Όταν μπήκαν οι Γερμανοί στην Αθήνα, 27 Απριλίου 1941, η πρώτη τους δουλειά ήταν να στείλουν ένα απόσπασμα υπό τον λοχαγό Γιάκομπι και τον υπολοχαγό Έλσνιτς για να κατεβάσει τη Γαλανόλευκη από τον Ιερό Βράχο της Ακρόπολης και να υψώσει τη σβάστικα.
Δεξιά ο Παρθενώνας, αριστερά οι Καρυάτιδες. Από τήν εληά τής Αθηνάς οι Γερμανοί αντικρύζουν στό ακραίο σημείο τού βράχου τής Ακρόπολης πού δεσπόζει τής πόλης, τήν γαλανόλευκη σημαία πού θ' αντικατασταθή από τόν αγκυλωτό σταυρό.
Η εθνική Σημαία με το μεγάλο σταυρό στην μέση λάμπει και τα χρώματά της τονίζουν και τονίζονται από τον Παρθενώνα που στέκει αγέρωχος και όμορφος όπως πάντα.
Εκεί στην θέση Καλλιθέα, στο ανατολικό σημείο του Ιερού Βράχου ο επικεφαλής του αποσπάσματος ζήτησε από τον εύζωνο που φρουρούσε τη σημαία μας να την κατεβάσει και να την παραδώσει.
Ο απλός αυτός φαντάρος, όταν στις 8:45 το πρωϊ έφθασαν μπροστά του οι κατακτητές της χώρας μας και με το δάκτυλο στην σκανδάλη των πολυβόλων τους, τον διέταξαν να κατεβάσει το Εθνικό μας σύμβολο, δεν έδειξε κανένα συναίσθημα. Δεν πρόδωσε την τρικυμία της ψυχής του. Ψυχρός, άτεγκτος και αποφασισμένος.. απλά αρνήθηκε! Οι ώρες της περισυλλογής, που μόνος του είχε περάσει δίπλα στην σημαία, τον είχαν οδηγήσει στη μεγάλη απόφαση.
“ΟΧΙ”! Αυτό μονάχα πρόφερε και τίποτε άλλο. Μια απλή λέξη, με πόση όμως τεράστια σημασία και αξία. Η Ελληνική μεγαλοσύνη σε όλη την απλή μεγαλοπρέπειά της κλεισμένη μέσα σε δύο συλλαβές! Ξέρουν απ’ αυτά οι Έλληνες….
Ο λοχαγός Γιάκομπι διέταξε έναν Γερμανό στρατιώτη να το πράξει. Ο στρατιώτης την κατέβασε κι αφού με τη βοήθεια ενός συναδέλφου του την δίπλωσε πολύ προσεκτικά, την παρέδωσε στα χέρια του Έλληνα φρουρού. Ο εύζωνας κοίταξε για λίγα δευτερόλεπτα με κατεβασμένο κεφάλι το διπλωμένο γαλανόλευκο πανί πάνω στα χέρια του. Κι ύστερα τυλίχτηκε με τη σημαία, έτρεξε ως την άκρη του Ιερού Βράχου και μπρος στα μάτια των εμβρόντητων Γερμανών ρίχτηκε μ’ ένα σάλτο στον γκρεμό, βάφοντας το εθνικό μας σύμβολο με το τίμιο αίμα του.
Οι Γερμανοί σκύβουν πάνω από τό κενό: 60 μέτρα πιό κάτω, κείτεται ο Εύζωνας, νεκρός πάνω στόν βράχο, σκεπασμένος μέ τό σάβανο πού διάλεξε.
Οι δύο Γερμανοί αξιωματικοί, πού είναι επί κεφαλής τών εμπροσθοφυλακών, ο αρχηγός ιππικού Γιάκομπι καί ο λοχαγός Έλσνιτς τής 6ης ορεινής μεραρχίας, χρησιμοποιούν τόν ραδιοφωνικό σταθμόν Αθηνών γιά νά στείλουν μήνυμα στόν Χίτλερ:
Η γερμανική στρατιωτική διοίκηση Αθηνών υποχρέωσε την προδοτική κυβέρνηση Τσολάκογλου να δημοσιεύσει στον Τύπο ανακοίνωση, σύμφωνα με την οποία ο φρουρός της σημαίας μας, υπέστη έμφραγμα από την συγκίνηση όταν του ζητήθηκε να την παραδώσει. Όμως οι στρατιώτες κι οι επικεφαλής του γερμανικού αποσπάσματος είχαν συγκλονιστεί απ’ αυτό που είδαν και δεν κράτησαν το στόμα τους κλειστό. Στις 9 Ιουνίου η είδηση δημοσιεύθηκε στην DAILY MAIL με τίτλο: “A Greek carries his flag to the death” (Ένας Έλληνας φέρει την σημαία του έως τον θάνατο).
Η θυσία του Έλληνα στρατιώτη έγινε αιτία να εκδοθεί διαταγή από τον Γερμανό φρούραρχο να υψώνεται και η ελληνική σημαία δίπλα στη γερμανική. Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, εκεί στα Αναφιώτικα κάτω από τον Ιερό Βράχο, ζούσαν ακόμα αυτόπτες μάρτυρες, που είδαν το παλληκάρι να γκρεμοτσακίζεται μπροστά στα μάτια τους τυλιγμένο με την Γαλανόλευκη. Και κάθε χρόνο, στο μνημόσυνό του στις 27 Απριλίου, άφηναν τα δάκρυά τους να κυλήσουν στη μνήμη του. Ουδείς ενδιαφέρθηκε ποτέ να καταγράψει την μαρτυρία τους.
