Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΩΝ ΑΘΗΝΩΝ ΣΤΙΣ 12 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1944

Η πρώτη μέρα της λευτεριάς είναι ένα μεγάλο ποτάμι. Βλέπεις στους δρόμους και στις πλατείες της Αθήνας μια φουρτουνιασμένη ανθρωποθάλασσα που όλο και μεγαλώνει, όλο και πλαταίνει και γεμίζει την πόλη με τη βουή μιας δύναμης, που θέλει να ξεσπάσει, ν' αλαφρώσει από την οργή που πολύ την έχει βασανίσει, να γίνει παντού κυρίαρχη και να μη βρίσκει πουθενά εμπόδια. Και δεν είναι ένας μόνο κόσμος αυτή η ανθρωποθάλασσα. Το βλέπεις από μακριά και δε χρειάζεται να ρωτήσεις, να μάθεις, να καταλάβεις. Σημαίες αναρίθμητες, πυκνό δάσος, και κραυγές τυπωμένες σε μεγάλες λουρίδες χαρτί ή πανί σου λένε πως κάτω από τους ενθουσιασμούς πρέπει να προσέξεις και ν' ακούσεις τις πεποιθήσεις και τις διεκδικήσεις που κάνουν τώρα αντίλαλους τους ανθρώπους μέσα στη λευτεριά, που την είχαν μαζί κερδίσει και είναι φανερό πως χωρίστηκαν πάνω στη μοιρασιά της...

(Π. Χάρης, Ημέρες Οργής (Δεκέμβρης 1944), Αθήνα, Εστία, 1992, σ. 11-12)  

H ταχεία προέλαση του σοβιετικού στρατού προς τα Bαλκάνια, που απειλούσε να αποκλείσει τις γερμανικές δυνάμεις στον ελλαδικό χώρο, υποχρέωσε τους Γερμανούς ν' απομακρυνθούν το συντομότερο από την Eλλάδα. Η αναχώρησή τους άρχισε από την Πελοπόννησο και τα νησιά, ενώ στις 12 Οκτωβρίου 1944 απελευθερώθηκαν η Aθήνα και ο Πειραιάς, μέσα σ' ένα  τεράστιο λαικό παραλήρημα.Eλληνικές σημαίες και καμπανοκρουσίες πλημμύρισαν την πρωτεύουσα, ενώ πλήθη κόσμου ξεχύθηκαν στους δρόμους και στις πλατείες, πανηγυρίζοντας με ενθουσιασμό. Με ενθουσιασμό έγιναν δεκτά στην πρωτεύουσα τα βρετανικά στρατεύματα ενώ οι εορτασμοί κορυφώθηκαν με την άφιξη του Παπανδρέου και της κυβέρνησης εθνικής ενότητας στις 18 του ίδιου μήνα.

Πίσω, όμως, από την πανηγυρική και συναινετική ατμόσφαιρα των πρώτων ημερών της Απελευθέρωσης, επικρέμονταν εκείνα τα προβλήματα και οι αντιθέσεις, που σε ελάχιστο χρονικό διάστημα θα ξεσπούσαν για να κορυφωθούν στην εμφύλια τραγωδία.

Η Ελλάδα έβγαινε από την πολεμική περιπέτεια ουσιαστικά κατεστραμμένη. Οι απώλειες του ελληνικού λαού στη διάρκεια της τετράχρονης κατοχής και του αντιστασιακού αγώνα ήταν πάμπολλες: ο αριθμός των νεκρών σε μάχες, των εκτελεσμένων και δολοφονημένων, όσων θανατώθηκαν ως όμηροι στα γερμανικά στρατόπεδα και όσων πέθαναν από την πείνα και τις κακουχίες ανέρχεται σε περίπου 500.000. Τα πάσης φύσεως καμένα κτίρια υπολογίζονται στα 155.000 ενώ οι πυροπαθείς οικογένειες σε 111.000 σε όλη την Ελλάδα. Ας σημειωθεί ότι 1.700 ήταν τα ολοκληρωτικά πυρπολημένα ελληνικά χωριά. Οι ζημιές στην οικονομία υπολογίζονται σε 40-80% μείωση της γεωργικής παραγωγής στα διάφορα αγροτικά προϊόντα, μείωση του κτηνοτροφικού κεφαλαίου κατά 50% για τα μεγάλα ζώα και 30% για τα μικρά, ελάττωση των δασών κατά 20%, καταστροφή των μεταλλευτικών εγκαταστάσεων και νέκρωση της σχετικής παραγωγής, ελάττωση της βιομηχανικής παραγωγής κατά 50%, καταστροφή των συγκοινωνιών, δηλαδή του σιδηροδρομικού υλικού και δικτύου και του οδικού δικτύου, αρπαγή του 70% των αυτοκινήτων, καταστροφή λιμανιών και της διώρυγος της Κορίνθου, απώλεια κατά 73% της εμπορικής και επιβατηγού ναυτιλίας της χώρας. Για την Ελλάδα, η μετάβαση από τον πόλεμο στην ειρήνη επανέφερε το αίτημα για ικανοποίηση των εθνικών αξιώσεων της χώρας όσον αφορά στην ενσωμάτωση των εδαφών της Βορείου Ηπείρου, της Κύπρου και των Δωδεκανήσων. Ο ρόλος της χώρας στο συμμαχικό αγώνα και οι αρχές που περιλήφθηκαν σε διεθνείς διακηρύξεις, όπως ο Χάρτης του Ατλαντικού (Αύγουστος 1941) και ο Χάρτης των Ηνωμένων Εθνών (Ιούνιος 1945), δημιουργούσαν αισιοδοξία για την ικανοποίηση του ελληνικού αιτήματος. ’λλωστε, στη διάρκεια του πολέμου, δεν είχαν λείψει οι διαπραγματεύσεις και οι συζητήσεις για τα ζητήματα αυτά τόσο ανάμεσα στην ελληνική κυβέρνηση και τους Βρετανούς, όσο και μεταξύ των Μεγάλων Δυνάμεων.

Από τις ελληνικές προσδοκίες εκπληρώθηκε μόνο αυτή που αφορούσε στην ενσωμάτωση των Δωδεκανήσων, που πραγματοποιήθηκε με τη Συνθήκη των Παρισίων το Φεβρουάριο του 1947. Οι αξιώσεις για τα εδάφη της Κύπρου και της Βορείου Ηπείρου προσέκρουσαν στην προτεραιότητα των Μεγάλων Δυνάμεων για διατήρηση ισορροπίας δυνάμεων και αποφυγή νέων αναταραχών στην ευρύτερη περιοχή, έναντι της εφαρμογής των εξαγγελμένων αρχών. Οι, κατά την εκτίμησή τους, επιπτώσεις που θα είχε η ενσωμάτωση της Βορείου Ηπείρου και της Κύπρου στην Ελλάδα ως προς την ισορροπία του χώρου αλλά και η υποτονικότητα της ίδιας της Ελλάδας, λόγω της ταραγμένης   κατάστασης στο εσωτερικό της, την εποχή των διαπραγματεύσεων, οδήγησαν στον αποκλεισμό των περιοχών αυτών από την ελληνική εθνική επικράτεια. Με την προσάρτηση των Δωδεκανήσων, η Ελλάδα απέκτησε τα οριστικά της σύνορα.

http://www.fhw.gr/chronos

Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΜΥΣΤΡΑ ΣΤΙΣ 10/11 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1944 ΚΑΙ ΤΑ ΦΡΙΚΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ ΠΟΥ ΑΚΟΛΟΥΘΗΣΑΝ

Του Ιωάννη Μπουγά

Η επίθεση του ΕΛΑΣ κατά του Τάγματος Ασφαλείας (ΤΑ) σταμάτησε μετά από συμφωνία παράδοσης των όπλων από το ΤΑ, με βασικό όρο «όλοι, πριν 30 στελεχών του ΤΑ, να αφεθούν ελεύθεροι και να προστατευθεί η ζωή ταγματασφαλιτών και αμάχων».
Ο ΕΛΑΣ παρέβη άμεσα τη συμφωνία, επέτρεψε σφαγές ταγματασφαλιτών και αμάχων, βία εναντίον όλων και φυλάκισε περίπου 800 μέχρι τον Ιανουάριο του 1945.
ΤΟ ΦΡΙΧΤΟΤΕΡΟ ΟΜΩΣ ΕΓΚΛΗΜΑ του ΕΛΑΣ ήταν η Σφαγή 28 νεαρών ταγματσφαλιτών, τους οποίους αφόπλισαν με απάτη!! 

Φωτογραφία μερικών από τα 28 θύματα πριν ριχθούν σε ομαδικό τάφο. Η φωτογραφία τραβήχθηκε από αντάρτη του ΕΛΑΣ

