τον κο Καλλιβρετάκη να δουν στο βιβλίο "Ο Γρίβας και η "Χ", Το Χαμένο Αρχείο" του Σπύρου Παπαγεωργίου, τον κατάλογο μελών της "Χ". Θα βρουν το ονοματεπώνυμο του Γεώργιου Παπαδόπουλου, καθώς και του αδερφού του, Χρήστου, μέσα! Παπαδόπουλος στη "Χ"(Αθήνα και μάλιστα μέχρι το τέλος της Κατοχής σύμφωνα με τον κατάλογο μελών της οργάνωσης) και  ταυτόχρονα στο Τ. Α. Πατρών, δεν γίνεται, εκτός και αν ήταν τηλεμεταφερόμενος η κλωνοποιημένος... Επίσης, μετάλλιο εθνικής αντιστάσεως όπως αυτό που είχε λάβει ο Γ. Παπαδόπουλος το 1953 (βλ. "Γεωργιος Παπαδόπουλος Βιογραφία" τόμος 1ος του Μάνου Χατζηδάκη, όπου πλήρη στοιχεία της Κατοχικής δράσης του Γ. Παπαδοπούλου και κατάρριψη των συκοφαντιών) προφανώς και δεν ελάμβαναν τα μέλη των Τ.Α.

Όσον αφορά τα περιουσιακά στοιχεία του Γ. Παπαδοπούλου με τα οποία καταπιάνεται ο κος Ελευθεράτος στις σελίδες  77-81, ας παραθέσουμε πάλι το αντίστοιχο κεφάλαιο από το βιβλίο του κου Χατζηδάκη.

«Στήν ἀπεγνωσμένη ἀπόπειρά του νά γκρεμίση τήν εἰκόνα τοῦ λιτοδίαιτου ἡγέτη, ὁ συγγραφέας τοῦ «Λαμόγια στό χακί» μᾶς παρουσιάζει κάτ΄ ἀρχήν τά “πόθεν ἔσχες” τοῦ Γ. Παπαδοπούλου τήν περίοδο 1966 - 1973.

Ἀπό ποῦ τά βρῆκε; Θά περιμένουν οἱ ἀναγνῶστες ὅτι κατάφερε νά ἔχει κάποια πρόσβαση στό Ὑπουργεῖο Οἰκονομικῶν καί μᾶς παρουσιάζει ἐπίσημα στοιχεῖα τῶν δηλώσεών του. Σφάλλουν!

Ἡ … ” πηγή του, εἶναι γιά ἀκόμη μία φορά ὁ πρώϊμος μεταπολιτευτικός τύπος, τήν ἐποχή πού ὁ κιτρινισμός, ἡ λάσπη καί ἡ ἐντελῶς ἀσύδοτη καί ἀνέλεγκτη ἀσυδοσία τῆς “ἀντιχουντικῆς” ὑστερίας βρισκόταν στό ζενίθ της. Συγκεκριμένα πρόκειται γιά δη­μοσίευμα τοῦ “Ταχυδρόμου” τῆς 3-4-1975.

Θεωροῦμε ἐντελῶς ἀμφίβολα τά στοιχεῖα πού παραθέτει τό ἀνω­τέρω δημοσίευμα. Ἀλλά θά τά σχολιάσουμε: Κατ’ αὐτό λοιπόν, ὁ Γ. Παπαδόπουλος εἶχε ὡς ἕνας ἁπλός Συνταγματάρχης τό 1966 ἐτήσιο εἰδόδημα 162.067 δρχ. Καί τό 1969 πλέον ὡς Πρωθυπου­ργός εἶχε ἐτήσιο εἰσόδημα 495.802 δρχ. Λογικό εἶναι τά ἔσοδα ἑνός Πρωθυπουργοῦ νά μήν εἶναι ἴδια μέ ἐκεῖνα ἑνός ἁπλοῦ Συνταγματάρχου. Τό περίεργο εἶναι ὅτι γιά τά ἔτη 1970 - 1972 τό… δη­μοσίευμα παραθέτει μεγαλύτερα ποσά, ἀλλά… χωρίς πηγές ἐσό­δων. Γιατί; Εἶναι δυνατόν νά μήν παρασχέθηκαν; Ὄχι. Ὑπο­θέτουμε ὅτι πρόκειται ἁπλά γιά μία ἀκόμη…”λαθροχειρία” τῶν ἐμ­πνευστῶν του. Π.χ., ὅπως θά δοῦμε παρακάτω, ὁ Γ. Παπαδόπουλος ἔλαβε ἐνυπόθηκο Δάνειο ἐκείνη τήν περίοδο, ἀπό τό Τα­μεῖο Παρακαταθηκῶν καί Δανείων. Τό δάνειο ἐμφανίζεται φυσικά ὡς ἔσοδο. Καί ὅταν δέν ἀναφέρεται, δίνει τίς λάθος ἐντυπώσεις…

Τό πιό σημαντικό ἐρώτημα ὅμως εἶναι ἄλλο:

Νά γίνη μία σύγκριση τῶν “πόθεν ἔσχες” τοῦ Γ. Παπαδοπούλου, μέ ὅλους τούς προηγούμενους καί ἑπόμενους Πρωθυπουργούς! Γιά νά ἔχουμε πραγματικό μέτρο συγκρίσεως! Ἀλλά ἀπό ἐπίσημα στοιχεῖα τοῦ Ὑπουργείου Οἰκονομικῶν καί ὄχι ἀπό δημοσιεύματα “τῆς πλάκας”.…

Ἀναφέρεται ὅμως ὁ κ. Ἐλευθεράτος καί στά περιουσιακά στοι­χεῖα τοῦ Γ. Παπαδοπούλου. Ἄς τά δοῦμε:

- Μόλις τό 1961 ὁ Γ. Παπαδόπουλος κατάφερε μέ μία μικρή προ­­καταβολή πού ἕδωσε στόν πολιτικό μηχανικό Νίκο Κερδεμελί­δη, νά ἀγο­ρά­ση μέ τό προσύμφωνο μέ ἀρ. 4026/12-10-1961 τοῦ Συμ­βολαιογράφου Ἀθηνῶν Γεωργίου Ζωγόπουλου, ἕνα μικρό δια­με­ρισμα στήν Ἰωνίας 43 Νέα Σμύρνη, 95 τ.μ. τό ὁποῖο μέ αἱ­μα­τηρές προ­σπάθειες ἐξό­φλησε σταδιακά τό 1969 καί περιήλθε ὁριστι­κά στήν κυριότητά του μέ τό συμβόλαιο 124573/5-2-1969 τοῦ Συμ­βο­λαιογράφου Ἀθηνῶν Κωνσταντῖνου Σιδηρόπουλου. Καί τό ἑπό­με­νο ἔτος -1970- τό μεταβίβασε στήν πρώτη του σύζυγο Νίκη Βα­σι­λειάδου μέ τήν ὁποία εἶχε ἤδη διαζευχθῆ, μέ τό συμβόλαιο μέ ἀρ. 9166/5-2-1970 τῆς Συμβολαιογράφου Ἀθηνῶν Σταυροῦλας Πα­πα­γε­ωργίου - Ἀποστολοπούλου.

- Ὁ κ. Ἐλευθεράτος γράφει ὅτι τό 1967 “μετά τό πραξικόπημα” ὁ Γ. Παπαδόπουλος ἔλαβε δάνειο ἀπό τόν Οἰκοδομικό Συνεταιρισμό Ἀξιωματικῶν καί ἀγόρασε ἀκίνητο στήν Τζουμέρκων 13 Πα­πάγου. Παραλείπει ἐσφαλμένα (καί ὄχι ἐσκεμμένα ἐλπίζουμε) νά ἀναφέρει ὅτι τό ἐν λόγῳ ἀκίνητο - οἰκόπεδο τοῦ εἶχε ἤδη κατα­κυ­ρωθῆ ἀπό τό 1962. Συγκεκριμένα στόν Πίνακα Τεχνικῶν Ὑπηρεσιῶν τοῦ Α.Ο.Ο.Α. μέ ἀρ. 1267/1-5-1962 ἀποδεικνύεται ἡ κατακύρωση, πού στό «Λαμόγια στό χακί», ἀποσιωπᾶται ἤ καί ἀποκρύπτετ­αι! Τό ἀκίνητο αὐτό, ὁ Γ. Παπαδόπουλος τό ἔδωσε τό 1971 ὡς προί­κα στόν σύζυγο τῆς κόρης του Χρυσούλας μέ τό Προικοσύμφω­νο μέ ἀρ. 16857/11-6-1971, τοῦ Συμβολαιογράφου Ἀθη­νῶν, Κων­σταντῖνου Εὐαγγ. Παπαδοπούλου.

- Τό μοναδικό περιουσιακό στοιχεῖο πού ἀπέκτησε ὁ Γεώργιος Παπαδόπουλος κατά τήν διάρκεια τῆς ἐξουσίας του, εἶναι ἡ ἀγορά τό 1972, ἑνός διαμερίσματος 5ου ὀρόφου καί ἐκτάσεως 132 τ.μ. στήν συμβολή τῶν ὁδῶν Σορβόλου 3 καί Ἀρδηττοῦ τοῦ Δήμου Ἀθηναίων.

Ὁ κ. Ἐλευθεράτος, ἀναφέρει ὅτι στήν δήλωση τοῦ Γ. Παπαδοπούλου «δέν ἀναφέρθηκαν πηγές χρηματοδοτικῆς κάλυψης» γιά τήν ἀγορά  του. Ἐλπίζουμε ὅτι σφάλλει ἀπό ἄγνοια καί προχειρολο­γία καί ὄχι ἐσκεμμένα. Διότι ὁ Γ. Παπαδόπουλος ἔκανε τήν ἀ­γορά τοῦ διαμερίσματος αὐτοῦ μέ ἐνυπόθηκο δάνειο ἀπό τό Τα­μεῖο Παρα­καταθηκῶν καί Δανείων, μέ ἀρ. Δανειστικοῦ συμ­βολαίου 15697/1972 ἀπό τόν Συμβολαιογράφο Ἀθηνῶν Παντελῆ Ἄν. Εὐστρατιάδη. Καί ἀπό τόν ἴδιο Συμβολαιογράφο ἔγινε καί ἡ ἀγορά μέ τό Συμβόλαιο ὑπ. ἀρ. 15549/14-7-1972.

Τό συγκλονιστικό εἶναι ὅτι ἡ τελευταία δόση τοῦ δανείου γιά τήν ἀπο­πλη­ρω­μή τοῦ διαμερίσματος ἐξοφλήθηκε στίς 19-6-1997! (2 χρόνια πρίν τόν θάνατό του). Τότε ἔπαυσε καί τό διαμέρισμα νά θεωρεῖται ὑποθηκευμένο…

Αὐτά ὑπῆρξαν τά μόνα περιουσιακά στοιχεῖα τοῦ Γ. Πα­πα­δοπούλου».

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Προσεκτική μελέτη του "Λαμόγια στο Χακί", σε συνδυασμό με αναζήτηση πρωτογενών πηγών και διασταύρωση στοιχείων, πείθουν τον καλοπροαίρετο αναγνώστη, ότι πρόκειται για μεροληπτικό έργο, με πολλές ανακρίβειες και μισές αλήθειες. Δεν βοηθά καθόλου στην κατανόηση της περιόδου την οποία εξετάζει και δεν συμβάλλει στην ιστορική αλήθεια.