Κωνσταντίνος Κουκίδης είναι τ’ όνομα του ευζώνου (κατά μια άλλη άποψη ήταν 17χρονος νέος της Εθνικής Οργανώσεως Νέων αλλά τι σημασία έχει;). Κωνσταντίνος Κουκίδης είναι τ’ όνομα αυτού του ΕΛΛΗΝΑ και στολή του η Σημαία μας. Μας τον έχουν κρύψει, μας τον έχουν κλέψει. Κλείστε κι αυτόν τον εθνομάρτυρα στην ψυχή σας κοντά στους άλλους. Απαιτείστε να γραφτεί τ’ όνομά του στα σχολικά βιβλία της Ιστορίας. Ψιθυρίστε το, έστω και βουβά, μέσα σας, κάθε φορά που αντικρύζετε τη σημαία μας. Πείτε στα παιδιά σας ότι αυτή η σημαία, έχει βυζάξει ποταμούς ελληνικού αίματος, για να μπορεί αγέρωχη να κυματίζει την τιμή και την αξιοπρέπειά μας.
Το παραπάνω κείμενο αποτελείται από αποσπάσματα αναρτήσεων των εξής ιστολογίων Hellenic Electronic Center, Εβδόμη Τοπική Εφημεριδα της Ανατ. Αττικής,
Το μνημείο του Ηρωα Κωνσταντίνου Κουκίδη στο σημείο που βρήκε ηρωϊκό θάνατο
Αραγε τι σχέση μπορεί να υπάρχει μεταξύ αυτού του παλικαριού και των σύγχρονων εφιαλτών που καίνε την σημαία μας, αλλά και αυτών που το επιτρέπουν;
Στις 27 Απριλίου 1941 τα γερμανικά στρατεύματα καταλαμβάνουν την πόλη της Αθήνας, γεγονός που σηματοδοτεί την έναρξη της γερμανικής κατοχής της χώρας. Αμέσως ξεκίνησε και η Εθνική Αντίσταση! Λίγοι όμως ξέρουν και δυστυχώς πολλοί αποφεύγουν να πουν ότι ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και πάσης Ελλάδος ήταν Αυτός που πραγματοποίησε την πρώτη αντιστασιακή πράξη και κήρυξε γενικά την έναρξη της Εθνικής Αντιστάσεως!
Ποιος όμως ήταν ο Χρύσανθος; Ο Χαρίλαος Φιλιππίδης, όπως ήταν το κοσμικό του όνομα, γεννήθηκε το 1881 στην Κομοτηνή. Σπούδασε στη Θεολογική Σχολή της Χάλκης, συνέχισε τις σπουδές του στη Λοζάνη και τη Λειψία στο Κανονικό Δίκαιο και τη Γλωσσολογία. Το 1913, κληρικός ήδη από το 1903, εξελέγη Μητροπολίτης Τραπεζούντας. Τον Απρίλιο του 1916 και ενώ ο Ρωσοτουρκικός Πόλεμος βρισκόταν σε εξέλιξη, ηγήθηκε της εξεγέρσεως των Ποντίων και συντόνισε με επιτυχία τη συνεργασία τους με τα ρωσικά στρατεύματα που είχαν φθάσει στην Τραπεζούντα. Τον Ιούνιο του 1916 πανηγυρικά μέσα στο Μητροπολιτικό Ναό παρουσία Ρώσων Στρατηγών, ανακήρυξε τον Οπλαρχηγό Αντώνιο Χατζηελευθερίου ανώτατο στρατιωτικό διοικητή Ποντικών Δυνάμεων. Ακολούθησαν σφοδρές συγκρούσεις με τους Τούρκους και βαριά αντίποινα.
Μετά τον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο ο Χρύσανθος χρησιμοποιήθηκε σε σημαντικότατες εθνικές διπλωματικές αποστολές για την προβολή των δικαίων του αλύτρωτου Ελληνισμού, στις Συνδιασκέψεις των Παρισίων το 1919[1] και του Λονδίνου το 1921[2]. Στις 13 Δεκεμβρίου 1938, ο Χρύσανθος διορίστηκε με Βασιλικό Διάταγμα Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και Πάσης Ελλάδος, αφού προηγήθηκε απόφαση του Συμβουλίου Επικρατείας που ακύρωνε την εκλογή του συνυποψηφίου του στις σχετικές εκλογές Μητροπολίτη Κορινθίας Δαμασκηνού και αφού ο Ιωάννης Μεταξάς είχε επαναφέρει το παλαιότερο καθεστώς εκλογής Αρχιεπισκόπου.
Δυστυχώς, μετά το βροντερό ΟΧΙ του Μεταξά και το Έπος των γενναίων μαχητών του 1940, ήρθε η επίθεση των Γερμανών και η κατάρρευση του μετώπου. Ενώ ο εχθρός προήλαυνε πια προς την Αθήνα, ο άξιος Ιεράρχης, σαν βράχος της Πατρίδας αλλά και της Ορθοδοξίας, περίμενε αγέρωχος τους κατακτητές.