Είναι η τελευταία μαζική σφαγή αιχμαλώτων ταγματασφαλιτών ή αμάχων το 1944, στη Ματωμένη «Απελευθέρωση» της Πελοποννήσου τον Σεπτέμβριο-Οκτώβριο 1944.
Αυτό το γεγονός, και άλλα που περιγράφονται συνοπτικά κατωτέρω, εξηγούν εν πολλοίς και τα φοβερά αντίποινα που έγιναν στη Λακωνία το 1945-46 και αργότερα, εναντίον αριστερών από τη μεγάλη παραστρατιωτική οργάνωση ΕΑΟΚ (Εθνικές Αντικομμουνιστικές Ομάδες Κυνηγών).
// Πως έφθασαν στις 12 Οκτωβρίου 1944//
Στο νομό Λακωνίας το μίσος μεταξύ πατριωτών και κομμουνιστών έφθασε από ενωρίς στην Κατοχή σε μεγάλο ύψος, ίσως το μεγαλύτερο σε ολόκληρη την Ελλάδα. Η Αντίσταση στους κατακτητές Ιταλούς και Γερμανούς ξεκίνησε από τις πρώτες ημέρες της Κατοχής. Στη Λακωνία, μαζί με το ΕΑΜ στο οποίο στην αρχή είχαν συμμετάσχει και δεκάδες μόνιμοι αξιωματικοί, αναπτύχθηκαν και άλλες ανεξάρτητες, ολιγομελείς, τοπικές οργανώσεις. Όλοι σχεδόν οι αξιωματικοί απεχώρησαν από το ΕΑΜ το 1943 όταν έγινε πλέον σαφές ότι αυτό ήταν μιά άλλη όψη του ΚΚΕ.
Αυτή ήταν η πρώτη πηγή διαίρεσης και μίσους, καθώς για το ΚΚΕ δεν υπήρχε μεγαλύτερο «έγκλημα» από την αποχώρηση κάποιου από τις οργανώσεις του.
Αν οι πατριώτες Λάκωνες ήταν ένοχοι «πολιτικού εγκλήματος», όταν αποχωρούσαν από το ΕΑΜ, οι κομμουνιστές απάντησαν με φυσικά εγκλήματα!
Η απόλυτα πρώτη μαζική δολοφονία από το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ΚΚΕ στην Πελοπόννησο ήταν η δολοφονία 22 Λακώνων συντρόφων του ίλαρχου Τηλέμαχου Βρεττάκου κοντά στο Μοναστήρι της Δίμιοβας στον Ταύγετο στις 2 ή 3 Νοεμβρίου1943.
Στο ίδιο μέρος μετά λίγες ημέρες δολοφόνησαν και τον ίδιο τον ίλαρχο Βρεττάκο μαζί με τον ανθυπολοχαγό Παναγιώτη Πατσάκο.
Το μίσος έγινε χαράδρα καθώς το ΕΑΜ/ΕΛΑΑ/ΚΚΕ έστησε Στρατόπεδα Κρατουμένων τον ίδιο μήνα, τον Νοέμβριο 1943, στα οποία άρχισαν να οδηγούνται πατριώτες του νομού που βαπτίζονταν αντιδραστικοί. Γνωστά Στρατόπεδα στη Λακωνία στήθηκαν στα εξής μέρη:
1. Άρνα,
2. Γεράκι (το μεγαλύτερο και φονικότερο),
3. Γεωργίτσι,
4. Κρεμαστή,
5. Μονή Γιάτρισσας,
6. Σοχά Ταυγέτου,
7. Ταϋγέτη (Μπαρτσινίκου), και
8. Τρύπη Ταϋγέτου.
Ακολούθησε η δολοφονία στον Πάρνωνα του λοχαγού Γρηγόρη Αργείτη, απεσταλμένου του ΣΜΑ, τον ίδιο μήνα.
Ο Δεκέμβριος του 1943 ήταν αιματοβαμμένος. Στην περιοχή Πεταλέα, νότια του Γυθείου, το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ έσφαξε 32 «αντιδραστικούς» πολίτες.
Τον ίδιο μήνα έγινε η επίθεση του ΕΛΑΣ στους «αντιδραστικούς» Μολάους που τελείωσε με τη φριχτή δολοφονία 39 Μολαϊτών την παραμονή της Πρωτοχρονιάς του 1944. Οδηγήθηκαν δεμένοι στον Πάρνωνα, όπου βασανίστηκαν, μετά εσφάγησαν με μαχαίρια και ρίχτηκαν σε μιά τρύπα, την «Τρύπα του Ταράτσα»!
Να σημειωθεί ότι μέχρι που έγιναν αυτά τα γεγονότα, αυτά τα φρικαλέα εγκλήματα, ΟΥΤΕ ΕΝΑΣ ΟΠΑΔΟΣ ΤΟΥ ΕΑΜ, ΕΛΑΣ, ΚΚΕ δεν είχε πειραχθεί από ανθρώπους της άλλης πλευράς, αυτούς δηλαδή που δεν συμπαθούσαν τον κομμουνισμό και δεν δέχονταν να μπουν στις οργανώσεις του ΚΚΕ.
Όμως, η αντίδραση της άλλης πλευράς δεν άργησε να έρθει. Ο αδελφός του ίλαρχου Βρεττάκου ζήτησε όπλα από τους Γερμανούς της Σπάρτης και δημιούργησε το Τάγμα «Λεωνίδας», το οποίο σε διάστημα εβδομάδων είχε δύναμη πάνω από 1.000 άνδρες και με δεκάδες μόνιμους αξιωματικούς.
Σε άλλους νομούς της Πελοποννήσου, στους οποίους δημιουργήθηκαν Τάγματα Ασφαλείας αργότερα την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1944, αυτά είχαν περιρισμένη δράση εναντίον του ΕΛΑΣ. Το ίδιο και ο ΕΛΑΣ, ελάχιστα ασχολήθηκε με αυτά μέχρι τον Σεπτέμβριο του 1944 που αποχώρησαν οι Γερμανοί.
Όχι στη Λακωνία. Εκεί ο ΕΛΑΣ αντέδρασε με βία στη δημιουργία του Τάγματος, το οποίο απλώθηκε από τη Σπάρτη μέχρι τη Σκάλα, το Γύθειο, το Οίτυλο, κλπ.. Μεταξύ Ιανουαρίου και Αυγούστου 1944 έγιναν δεκάδες μάχες μεταξύ ΕΛΑΣ και του ΤΑ. Το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ εφήρμοζε σκληρά την Αρχή της Οικογενειακής Ευθύνης στους συγγενείς των ταγματασφαλιτών, δολοφονώντας και καίγοντας τα σπίτια τους, μετά από το συνηθυσμένο γενικό πλιάτσικο. Το σύνολο των δολοφονημένων από το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ στη Λακωνία το 1943-44, ανέρχεται σε ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟΝ 638!
Οι ταγματασφαλίτες απαντούσαν με βασανισμούς, πλιάτσικο τροφίμων, εμπρησμούς σπιτιών στελεχών του ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ΚΚΕ και φυλάκιση εκατοντάδων στις φυλακές της Σπάρτης και στο Γύθειο. Έγιναν και κάποιες εκτελέσεις από ταγματασφαλίτες, με τη συγκάλυψη κατωτέρων αξιωματικών των ΤΑ, αλλά σε πολύ μικρότερο αριθμό εκείνων που έγιναν από το ΕΑΜ/ΕΛΑΣ/ΚΚΕ.
Αυτή ήταν η κατάσταση στη Λακωνία, εκρηκτική, όταν έφυγαν οι Γερμανοί στις 3 Σεπτεμβρίου 1944. Το ΤΑ της Σπάρτης με 800 περίπου άνδρες, αφού άνοιξε τις φυλακές και ελευθέρωσε τους κρατουμένους, μετακινήθκε στο φρούριο του Μυστρά ακολουθούμενο και από πολλές εκατοντάδες αμάχους πολίτες της Σπάρτης και της περιοχής που φοβούνταν για τη ζωή τους.
Οι ηγέτες του ΤΑ, σκεπτόμενοι στρατιωτικά, είχαν αποφασίσει να κινήσουν το ΤΑ προς το Γύθειο. Εκεί, ενωμένο με το ακόμη πολυπληθέστερο και καλύτερα οπλισμένο ΤΑ του Γυθείου, θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν τον ΕΛΑΣ. Όμως, ασκήθηκε πίεση προς τους αξιωματικούς του ΤΑ από πολίτες της Σπάρτης και του Μυστρά (ένας λόχος του ΤΑ Σπάρτης είχε βάση εκεί) να μην τους εγκαταλείψουν.
Αυτή η αντίδραση των ηγετών της Σπάρτης και του Μυστρά, ήταν ακριβώς ίδια με ότι είχε ήδη συμβεί στον Πύργο, στους Γαργαλιάνους και στον Αχλαδόκαμπο, όπου επίσης οι πολίτες πίεσαν τους αξιωματικούς των ΤΑ να μην τους εγκαταλείψουν όταν οι αντάρτες του ΕΛΑΣ πλησίαζαν.
Η 9η ταξιαρχία του ΕΛΑΣ, με δύο συντάγματα, το 8ο Λακωνίας και το 9ο Μεσσηνίας, έφθασε* στη Σπάρτη τις πρώτες ημέρες του Οκτωβρίου, μετά την παράδοση του ΤΑ Τριπόλεως. Τα δύο αυτά συντάγματα είναι εκείνα που έκαναν τις σφαγές των αιχμαλώτων ταγματασφαλιτών και των αμάχων στην Καλαμάτα, τον Μελιγαλά, τους Γαργαλιάνους και την Πύλο (στις τρεις τελευταίες πόλεις συμμετείχε και το 11ο Αρκαδίας). Η φήμη των σφαγών από τα 2 συντάγματα του ΕΛΑΣ είχε φθάσει πίσω στον Μυστρά, και έτσι όταν οι ηγέτες του ΕΛΑΣ έστειλαν μήνυμα στον Μυστρά, στους ηγέτες του ΤΑ, να παραδώσουν τα όπλα, η απάντηση ήταν όχι.
Η επίθεση του ΕΛΑΣ στον Μυστρά άρχισε το πρωί της 10ης Οκτωβρίου. Οι αντάρτες του ΕΛΑΣ χρησιμοποιούσαν μόνο ελαφρά όπλα, τουφέκια μέχρι πολυβόλα, όχι όλμους ή βαριά πυροβόλα, από φόβο να καταστρέψουν τα βυζαντινά μνημεία του. Η πρώτη ημέρα ήταν καταστροφική για τον ΕΛΑΣ. Είχε περίπου 30 αντάρτες νεκρούς και πολλές δεκάδες τραυματίες.
Ο Ναπολέων Παπαγιαννόπουλος, που είχε το επιχειρησιακό πρόσταγμα στη μάχη, από τη θέση του καπετάνιου του 9ου συντάγματος, ζήτησε και έλαβε την άδεια από τους ηγέτες του ΕΛΑΣ να χρησιμοποιήσει βαριά πυροβόλα. Ο ΕΛΑΣ είχε φέρει 7 βαριά πυροβόλα τα οποία είχε πάρει στην Τρίπολη από το εκεί ΤΑ όταν παραδόθηκε. Ο συνταγματάρχης Παπαδόγγονας είχε συγκρουσθεί με τον Κανελλόπουλο στην Τρίπολη. Συμβούλευε «να μην παραδοθούν τα πυροβόλα στον ΕΛΑΣ γιατί θα χρησιμοποιηθούν εναντίον του Ελληνικού στρατού και των συμμάχων». Αυτό ακριβώς έγινε, αφού μετά τη Σπάρτη ο ΕΛΑΣ μετέφερε τα πυροβόλα στην Αθήνα για τα Δεκεμβριανά.
Την δεύτερη ημέρα της μάχης, 11 Οκτωβρίου, ο ΕΛΑΣ άρχισε να κτυπά το Κάστρο με τα πυροβόλα.
Οι βολές προκάλεσαν πολλά θύματα μεταξύ των αμάχων που βρίσκονταν εκεί. Οι αριθμοί που αναφέρονται είναι από λίγες δεκάδες μέχρι πάνω από εκατό. Αυτή η τροπή, μαζί με την μή έλευση του ΤΑ Γυθείου σε βοήθεια του Μυστρά, ανάγκασε τους ηγέτες του ΤΑ να ζητήσουν ανακωχή τις απογευματινές ώρες της 11ης Οκτωβρίου. Σε συνάντηση εκπροσώπων του ΤΑ και των αμάχων με εκπροσώπους του ΕΛΑΣ, επήλθε συμφωνία με τους εξής όρους:
1. Το ΤΑ να παραδώσει τα όπλα το πρωί της επομένης ημέρας (12/10),
2. 30 ηγέτες του ΤΑ, στρατιωτικοί και πολιτικοί, να παραμείνουν στο Κάστρο του Μυστρά υπό φρούριση, μέχρι να κριθούν για τις πράξεις τους από αντιπροσώπους της Ελληνικής κυβέρνησης,
3. Όλοι οι υπόλοιποι αξιωματικοί και οπλίτες του ΤΑ, καθώς και οι άμαχοι, να αφεθούν ελεύθεροι να επιστρέψουν στα σπίτια τους. Να προστατευθεί η ζωή όλων. Να μην γίνουν εκτελέσεις ταγματασφαλιτών ή αμάχων!
Οι εκπρόσωποι του ΕΛΑΣ αρνήθηκαν να συνταχθεί έγγραφο της συμφωνίας, περιοριζόμενοι να δώσουν «τον λόγο της στρατιωτικής τους τιμής».
Την επομένη ημέρα, όταν έγινε η παράδοση των όπλων του ΤΑ, κανείς ταγματασφαλίτης δεν αφέθηκε ελεύθερος. Όλοι οδηγήθηκαν στο Μπεζεστένι του Μυστρά, μιά μεγάλη αλάνα που κάθε Σεπτέμβριο γίνεται το πανηγύρι του Μυστρά. Εκεί οδηγήθηκαν και αρκετοί από τους αμάχους, κατ επιλογήν. Καθ οδόν, αλλά περισσότερο στο Μπεζεστένι άρχισαν τα έκτροπα. Βασανισμοί και σφαγές ταγματασφαλιτών και αμάχων. Πρωτοστάτησε μιά γυναίκα, η Ελένη Στρατηγάκη από τους Βουτιάνους, σύζυγος του δασκάλου και υπεύθυνου του ΕΑΜ του χωριού. Έσφαξε ταγματασφαλίτες και αμάχους. Μεταξύ των θυμάτων της ήταν και ο έφεδρος ανθυπολοχαγός Αλέκος Δριβάκης τον οποίον έσφαξε με ξιφολόγχη ενώ μεταφερόταν επάνω σε φορείο γιατί είχε τραυματισθεί στη μάχη. Η Στρατηγάκη αντεκδικείτο, γιατί όταν λόχος του Δριβάκη πέρασε από τους Βουτιάνους, όταν δεν βρήκαν τον σύζυγό της βιαιοπράγησαν στην κόρη της.
Ένας αντάρτης του ΕΛΑΣ από το χωριό Κονιδίτσα δολοφόνησε τη σύζυγό του, Λελούδου, γιατί είχε ακολουθήσει τα αδέλφια της στα ΤΑ και όχι τον ίδιον στον ΕΛΑΣ. Ο νεαρός Παναγιώτης Μπουγάδης, 16 ετών, εσφάγη εμπρός στα μάτια της μητέρας του, το ίδιο και η μαθήτρια Ελένη Αγγελάκου.
Ενώ αυτές οι δολοφονίες γίνονταν στη διαδρομή από το Κάστρο προς Μπεζεστένι και μέσα στο Μπεζεστένι, πολλοί δέχονταν άγρια κτυπήματα με ξύλα στα οποία είχαν καρφώσει επάνω καρφιά! Τους κρατουμένους διέσωσαν από τα χειρότερα ένας Βρετανός ταγματάρχης με λίγους στρατιώτες που έφθασαν το ίδιο απόγευμα από την Τρίπολη στη Σπάρτη και οδηγήθηκαν στον Μυστρά από ανησυχούντες πατριώτες. Όλα τα έκτροπα σταμάτησαν στο Μπεζεστένι, οι άμαχοι ελευθερώθηκαν, οι ταγματασφαλίτες καταμετρήθηκαν, και ο Βρετανός κατέστησε τους ΕΛΑΣίτες υπεύθυνους για τη ζωή τους.
Ενώ αυτά γίνονταν στο Κάστρο και στο Μπεζεστένι, το φριχτότερο και πιό άνανδρο έγκλημα του ΕΛΑΣ στον Μυστρά έγινε πιό μακριά.
Μιά διμοιρία ταγματασφαλιτών ήταν εγκατεστημένη στο φυλάκιο του Προφήτη Ηλία, νοτιοδυτικά του Μυστρά και ψηλά στον Ταύγετο. Ειδοποιημένοι ότι το ΤΑ συμφώνησε να παραδώσει τα όπλα, κατέβαιναν από το φυλάκιό τους για τον Μυστρά. Η πορεία τους διεκόπη από αντάρτες του ΕΛΑΣ, οι οποίοι τους έπεισαν να παραδώσουν σ’ αυτούς τα όπλα τους, αντί να κατέβουν στον Μυστρά.
Μετά την παράδοση των όπλων, οι ΕΛΑΣίτες τους έδεσαν και τους οδήγησαν πίσω προς το φυλάκιό τους, στην τοπθεσία Ξεροβούνα, όπου τους έκλεισαν σε ένα μικρό αγροτόσπιτο. Στη συνέχεια, παίρνοντας έναν-έναν δήθεν για ανάκριση, αφού τους βασάνιζαν πρώτα, τους έσφαξαν όλους. Σε μερικούς χώρισαν τελείως τα κεφάλια τους από το σώμα! Αυτό φαίνεται στη φωτογραφία με τους νεκρούς**. Τα 24 από τα 28 νέα παλληκάρια ήταν από το χωριό Αγιάννης, γειτονικό του Μυστρά.
Οι άοπλοι ταγματασφαλίτες, θύματα της μαζικής σφαγής στον Προφήτη Ηλία του Μυστρά.
1. Παναγιώτης Μπογέας, ανθυπ/στής
2. Νικόλαος Σουμάκης, επιλοχίας
3. Παναγιώτης Ανδριόπουλος
4. Απποστολος Αργυρόπουλος
5. Θεόδωρος Βούλγαρης
6. Ιωάννης Βούλγαρης
7. Δημήτριος Γεροντάκος
8. Θεόφιλος Γεροντάκος
9. Δημήτριος Δημάκος
10. Δημήτριος Θεοδώρου
11. Παναγιώτης Ζαβάκος
12. Ιωάννης Καλογερόγιαννης
13. Ηλίας Κούρταλης
14. Ιωάννης Κουφός
15. Παναγιώτης Κωστάκος
16. Γεώργιος Λερίκος
17. Αλέξανδρος Μανουσάκης
18. Κωνσταντίνος Μάρκογλου
19. Αντώνιος Μυτιληναίος
20. Λεωνίδας Μυτιληναίος
21. Γρηγόριος Νικολόπουλος
22. Κων/νος ΠαπαΙωάννου
23. Ηλίας Ρουμελιώτης
24. Αθανάσιος Σιγαλός
25. Χαρίλαος Σιλαίος
26. Αναστάσιος Σταματόπουλος
27. Παναγιώτης Σωτηράκος
28. Θεόδωρος Τακτικός
Αυτή ήταν η χειρότερη παράβαση της Συμφωνίας Παράδοσης του ΤΑ του Μυστρά από τον ΕΛΑΣ,για την οποία την μεγαλύτερη ευθύνη έφερε ο εύελπις Ναπολέων Παπαγιαννόπουλος που είχε τη θέση του καπετάνιου του 9ου συντάγματος Μεσσηνίας. Το 9ο Μεσσηνίας ανέλαβε να φέρει σε πέρας τη διαδικασία παράδοσης του ΤΑ Σπάρτης στον Μυστρά, όπως έκανε το 8ο Λακωνίας που είχε αναλάβει παρόμοια ευθύνη στη Μεσσηνία.
Η ηγεσία του ΕΛΑΣ τις βρώμικες, εγκληματικές δουλειές σε κάποιο μέρος πάντα τις ανέθετε σε αντάρτες από άλλο μέρος ώστε να μην αναγνωρίζονται. Έτσι, στον Μελιγαλά οι σφαγείς ήταν αντάρτες του 8ου από τη Λακωνάι, και στον Μυστρά ήταν Μεσσήνιοι του 9ου. Την ίδια τακτική χρησιμοποιούσε συχνά και με τους σφαγείς της ΟΠΛΑ.
Οι υπόλοιποι δολοφονημένοι στον Μυστρά.
1. Ελένη Αγγελάκου
2. Βασιλική Λελούδου
3. Αθηνά Σιγαλού
4. Μαρία Σωτηράκου
5. Βασιλική Φλώρου
6. Παναγιώτα Φλώρου
7. Αλέξανδρος Δριβάκος, ανθ/γός
8. Σταύρος Σπανόπουλος, ανθ/γός
9. Ευστράτιος Βούλγαρης, Λοχίας
10. Ευάγγελος Πολολός, Λοχίας
11. Άγγελος Αγγελάκος
12. Γεώργιος Βαρβιτσιώτης
13. Αναστάσιος Βλάχος
14. Δημήτριος Βορβής
15. Ιωάννης Βούλγαρης
16. Θεόφιλος Γεροντάκος
17. Νικόλαος Γούτος
18. Αριστείδης Κακαλέτρης
19. Παναγιώτης Κακαλέτρης
20. Ευστράτιος Καπετανέας
21. Χρήστος Καρδάσης
22. Κωνσταντίνος Καστανής
23. Νίκων Καστανής
24. Γεώργιος Κουβελιώτης
25. Παναγιώτης Κουφάκος
26. Σπυρίδων Λαμπρινός
27. Παναγιώτης Μανούσος
28. Σπυρίδων Μουντζουρός
29. Παναγιώτης Μπουγάδης
30. Νικόλαος Σωτηρόπουλος
31. Γεώργιος Φλώρος
32. Χρήστος Φλώρος
33. Αθανάσιος Φρατζής
34. Νικόλαος Χαραλαμπάκος
35. Αθανάσιος Χαρίσης
36. Παναγιώτης Χριστακάκος
37. Γεώργιος Χουσέας
Γιά μερικά από τα ονόματα των τραγικών θυμάτων που δίδω ανωτέρω, έχω μιά μικρή επιφύλαξη. Ίσως να υπάρχουν κάποια λάθη στα Χριστιανικά ονόματα ή στα επίθετα. Παρακαλώ, αν κάποιος διαπιστώσει λάθος, να μου το πεί, δημόσια ή ιδιωτικά.
(Ένα μεγάλο ευχαριστώ στον κ. Δημήτρη Ραπατσουλέα για τη βοήθεια στην έρευνα των γεγονότων του Μυστρά, τα ονόματα των θυμάτων, και ΙΔΙΑΙΤΕΡΑ για τη φωτογραφία – ντοκουμέντο των σορών των 28 θυμάτων που βρίσκεται στην κατοχή του. Είμαι επίσης βαθύτατα υποχρεωμένος στον φίλο Βασίλη Μπουρλόκα και την οικογένειά του για την πολύπλευρη βοήθειά τους).
(*) Σημειώνω μιά κτυπητή ψευδολογία που γράφει αριστερός συγγραφέας σε πρόσφατο βιβλίο για τα ΤΑ. Γράφει: «Η δύναμη των ανταρτών που εν τω μεταξύ μπήκε στην πόλη της Σπάρτης ήταν μικρή. Το σύνολο του ΕΛΑΣ της περιοχής (9η ταξιαρχία) είχε κινηθεί προς βορρά, στην προσπάθειά του να χτυπήσει, ανάλογα με την ευκαρία και τις διαταγέςτου Γενικού Αρχηγείου ΕΛΑΣ και του ΣΜΑ, τους αποχωρούντες Γερμανούς».
ΕΛΕΟΣ! Ούτε λέξη απο αυτά δεν πλησιάζει την αλήθεια! Οι αντάρτες της 9ης ταξιαρχίας, όταν οι Γερμανοί πήγαιναν βόρεια, κατευθύνονταν νότια, στην Καλαμάτα, στον Μελιγαλά, στους Γαργαλιάνους, στην Πύλο. Όταν «τελείωσαν» με τους εκεί ταγματασφαλίτες επέστρεψαν στην Τρίπολη εναντίον του εκεί ΤΑ του Παπδόγγονα. Από εκεί πήγαν στη Σπάρτη. Γερμανούς δεν είδαν ούτε από μακριά να τους κουνήσουν μαντήλια!
(**) Στα περισσότερα βιβλία των αριστερών ιστοριογράφων η σφαγή των 28 δεν αναφέρεται καθόλου. Σε δύο που έχω δει να αναφέρουν το γεγονός, κάνουν μιά σοβαρή αντιστροφή των γεγονότων. Γράφουν ότι οι 28 νεαροί ταγματασφαλίτες έφυγαν από το Κάστρο του Μυστρά γιατί δεν ήθελαν να παρδώσουν τα όπλα, όχι ότι έρχονταν από το φυλάκιό τους να παραδουούν! Εν συνεχεία γράφουν, ότι ο ΕΛΑΣ τους κύκλωσε και τους συνέλαβε όλους ζωντανούς μετά από μάχη, πριν τους δολοφονήσει. Έτσι, για τους ταγμένους ιστοριογράφους της Αριστεράς, δεν είναι ο ΕΛΑΣ που παρέβη τη Συμφωνία αλλά οι 28 ταγματασφαλίτες, και έτσι προφανώς δικαιολογούν τη φριχτή σφαγή τους!


ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΣ ΠΟΛΕΜΟΣ : Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΖΑΝΗΣ ΣΤΙΣ 11 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1912

Του Ηλία Κοτρίδη Αντισυνταγματάρχου ε.α. 

Η είσοδος του ελληνικού στρατού στο τουρκικό έδαφος με σκοπό την απελευθέρωση της Μακεδονίας ξεκίνησε στις 5 Οκτωβρίου 1912. Ήταν η στιγμή τα όνειρα αιώνων να γίνουν πραγματικότητα. Πέντε ελληνικές μεραρχίες, δύο ταξιαρχίες ευζώνων, τέσσερα συντάγματα ορεινού πυροβολικού και δύο μοίρες ορειβατικού πυροβολικού σφυροκοπούσαν τις τούρκικες θέσεις στο μέτωπο των συνόρων της Θεσσαλίας.

Ο ελληνικός στρατός ξεκίνησε από τον Προφήτη Ηλία, το Μπουρνάζι του Τυρνάβου, το Ρεσένι και τη Μελούνα και προέλασε, χωρίς ουσιαστική αντίσταση, προς την Τσαριτσάνη (Μελούνα), στα περίχωρα της Ελασσόνας. Στις 6 Οκτωβρίου, ύστερα από τετράωρη πεισματώδη μάχη προ των τουρκικών οχυρώσεων, ο στρατός της Θεσσαλίας, υπό τον αρχιστράτηγο διάδοχο Κωνσταντίνο και τον αρχηγό του Γενικού Επιτελείου, υποστράτηγο Παναγιώτη Δαγκλή, κατέλαβε την Ελασσόνα, όπου του επιφυλάχθηκε ενθουσιώδης υποδοχή. Την ίδια στιγμή οι τουρκικές δυνάμεις αποσύρθηκαν στα στενά του Σαρανταπόρου, τις Σιδηρές Πύλες. Ο ελληνικός στρατός άρχισε να χτυπάει τις τουρκικές οχυρώσεις και συγχρόνως οι Έλληνες έκαναν μεγάλη κυκλωτική κίνηση στα όρια του σημερινού νομού Κοζάνης από τα χωριά Μόκρο (Λιβαδερό), Ράχοβο (Πολύραχο) και Μεταξάδες.