[1] Ο υπουργός της 21ης Απριλίου Θεοφύλακτος Παπακωνσταντίνου και συνάδελφος(δημοσιογράφος) του Σ. Κωνσταντόπουλου, στη σελίδα 152 του βιβλίου του που αναφέραμε παραπάνω, χρησιμοποιεί βαρείς χαρακτηρισμούς κατά του Κωνσταντόπουλου, για αυτή την συμπεριφορά "φιλίας" με όλους, την οποία επιδείκνυε…

[2] βλ. σελ. 32 στο βιβλίο του Αδ. Ανδρουτσόπουλου "Η Μαρτυρία ενός Πρωθυπουργού"

[3] βλ. το βιβλίο του "Αντίσταση και Αντιπολίτευση 1967-1974", σελίδα 136, έκδοση του 1975

[4] Πλήρης κατάλογος του στελεχιακού δυναμικού της 21ης Απριλίου με βιογραφικά στοιχεία, στο έργο του Μάνου Χατζηδάκη "Τα Στελέχη της 21ης Απριλίου", εκδόσεις Πελασγός 2020

https://epok1973.com/%CE%B1%CF%81%CE%B8%CF%81%CE%B1/144-%CE%BF%CE%B9-%CE%BB%CE%B1%CE%BC%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%B5%CF%83-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BB%CE%B1%CE%BC%CE%BF%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CF%87%CE%B1%CE%BA%CE%B9-%CE%BA%CE%B1%CE%B9-%CE%B7-%CE%B1%CF%80%CE%BF%CE%B4%CE%BF%CE%BC%CE%B7%CF%83%CE%B7-%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%83

Η ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ 21η ΑΠΡΙΛΙΟΥ - ΚΡΙΤΙΚΗ ΕΠΙΣΚΟΠΗΣΗ, ΜΕΡΟΣ Α'

Του Αλεξάνδρου Ζώρη, Μέλους του ΕΠΟΚ

Η βιβλιογραφία για την νεοελληνική ιστορία είναι ιδιαιτέρως πλούσια, με την περίοδο 1941-49 να κατέχει την πρωτιά σε όγκο δημοσιεύσεων. Έλληνες και ξένοι, όλων των ιδεολογιών και όλων των ιδιοτήτων(επαγγελματίες ιστορικοί, όπως και πολιτικοί, δημοσιογράφοι, στρατιωτικοί, διπλωμάτες, αλλά και απλοί ιδιώτες-ερασιτέχνες ιστοριοδίφες) έχουν καταθέσει είτε την προσωπική τους μαρτυρία μέσω απομνημονευμάτων, είτε το αποτέλεσμα της έρευνάς τους μέσω ιστορικών μελετών. Οπωσδήποτε, τόσο λόγω όγκου, όσο και λόγω ιδεολογικής φόρτισης-απόρροια των κοσμογονικών και εν πολλοίς διχαστικών γεγονότων της πρόσφατης ιστοριάς μας- είναι δύσκολο για τον μέσο αναγνώστη να ξεχωρίσει τα χρήσιμα και αντικειμενικά έργα ώστε να έχει υπεύθυνη πληροφόρηση για τα γεγονότα που τον ενδιαφέρουν.

  Ιδιαίτερη ιδεολογική φόρτιση παρουσιάζει η εξέταση της περιόδου της 21ης Απριλίου. Σκοπός της έρευνάς μας δεν είναι να κάνουμε μία εξαντλητική παρουσίαση της σχετικής με την 21η Απριλίου βιβλιογραφίας, αλλά να παρουσιάσουμε χρονολογικά τα σημαντικότερα από αυτά τα βιβλία. Να αναφέρουμε το περιεχόμενο τους και τι αυτά προσέφεραν στην έρευνα, έτσι ώστε να έχουμε μία σαφή εικόνα του πως διαμορφώθηκαν οι διάφορες οπτικές σχετικά με την εξεταζόμενη περίοδο, καθώς και ποιό είναι το τρέχον επίπεδο γνώσεων που έχουμε για το καθεστώς της 21ης Απριλίου και εκείνη την εποχή.

Η ΔΕΚΑΕΤΙΑ ΤΟΥ '70

 Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η βιβλιογραφία για την 21η Απριλίου ξεκίνησε να παράγεται και μάλιστα σε μεγάλους ρυθμούς, όπως θα δούμε παρακάτω, αμέσως μετά την λήξη εκείνης της περιόδου (1974), με την έναρξη δηλαδη της λεγόμενης μεταπολίτευσης. Για την ακρίβεια, ήδη κατά την διάρκεια του καθεστώτος της 21ης Απριλίου, είχαν κυκλοφορήσει στο εξωτερικό ορισμένα βιβλία που αναφέρονταν στα τότε γεγονότα και τα οποία κυκλοφόρησαν κατόπιν και στην Ελλάδα μεταφρασμένα στα ελληνικά, με την έναρξη της μεταπολίτευσης. Ας παραθέσουμε έναν ενδεικτικό κατάλογο βιβλίων τα οποία κυκλοφόρησαν στην Ελλάδα από το 1974 έως και το 1979, τα οποία κατόπιν θα σχολιάσουμε. Δίπλα από τον τίτλο του βιβλίου σημειώνεται το έτος εκδόσεως, ενώ στις περιπτώσεις που αφορούν τα βιβλία που κυκλοφόρησαν πρώτα στο εξωτερικό, σημειώνονται τόσο το έτος εκδόσεως στο εξωτερικό, όσο και το έτος εκδόσεως στην Ελλάδα.

Κυριάκος Διακογιάννης "Στην Κόλαση της ΚΥΠ" 1968/1971/1974

Ανδρέας Παπανδρέου "Η Δημοκρατία στο Απόσπασμα" 1971/1974

Γιάννης Κάτρης "Η Γέννηση του Νεοφασισμού στην Ελλάδα 1960-1974" 1971/74

Δημήτρης Χονδροκούκης "Ο Γολγοθάς της Ελληνικής Δημοκρατίας" 1974

Νίκος Σβορώνος "Επισκόπηση της Νεοελληνικής Ιστορίας" 1972/1976

Τζον Φρήμαν "Ξενοκρατία-Το Αποκαλυπτικό Χρονικό των Ξένων Επεμβάσεων στην Ελλάδα 1944-1974" 1975

Παναγιώτης Κανελλόπουλος "Ιστορικά Δοκίμια- Πως Εφθάσαμεν στην 21η Απριλίου" 1975