Στις 27 Απριλίου Κυριακή των Βαΐων, ο Χρύσανθος πληροφορείται ότι οι Γερμανοί έχουν φθάσει στους Αμπελοκήπους. Σε λίγη ώρα προσκαλείται για να τελέσει δοξολογία στη Μητρόπολη Αθηνών. Με εμφανή τα σημεία της θλίψεως διώχνει και τον πρώτο και το δεύτερο αγγελιοφόρο. Περίπου στις 16.00 φθάνουν βλοσυροί στην Αρχιεπισκοπή ο Γερμανός Στρατηγός Georg Stumme του Β’ Σώματος Στρατού συνοδευόμενος από τον νέο Φρούραρχο Αθηνών. Ο Χρύσανθος τους δέχθηκε στην αίθουσα του Αρχιερατικού Θρόνου με «αθυμίαν και κατήφειαν».
Όταν μάλιστα οι Γερμανοί του ζήτησαν να ορκίσει την κατοχική κυβέρνηση, αρνήθηκε δηλώνοντας «Η Εθνική Κυβέρνηση την οποία εγώ ώρκισα, εξακολουθεί να υφίσταται και συνεχίζει τον πόλεμον».
Οι Γερμανοί φρονίμως ποιούντες δεν θέλησαν σε αυτή τη στιγμή να έρθουν σε σύγκρουση με τον Ιεράρχη. Προσπάθησαν να τον πείσουν να τηρήσει μια άλλη στάση και γι’ αυτό τον παρακάλεσαν να στείλει τουλάχιστον ένα Επίσκοπο για να φορτωθεί άλλος την κατακραυγή. Ο Χρύσανθος όμως ήταν ασυμβίβαστος, τήρησε σθεναρή στάση και για άλλη μια φορά αρνήθηκε λέγοντας «Αδυνατώ να δώσω εντολή σε οιονδήποτε και εν γνώσει των συνεπειών που με αναμένουν δεν δέχομαι την προτεινόμενη παραχώρησην. Εμμένω εις τας Αρχάς μου».
Η γερμανική κατοχή έπεσε βαριά στην Πατρίδα μας. Η Ελληνική ψυχή όμως του Αρχιεπισκόπου, διάπυρος από Χριστιανική Πίστη παρέμεινε στο ύψος της. Ο Αρχιεπίσκοπος άρχισε αμέσως να δημοσιεύει προκηρύξεις κατά των Γερμανών, καλώντας τους Έλληνες σε αντίσταση. Ξεκίνησε έτσι η Εθνική Αντίσταση με πρώτο το γενναίο Αρχιεπίσκοπο. Αυτές οι πράξεις Του ενέπνευσαν τη θέληση του Ελληνικού Λαού να μην υποκύψει και ήταν η αφετηρία της Εθνικής Αντιστάσεως σημαντικού μέρους της οποίας ο Χρύσανθος ήταν ηγέτης.
Πολύ σύντομα όμως στις 30 Απριλίου οι προκηρύξεις αυτές ήταν στα χέρια του Λοχαγού Dolger της Γκεστάπο. Οι Γερμανοί όμως όπως επισημαίνω παρακάτω, ήξεραν πολύ καλά τι έκαναν! Δεν θα συλλαμβάναν ποτέ το θρησκευτικό ηγέτη! Με την επίκληση τυπικών λόγων ακυρότητας της αναδείξεώς του σε Αρχιεπίσκοπο, ο Χρύσανθος εκθρονίσθηκε και αντικαταστάθηκε από το Μητροπολίτη Κορινθίας Δαμασκηνό.
Στο σημείο αυτό φρονώ ότι η διερεύνηση της βασιμότητας αυτών των λόγων ακυρότητας δεν είναι του παρόντος. Θα περιοριστώ όμως να αναφέρω ότι πάντα οι κατακτητές με παρόμοιες προφάσεις, δήθεν για να βάλουν τα πράγματα στη σωστή τους θέση, δηλαδή εκεί που τους βολεύουν, ανέθετουν κάθε είδους εξουσία σε persona grata ομοεθνείς των κατακτημένων.
Αυτό το παρατηρούμε στην Ιστορία πάρα πολλά χρόνια πριν μας το διδάξει ο Νικόλαος Μακιαβέλλι. Χαρακτηριστικό παράδειγμα οι Ρωμαίοι που τοποθέτησαν Βασιλιά τον Ηρώδη απόγονο του Ησαύ, σε αντικατάσταση του απογόνου του Ιακώβ που είχε υποκλέψει με δόλο σε εκτέλεση εντολών της μητέρας του Ρεβέκκας την ευλογία για τη διαδοχή, εκμεταλλευόμενος την τυφλότητα του γέροντα πατέρα τους Ισαάκ. Οι ίδιοι είχαν αναδείξει Αρχιερέα τον Άννα και μετά τον Ιωσήφ, αυτόν που οι Εβραίοι αποκαλούσαν υποτιμητικά «Καϊάφα», εκείνον που καταδίκασε τον Ιησού σε θάνατο.
Ο σεπτός Ιεράρχης συνήθιζε να λέγει «Προτιμώ ιπτάμενος ως αετός να πέσω ή έρπων να ζήσω».
Σε όλο μάλιστα το διάστημα της εχθρικής κατοχής πάμπτωχος και ενδεής, χωρίς σύνταξη ή άλλη πηγή εσόδων, δεν έπαψε την πατριωτική του δράση. Το μυστικό του καταφύγιο ήταν το Στρατηγείο των αντιστασιακών οργανώσεων και ο «ασύρματος του Δεσπότη» έστελνε στο συμμαχικό Στρατηγείο της Μέσης Ανατολής πληροφορίες και λάμβανε από εκεί συντονιστικές οδηγίες και διαταγές.