Τα πρώτα τμήματα είχαν περάσει τις δασωμένες κορυφές αυτών των βουνών και μπορούσαν να βλέπουν την Κοζάνη, όπου ακούγονταν οι βολές των πυροβόλων, αφού η απόσταση δεν ήταν παραπάνω από τριάντα χιλιόμετρα. Η στενωπός του Σαρανταπόρου καταλαμβάνεται στις 10 Οκτωβρίου, μετά από σφοδρή επίθεση των ελληνικών δυνάμεων και ανοίγει η δίοδος προς τη Μακεδονία. Τα μεσάνυχτα της ίδιας ημέρας η IVη Μεραρχία απελευθέρωσε τα Σέρβια και κατέλαβε τη γέφυρα του Αλιάκμονα, που οδηγούσε στην Κοζάνη.

Η μάχη του Σαρανταπόρου υπήρξε θρίαμβος πραγματικός του ελληνικού στρατού. Οι Τούρκοι εγκατέλειψαν το Σαραντάπορο και τα Σέρβια, τα οποία έκαψαν. Η φυγή τους ήταν τόσο άτακτη, που άφησαν άθικτη τη γέφυρα του Αλιάκμονα, φοβούμενοι να φέρουν εκρηκτικά από τις αποθήκες της Κοζάνης, γνωρίζοντας ότι ο λαός της πόλης, καθαρά ελληνικός, είχε ξεσηκωθεί και κάθε σπίτι είχε και μερικά οπλισμένα παλικάρια με όπλα που είχαν κρυμμένα για αυτή ακριβώς τη στιγμή. Έτσι αποτραβήχτηκαν στα χωριά Κιτσελέρ (Βαθύλακο) και Τζιτζελέρ (Πετρανά). Ο ελληνικός στρατός προχωρούσε μεθοδικά για να προφταίνει τα προελαύνοντα μάχιμα τμήματα.

Εν αντιθέσει με τα Σέρβια, η Κοζάνη εγκαταλείφθηκε από τους Τούρκους αμαχητί. Πανικόβλητος ο κύριος όγκος της τούρκικης φρουράς της πόλης εγκατέλειπε τα όπλα, αρπάζοντας ψωμιά, τρόφιμα και κρέατα από φούρνους, μαγαζιά και κρεοπωλεία, σπάζοντας τις πόρτες τους. Μετά τη μάχη του Σαρανταπόρου, στις 9 Οκτωβρίου 1912, το τουρκικό επιτελείο συνεδρίασε και αποφάσισε να εγκαταλείψει την Κοζάνη. Κάποιος αξιωματικός του επιτελείου πρότεινε το βομβαρδισμό και την πυρπόληση της πόλης, όμως την καταστροφή απέτρεψε ο συγκρατημένος Τούρκος Αρχιστράτηγος Ταχσίν πασάς, έχοντας με το μέρος του και τον αλβανικής καταγωγής Μουτίρ μπέη.

Οι Τούρκοι υπάλληλοι διατάχτηκαν να παραλάβουν τα αρχεία τους και ο κύριος όγκος του στρατού, όσος ήταν ακόμα συνταγμένος κινήθηκε προς τη Βέροια. Μόνο δύο τάγματα του στρατού σχεδόν διαλυμένα έφυγαν άτακτα προς τα Καϊλάρια (την Πτολεμαΐδα) και ανασυντάχτηκαν έξω από το χωριό Περδίκας με την φρουρά των Καϊλαρίων. Στο μεταξύ οι Κοζανίτες έτρεξαν στους τούρκικους στρατώνες κι άρπαξαν όπλα, πυρομαχικά, τρόφιμα, φάρμακα κι ό,τι άλλο υπήρχε μέσα σʼ αυτές. Από όλες τις γειτονιές κατέβηκαν οπλισμένοι κάτοικοι στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου στο κέντρο της πόλης και τοποθέτησαν στο καμπαναριό τη γαλανόλευκη και το σταυρό της ορθοδοξίας.

Εκείνη την ώρα εμφανίστηκε ο πρώτος ιππέας, «πρόσκοπος ανιχνευτής» από το Νότο, την πλευρά του Τζιτζελέρ (Πετρανά) και δέχτηκε τους ασπασμούς των συγκινημένων πολιτών. Η δουλεία πέντε αιώνων είχε υποχωρήσει. Οι μέχρι εκείνη τη στιγμή υπόδουλοι Κοζανίτες με τα όπλα που κατείχαν, τρελοί από χαρά και αγαλλίαση τράνταζαν την ατμόσφαιρα από τους πυροβολισμούς τους. Ο στρατός, το ιππικό, διέκοψε προς στιγμή την πορεία του, νομίζοντας ότι πρόκειται για μάχη που διεξάγονταν μέσα στην πόλη, μεταξύ πληθυσμού και εχθρού. Όταν όμως βεβαιώθηκε από τον ανιχνευτή του για τις εκδηλώσεις χαράς των κατοίκων, ο επικεφαλής της Ιλαρχίας του Ιππικού Στρατηγός Σούτσος, διέταξε βραδεία εκκίνηση της φάλαγγας προς την πόλη. Ενώ οι καμπάνες ηχούσαν χαρμόσυνα, ο λαός δεν άργησε να βρεθεί στην έξοδο της πόλης με τα βλέμματα προσηλωμένα στο μέρος απ’ όπου θα έφταναν οι ελευθερωτές.

Μόλις οι Κοζανίτες αντίκρισαν τους στρατιώτες καβαλάρηδες ξέσπασαν σε ζητωκραυγές και σε παρατεταμένα χειροκροτήματα. Το φέσι, το αιώνιο σήμα της σκλαβιάς, ξεσχίστηκε από το ενθουσιασμένο πλήθος και πετάχτηκε στο δρόμο για να ποδοπατηθεί από τα άλογα του ένδοξου Ελληνικού ιππικού. Όλες αυτές οι σκηνές εξελίχτηκαν στις 11 Οκτωβρίου 1912, 5 η ώρα το απόγευμα κατά μήκος της οδού από τον σημερνό κόμβο Θεσσαλονίκης-Αθηνών μέχρι την είσοδο της πόλης, σημερινό κτίριο τεχνικού Ο.Τ.Ε., που από τότε ονομάστηκε οδός 11ης ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ.

Μετά την είσοδο του ιππικού, ο λαός ύστερα από τρικούβερτο γλέντι, γύρισε στα σπίτια του διαβιβάζοντας το ευχάριστο γεγονός στους γέρους της γειτονιάς με τη φράση: «Παππού, ήρθε το Ελληνικό». Οι γέροι με συγκίνηση και δάκρυα σταυροκοποιούνταν και απαντούσαν: «Τώρα ας πεθάνουμε». Οι στιγμές του ενθουσιασμού του πλήθους, αλλά και των στρατιωτών που δάκρυζαν από συγκίνηση στη θέα των δακρυσμένων από χαρά υπόδουλων, που απολάμβαναν την ελευθερία, παραμένουν απερίγραπτες. Οι δημοτικές και κοινοτικές αρχές με τον Μητροπολίτη και το Δήμαρχο συγχάρηκαν τους ελευθερωτές και τους οδήγησαν στην εκκλησία του Αγίου Νικολάου, όπου έγινε δοξολογία. Στο Δημαρχείο παρέδωσαν τα ξίφη ο αρχίατρος Χουσείν, ο αρχιφαρμακοποιός Πιναρδάκης Κρης, χριστιανός και κάποιος Άραβας αξιωματικός. Ελήφθη μέριμνα για τους 57 Τούρκους τραυματίες από τους οποίους κάποιοι ήταν αξιωματικοί.

Την επόμενη μέρα 12 Οκτωβρίου 1912 με πανηγυρική όψη η πόλη γεμάτη σημαίες υποδέχτηκε τμήματα των Μεραρχιών και το υπόλοιπο της ταξιαρχίας του ιππικού καθώς και τον Αρχιστράτηγο Διάδοχο Κωνσταντίνο. Μόλις έφτασε ο Αρχιστράτηγος έγινε δοξολογία και το επιτελείο του στρατού εγκαταστάθηκε στα γραφεία της Μητρόπολης. Την Κυριακή 14 Οκτωβρίου έφτασε στην Κοζάνη και ο Έλληνας βασιλιάς Γεώργιος που φιλοξενήθηκε στο σπίτι του Κωνσταντίνου Δρίζη, που ήταν στο κέντρο της πόλης μαζί με την ακολουθία του. Από εκεί έδωσε διαταγή μια μικρή δύναμη να απελευθερώσει τα Καϊλάρια και ο υπόλοιπος στρατός να κινηθεί προς Βέροια και Θεσσαλονίκη που κινδύνευε πλέον από τον Βουλγαρικό στρατό, που με ραγδαία προέλαση είχε φθάσει μέχρι τον Αξιό ποταμό, που ευτυχώς είχε κατεβάσει πολύ νερό πλημμυρίζοντας τον κάμπο και είχε ανακόψει την πορεία του.

Το «ελληνικό» μπήκε στην Κοζάνη στις 11 Οκτωβρίου 1912, όταν Μητροπολίτης της πόλης ήταν ο Φώτιος, Δήμαρχος ο Νικόλαος Αρμενούλης και Γυμνασιάρχης ο Παναγιώτης Λιούφης. Η Κοζάνη έγινε τότε και τυπικά ελληνική, πεντακόσια σχεδόν χρόνια μετά την ίδρυσή της. Στην πραγματικότητα πάντοτε ήταν ελληνική πόλη σε όλη της την ιστορική πορεία στην Τουρκοκρατία. Σαν επαρχία ανήκε στην μητέρα του Σουλτάνου, ήταν δηλαδή η πόλη μαλικιανές και οι εκάστοτε άρχοντες της με τους κατάλληλους χειρισμούς και χρήματα των πλούσιων Κοζανιτών εμπόρων από την ξενιτιά, είχαν αποκτήσει πολλά προνόμια.

Χαρακτηριστικό είναι το παρακάτω γεγονός: Οι πρώτες καρτ ποσταλ που πωλούνταν στην πόλη για τους Έλληνες φαντάρους απεικόνιζαν την είσοδο του ιππικού στην πόλη και ανάμεσα στα σπίτια ξεχώριζαν τούρκικα τζαμιά. Η Κοζάνη όμως δεν είχε ούτε ένα τούρκικο τζαμί, ούτε μία Εβραϊκή συναγωγή και έτσι σε μια βδομάδα τυπώθηκαν νέες καρτ ποσταλ, χωρίς τζαμιά, γιατί οι φαντάροι σταμάτησαν να αγοράζουν τις παλιές, καθώς διαπίστωσαν την πραγματικότητα και το τόνιζαν αυτό, όταν έγραφαν στους δικούς τους.

ΣΤΙΓΜΙΟΤΥΠΑ ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΟΠΩΣ ΤΑ ΔΙΗΓΗΘΗΚΑΝ ΑΥΤΟΙ ΠΟΥ ΤΑ ΕΖΗΣΑΝ

Ο πρώτος Έλληνας στρατιώτης, ένας ιππέας, έφθασε στην Κοζάνη, το απόγευμα της 11/10/1912. Στο σημείο που διασταυρώνεται η οδός 11ης Οκτωβρίου με το σημερινό δρόμο Δημητρίου Παγούνη, ανάμεσα στον κόσμο, περιμένει και μια Κοζανίτισσα νοικοκυρά. Είναι η Στεργιανή Θ. Χασάπη, που κατοικούσε εκεί κοντά. Κρατά κάτι στα χέρια της. Μόλις βλέπει τον Έλληνα φαντάρο, τον πλησιάζει, τον σταματά και τον τυλίγει με την Ελληνική Σημαία που κρατούσε. Δακρυσμένος και με τη Σημαία στους ώμους του, o ελευθερωτής, ακολούθησε το δρόμο, για τον προορισμό του στο κέντρο της πόλης.