Περικλής Ροδάκης "Η Δικτατορία των Συνταγματαρχών, Άνοδος και Πτώση" 1975

Σπύρος Καρατζαφέρης "Η Ελληνική Νυρεμβέργη" 1975

"Οι Δίκες της Χούντας-Πλήρη Πρακτικά" 1975

Γιώργος Καράγιωργας "Από τον ΙΔΕΑ στη Χούντα" 1975

Ανδρέας Λεντάκης "Παρακρατικές Οργανώσεις και 21η Απριλίου" 1975

Σταύρος Ψυχάρης "Τα Παρασκήνια της Αλλαγής" 1975

Σόλων Γρηγοριάδης "Η Ιστορία της Δικτατορίας" τρίτομο 1975

Μάριος Νικολινάκος "Αντίσταση και Αντιπολίτευση 1967-1974" 1975

Νίκος Πουλαντζάς "Η Κρίση των Δικτατοριών, Πορτογαλία-Ελλάδα-Ισπανία" 1975

Χαρίτων Κοριζής "Το Αυταρχικό Καθεστώς 1967-1974" 1975

Ανδρέας Δενδρινός "Η 21η Απριλίου και πως Απέτυχε" 1975

Γιώργος Γιαννόπουλος - Richard Clogg "Η Ελλάδα κάτω από Στρατιωτικό Ζυγό" 1972/1976

Νίκος Κακαουνάκης "2650 Μερόνυχτα Συνωμοσίας" δίτομο 1976

Δημήτρης Μπενάς "Η Εισβολή του Ξένου Κεφαλαίου στην Ελλάδα" 1976

Φοίβος Γρηγοριάδης "Βασιλευομένη Στρατοκρατία και Δικτατορία" 1976

Ιωάννης Φουράκης "Σιωνιστικές Συνωμοσίες" 1977

Σταύρος Ζορμπαλάς "Ο Νεοφασισμός στην Ελλάδα 1967-1974" 1978

Λώρες Στερν "Λάθος Άλογο-Η Πολιτική του Επεμβατισμού και η Αποτυχία της Αμερικανικής Διπλωματίας" 1977/1978

Ευστάθιος Μπλέτσας "Η Ελληνική Δικαιοσύνη Βορά της Μεταπολιτευτικής Υστερίας και Μυθοπλασίας " 1978

Σπύρος Μαρκεζίνης  "Αναμνήσεις 1972-1974" 1979

Χρήστος Ξανθόπουλος-Παλαμάς "Διπλωματικό Τρίπτυχο" 1979

Κωνσταντίνος Παναγιωτάκος "Στην Πρώτη Γραμμή Αμύνης" 1979

Αριστείδης Δημόπουλος "Η Κοινή Αγορά και η Σύνδεσις 1969-1972" 1979

Όπως μπορεί να δει ο αναγνώστης, καταγράψαμε 30 τίτλους βιβλίων που κυκλοφόρησαν κατά την διάρκεια 5μιση ετών. Με δεδομένο όπως είπαμε, ότι ο κατάλογος μας δεν είναι πλήρης, αυτό σημαίνει ότι έως και να ολοκληρωθεί η δεκαετία του '70, είχαμε μέσο όρο τουλάχιστον 6 βιβλία ανά έτος (με το έτος 1975 να αποτελεί το ρεκόρ αριθμού εκδόσεως αντίστοιχων βιβλίων) τα οποία περιελάμβαναν την περίοδο της 21ης Απριλίου στο περιεχόμενό τους. Σε συνδυασμό λοιπόν με την έντονη, εκείνα τα έτη, αρθρογραφία περί 21ης Απριλίου στον ημερήσιο τύπο, ευχερώς αντιλαμβανόμαστε ότι όλος αυτός ο όγκος δημοσιευμάτων, ήταν αυτός που καθόρισε την, θα λέγαμε, κατεστημένη οπτική για το τι ήταν και τι έπραξε/προσέφερε το καθεστώς της 21ης Απριλίου. Τα βιβλία αυτά ποικίλουν ως προς το περιεχόμενο. Κάποια επιχειρούν να καταγράψουν τα ιστορικά και πολιτικά γεγονότα ολόκληρης της εξεταζόμενης περιόδου (Σ. Γρηγοριάδης), ενώ ορισμένα επικεντρώνονται σε συγκεκριμένο χρονικό πλαίσιο εκείνης της εποχής (Ψυχάρης) ή προσπαθούν να εισέλθουν στα παρασκήνια εκείνης της περιόδου (Κακαουνάκης). Άλλα βιβλία, αποτελούν προσωπικές μαρτυρίες των συγγραφέων (Διακογιάννης), ενώ ορισμένα αποτελούν ευρύτερες μελέτες-είτε κάποιας χρονικής περιόδου, είτε κάποιου φαινομένου- που απλά περιλαμβάνουν και την 21η Απριλίου μέσα(Φρήμαν, Σβορώνος, Φουράκης, Μπενάς). Τέλος, υπάρχει και απόπειρα πολιτικής και ιδεολογικής ανάλυσης του καθεστώτος (Κοριζής) καθώς και απόπειρα οπτικής του μέσα στα πλαίσια διεθνών εξελίξεων και συγκρίσεων (Πουλαντζάς), ενώ ο Νικολινάκος εστιάζει στο θέμα της αντίστασης απέναντι στο καθεστώς.

 Βασικό χαρακτηρίστικο αυτών των έργων ήταν το γεγονός ότι η συντριπτική τους πλειοψηφία γράφτηκε από πολιτικούς και ιδεολογικούς αντιπάλους του τότε καθεστώτος (κυρίως δημοσιογράφους της ευρύτερης αριστεράς). Το ύφος γραφής είναι άκρως επιθετικό, τα δε συμπεράσματα της έρευνας τους αποτυπώνουν μια βεβαιότητα που εκπλήσσει τον αναγνώστη, με δεδομένο ότι την εποχή που γράφτηκαν, δεν είχε συγκεντρωθεί το απαραίτητο υλικό που θα επέτρεπε μία υπεύθυνη και ψύχραιμη ιστορική καταγραφή (π.χ. άνοιγμα διπλωματικών αρχείων ή απομνημονεύματα και προσωπικά αρχεία πρωταγωνιστών). Ετσι, το βασικό τους υλικό είναι κάποιες μαρτυρίες, δημοσιεύματα εφημερίδων, αντίστοιχα βιβλία που κυκλοφορούσαν εκείνη την εποχή και προσωπικές απόψεις και βιώματα των ίδιων των συγγραφέων. Η παράθεση των μαρτυριών δε, είναι σε μεγάλο βαθμό μεροληπτική, αφού λαμβάνονται ως a priori αντικειμενικές και ειλικρινείς, μόνο οι μαρτυρίες των αντιπάλων του τότε καθεστώτος.[1]