Μετά την απελευθέρωση, ο σεπτός γέροντας παραμένοντας πάμπτωχος και εγκαταλελειμμένος, όπως όλοι οι σημαντικοί άνδρες, έφυγε από τον κόσμο μας στις 28 Σεπτεμβρίου 1949, σε ηλικία 68 ετών. Κηδεύθηκε με χρήματα που συγκεντρώθηκαν από έρανο.
Σήμερα ο διπλάσιος σε μέγεθος και από αυτόν του Παλαιολόγου ανδριάντας εμπρός από τη Μητρόπολη Αθηνών δεν είναι βεβαίως του Χρύσανθου αλλά του αντικαταστάτου Του.
Αυτό είναι κάτι που δεν πρέπει να μας παραξενεύει ιδιαίτερα σήμερα.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
ΑΝΤΩΝΑΚΕΑ Ν., Φως εις το Σκότος της Κατοχής, έκδοση Πελασγός, Αθήναι 1947.
ΜΑΚΙΑΒΕΛΛΙ Ν., Ο Ηγεμόνας, μετάφραση Κασωτάκη Μ., 17η έκδοση Πατάκη, Αθήνα 2005.
ΜΑΡΜΑΡΙΝΟΥ Ι., «Η Στάση του Αρχιεπισκόπου Αθηνών Χρυσάνθου Έναντι των Γερμανών Κατακτητών», Στρατιωτική Επιθεώρηση, Μάϊος – Ιούνιος 2004.
ΠΕΤΡΟΠΟΥΛΟΥ Ν., Η Δίκη του Χριστού, έκδοση Πέμπτη, Αθήναι 1973.
ΠΟΛΙΤΗ Σ., «Ο Ελληνισμός της Μικράς Ασίας ως την Καταστροφή», Ιστορία Εικονογραφημένη, τεύχος 521, Νοέμβριος 2011.
Σημείωση: Το μικρό άρθρο μου συμπληρώθηκε με πληροφορίες που είχα από την γιαγιά μου κόρη του ιερέως Κωνσταντίνου Ζύμαρη από Κρήνη Μικράς Ασίας, φίλου και συλειτουργού του Χρυσάνθου.
[1] Η Συνδιάσκεψη ειρήνης των Παρισίων του 1919 οργανώθηκε από τις νικήτριες συμμαχικές δυνάμεις της ΑΝΤΑΝΤ και των Η.Π.Α. στο τέλος του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου με σκοπό τη σύσταση της Κοινωνίας των Εθνών και για να τεθούν υπό διαπραγμάτευση οι συνθήκες ειρήνης. Μεταξύ αυτών και η Συνθήκη των Σεβρών στις 10 Αυγούστου 1920.
[2] Στη Διασυμμαχική Συνδιάσκεψη στο Λονδίνο το Φεβρουάριο του 1921, η Ελλάδα διαπίστωσε την υπαναχώρηση των Συμμάχων της στο μικρασιατικό ζήτημα και έκανε απεγνωσμένες προσπάθειες για να επιτύχει τη συμπαράσταση των συμμάχων για εξασφάλιση της ελληνικής κυριαρχίας στις περιοχές που είχε απελευθερώσει.
Δημοτικό Τραγούδι για την Μάχη της Αγουλινίτσας Το μάθατε τι έγινε μες στην Αγουλινίτσα; Χίλιοι Λαλαίοι πλάκωσαν, χίλιοι καβαλαραίοι. Μπροστά παγαίνει ο Μουσταφάς και πίσω ο Σαΐτης και παρά πίσω λεμπεσουριά, χίλιοι Αρβανίτες. Αλέξης σαν το έμαθε, τ’ ασκέρι του συνάζει μες το Κλειδί επιάσανε, τους Τούρκους καρτερούνε. Οι Τούρκοι πισωστρίψανε για την Αγουλινίτσα. Βρίσκουν τα σπίτια τους κλειστά, κλειστά, αρματωμένα. Κι ο Μοσχούλας φώναξε, ψηλή φωνή τους βάνει. -Σαΐτη, απάνου κόπιασε, να φάτε και να πιούτε. Μια μπαταριά τους έριξε, και φόνευσε καμπόσους.
Τι προηγήθηκε από αυτήν την κομβική
για την Ηλεία σύγκρουση
Με το που ξεσπά στο τελευταίο 5ήμερο του Μαρτίου 1821 και στην Ηλεία η Επανάσταση, συνέβησαν ως τουρκικές αντιδράσεις δύο γεγονότα άκρως διαφορετικά.
1. Οι περισσότεροι Μουσουλμάνοι της περιοχής έσπευσαν να βρούνε καταφύγιο σε οχυρές θέσεις, αντιλαμβανόμενοι την αδυναμία τους να ξεπεράσουν στρατιωτικά τους Έλληνες επαναστάτες. Οι μεν Τούρκοι του Φαναρίου (ορεινής Ολυμπίας), ένοπλοι και γυναικόπαιδα, κατευθύνθηκαν προς την Αρκαδία, με προορισμό τα φρούρια της Καρύταινας ή της Τριπολιτσάς, οι δε Γαστουναίοι Τούρκοι, που ήλεγχαν οικονομικά το μέγιστο μέρος του Ηλειακού κάμπου, έτρεξαν να κλειστούν στο ιστορικό, αλλά παλαιό και κακώς συντηρημένο Κάστρο του Χλεμουτσίου.