Το φέσι είναι κάτι που οι Κοζανίτες ανέχονταν υποχρεωτικά. Έτσι μόλις έφθασε ο Ελληνικός Στρατός και ποδοπατήθηκαν τα φέσια, ο καθένας φόρεσε στο κεφάλι του ότι ήταν δυνατόν να βρει, αρκεί να ήταν κάτι Ελληνικό. Ο Θωμάς Δαβόρας φορούσε την ημέρα της απελευθερώσεως, ένα παιδικό ναυτικό καπέλο, επάνω στο οποίο ήταν γραμμένη η λέξη ΑΒΕΡΩΦ.

Έξω από το εμπορικό κατάστημα του Νικολάου Κωνσταντίνου, μαζί με το πλήθος που ενθουσιασμένο υποδέχεται τον Ελληνικό Στρατό, βρίσκεται και η προχωρημένης ηλικίας Ευαγγελία Λ. Τσιτσελίκη, μητέρα των δικηγόρων Κώστα και Γιάννη Τσιτσελίκη. Είναι ντυμένη με την ενδυμασία της εποχής, ντόπια φορέματα και στο κεφάλι το φέσι. Ένας στρατιώτης βγαίνει από τη γραμμή του, την πλησιάζει, την αγκαλιάζει και της λέει: «Πολλά χιλιόμετρα έκανα, να έλθω ως εδώ. Ξέρεις γιατί; Για να μη φοράς αυτό στο κεφάλι σου». Βγάζει το φέσι από το κεφάλι της Κοζανίτισσας και της το δίνει στο χέρι.

Στο σπίτι της ηλικιωμένης Βασιλικής Δ. Δελιβάνη (70 ετών) έχουν συγκεντρωθεί συγγενικά της πρόσωπα. Πήγαν να την επισκεφθούν, να την συγχαρούν για τη λευτεριά. Όταν άκουσε να συζητούν και να λεν ότι τα φέσια ανήκουν στο παρελθόν η σπιτονοικορυρά σηκώθηκε και κατευθύνθηκε στο κελάρι του σπιτιού. Σε ένα ντουλάπι είχε φυλαγμένες τέσσερις ρεμπούπλικες. Είχε γιους που έλειπαν στο εξωτερικό, όταν ερχόταν στην Κοζάνη, φορούσαν καπέλα ευρωπαϊκά και όταν έφευγαν υποχρεωτικά φορούσαν φέσι. Εκείνη την εποχή κανένας δεν κυκλοφορούσε ασκεπής. Η μητέρα τους φύλαγε τα καπέλα που άφηναν. Τώρα τα μοίρασε στους συγγενείς της. Όταν ο γιος της Νικόλας ήλθε στο σπίτι και πήγε στο ντουλάπι δεν βρήκε καπέλο για τον εαυτό του. Στον ενθουσιασμό της η μητέρα τον είχε ξεχάσει!

ΠΕΜΠΤΟΥΣΙΑ
https://www.pemptousia.gr/2019/10/11-oktovriou-1912-i-apeleftherosi-tis-kozanis/

Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΕΧΘΡΟΣ ΤΗΣ ΒΥΖΑΝΤΙΝΗΣ ΑΥΤΟΚΡΑΤΟΡΙΑΣ

Γράφει ο Βασίλης Γαλούπης

Η πράξη της Αθήνας, που σήκωσε πολλή συζήτηση, να παραδώσει στη Βουλγαρία τα λείψανα του τσάρου Σαμουήλ ήταν η ολοκλήρωση διαπραγματεύσεων που κρατούσαν μισό αιώνα.

Η ανταλλαγή προβλέπει ότι στην Ελλάδα επιστρέφουν 48 πολύτιμα κειμήλια – ιερές εικόνες, σταυροί, άμφια και ο επισκοπικός θρόνος από τη Βουλγαρία. Και οι Βούλγαροι υποδέχονται στο έδαφός τους τα οστά του Σαμουήλ, ίσως του σημαντικότερου συμβόλου στην ιστορία τους. Για τους Βούλγαρους, ο τσάρος Σαμουήλ αντιπροσωπεύει την ίδια την εθνική τους ταυτότητα.

Σε κανένα άλλο πρόσωπο της βουλγαρικής ιστορίας δεν συγκεντρώνονται οι συμβολισμοί της ανθεκτικότητας και της υπεράσπισης της εθνικής ανεξαρτησίας τους τόσο απόλυτα όσο στον Σαμουήλ. Έζησε στην ταραχώδη περίοδο του τέλους του 10ου και των αρχών του 11ου αιώνα. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία των Ελλήνων ήταν πανίσχυρη, τεράστια και αναγκασμένη να καταπνίγει επαναστάσεις κι εξεγέρσεις που ξεσπούσαν κάθε τόσο με σκοπό την ανεξαρτητοποίηση διαφόρων κομματιών της.

Σαν αυτές που οργάνωνε ο Σαμουήλ. Η βασιλεία του Σαμουήλ έχει κεντρικό ρόλο στη βουλγαρική μνήμη για τον αδιάκοπο αγώνα του εναντίον της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και, ειδικότερα, του αυτοκράτορα Βασιλείου Β’, ο οποίος πέρασε αργότερα στην Ιστορία με το προσωνύμιο «Βουλγαροκτόνος». Παρά τις συντριπτικές ήττες που υπέστη ο Σαμουήλ, επέδειξε αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, ανασυγκροτώντας επανειλημμένα τους στρατούς του και οχυρώνοντας το βασίλειό του.

Το 1014 ήρθε το τέλος του Σαμουήλ, στην τοποθεσία Κλειδί, στο στενότερο σημείο της κοιλάδας στην περιοχή της Στρώμνιτσας. Ήταν έπειτα από μια συντριπτική επίθεση που διέταξε ο ίδιος ο αυτοκράτορας Βασίλειος. Ο Σαμουήλ πέθανε λίγο μετά την καταστροφική ήττα στο Κλειδί, από σοκ, σύμφωνα με τους ιστορικούς. Οι συνθήκες μοιάζουν με μυθιστόρημα, αλλά είναι ιστορικά απολύτως ακριβείς.

Έτσι, σήμερα, στη βουλγαρική συλλογική μνήμη δεν είναι απλώς μια ιστορική φιγούρα. Αποτελεί μια μορφή ταυτόχρονα τραγική και ηρωική. Για τη Βουλγαρία, η κληρονομιά του παραμένει ζωντανή ως εκείνη ενός αποφασιστικού βασιλιά -πολεμιστή που υπερασπίστηκε τη βουλγαρική ανεξαρτησία απέναντι σε εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες. Το πιο σημαντικό για τον λαό του σύμβολο αντίστασης, αντοχής, υπερηφάνειας αλλά και απόλυτης συντριβής.

Γι’ αυτό και οργανώνονται τώρα εκεί μεγαλοπρεπείς επίσημες τελετές, σε μια τεράστια γιορτή που έχει τα πάντα: μεταφορά με μεταγωγικό στρατιωτικό αεροπλάνο συνοδεία μαχητικών, στρατιωτική πομπή για την ακολουθία των λειψάνων, κανονιοβολισμούς, διάγγελμα του πρωθυπουργού Ράντεφ προς το έθνος. Οι εορτασμοί θα κορυφωθούν στο κέντρο της Σόφιας, η οποία αναμένεται να κατακλυστεί από χιλιάδες ανθρώπους. Εκεί θα πραγματοποιηθεί λιτανεία των οστών προς την εκκλησία της Αγίας Σοφίας, όπου οι πολίτες θα αποτίσουν φόρο τιμής στον ιστορικό ηγέτη τους.

Η «εθνική μέθη» που κατακλύζει τη Βουλγαρία μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας με την Αθήνα για επιστροφή του Σαμουήλ θα ολοκληρωθεί με τον ενταφιασμό των οστών σε μαρμάρινες σαρκοφάγους, στο προαύλιο του ναού. Η συμφωνία με την Αθήνα για επιστροφή των λειψάνων στη Βουλγαρία προκαλεί τεράστιο εκνευρισμό στα Σκόπια, τα οποία επίσης διεκδικούν (και) την κληρονομιά του τσάρου Σαμουήλ. Και, αν και ιστορικά ο Σαμουήλ θεωρείται ξεκάθαρα Βούλγαρος, στα Σκόπια έχουν τοποθετήσει ένα τεράστιο άγαλμα του τσάρου στην κεντρική πλατεία της πόλης.

Στο «Χρονικό», ένα πολύτιμο ιστορικό κείμενο για τα χρονικά του Βυζαντίου, γραμμένο στα αραβικά από έναν χριστιανό μελετητή με καταγωγή από την Αντιόχεια (Γιαχία ο Αντιοχεύς), διαβάζουμε ότι λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του Σαμουήλ «Οι Βούλγαροι ηγέτες έγραψαν στον αυτοκράτορα Βασίλειο, ταπεινώνοντας τον εαυτό τους μπροστά του και εκφράζοντας την επιθυμία να αποδεχθεί τα φρούρια και τις περιοχές που βρίσκονταν υπό τον έλεγχό τους, ζητώντας παράλληλα την άδειά του να παρουσιαστούν σε αυτόν και να ενεργήσουν σύμφωνα με τις διαταγές του». Και προσθέτει: «Τότε ο Βασίλειος μετέβη στη Βουλγαρία και όλοι οι τοπικοί άρχοντες βγήκαν να τον προϋπαντήσουν.

Εκείνος παρέλαβε τα φρούριά τους, τους έδειξε επιείκεια και απένειμε στον καθένα αξιώματα ανάλογα με τις ικανότητες και την προσφορά του. Κράτησε για τον εαυτό του τα ισχυρά φρούρια, διορίζοντας σε αυτά Έλληνες διοικητές, ενώ κατεδάφισε τα υπόλοιπα. Τακτοποίησε τις υποθέσεις της Βουλγαρίας και διόρισε εκεί «βασιλικούς», δηλαδή διαχειριστές όλων των υποθέσεων και της περιουσίας». Για να καταλήξει: «Το βουλγαρικό κράτος προσαρτήθηκε στο ελληνικό κράτος και μετατράπηκε σε κατεπανίκιο (δηλαδή σε διοικητική περιφέρεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας).

Αυτά συνέβησαν κατά το 44ο έτος της βασιλείας τού Βασιλείου. Στη συνέχεια, επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη». Στις 29 Ιουλίου 1014 ο Βυζαντινός στρατηγός Νικηφόρος Ξιφίας εξαπέλυσε μια αιφνιδιαστική επίθεση εναντίον των Βουλγάρων, υπό τις διαταγές του ίδιου του αυτοκράτορα Βασιλείου Β’, στην τοποθεσία Κλειδί. Ο Σαμουήλ μόλις που διέφυγε την αιχμαλωσία. Αλλά ήταν η τραγική τύχη των συλληφθέντων συμπατριωτών του που τελικά τον σκότωσε. Ο «Βουλγαροκτόνος» αποφάσισε ότι η τιμωρία που έπρεπε να επιβληθεί στους Βούλγαρους αιχμαλώτους, ως στασιαστές εναντίον του Βυζαντινού αυτοκράτορα, ήταν η βυζαντινή τιμωρία των εγκλημάτων προδοσίας.

Δόθηκε εντολή να τυφλωθούν με πυρωμένο σίδερο 15.000 Βούλγαροι στρατιώτες. Δύο μήνες αργότερα, τον Οκτώβριο, όταν ο Σαμουήλ αντίκρισε την ατελείωτη, ζοφερή πορεία 15.000 τυφλών στρατιωτών του, που καθοδηγούνταν από έναν μονόφθαλμο για κάθε 100 άνδρες, δεν άντεξε. Έπεσε αναίσθητος στο έδαφος, έχοντας υποστεί καρδιακή προσβολή. Ξεψύχησε δύο μέρες μετά. Το 1965, ο τάφος του Σαμουήλ βρέθηκε από τον Έλληνα καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο στην Εκκλησία του Αγίου Αχιλλείου στο νησάκι της Μικρής Πρέσπας.