Ποιά είναι όμως τα συμπεράσματα αυτών των συγγραφέων σχετικά με το καθεστώς της 21ης Απριλίου; Με δεδομένο το γεγονός ότι όπως είπαμε, οι περισσότεροι από αυτούς ταυτίζονται ιδεολογικά, τα συμπεράσματα τους μπορούν να συνοψιστούν ως εξής:

 Την 21η Απριλιου 1967 μια μικρή ομάδα αξιωματικών του στρατού ξηράς, η οποία δρα κατ'εντολή των ΗΠΑ[2], κάνει πραξικόπημα και επιβάλει φασιστικό καθεστώς στην Ελλάδα[3]. Οι ελευθερίες καταστέλλονται, επικρατεί τρομοκρατία, φόβος, εκτοπίσεις. Ο κόσμος απεχθάνεται το καθεστώς και συμμετέχει ενεργά ή έστω στηρίζει ηθικά την "αντίσταση". Γίνονται πολλά σκάνδαλα και η οικονομική πολιτική ευνοεί το μεγάλο κεφάλαιο[4]. Η χωρα βρίσκεται διεθνώς απομονωμένη, η αντίσταση κορυφώνεται με τα γεγονότα του Πολυτεχνείου το '73, όπου πραγματοποιείται "μεγάλη σφαγή" πολιτών και εν τέλει το καθεστώς καταρρέει με την "προδοσία της Κύπρου" (την οποία Κύπρο σύμφωνα με το συγκεκριμένο αφήγημα, το καθεστώς είχε ήδη προδώσει με το να ανακαλέσει τον Νοέμβριο του 1967 την λεγόμενη "μεραρχία"). Η "κάθαρση" έρχεται με την δίκη και καταδίκη των πρωταιτίων, η οποία ικανοποιεί γενικά το λαικό αίσθημα (αν και κάποιοι θεωρούν ότι έπρεπε να υπάρξουν και θανατικές καταδίκες).

Όπως αναφέραμε και παραπάνω, με δεδομένο το πλήθος αυτών των βιβλίων και της τότε αρθρογραφίας στον ημερήσιο τύπο, μπορούμε να αντιληφθούμε με διαύγεια πλέον το πως διαμορφώθηκε η οπτική περί 21ης Απριλίου την οποία κατ' εξοχήν προώθησαν κατά τα επόμενα έτη, τα ΜΜΕ, τα βασικότερα πολιτικά κόμματα και κατ' επέκταση το εκπαιδευτικό σύστημα στην Ελλάδα.

Στα τελευταία έτη της συγκεκριμένης δεκαετίας πάντως παρατηρούμε μία διαφοροποίηση. Αρχίζουν να κυκλοφορούν πλέον και κάποια βιβλία από την "άλλη πλευρά" που όμως αναφέρονται σε συγκεκριμένες πτυχές της περιόδου της 21ης Απριλίου και αφορούν την ιδιότητα του εκάστοτε συγγραφέα και την αντίστοιχη εμπλοκή του στα τότε γεγονότα. Αναμνήσεις του Σπύρου Μαρκεζίνη, βραχύβιου πρωθυπουργού της πολιτικοποίησης που επιχείρησε ο Γεώργιος Παπαδόπουλος το 1973, εξωτερική πολιτική της Ελλάδος -όχι όμως μόνο επί 21ης Απριλίου- από τους διπλωμάτες και διατελέσαντες τότε υπουργούς Εξωτερικών, Χρήστο Ξανθόπουλο-Παλαμά και Κων. Παναγιωτάκο. Επίσης, το ζήτημα της συνδέσεως Ελλάδος-ΕΟΚ και πως το χειρίστηκε το τότε καθεστώς, από τον υφυπουργό Οικονομικών Αριστείδη Δημόπουλο. Τέλος, ο εισαγγελεας του Αρείου Πάγου, Ευστάθιος Μπλέτσας αντικρούει από νομικής πλευράς το ζήτημα της δίκης των πρωταιτίων της 21ης Απριλίου. Παρόλο λοιπόν τον αποσπασματικό χαρακτήρα αυτών των βιβλίων, εν τούτοις είναι σημαντική η έκδοσή τους, διότι επιχειρούν να αντικρούσουν κάποιες από τις κατηγορίες που προσάπτουν οι αντίπαλοι, παρουσιάζουν τις θέσεις και την δράση τους και προετοιμάζουν, κατά κάποιο τρόπο, τον δρόμο για μελλοντικές υπερασπιστικές καταγραφές για την 21η Απριλίου.