Η συνέχεια είναι γνωστή. Οι Φαναρίτες Τούρκοι δέχθηκαν την συντονισμένη επίθεση ελληνικών ενόπλων ομάδων στην διαδρομή Ανδρίτσαινας- Καρύταινας, με κύριο σημείο την μάχη των Στενών του Αγίου Αθανασίου Καρύταινας, όπου στις 27 Μαρτίου 1821 έλαβε χώρα η 1η εκ του συστάδην μάχη Ελλήνων και Τούρκων, με τους τελευταίους να έχουν μεγάλες απώλειες στην απόπειρά τους να διαβούν τα φουσκωμένα (λόγω εποχής) νερά του Αλφειού ποταμού. Κατέφυγαν οι διασωθέντες στην Καρύταινα, αλλά και αυτήν στην συνέχεια θα αφήσουν οι Τούρκοι, για να πάνε να βρούνε καταφύγιο στην Τριπολιτσά.
Οι Τούρκοι όμως της Γαστούνης βρέθηκαν στον κλοιό ελληνική πολιορκίας, που συντόνιζαν γνωστοί ηγήτορες του Αγώνος στην Ηλεία, όπως ο Γ. Σισίνης, Χ. Βιλαέτης, Κ. Ανδραβιδιώτης, Δ. Ζαροκανέλλος και άλλοι. Από την δύσκολη θέση τους κλεισμένους στο Χλεμούτσι Τούρκους θα βγάλουν οι Λαλαίοι Τουρκαλβανοί, που θα επιτεθούν και θα λύσουν την πολιορκία. Μάλιστα στα γεγονότα εκείνων των ημερών θα τραυματιστεί στο χέρι και ο οπλαρχηγός του Πύργου Χαράλαμπος Βιλαέτης. Η λύση της πολιορκίας θα είναι η πρώτη μεγάλη ήττα των Ηλείων Επαναστατών.
2. Η παρουσία των Λαλαίων Τουρκαλβανών, έμπειρων πολεμιστών του Σουλτάνου, οι οποίοι, την εποχή εκείνη, θεωρούνταν «τα καλύτερα ντουφέκια του Μοριά», σε πολλές μάχες από τον Μάρτιο ήδη, θα είναι το 2ο γεγονός που θα διαφοροποιεί την Ηλεία από τα άλλα μέρη της Πελοποννήσου. Οι εν λόγω ένοπλοι είναι οι μόνοι που δεν κλείστηκαν σε κάστρα ή έμειναν σε οχυρές θέσεις, καθώς αισθάνονταν μεγάλη αυτοπεποίθηση για την αξία τους. Επιτέθηκαν, όπως είπαμε, στο πολιορκημένο από τους Έλληνες Χλεμούτσι και πέτυχαν τον σκοπό τους. Επιτίθονταν σε χριστιανικά χωριά τρομοκρατώντας. Στις 3 Απριλίου επιτέθηκαν στον Πύργο, τον οποίον, εν μέρει, κατέστρεψαν.
Στο τρίτο δεκαήμερο του Απριλίου 1821 οι Τουρκαλβανοί του Λάλα θα κατευθυνθούν προς τα μεσσηνιακά οχυρά, όπου είχαν κλειστεί οι εν Μεσσηνία ομόπιστοί τους. Τότε, σύμφωνα με τον ιστορικό συγγραφέα του 19ου αιώνα, Φιλικό και σύγχρονο με τα γεγονότα Ιωάννη Φιλήμονα, «αλαζονευόμενοι και εύλογα από τις μέχρι τότε επιτυχίες τους, αποφάσισαν να λεηλατήσουν και την κωμόπολη Έλος (Αγουλινίτσα), η οποία βρισκόταν στις εκβολές του Αλφειού και η οποία είχε μεγάλη λιμνοθάλασσα με πολλή αλιεία. Στην διαδρομή, περνώντας τον Αλφειό ποταμό, θα βρεθούν μπροστά στην επαναστατική εστία της Αγουλινίτσας, όπου πολεμικά κυριαρχούσε η μορφή του Φιλικού Αλεξίου Μοσχούλα, ο οποίος είχε λάβει μέρος στην μάχη του Πύργου προ 3 εβδομάδων.