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Αποτελεί το κορυφαίο σύμβολο της εθνικής Ιστορίας της Βουλγαρίας. Υπήρξε ο σημαντικότερος ηγεμόνας της Πρώτης Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας, κυβερνώντας από το 997 έως το 1014. Η βασιλεία του σημαδεύτηκε από τον πολυετή, σκληρό αγώνα του για την ανεξαρτησία του κράτους του απέναντι στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Έταν γιος του κόμη Νικολάου – γι’ αυτό και η δυναστεία του ονομάστηκε Κομητόπουλοι). Αρχικά έδρασε ως στρατηγός και ηγέτης της βουλγαρικής αντίστασης μετά την κατάληψη των ανατολικών βουλγαρικών εδαφών από τους Βυζαντινούς. Το 997 στέφθηκε επίσημα τσάρος. Μετέφερε το κέντρο της εξουσίας και την πρωτεύουσά του στα δυτικά, με επίκεντρο τις Πρέσπες και την Αχρίδα. Είχε καταφέρει να επεκτείνει την αυτοκρατορία του από την Αδριατική έως τη Μαύρη Θάλασσα. Στη σύγκρουσή του με το Βυζάντιο, ο μεγάλος και μοιραίος αντίπαλός του ήταν ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Βασίλειος Β’, ο οποίος έμεινε στην Ιστορία ως «Βουλγαροκτόνος». Στις 29 Ιουλίου 1014, στη Μάχη στο Κλειδί, ο Βασίλειος Β’ συνέτριψε τον βουλγαρικό στρατό και διέταξε να τυφλωθούν 15.000 αιχμάλωτοι, αφήνοντας έναν μονόφθαλμο ανά εκατό άνδρες για να οδηγήσει τους υπολοίπους πίσω στον ηγεμόνα τους. Όταν ο Σαμουήλ αντίκρισε το θέαμα του τυφλωμένου στρατού του, κατέρρευσε και πέθανε στις 6 Οκτωβρίου 1014. Το 1018 η Βουλγαρία υποτάχθηκε πλήρως στο Βυζάντιο.

ΠΗΓΗ: DIMOKRATIA.GR

ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ ΠΑΠΑΓΟΣ : ΤΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΤΗΣ ΑΙΩΝΙΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΠΙΣΤΗΣ ΣΤΟΝ ΒΑΣΙΛΟΦΡΟΝΑ,ΑΝΩΤΑΤΟ ΑΞΙΩΜΑΤΙΚΟ ΚΑΙ ΑΡΧΙΣΤΡΑΤΗΓΟ, ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟΝ ΑΦΝΙΔΙΟ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΣΤΙΣ 4 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1955

Ο Αλέξανδρος Παπάγος Έλληνας βασιλόφρονας, ανώτατος αξιωματικός που υπήρξε αρχιστράτηγος του Ελληνικού Στρατού στη διάρκεια του συμμοριπολέμου, και πολιτικός που διατέλεσε Υπουργός Στρατιωτικών, μετέπειτα ιδρυτής κόμματος, πολιτικός αρχηγός και Πρωθυπουργός, γεννήθηκε στις 9 Δεκεμβρίου 1883 στην Αθήνα και πέθανε στις 23.30 της Τρίτης 4 Οκτωβρίου 1955, ύστερα από «ακατάσχετη αιμορραγία» που υπέστη στις 22.30 της ίδιας νύχτας, στο σπίτι του στην Εκάλη. Σύμφωνα με το ιατρικό ανακοινωθέν που υπέγραψε ο Νικόλαος Μπόμπολας, γιατρός και βουλευτής Μεσσηνίας, ο οποίος τον είχε εξετάσει, πέθανε από καρδιακή ανεπάρκεια. Η νεκρώσιμη ακολουθία του τελέστηκε στις 11 το πρωί της Παρασκευής 7 Οκτωβρίου 1955 στο Μητροπολιτικό Ναό Αθηνών, με την παρουσία του Βασιλιά και τάφηκε στο Α' Νεκροταφείο Αθηνών ^[1].

Το 1911 παντρεύτηκε τη Μαρία Καλλίνσκη, που ήταν εγγονή του στρατηγού Τιμολέοντα Βάσσου, κόρη του Αντιστρατήγου Ιππικού Ανδρέα Καλλίνσκη-Ροίδη και αδελφή του Υποστρατήγου Ανδρέα Καλλίνσκη. Από το γάμο τους γεννήθηκαν δύο παιδιά, ο Λεωνίδας το 1912, διπλωμάτης και αυλάρχης του Ελληνικού βασιλικού οίκου και των ανακτόρων και η Ειρήνη το 1914, σύζυγος του γλύπτη Γιάννη Παππά.

Βιογραφία

Ο παππούς του υπήρξε δάσκαλος των Δηλιγιανναίων και δικαστής. Γονείς του ήταν ο Λεωνίδας Παπάγος, τότε προσωπάρχης του Υπουργείου Στρατιωτικών και μετέπειτα Αντιστράτηγος, που είχε γεννηθεί στη Σύρο και είχε καταγωγή από τις Κυδωνίες της Μικράς Ασίας και η Μαρία Αυγερινού, ανιψιά του εθνικού ευεργέτη Γεωργίου Αβέρωφ, των οποίων ήταν ένα από τα τέσσερα αγόρια τους. Παρακολούθησε μαθήματα Γυμνασίου στην Αθήνα και το 1901 εγγράφηκε στη Νομική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών, καθώς ο πατέρας του ήθελε να τον κάνει δικαστικό. Ο Αλέξανδρος εγκατέλειψε την παρακολούθηση των μαθημάτων ένα χρόνο αργότερα, και φοίτησε, λόγω υπερβάσεως του ηλικιακού ορίου για την εισαγωγή του στη Σχολή Ευελπίδων, από το 1902 έως το 1904 στη στρατιωτική σχολή των Βρυξελλών και στη συνέχεια έως το 1906, στη σχολή Ιππικού του Ιπρ.

Στρατιωτική δράση

Στις 15 Ιουλίου 1906 κατατάχθηκε ως Ανθυπίλαρχος Ιππικού στον Ελληνικό στρατό. Το 1910 ανέλαβε υπασπιστής του Υπουργού των Στρατιωτικών και παρέμεινε στη θέση αυτή μέχρι τις παραμονές της ενάρξεως των Βαλκανικών πολέμων, στους οποίους πήρε μέρος ως Υπίλαρχος του Ιππικού και Διαγγελέας του Αρχιστράτηγου διαδόχου Κωνσταντίνου, ενώ το 1916 υπηρέτησε με το βαθμό του Επίλαρχου ως Επιτελάρχης της Ταξιαρχίας Ιππικού. Στις 8 Αυγούστου 1917, υπέβαλε παραίτηση και αποχώρησε από το Στρατό για πολιτικούς λόγους και η κυβέρνηση του Ελευθερίου Βενιζέλου τον εξόρισε διαδοχικά στα νησιά Ίο, Θήρα, Μήλο και Κρήτη. Μετά την εκλογές του 1920 που διενεργήθηκαν "εν καιρώ πολέμου", μοναδική περίπτωση στην παγκόσμια ιστορία, ο Παπάγος ανακλήθηκε στο στράτευμα με αναδρομική απόδοση, από τις 12 Ιανουαρίου 1918, του βαθμού του αντισυνταγματάρχη. Συμμετείχε στη Μικρασιατική Εκστρατεία στην αρχή ως Επιτελάρχης της Ταξιαρχίας Ιππικού και μετά Μεραρχίας Ιππικού όπου και παρέμεινε μέχρι την κατάρρευση του Μετώπου τον Αύγουστο του 1922.

Μετά το Κίνημα του στρατηγού Γεωργίου Λεοναρδοπούλου, και των Συνταγματαρχών Παναγιώτη Γαργαλίδη και Γεωργίου Ζήρα στις 21 προς 22 Οκτωβρίου του 1923 ο τότε Αντισυνταγματάρχης Ιππικού Αλέξανδρος Παπάγος συμμετείχε στο κίνημα και μετά την αποτυχία του τέθηκε σε αυτεπάγγελτη αποστρατεία. Επανήλθε για δεύτερη φορά στις τάξεις του στρατού το 1926 επί της οικουμενικής κυβερνήσεως του Αλέξανδρου Ζαΐμη, βάσει ειδικού νόμου που ψήφισε όπου και προάχθηκε αναδρομικά σε Συνταγματάρχη. Φοίτησε στην Ανώτερη Σχολή Στρατηγικών Σπουδών που τελούσε υπό τη διοίκηση του Γάλλου στρατηγού Γιράρντ και στη συνέχεια υπηρέτησε από το 1927 έως το 1931, ως Διοικητής της Ταξιαρχίας Ιππικού Λάρισας. Ενδιάμεσα το 1930 προάχθηκε σε Υποστράτηγο. Την περίοδο από το 1931 έως το 1933 ανέλαβε Υπαρχηγός του Γενικού Επιτελείου Στρατού, ενώ από το 1933 έως το 1935 τοποθετήθηκε Επιθεωρητής Ιππικού του Γ.Ε.Σ. και το 1935 ονομάστηκε αναδρομικά Αντιστράτηγος και διοίκησε τα Α΄ και Γ΄ Σώματα Στρατού. Τον ίδιο χρόνο ηγήθηκε του στρατιωτικού κινήματος της «10ης Οκτωβρίου 1935» που επανέφερε το θεσμό της μοναρχίας στην Ελλάδα. Την 1η Αυγούστου 1936 ανέλαβε καθήκοντα του αρχηγού «Γενικού Επιτελείου Στρατού», [Γ.Ε.Σ.], και αναβάθμισε τις δομές του Στρατού καθώς και το σχεδιασμό της άμυνας της Ελλάδος.

2ος Παγκόσμιος Πόλεμος

Ο Ιωάννης Μεταξάς, που από το 1936 είχε επιβάλλει το καθεστώς της 4ης Αυγούστου και είχε αναλάβει Πρωθυπουργός, έδωσε εντολή στον Παπάγο να προετοιμάσει τον Ελληνικό στρατό για το ενδεχόμενο αναμίξεως της Ελλάδας σε πόλεμο. Το 1940 με ειδικό νόμο, διότι δεν ήταν δυνατή η παραμονή αξιωματικού σε ανώτατους βαθμούς πέραν της δεκαετίας, παρέμεινε στην ενέργεια για έναν ακόμη χρόνο. Στις 13 Μαρτίου 1940, σε μια έκθεση που είχε υποβάλει, ο Παπάγος, είχε ζητήσει την «εκκαθάριση» της Αλβανίας σε περίπτωση πολέμου και βαλκανικής εκστρατείας των συμμάχων. Ο Ιωάννης Μεταξάς είχε αντιταχθεί, πριν από την ιταλική επίθεση, στο αγγλικό σχέδιο βρεταννικής επιχειρήσεως στην Αλβανία, με επικεφαλής τον εξόριστο βασιλέα της Αχμέτ Ζώγου, και σχηματισμού προσωρινής αλβανικής κυβερνήσεως, διότι η αποκατάσταση του παλαιού καθεστώτος σήμαινε την απόδοση των βορειοηπειρωτικών εδαφών στη μεταπολεμική Αλβανία.

Με την κήρυξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου στις 28 Οκτωβρίου 1940, ο Παπάγος ονομάστηκε αρχιστράτηγος και ανέλαβε τη διεύθυνση του αγώνα κατά των Ιταλών. Στις 21 Απριλίου 1941, παρά την κρίσιμη κατάσταση που δημιουργήθηκε στο μέτωπο από τη Γερμανική εισβολή στη Μακεδονία, παρότρυνε με διαταγή του τη στρατιά Ηπείρου, να συνεχίσει τον αγώνα μέχρι το έσχατο όριο των δυνατοτήτων της και στις 21 Απριλίου 1941 σε τηλεγράφημα του προς το Διοικητή Στρατιάς Ηπείρου ανέφερε, «Πληροφοροῦμαι ὅτι ἀντιστράτηγος Τσολάκογλου ἀνέλαβε πρωτοβουλίαν συνθηκολογήσεως. Δὲον κατανοήθη παρὰ πάντων ὅτι ὕψιστα συμφέροντα Πατρίδος ἀπαγορεύουσι τοῦτο. Ἐπικαλοῦμαι πατριωτισμὸν πάντων. Στρατὸς δέον ἀγωνισθῆ μέχρις ἐσχάτου ὁρίου δυνατοτήτων του. Ἀντικαταστήσατε ἀμέσως Τσολάκογλου». Υπέβαλε την παραίτησή του στις 23 Απριλίου 1941, η οποία εγκρίθηκε με βασιλικό διάταγμ, ενώ νωρίτερα ο στρατηγός Γεώργιος Τσολάκογλου υπέγραψε συνθήκη συνθηκολογήσεως με τους Γερμανούς.