Ιδιαίτερες περιπτώσεις αποτελούν τα βιβλία των Λώρενς Στερν και Ανδρέα Δενδρινού. Ο πρώτος, διακεκριμένος Αμερικανός δημοσιογράφος (Washington Post) σαφώς "αντιχουντικός" και θαυμαστής των Γεωργίου και Ανδρέα Παπανδρέου και του αρχιεπισκόπου και προέδρου της Κύπρου Μακαρίου, πραγματοποιεί έρευνα πάνω στο ζήτημα της αμερικανικής πολιτικής τότε στην Ελλάδα και εστιάζει ειδικά στο ζήτημα της εμπλοκής των ΗΠΑ στην προετοιμασία και επιβολή του κινήματος της 21ης Απριλίου. Το συμπέρασμά του είναι αρνητικό! Οι ΗΠΑ πιάστηκαν σχεδόν στον ύπνο εκείνη την νύχτα (διαμετρικά αντίθετη άποψη δηλαδή από αυτήν που εξέφραζαν οι περισσότεροι συγγραφείς που καταπιάνονταν με αυτό το θέμα τότε). Οι πηγές του, προερχόμενες τόσο από το State Department όσο και από την CIA, λόγω του απορρήτου των πληροφορίων (δεν είχαν αποχαρακτηριστεί τα αντίστοιχα έγγραφα τότε), δεν ήταν δυνατόν να κατονομαστούν, αλλά η οπτική του έμελε να δικαιωθεί 20 έτη μετά (θα γίνει λόγος παρακάτω γι'αυτό)...Όσο για τον Δενδρινό, ηγετικό στέλεχος του Κ4Α ("Κόμμα 4ης Αυγούστου"), πολιτικού κόμματος εθνικοσοσιαλιστικών αρχών, θα λέγαμε ότι είναι αντιπολιτευόμενος το κάθεστως της 21ης Απριλίου αλλά από εκ διαμέτρου αντίθετη οπτική σε σχέση με τους υπόλοιπους συγγραφείς που αναφέρθηκαν παραπάνω. Το Κ4Α είδε με θετική οπτική την τότε στρατιωτική επέμβαση και προσπάθησε να είναι κοντά στο τότε καθεστώς με σκοπό να το επηρεάσει και να το μετασχηματίσει με βάση τις εθνικοσοσιαλιστικές ιδέες! Έτσι, ο Δενδρινός κατηγορεί την 21η Απριλίου κυριώς για αυτά που δεν έκανε και όχι για αυτά που έκανε...

ΜΕΤΕΠΕΙΤΑ ΚΡΙΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΓΕΝΙΑ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ

Μιλήσαμε παραπάνω για την επιρροή στην κοινή γνώμη, που άσκησαν τα βιβλία της δεκαετίας του '70 των "αντιχουντικών" συγγραφέων. Ποιά ήταν όμως η επιρροή τους στην μετέπειτα γενιά συγγραφέων και η συμβολή τους στην έρευνα του ζητήματος; Στην πραγματικότητα μικρή (όπως και ορισμένων αντίστοιχων βιβλίων της δεκαετίας του '80). Οι σύγχρονοι ερευνητές, ακόμη και αυτοί που είναι ξεκάθαρα αντίθετοι με το καθεστώς της 21ης Απριλίου, έχουν σιωπηρά απορρίψει την "σχολή συγγραφέων" που αναφέραμε παραπάνω. Εξαίρεση αποτελεί το έργο του Σόλωνα Γρηγοριάδη, το οποίο λόγω της αναλυτικότητάς του και της ψύχραιμης ματιάς, αποτελεί ακόμη και σήμερα πολύτιμη πηγή πληροφοριών για εκείνη την περίοδο.

Για του λόγω το αληθές, παραθέτουμε κάποια χαρακτηριστικά αποσπάσματα συγγραφέων που απορρίπτουν το αφήγημα των συγγραφέων "πρώτης γενιάς", ξεκινώντας μάλιστα από τον ίδιο τον Σόλωνα Γρηγοριάδη (που ανήκει και ο ίδιος σε αυτή την "πρωτη γενιά"), ο οποίος συμμετείχε σε αντιδικτατορική οργάνωση κατά την εξεταζόμενη περίοδο. Γράφει λοιπόν στον 1ο τόμο της "Ιστορίας της Δικτατορίας", σελιδα 34, σχολιάζοντας τα περί της σχέσεως ΚΥΠ και CIA  και ασκώντας κριτική σε ένα δημοφιλές βιβλίο εκείνης της εποχής: «Δεν πείθει επίσης η εξής διαβεβαίωσις του Γιάννη Κάτρη στο βιβλίο του "Η Γέννηση του Νεο-Φασισμού (Γενεύη 1971, σελ. 41)» και αφού παραθέτει τους ισχυρισμούς του Κάτρη, προσθέτει «Ο συγγραφεύς λέγει ότι τις πληροφορίες αυτές τις  είχε από τον Γ. Παπανδρέου. Αλλ' ο Γ. Παπανδρέου όπως και ο Α. Παπανδρέου έκαναν πολιτική προπαγάνδα και μπορούσαν να ισχυρισθούν ό,τι νόμιζαν πως εξυπηρετεί την εκάστοτε σκοπιμότητα. Η ιστορική επιστήμη όμως δεν έχει σχέσι με τις σκοπιμότητες. Και στο σημείο τούτο, όλοι οι ισχυρισμοί δεν αντέχουν στον λογικό έλεγχο». Αφού παραθέσει τα σχετικά στοιχεία, γράφει στην σελίδα 35 «Σύμφωνα με τους θρύλους αυτούς, τα πάντα ελέγχουν και προκαλούν στην Ελλάδα οι παντοδύναμοι Αμερικανοί και ιδίως η περιβόητη ΣΙΑ με τις μυθικές δυνατότητες. Χαρακτηριστικό δείγμα αυτής της προπαγάνδας, που βρίσκει άνετη απήχησι στις λαικές μάζες, έιναι το βιβλίο του Γιάννη Κάτρη ("Η Γέννηση του Νεοφασισμού"). Δίπλα σε αξιόλογες  παρατηρήσεις και ορθές εκτιμήσεις, ο συγγραφεύς παραθέτει και απίθανες "πληροφορίες" και κρίσεις. Μεταξύ άλλων ισχυρίζεται ότι η ΣΙΑ προκαλούσε ακόμη, κατά βούλησιν και με κάθε λεπτομέρεια και αυτές τις διακυμάνσεις του αριστερισμού στην Ελλάδα». Στον 3ο τόμο του έργου του, σελίδα 387, ο Γρηγοριάδης επισημαίνει : «Γενικά, δεν μπορεί κανείς να αρνηθή την  ύπαρξι θετικών στοιχείων στην οικονομική πολιτική της δικτατορίας. Η απόλυτη άρνησις στην κριτική της που τηρήθηκε μετά την πτώσι της, υπήρξε υπερβολική και αντιρεαλιστική" (η έντονη υπογράμμιση, από τον γράφοντα το παρόν κείμενο).