Η Μάχη της Αγουλινίτσας
24η Απριλίου 1821, Κυριακή των Μυροφόρων: κομβική ημερομηνία για τις εξελίξεις στην Ηλεία. Ένας (1) μήνας, περίπου, από την έναρξη του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα της 25ης Μαρτίου 1821, μία (1) ημέρα μετά από τη θρυλική μάχη της Αλαμάνας και την ίδια ακριβώς ημέρα με τον φρικτό πλην ηρωικό θάνατο του Αθανασίου Διάκου δια ανασκολοπισμού, διεξήχθη η νικηφόρα μάχη της Αγουλινίτσας, η οποία αποτέλεσε την πρώτη, μέχρι τότε, ήττα των Λαλαίων Τουρκαλβανών. Στη μάχη αυτή ο Αλέξης Μοσχούλας, στρατηγός του Αγώνα, μυημένο μέλος της Φιλικής Εταιρείας (από τον Αναγνωσταρά, στην Κωνσταντινούπολη, στις 6 Αυγούστου 1818), οπλαρχηγός και προεστός της Αγουλινίτσας και στενός φίλος του Παπαφλέσσα και του Κολοκοτρώνη, επικεφαλής εξήντα (60) παλικαριών από τον Πύργο (Αναγνώστης Παπασταθόπουλος, οι αδελφοί Πέτρος και Γεώργιος Μήτζου, ο Ιωάννης Διάκος (ο επονομαζόμενος και «Ζορμπάς»), κ.α.), την Αγουλινίτσα (Αλέξης Καίσαρης, Αυγερινός Καίσαρης, Βασίλειος Αποστολόπουλος, Παναγιώτης Βλάσης, Αντώνιος Βρισιώτης, Αναστάσιος Γιαννακόπουλος, Δημήτριος Γιαννόπουλος, Δημήτριος Κατζημπούμπας, Δημήτριος Κόκκινος, κ.α.), και άλλων (Τάσος Λελούδας, Αθανάσιος Γρηγορόπουλος, κα) και με τη βοήθεια του Αμβρόσιου Φραντζή, Πρωτοσύγκελου της Μητρόπολης Χριστιανουπόλεως, και των εκ Κυπαρισσίας οπλαρχηγών Δημητρίου Κινά, Αναγνώστη Ντονά και Ιωάννη Κολίρη (ειδοποιηθέντες στη θέση «Κλειδί» Καϊάφα, όπου είχαν οχυρωθεί, από τον Σπήλιο Μοσχούλα, αδελφό του Αλέξη Μοσχούλα, και τον Γ. Παπαζαφειρόπουλο, οι οποίοι έσπευσαν εκεί με… μονόξυλα) κατάφερε να αποκρούσει την άγρια επίθεση τετρακοσίων (400) Λαλαίων Τουρκαλβανών και να τους τρέψει σε άτακτη φυγή. Σε αυτό δε το στενό, με την ονομασία «Αϊ –Γιάννης», οι Έλληνες συνέλαβαν ζωντανούς δεκατρείς (13) Τουρκαλβανούς, ενώ φόνευσαν εννέα (9). Από τους τελευταίους, δε, στην προσπάθειά τους να περάσουν το ποτάμι, σκοτώθηκαν ή πνίγηκαν, ακόμα εξήντα τρεις (63). Από τους δικούς μας, εφονεύθησαν 7 και πληγώθηκαν 4 Αγουλινιτσαίοι (καθώς και ο φιλέλληνας Γάλλος αξιωματικός Μιτενζακούρ), ενώ πολλά όπλα, άλογα και σημαίες περιήλθαν ως λάφυρα στα χέρια των Ελλήνων.
Η σημαντικότατη αυτή νίκη των Ελλήνων, κατά γενική ομολογία, αναπτέρωσε το φρόνημα των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής και απέδειξε ότι, οι μέχρι τότε αήττητοι Λαλαίοι Τουρκαλβανοί, δεν ήταν πλέον οι αγέρωχοι και ακαταμάχητοι κυρίαρχοι της Ηλείας. Παράλληλα δε, αποτέλεσε και το έναυσμα για την περαιτέρω ένωση των Ελλήνων απέναντι στον κοινό εχθρό, γεγονός που, στις 13 Ιουνίου του ιδίου έτους, οδήγησε στη λαμπρή νίκη στο Πούσι και την οριστική φυγή των άγριων Τουρκαλβανών από το Λάλα και την Ηλεία.
2022: 201 χρόνια μετά, χάρις σε αυτούς τους ανθρώπους, επώνυμους και ανώνυμους, Φιλικούς και μη, μπορούμε και γιορτάζουμε την πολύτιμή -πλην πολυαίματη- ελευθερία και ανεξαρτησία μας. Αποδίδουμε αιώνια τιμή και ευγνωμοσύνη σε όσους αγωνίστηκαν για τη δημιουργία ενός ελεύθερου, ανεξάρτητου και σύγχρονου κράτους, θυμίζοντας και στη διεθνή κοινότητα τη σημασία αυτού του αγώνα των Ελλήνων. Και, σε αυτόν τον αγώνα, οι Ηλείοι αγωνιστές κατέχουν το δικό τους ξεχωριστό και απόρθητο ταμπούρι και μετερίζι, το δικό τους αξιόλογο μερίδιο προσφοράς και θυσίας στον εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα του 1821.
Κάθε 21η Απριλίου που παρέρχεται, στο διαδίκτυο αναμασιούνται πάνω-κάτω τα ίδια αφηγήματα και αστικοί θρύλοι, στηριζόμενο μάλλον σε βροντερούς και εντυπωσιακούς τίτλους παρά στην ιστορική αλήθεια. Μία τέτοια περίπτωση είναι το άρθρο του κ. Στέφανου Μιλέση στο πασίγνωστο site Μηχανή του Χρόνου, με τίτλο «Το θωρακισμένο αυτοκίνητο του δικτάτορα Γεώργιου Παπαδόπουλου που αποκαλούσαν “τέταρτο φρούριο”. Πώς το προμηθεύτηκε».
Ομολογώ πως, παρότι κάθε πτυχή του καθεστώτος έχει ξεσκονιστεί προκειμένου να βρεθούν – συχνά ανεπιτυχώς – παραπτώματα κακοδιαχείρισης και σκάνδαλα, δεν περίμενα ότι και το προεδρικό όχημα θα βρισκόταν στο στόχαστρο.
Όπως παραδέχεται ο κ. Μιλέσης, έμπνευση για το πόνημά του αποτελεί η σωρεία άρθρων του Γιώργου Τράγκα από τα πρώτα μεταπολιτευτικά χρόνια. Βεβαίως, κάποιος που έχει εξετάσει τα γραφόμενα του εκλιπόντος μεγαλοδημοσιογράφου ως προς το εάν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και έχει υπ’ όψιν του τα όσα γνωστοποιήθηκαν για αυτόν μετά θάνατον, αμφιβάλλω εάν θα θεωρούσε σώφρον το να στηρίξει τις ιστορικές του γνώσεις στα… διηγήματα του Τράγκα.