Στις 16 Απριλίου 1941 συναντήθηκε με τον Άγγλο στρατηγό Ουίλσον έξω από την Λαμία, στον οποίο είπε, «...Νομίζω ότι ήρθε η ώρα να επανεπιβιβαστούν τα αγγλικά στρατεύματα για να αποφύγει η Ελλάς ολική καταστροφή..», άποψη που ο Ουίλσον τηλεγράφησε, μέσω του Ουέιβελ, στο Λονδίνο. Στις 21 Απριλίου με ανακοίνωση της η Ελληνική κυβέρνηση, αποδέσμευε την Μεγάλη Βρετανία από την υποχρέωση να συνεχίσει τον πόλεμο στην Ελλάδα και στις 23 Απριλίου ο Παπάγος παραιτήθηκε από την αρχιστρατηγία του Ελληνικού στρατού, «...ώστε να μην ευρεθείτε στην ανάγκη να παραδώσετε το ξίφος σας εις τον εχθρόν. Θα ήταν μειωτικόν και δια σας και δια τον στρατόν..», όπως του είπε ο πρωθυπουργός Εμμανουήλ Τσουδερός και δεν ακολούθησε την Ελληνική κυβέρνηση στην Αίγυπτο.

Κατοχή

Αρνήθηκε τη σύνταξη που του πρότεινε ο Γεώργιος Τσολάκογλου και όπως γράφει ο Chris M. Woodhouse «...αν και όχι πλούσιος, αρνήθηκε την σύνταξη που του πρόσφερε ο Τσολάκογλου...{...}...Συμπεριφέρθηκε όπως επιβαλλόταν σ ένα Έλληνα στρατηγό…..». Οι Γερμανικές αρχές κατοχής τον έθεσαν σε κατ’ οίκον περιορισμό στο σπίτι του στην οδό Πραξιτέλους 16 πίσω από την Πλατεία Κλαυθμώνος για τρεις μήνες. Την ίδια περίοδο είχε αρχίσει επαφές με τις οργανώσεις εθνικής αντιστάσεως και στις 20 Μαΐου 1943, δημιούργησε την αντιστασιακή οργάνωση «Στρατιωτική Ιεραρχία».

Οι Γερμανοί τον συνέλαβαν στις 16 Ιουλίου 1943, μαζί με τους αντιστρατήγους Γεώργιο Κοσμά, Ιωάννη Πιτσίκα, Κωνσταντίνο Μπακόπουλο και Παναγιώτη Δέδε, εξαιτίας της δράσεως του και της συνεργασίας του με οργανώσεις της Ελληνικής Εθνικής αντιστάσεως, και στις 25 του ίδιου μήνα τον μετέφεραν και στη συνέχεια τον φυλάκισαν σε διάφορα στρατόπεδα συγκεντρώσεως ^[2] στη Γερμανία, μεταξύ τους τα Οράνιενμπουργκ, Νταχάου, Νίντερντορφ και Σαξενχάουζεν, 20 χιλιόμετρα βορειοανατολικά του Βερολίνου.

Συμμοριτοπόλεμος

Παρέμεινε αιχμάλωτος μέχρι τη συνθηκολόγηση της Γερμανίας και επανήλθε στην Ελλάδα τον Μάιο του 1945, ενώ τον Ιούνιο του 1946 ταξίδεψε στην Αγγλία για να παρευρεθεί στις εορτές της Νίκης. Το Νοέμβριο του 1946 επισκέφθηκε την Αλεξάνδρεια, το Κάιρο και την Ιερουσαλήμ, αλλά ταξίδεψε και στις Ηνωμένες Πολιτείες, όπου του απονεμήθηκαν εξαιρετικές τιμές. Τον Ιούλιο του 1947 του απονεμήθηκε ο βαθμός του Στρατηγού εν αποστρατεία. Αρχικά τον Σεπτέμβριο του 1946, μετά την επιστροφή του βασιλιά Γεωργίου Β΄, διορίστηκε Μεγάλος Αυλάρχης, και από τον Ιούλιο του 1947 μέχρι τον Ιανουάριο του 1949, του βασιλιά Παύλου. Στις 19 Ιανουαρίου 1949 η κυβέρνηση του κεντρώου πολιτικού Θεμιστοκλή Σοφούλη τον ανακάλεσε στην ενέργεια και του ανέθεσε τη Γενική Αρχιστρατηγία των Ενόπλων Δυνάμεων, με εξουσία επί των τριών κλάδων, και των Σωμάτων Ασφαλείας, δηλαδή της Αστυνομίας Πόλεων και της Χωροφυλακής, τα οποία καθοδήγησε στην πολεμική αναμέτρηση κατά του αυτοαποκαλούμενου «Δημοκρατικού Στρατού Ελλάδος», [«Δ.Σ.Ε.»] με στόχο τη συντριβή της ανταρσίας των μελών του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδος.

Η πετυχημένη καταστολή της εξεγέρσεως οδήγησε στις 17 Οκτωβρίου 1949, τη Βουλή των Ελλήνων στην απόφαση να του απονείμει τον τίτλο του Στρατάρχη, με νομοθετικό διάταγμα ^[3] που υπέγραψε ο βασιλιάς Παύλος, τίτλος που απονεμήθηκε για πρώτη φορά σε Έλληνα στρατιωτικό. Παρέμεινε επικεφαλής των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων και συνέβαλε, στις 11 Απριλίου 1950, στην ίδρυση του Υπουργείου «Εθνικής Άμυνας», [ΥΠ.ΕΘ.Α.], σε αντικατάσταση των μέχρι τότε υφιστάμενων Υπουργείων Στρατιωτικών, Ναυτικών και Αεροπορίας, και την οργάνωση του «Γενικού Επιτελείου Εθνικής Άμυνας», [Γ.Ε.ΕΘ.Α.], του οποίου υπήρξε και ο πρώτος αρχηγός.

Πολιτική δράση

Υπουργός

Διατέλεσε

• Υπουργός των Στρατιωτικών από τις 19 Δεκεμβρίου 1935 έως τις 5 Μαρτίου 1936 στην κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Δεμερτζή ^[4], ενώ ήταν Υπουργός στο ίδιο Υπουργείο ^[5] στην κυβέρνηση Γεωργίου Κονδύλη.

Ο βασιλικός οίκος απέτρεψε την κάθοδο του στην πολιτική στην εκλογική αναμέτρηση της 5ης Μαρτίου 1950 και στη συνέχεια τον Αύγουστο του 1950, όταν παραιτήθηκε η κυβέρνηση του Νικολάου Πλαστήρα και τα ανάκτορα τον εμπόδισαν να σχηματίσει μεταβατική κυβέρνηση. Το Νοέμβριο του 1950, αποκαλύφθηκε το σκάνδαλο του Οργανισμού Λιμένα Πειραιώς, στο οποίο εμπλέκονταν στενοί συνεργάτες του Κωνσταντίνου Τσαλδάρη και οι μισοί βουλευτές του «Λαϊκού Κόμματος» αποχώρησαν, δημιουργώντας ανεξάρτητη κοινοβουλευτική ομάδα. Μαζί τους ενώθηκαν στις 22 Ιανουαρίου 1951, στελέχη από το «Εθνικό Ενωτικό Κόμμα», [Ε.Ε.Κ.], και ίδρυσαν το «Λαϊκό Ενωτικό Κόμμα», [Λ.Ε.Κ.], με συναρχηγούς τον Στέφανο Στεφανόπουλο και τον Παναγιώτη Κανελλόπουλο, επιδιώκοντας την κάθοδο του Αλέξανδρου Παπάγου στις εκλογές.

Παραιτήθηκε από τη θέση του στο στρατό στις 29 Μαΐου 1951 και υπέβαλλε την παραίτηση του στον πρωθυπουργό Σοφοκλή Βενιζέλο. Ο ραδιοφωνικός σταθμός Αθηνών ανακοίνωσε την παραίτηση του στις 22:15 της 30ης Μαΐου, το γεγονός όμως ήταν γνωστό από το απόγευμα και στα επιτελικά γραφεία επικρατούσε αναταραχή. Το ίδιο βράδυ ο ταξίαρχος Αλέξανδρος Χρηστέας, προϊστάμενος της διευθύνσεως προσωπικού του Γ.Ε.Ε.Θ.Α. παραπονέθηκε στον αντιστράτηγο Θωμά Πετζόπουλο για την αποτυχία των ανώτατων αξιωματικών να μεταπείσουν τον Παπάγο. Ο Χρηστέας έκλεισε τη συνομιλία του με τον Πετζόπουλο λέγοντας: «....εκείνο το οποίο δεν κατορθώσατε σεις θα το επιβάλλωμεν ημείς..». Ο βασιλιάς Παύλος επικαλέστηκε εξαπάτηση του και διέταξε το Θρασύβουλο Τσακαλώτο να προχωρήσει στη σύλληψη του Παπάγου, γεγονός που προκάλεσε την εκδήλωση κινήματος των αξιωματικών, μεταξύ τους οι Χρηστέας και Ταβουλάρης, της οργανώσεως «Ιερός Δεσμός Ελλήνων Αξιωματικών», [«Ι.Δ.Ε.Α.»], οι οποίοι κατέλαβαν τα γραφεία του «Γ.Ε.ΕΘ.Α.», του «Γενικού Επιτελείου Στρατού», [«Γ.Ε.Σ.»], καθώς και τις εγκαταστάσεις του Ραδιοφωνικού Σταθμού Αθηνών. Τελικά ο Παπάγος το πρωί της 31 Μαΐου παρενέβη και τους διέταξε τους αξιωματικούς να εγκαταλείψουν την προσπάθεια κινήματος.

«Ελληνικός Συναγερμός»

Στις 6 Αυγούστου 1951 ίδρυσε το κόμμα «Ελληνικός Συναγερμός», στο οποίο προσχώρησαν αφού αυτοδιαλύθηκαν, το «Λαϊκό Ενωτικό Κόμμα», [Λ.Ε.Κ.], πολιτευτές άλλων δεξιών κομματικών σχηματισμών, βουλευτές και πολιτευτές από το «Δημοκρατικό Σοσιαλιστικό Κόμμα», [Δ.Σ.Κ.], του Γεωργίου Παπανδρέου και πολιτευτές από το κόμμα του Ναπολέοντα Ζέρβα. Την ίδια περίοδο ο βασιλιάς Παύλος σε συνέντευξη του στην Αμερικανική εφημερίδα «New York Times» στράφηκε εναντίον του Παπάγου λέγοντας ότι, «…ουδέποτε αντελήφθην τους πραγματικούς λόγους της παραιτήσεως του, αλλά οιοιδήποτε και αν ήσαν θεωρώ ότι δεν ήσαν επαρκείς…».

Συμμετείχε στις εκλογές της 9ης Σεπτεμβρίου 1951, στις οποίες πλειοψήφησαν τα κόμματα του Κέντρου, που συγκέντρωσαν 132 έδρες, 10 έδρες το κόμμα της ΕΔΑ, το «Λαϊκό Κόμμα» 2 έδρες, ενώ ο «Ελληνικός Συναγερμός» αν και αναδείχθηκε πρώτο κόμμα με 36,5% των ψήφων και 114 έδρες, δεν μπόρεσε να σχηματίσει κυβέρνηση, καθώς δε συγκέντρωσε απόλυτη πλειοψηφία. Το 1952, εξήντα βουλευτές από διάφορα κόμματα προσχώρησαν ομαδικά στο κόμμα του και στις 10 Οκτωβρίου 1952 προκηρύχθηκαν εκλογές από την κυβέρνηση του Νικολάου Πλαστήρα. Στις εκλογές της 16ης Νοεμβρίου 1952 εξασφάλισε τη συμμετοχή στα ψηφοδέλτια του και του Γεωργίου Παπανδρέου καθώς και πολιτευτών του κόμματος του, όπως επίσης και του φιλελεύθερου Εμμανουήλ Τσουδερού, που συνεργάστηκαν ως ανεξάρτητοι. Το κόμμα Παπάγου στήριξε το δημοσιογραφικό συγκρότημα του Δημητρίου Λαμπράκη, με τις εφημερίδες «Το Βήμα» και «Τα Νέα», η εφημερίδα «Ελληνικός Βορράς» της Θεσσαλονίκης και όλες οι συντηρητικές εφημερίδες των Αθηνών. Το εκλογικό αποτέλεσμα ανέδειξε νικητή τον Ελληνικό Συναγερμό που συγκέντρωσε το 49,2% των ψήφων και 247 έδρες στις 300 και στις 19 Νοεμβρίου 1952 σχημάτισε αυτοδύναμη κυβέρνηση.