Ο καθηγητής Μελέτης Μελετόπουλος στο βιβλίο του "Η Δικτατορία των Συνταγματαρχών - Κοινωνία, Ιδεολογία, Οικονομία" που κυκλοφόρησε το 1996, γράφει στην σελίδα 348, υποσημείωση 472, σχετικά με τις διχογνωμίες συγγραφέων ως προς τα επιτεύγματα της οικονομικής πολιτικής του τότε καθεστώτος. Αφού έχει αναφέρει συγγραφείς όπως ο Γιαννόπουλος και ο Ροδάκης που οι κρίσεις τους ήταν εντελώς αρνητικές, γράφει το εξης «Ο Σόλων Γρηγοριάδης, που έχει γράψει την πιο εκτενή και κατά την γνώμη μου πιο αμερόληπτη ιστορία της Δικτατορίας, εξετάζει τα πράγματα πιο προσεκτικά και επισημαίνει σε ποιους τομείς η Χούντα επέτυχε και σε ποιους απέτυχε. Προσωπική μου γνώμη είναι ότι τα πράγματα δεν έχουν ποτέ μονοδιάστατο χαρακτήρα. Άλλωστε η πορεία της οικονομίας εξαρτάται εν πολλοίς από διεθνείς και συγκυριακούς παράγοντες». Ενώ στην σελίδα 349 παραδέχεται ότι εν έτει 1996 που δημοσιεύθηκε το βιβλίο του «δεν έχουν ουσιαστικά γίνει αντικειμενικές μελέτες για την οικονομική πολιτική της περιόδου αυτής και τα αποτελέσματά της». Στην σελίδα 452 επισημαίνει ότι «Η οικονομική και κοινωνική πολιτική της 21ης Απριλίου έχει δεχθεί αντιφατικές κριτικές, από την κατηγορία της πλήρους αποτυχίας έως επαίνους θεαματικής επιτυχίας. Πέρα από απλοικές σχηματοποιήσεις η αλήθεια είναι ότι η Χούντα διόρισε ένα επιτελείο τεχνοκρατών οικονομολόγων, που κατάρτισαν πενταετές πρόγραμμα, το οποίο και εφάρμοσαν στην συνέχεια».  Τέλος, στο παράρτημα της Γ' έκδοσης του βιβλίου, με τίτλο «Η διεθνής  θέση της Ελλάδας κατά την περίοδο της δικτατορίας», σελίδα 471, αναφερόμενος στις διεθνείς σχέσεις του καθεστώτος της 21ης Απριλίου, λέει πως «Οπωσδήποτε μπορούν εκ των προτέρων να θεωρηθούν επιφανειακές και εμφορούμενες από ιδεολογικά και συναισθηματικά κυρίως κίνητρα οι απόψεις που διατυπώθηκαν αμέσως μετά την Μεταπολίτευση, υπό το βάρος της τότε πρόσφατης οδυνηρής εμπειρίας»(η έντονη υπογράμμιση από τον γράφοντα το παρόν κείμενο).

Ο δημοσιογράφος Αλέξης Παπαχελάς ο οποίος ασχολήθηκε ακριβώς με αυτό το ζήτημα, δηλαδή τις διεθνείς σχέσεις της Ελλάδος τότε (συγκεκριμένα με τις ΗΠΑ), στα προλεγόμενα του βιβλίου του "Ο Βιασμός της Ελληνικής Δημοκρατίας" που κυκλοφόρησε το 1997, τονίζει πως «Χρειάστηκε αρκετός χρόνος για να ξεπεράσω τις δυσκολίες από την έλλειψη στοιχείων σχετικά με μιά περίοδο για την οποία έχουν γραφεί εκατοντάδες αναλύσεων, αλλά ελάχιστες έρευνες βασισμένες σε πρωτογενές υλικό».

Ο καθηγητής Ηλίας Νικολακόπουλος σχολίαζε στην εφημερίδα "Τα Νέα" στις 22.04.2005 ότι «η περίοδος της χουντικής επταετίας εξακολουθεί, εν πολλοίς, να προσομοιάζει με μαύρη τρύπα, όσον αφορά τη συστηματική μελέτη της από τη σκοπιά της ιστορικής έρευνας».

Ο ιστορικός Λεωνίδας Καλλιβρετάκης σε άρθρο του στην εφημερίδα "Τα Νέα" τον Απρίλιο του 2007 παραδέχεται ότι υπάρχει «σοβαρό έλλειμα στην ιστορική έρευνα» της περιόδου της 21ης Απριλίου.

Ο καθηγητής Σωτήρης Βαλντέν στο βιβλίο του "Παράταιροι Εταίροι - Ελληνική Δικτατορία, Κομμουνιστικά Καθεστώτα και Βαλκάνια 1967-1974" που κυκλοφόρησε το 2009 και ο συγγραφέας το αφιερώνει "στους συντρόφους του από τον αντιδικτατορικό αγώνα", γράφει τα εξής χαρακτηριστικά στην σελίδα 33. «Η σοβαρή μελέτη της περιόδου της στρατιωτικής δικτατορίας έχει αρχίσει σχετικά πρόσφατα. Η επιστημονική αποτίμηση της πολιτικής της στους διάφορους τομείς δεν ευνοήθηκε από το μείγμα μυθοποίησης/αποσιώπησης της περιόδου που επικράτησε μετά την πτώση της» (η έντονη υπογράμμιση από τον γράφοντα το παρόν κείμενο). «Από τη δεκαετία του ΄90, αρχίζει η διερεύνηση ορισμένων πτυχών της περιόδου, ιδιαίτερα των σχέσεων με τους Αμερικανούς, του κυπριακού και των ελληνοτουρκικών σχέσεων που είναι ασφαλώς και τα πιο κρίσιμα ζητήματα της περιόδου. Άλλες πλευρές της χουντικής επταετίας, όπως η πορεία της οικονομίας και η οικονομική πολιτική, οι κοινωνικές αλλαγές και η πολιτιστική ζωή έχουν μελετηθεί πολύ λιγότερο» (η έντονη υπογράμμιση από τον γράφοντα το παρόν κείμενο). «Το ίδιο ισχύει και για τις σχέσεις του καθεστώτος με τις Ανατολικές χώρες, που έχουν μέχρι στιγμής  απασχολήσει ελάχιστα την έρευνα». Επίσης, στη σελίδα 44 αναφέρει πως «Η εικόνα της χούντας ως ενός -έξωθεν επιβεβλημένου- ξένου προς την ελληνική κοινωνία σώματος, με έναν λαό και πολιτικό κόσμο καθολικά αντιστεκόμενους, είναι εξαιρετικά απλουστευτική και σε σημαντικό βαθμό ανακριβής».