Παρόλα αυτά, θεωρώ πως η υπόθεση της συγκεκριμένης Lincoln Continental χρίζει περαιτέρω εξετάσεως (κι ευχαριστώ τον κ. Μιλέση για την αφορμή), καθώς είναι ένα τρανό παράδειγμα του πώς μπορεί κάποιος να ανιχνεύσει σκάνδαλα όπου θελήσει, αρκεί να παρουσιάσει το αφήγημά του με πειστικό τρόπο.
Ο αρθρογράφος παρουσιάζει την εν λόγω Lincoln ως ένα σχεδόν εξωτικό προσωπικό αυτοκίνητο του πρωθυπουργού τότε Παπαδόπουλου, αποκαλώντας το ως το «τέταρτο φρούριο» του δικτάτορα.
Ποια είναι όμως τα πρώτα τρία; Όπως μας πληροφορεί ο αρθρογράφος, επρόκειτο για την «βίλα με τα ηλεκτροφόρα καλώδια στο Λαγονήσι ιδιοκτησίας Αριστοτέλη Ωνάση» (που είχε μισθωθεί από την ΚΥΠ καθώς πληρούσε τις στοιχειώδεις προδιαγραφές ασφαλείας ενός αρχηγού κυβερνήσεως), το «απροσπέλαστο “καταφύγιο” στην Πάρνηθα (ένα ακατοίκητο οικοδόμημα που θα χρησιμοποιείτο για να στεγάσει κυβερνητικά κλιμάκια σε περίπτωση πολέμου) και την «μονοκατοικία του Ψυχικού (το δυάρι στο οποίο διέμενε επί ενοικίω ο Παπαδόπουλος τον πρώτο καιρό της διακυβερνήσεώς του). Θα ήταν ενδιαφέρον να συγκριθούν αυτά τα τρία κτήματα (ουδέν εκ των οποίων ανήκε στον Παπαδόπουλο) με τις περιουσίες όσων πρωθυπουργών τον διαδέχθηκαν (και όσων προηγήθηκαν αυτού).
Εν πάση περιπτώσει, το «τέταρτο φρούριο» ήταν η «περίφημη Λίνκολν», η «πανάκριβη δηλαδή αμερικανική λιμουζίνα με την πρωτόγνωρη θωράκιση». Ο τρόπος με τον οποίον παρουσιάζει ο αρθρογράφος το συγκεκριμένο όχημα, δίνει την εντύπωση ότι αποτελούσε μία εξαίρεση για τα δεδομένα της εποχής. Η αλήθεια είναι πιο βαρετή.
Ήδη από την δεκαετία του 1950, πολύ πριν από το 1967 δηλαδή, η ελληνική πολιτική ηγεσία χρησιμοποιούσε αμερικανικές λιμουζίνες ως επίσημα οχήματα. Μία απλή αναδρομή σε φωτογραφίες της περιόδου το επιβεβαιώνει αυτό. Τα επιβλητικά οχήματα της Cadillac, της Packard και της Chrysler αποτελούσαν τον κανόνα για την διαμετακόμιση κυβερνητικών αξιωματούχων και τα Ανάκτορα, ενώ τα Σώματα Ασφαλείας είχαν εντάξει στον στόλο τους Plymouth, Chevrolet και Dodge, τόσο για λόγους αξιοπιστίας όσο και στο πλαίσιο της μεταπολεμικής αμερικανικής βοήθειας.
Η αποσιώπηση αυτού του γεγονότος δημιουργεί την ψευδή εντύπωση πως η Lincoln Continental ήταν κάτι το ιδιαίτερο, ενώ στην πραγματικότητα εντασσόταν σε μία ήδη καθιερωμένη πρακτική κρατικών προμηθειών. Και, μάλιστα, εκ των πραγμάτων είναι σίγουρο πως η παραγγελία έγινε προς τα τέλη του 1966, καθώς η παραγωγή ενός αυτοκινήτου τέτοιων προδιαγραφών γινόταν μονάχα κατά παραγγελία και ξεκινούσε από το προηγούμενο κιόλας έτος. Επομένως, αφού το όχημα ήταν μοντέλο του 1967, είναι βέβαιο πως η παραγγελία του έγινε προ της 21ης Απριλίου 1967.
Στο υπόλοιπο άρθρο, ο κ. Μιλέσης παρουσιάζει μία σειρά ενδεχομένων για το πώς η Lincoln Continental κατέληξε στην Ελλάδα, αναγνωρίζοντας ότι δεν υπάρχουν αποδείξεις για κάποια εξ αυτών. Παρουσιάζει τα τεχνικά χαρακτηριστικά του οχήματος αρκετά εύστοχα, ωστόσο λανθασμένα – και ελπίζω εξ αγνοίας – ισχυρίζεται πως, αφότου το όχημα παρελήφθη από το Ελληνικό Κράτος, κατόπιν απαιτήσεως του Παπαδόπουλου της προσετέθησαν σχεδόν 500 κιλά από έξτρα θωρακίσεις, που κατέστησαν το όχημα «επικίνδυνο».