Πρωθυπουργός

Ανέλαβε την πρωθυπουργία ^[6] της Ελλάδος από τις 19 Νοεμβρίου 1952 έως τις 6 Οκτωβρίου 1955 και το θάνατό του. Στις ίδιες εκλογές, τα κόμματα ΕΠΕΚ και Φιλελεύθεροι συγκέντρωσαν 51 έδρες, ενώ εκλέχτηκαν και δύο ανεξάρτητοι και η κυριαρχία του επιβεβαιώθηκε στις επαναληπτικές εκλογές που πραγματοποιήθηκαν στις 29 Μαρτίου 1953. Αντίθετα µε τους προκατόχους του πρωθυπουργούς, στήριξε τους Κυπρίους και ενίσχυσε την προσπάθεια τους για τον ένοπλο αγώνα της ΕΟΚΑ, ενώ στις 16 Σεπτεμβρίου 1954 έφερε το Κυπριακό στην Ολομέλεια του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, [Ο.Η.Ε.], γεγονός που τον έφερε σε σύγκρουση με την Αγγλική και την Αμερικανική κυβέρνηση.

Επί των ημερών του δημιουργήθηκαν έργα υποδομής και εξηλεκτρισμού, θωρακίστηκαν οι μηχανισμοί του κράτους και δημιουργήθηκε η «Κεντρική Υπηρεσία Πληροφοριών», [Κ.Υ.Π.], η μετέπειτα «Εθνική Υπηρεσία Πληροφοριών», [Ε.Υ.Π.], συνεχίστηκαν οι πολιτικές και δικαστικές διώξεις της κομμουνιστικής ιδεολογίας και των φορέων της, παρά τις εξαγγελίες του για «..ειρήνευση και λήθη...». Στις 9 Απριλίου 1953, ο τότε υπουργός Οικονομικών Σπυρίδων Μαρκεζίνης προχώρησε στην υποτίμηση κατά 50% του εθνικού νομίσματος απέναντι στο δολάριο συνδέοντας με αυτό τον τρόπο την ισοτιμία της δραχμής με τα διεθνή νομίσματα σύμφωνα με την παγκόσμια συνδιάσκεψη του Bretton Woods της 22ης Ιουλίου 1944 και ψηφίστηκε το νομοσχέδιο «Περί προσελκύσεως ξένων κεφαλαίων». Η απόφαση αυτή θεωρείται από τις πλέον επιτυχημένες οικονομικές κινήσεις και συνέβαλε δραστικά στη σταθεροποίηση της εθνικής οικονομίας. Στις 12 Οκτωβρίου του ίδιου χρόνου υπέγραψε την ελληνοαμερικανική συμφωνία για την εγκαταστάσεως των βάσεων στην Ελλάδα, ενώ στις 14 Αυγούστου 1954 εκτελέστηκε ο Νίκος Πλουμπίδης. Ο Μαρκεζίνης ήρθε σε ρήξη με το Στρατάρχη εξ αιτίας των εσωτερικών συσχετισμών, που ήθελε να διαμορφώσει ο πρώτος μέσα στην κυβέρνηση και παραιτήθηκε στις 10 Απριλίου 1954 ιδρύοντας το «Κόμμα των Προοδευτικών».

Διακρίσεις

Τιμήθηκε με

• Χρυσό Αριστείο Ανδρείας, για τις υπηρεσίες του στη Μικρά Ασία,
• τον Ταξιάρχη του Αριστείου Ανδρείας, κι έγινε ένας, από τους μόλις τρεις αξιωματικούς του Στρατού, οι άλλοι δύο είναι ο Αναστάσιος Παπούλας και ο Κωνσταντίνος Βεντήρης, που τιμήθηκε με αυτή τη διάκριση.

Το έτος 2000 επί δημαρχίας Δήμου Παπάγου Βασιλείου Ξύδη, τοποθετήθηκε ανδριάντας του Παπάγου έφιππου, στην πλατεία Ενόπλων Δυνάμεων, έναντι του ΥΠ.ΕΘ.Α., επί της λεωφόρου Μεσογείων, έργο του γλύπτη Ηρακλή Ξανθόπουλου και τα αποκαλυπτήρια έκανε ο τότε Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Στεφανόπουλος.

Το τέλος του

Η υγεία του άρχισε να κλονίζεται, από τον Νοέμβριο του 1954, όταν αισθάνθηκε τα πρώτα συμπτώματα δυσθυμίας, ανορεξίας, ανεπαρκούς ύπνου, καθώς και ενοχλήσεις, οφειλόμενες σε γαστρίτιδα και μετεωρισμό. Νοσηλεύθηκε στην Πανεπιστημιακή Κλινική της Ζυρίχης στην Ελβετία, από την οποία εξήλθε με άριστη υγεία. Η υγεία του παρουσίασε σταδιακή επιδείνωση από το Μάρτιο του 1955 κι έπειτα. Εικάζεται ^[7] ότι νόσησε από την αναζωπύρωση της φυματιώσεως από την οποία είχε νοσήσει σε νεώτερη ηλικία και σταδιακά του δημιούργησε διάφορες επιπλοκές υγείας, ώστε από το Μάιο του 1955 να αναγκασθεί να απέχει από την άσκηση των πρωθυπουργικών του καθηκόντων.

Η σορός του ταριχεύτηκε, όμως ο θάνατος του προκάλεσε θέμα διαδοχής του στην πρωθυπουργία και ως διάδοχός του στην ηγεσία του κόμματος «Ελληνικός Συναγερμός» και στην πρωθυπουργία, αναμένονταν ότι θα επιλεγόταν ένας από τους δύο αντιπροέδρους της τελευταίας κυβερνήσεως του, ο Στέφανος Στεφανόπουλος η ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος. Ο Παπάγος, λίγες μόνον ώρες πριν τον θάνατό του, και με απόλυτη πνευματική διαύγεια, όρισε με ΦΕΚ διάδοχό του τον Υπουργό Εξωτερικών, Στέφανο Στεφανόπουλο, ωστόσο ο Βασιλιάς Παύλος διόρισε πρωθυπουργό τον Κωνσταντίνο Καραμανλή ^[8].

Σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας «Ριζοσπάστης», «...Την 4 Οκτώβρη 1955 ο Παπάγος πέθανε. Για τις συνθήκες του θανάτου του γράφτηκαν πολλά. Διατυπώθηκαν στον Τύπο και υποθέσεις, ότι ίσως να δολοφονήθηκε από τους Εγγλέζους, λόγω διαφωνιών του ως προς την πολιτική της Μ. Βρετανίας στο Κυπριακό. Ο Παπάγος είχε ταχθεί υπέρ της προσφυγής στον ΟΗΕ για την Κύπρο, την οποία πραγματοποίησε, γεγονός που έβρισκε αντίθετη τη Μ. Βρετανία. Ωστόσο, συγκεκριμένα στοιχεία δεν είδαν το φως της δημοσιότητας». Σύμφωνα με το Στέφανο Δάφνη, «…Ο Παπάγος αποτέλεσε την έκφρασιν μίας βαθυτέρας αλλαγής, που φορεύς της έπρεπε να είναι η νεοφιλελεύθερα παράταξις, στηριζομένη εις την εμφανισθείσα μεταπολεμικώς νέαν αστικήν τάξιν (...) που διεξεδίκη θέσιν ιθυνούσης και που επεδίωκε την ησυχίαν, την τάξιν, την σταθερότητα…». Το 2000 τοποθετήθηκε ανδριάντας του ως έφιππου, στην πλατεία Ενόπλων Δυνάμεων έναντι του Υπουργείου Εθνικής Αμύνης.

Συγγραφικό έργο

Έγραψε τα έργα:

• «Δυο χρόνια στα στρατόπεδα συγκεντρώσεως της Γερμανίας», στο οποίο περιγράφει τις εντυπώσεις του στα δύο χρόνια της κρατήσεως του στα στρατόπεδα,
• «Ο Πόλεμος της Ελλάδος 1940-41», τον Οκτώβριο του 1945, έργο που είχε γραφεί στα χρόνια της Κατοχής.

Το βιβλίο αποκαλύπτει ότι το ΓΕΣ είχε ειδοποιηθεί από τις 17 Αυγούστου 1940 για την προετοιμαζόμενη Ιταλική εισβολή κι ότι τις σχετικές πληροφορίες είχε στείλει ο Έλληνας ναυτικός ακόλουθος στο Βερολίνο, αντιπλοίαρχος Τ. Κωνσταντίνους.

• «Ο Ελληνικός Στρατός και η προς Πόλεμον Προπαρασκευής του»,

Βιβλιογραφία

• [«Στρατάρχης Αλέξανδρος Παπάγος, Ο Εκλεκτός της Ιστορίας»] Τάκης Παπαγιαννόπουλος, Αθήνα, 1987.

Παραπομπές

1. Άλμα πάνω
   ↑ Εκηδεύθη ο στρατάρχης Παπάγος Εφημερίδα «Εμπρός», 8 Οκτωβρίου 1955, σελίδα 16.
2. Άλμα πάνω
   ↑ Ο Αλέξανδρος Παπάγος και οι άλλοι (επίτιμοι) κρατούμενοι του Φύρερ Εφημερίδα «Το Βήμα», 16 Ιανουαρίου 2011
3. Άλμα πάνω
   ↑ [ΒΟΥΛΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ / 17 Οκτωβρίου 1949
   ΝΟΜΟΘΕΤΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ
   Τιμής ένεκεν, λόγω των υψίστων υπηρεσιών ας προσήνεγκεν εις την μαχομένην πατρίδα ο στρατηγός Αλέξανδρος Παπάγος υπό την ανωτάτην ηγεσίαν του οποίου οι Ένοπλες Δυνάμεις ετίμησαν κατ΄ επανάληψιν τα ελληνικά όπλα και κατήγαγον περιλάμπρους νίκας, επιτρέπεται όπως δια Βασιλικού Διατάγματος απονημηθή εις αυτόν το άξίωμα του ΣΤΡΑΤΑΡΧΟΥ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΣΤΡΑΤΟΥ]
4. Άλμα πάνω
   ↑ Κυβέρνησις ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΔΕΜΕΡΤΖΗ Γενική Γραμματεία της Κυβέρνησης.
5. Άλμα πάνω
   ↑ Κυβέρνησις ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΚΟΝΔΥΛΗ Γενική Γραμματεία της Κυβέρνησης.
6. Άλμα πάνω
   ↑ Κυβέρνησις ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ ΠΑΠΑΓΟΥ Γενική Γραμματεία της Κυβέρνησης.
7. Άλμα πάνω
   ↑ H δολοφονία (;) Παπάγου & το ξεπούλημα της Κύπρου
8. Άλμα πάνω
   ↑ [Το έτος 1958 δημοσίευμα στην εφημερίδα «Νεολόγος Πατρών», φύλλο 21ης Δεκεμβρίου 1958, ανέφερε ότι, πριν από την επιλογή του, ο Καραμανλής είχε υπογράψει ειδικό μυστικό μνημόνιο δεσμεύσεων, με το οποίο δεσμευόταν έναντι των Άγγλων και των Αμερικανών για την πολιτική που θα ακολουθούσε στο Κυπριακό.]

ΜΕΤΑΠΑΙΔΙΑ
https://el.metapedia.org/wiki/%CE%91%CE%BB%CE%AD%CE%BE%CE%B1%CE%BD%CE%B4%CF%81%CE%BF%CF%82_%CE%A0%CE%B1%CF%80%CE%AC%CE%B3%CE%BF%CF%82