Τέλος, ο δημοσιογράφος Τάσος Κωστόπουλος σε άρθρο του που δημοσιεύθηκε στην "Εφημερίδα των Συντακτών" στις 18.10.2015 αναφέρει χαρακτηριστικά ότι : «Εδώ ολόκληρη χούντα, η σκιά της οποίας επικαθόρισε τον δημόσιο λόγο των τελευταίων δεκαετιών στον ίδιο τουλάχιστον βαθμό με την αιματηρή δεκαετία του ’40, εκπροσωπείται στη βιβλιογραφία από τρία όλα κι όλα αξιόλογα έργα: την τρίτομη «Ιστορία της Δικτατορίας» του δημοσιογράφου Σόλωνα Γρηγοριάδη, γεγονοτολογική αφήγηση που γράφτηκε κι εκδόθηκε αμέσως μετά τη Μεταπολίτευση (Αθήνα 1975, εκδ. Καπόπουλος), το βιβλιαράκι «Η στρατιωτική δικτατορία 1967-1974» που μοίρασαν προ εξαετίας «Τα Νέα» με επιμελητή τον Βαγγέλη Καραμανωλάκη, και τα πρακτικά ενός επιστημονικού συνεδρίου που πραγματοποιήθηκε το 1997 στο Πάντειο Πανεπιστήμιο («Η δικτατορία 1967-1974», επιμ. Γιάννα Αθανασάτου - Αλκης Ρήγος - Σεραφείμ Σεφεριάδης, Αθήνα 1999, εκδ. Καστανιώτης)».

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Ο μόνος που συγκέντρωσε τότε σημαντικό αριθμό μαρτυριών από τους αξιωματικούς του καθεστώτος της 21ης Απριλίου, ήταν ο Νίκος Κακαουνάκης, με στόχο όμως να αναδείξει κυρίως τις αντιθέσεις μεταξύ τους. Ορισμένες από αυτές τις μαρτυρίες όντως μπορούν να επαληθευθούν μέσω στοιχείων που έχει προσκομίσει η σύγχρονη έρευνα. Ορισμένα άλλα στοιχεία όμως που υποτίθεται ότι προσκομίζει ο Κακαουνάκης, είναι τελείως ανακριβή, ενώ αρκετά άλλα δεν μπορούν να επαληθευθούν, με αποτέλεσμα να είναι αμφιλεγόμενα! Έτσι λοιπόν το συγκεκριμένο έργο πρέπει να χρησιμοποιείται με προσοχή και επιφυλακτικότητα ως πηγή για τα τότε γεγονότα.

[2] Κάποιοι από αυτούς τους συγγραφείς υποστήριζαν ότι πίσω από το κίνημα της 21ης Απριλίου βρισκόταν η ίδια η κυβέρνηση των ΗΠΑ, ενώ άλλοι προκρίνουν είτε την CIA (κυρίως αυτή), είτε αμερικανικούς στρατιωτικούς κύκλους, είτε το αμερικανικό κεφάλαιο. Αρκετοί ενέπλεξαν και την μασονία μέσα σε αυτή την θεωρία (κυρίως ο Τσαρούχας με το βιβλίο του "Η Μασονια στην Ελλάδα" του 1981). Ο Φουράκης "πρωτοτυπεί" και υποστήριξε πως οι ΗΠΑ ήταν η βιτρίνα και στην πραγματικότητα, ο σχεδιασμός και η οργάνωση προήλθε από την Μοσάντ και το Ισραήλ κατ' επέκταση... Ο Σόλων Γρηγοριάδης αν και σαφώς "αντιχουντικός", υποστηρίζει ότι εν έτει 1975 που συνέγραψε το έργο του και με βάση τα τότε διαθέσιμα στοιχεία, πως όλα αυτά είναι αναπόδεικτα!

[3] Υπάρχουν όμως και διαφοροποιήσεις σε αυτό. Π.χ. ο Κοριζής αρνείται τον φασιστικό χαρακτήρα του καθεστώτος. Ο Σ. Γρηγοριαδης επίσης αποδέχεται την ερμηνεία Κοριζή.

[4] Σχετικά με τα αποτελέσματα της οικονομικής πολιτικής του τότε καθεστώτος, οι συγγραφείς της συγκεκριμένης "σχολής", συνήθως τα κρίνουν ως αποτυχημένα (π.χ. Γιαννόπουλος και Ροδάκης). Αντιθέτως, ο Νικολινάκος αν και ιδεολογικά και φιλοσοφικά αντίθετος στην ακολουθούμενη οικονομική πολιτική (όντας μαρξιστής), την κρίνει ως επιτυχημένη μέσα στα πλαίσια της. Ο Σόλων Γρηγοριάδης σε γενικές γραμμές είναι αρνητικός, επισημαίνοντας όμως και αρκετά θετικά στοιχεία!

Ε.ΠΟ.Κ.
https://epok1973.com/%CE%B1%CF%81%CE%B8%CF%81%CE%B1/113-%CE%B7-%CE%B2%CE%B9%CE%B2%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CE%B3%CF%81%CE%B1%CF%86%CE%B9%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CF%84%CE%B7%CE%BD-21%CE%B7-%CE%B1%CF%80%CF%81%CE%B9%CE%BB%CE%B9%CE%BF%CF%85-%CE%BA%CF%81%CE%B9%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%B7-%CE%B5%CF%80%CE%B9%CF%83%CE%BA%CE%BF%CF%80%CE%B7%CF%83%CE%B7,-%CE%BC%CE%B5%CF%81%CE%BF%CF%83-%CE%B1