Αναφέρεται πως το όχημα θωρακίστηκε ή ενισχύθηκε στην Ελλάδα. Στην πραγματικότητα, όμως, η συγκεκριμένη Lincoln Continental ήταν προϊόν της Lehmann-Peterson στο Σικάγο, της μοναδικής εταιρείας που είχε την επίσημη έγκριση της Ford για τέτοιου είδους μετατροπές. Τα οχήματα που έβγαιναν από το συγκεκριμένο εργοστάσιο δεν ήταν απλώς επιμηκυμένα, αλλά πλήρως ανακατασκευασμένα: το σασί κοβόταν και επιμηκυνόταν, ενισχυόταν δομικά και ενσωμάτωνε εξ αρχής ειδικά ατσάλινα ελάσματα και αλεξίσφαιρα κρύσταλλα.
Η θωράκιση μίας τέτοιας λιμουζίνας δεν ήταν μία «προσθήκη» που μπορούσε να γίνει εκ των υστέρων σε συνεργείο. Απαιτούσε εξειδικευμένη μηχανολογική γνώση, ειδικές αναρτήσεις και συνολικό επανασχεδιασμό κρίσιμων σημείων του οχήματος. Κάτι τέτοιο δεν ήταν δυνατόν να πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα του 1967, που δεν είχε την απαιτούμενη βιομηχανική υποδομή.
Αντιθέτως, τα οχήματα αυτά παραγγέλνονταν εξαρχής με τις προδιαγραφές ασφαλείας από τις Ηνωμένες Πολιτείες, όπως ακριβώς συνέβαινε και με τις λιμουζίνες που χρησιμοποιούσαν όλοι οι αρχηγοί κρατών, κάτι όμως που ο αρθρογράφος δεν αναφέρει.
Η Lincoln Continental Lehmann-Peterson του 1967 ήταν πράγματι ένα εξαιρετικά προηγμένο και σπάνιο για την εποχή της όχημα: κατασκευασμένο κατόπιν παραγγελίας, με ισχυρό κινητήρα V8, ενισχυμένο πλαίσιο και υψηλές προδιαγραφές ασφαλείας. Όμως, η ύπαρξή της στον ελληνικό κρατικό στόλο δεν αποτελεί μυστήριο και δεν ενέχει κάτι το ιδιαίτερο. Αποτελεί μονάχα μέρος μίας ευρύτερης διεθνούς πρακτικής.
Η παρουσίασή της ως «φρούριο» και ως προϊόν ειδικών συνθηκών εξυπηρετεί περισσότερο αφηγήματα παρά την αλήθεια. Και αποτελεί άλλη μία περίπτωση ευφάνταστης τιτλοφόρησης ενός άρθρου που δεν περιέχει τίποτα ουσιαστικό, αποσκοπώντας μονάχα στο να δημιουργήσει εντυπώσεις.
δασκάλου-συγγραφέως, επιμελητή της έκδοσης του βραβευμένου από την Ακαδημία
Αθηνών περιοδικού «Ποντιακή Εστία» που εκδίδει στη Θεσσαλονίκη το
σωματείο «Παναγία Σουμελά» από το 1950.
Ήταν και τότε Απρίλης. Ο σκληρός Απρίλης
του 1944. Οι υπόδουλοι στους Γερμανούς Έλληνες, μαζί με αυτούς και οι
κάτοικοι των Πύργων, είχαν γιορτάσει την Ανάσταση του Κυρίου, την
Κυριακή του Πάσχα, στις 16 Απριλίου, όπως και φέτος, ευελπιστώντας στην
απελευθέρωση μιας και η φασιστική Γερμανία έδειχνε σημάδια κατάρρευσης. Ο
καιρός την εβδομάδα της διακαινησίμου ήταν χειμωνιάτικος και οι κορυφές
του Βερμίου χιονοσκεπείς (μαρτυρία του αείμνηστου δασκάλου μου Μιχάλη
Σακαρίδη), όπως και φέτος που το θερμόμετρο φλερτάρει με αρνητικά
πρόσημα. Η ατμόσφαιρα στο χωριό βαριά. Φήμες κυκλοφορούν, για μια ακόμα
φορά, πως οι Γερμανοί θα αποτολμήσουν εκκαθαριστικές επιχειρήσεις
εναντίον ανταρτικών σωμάτων στο Βέρμιο και στο πλαίσιό τους θα «κάψουν»
το χωριό. Κάποιοι προνοητικοί από την «Πάνω Συνοικία» ενισχύουν με
τρόφιμα και άλλα είδη τις ήδη έτοιμες κρυψώνες τους στις παρακείμενες
πλαγιές του Βερμίου. Την Παρασκευή της Διακαινησίμου, της Ζωοδόχου
Πηγής, τα σύννεφα τόσο του καιρού όσο και των φημών πυκνώνουν, όπως και
φέτος. Παρόλα αυτά οι Πόντιοι κάτοικοι από την «Κάτω Συνοικία», οι από
τα σιμοχώρια της Τραπεζούντας καταγόμενοι, ετοιμάζονται και τελούν, όπως
και φέτος, μέσα σε κατανυκτική ατμόσφαιρα το ταφικό έθιμό τους. Βάφουν
και πάλι λίγα κόκκινα αυγά από την Πέμπτη, ετοιμάζουν παραδοσιακά
ποντιακά εδέσματα, πηγαίνουν στην εκκλησία της «Παναγίας», στα μνήματα.
Μετά τη θεία λειτουργία, τελούν τρισάγια στους τάφους των προσφιλών
νεκρών τους, διαμοιράζουν τα εδέσματα και τα καταναλώνουν εκεί, στα
μνήματα. Σαν να ’ναι παρόντες οι νεκροί.
Θλίψη και βουβαμάρα, κατήφεια και παγωνιά επικρατεί στις ψυχές των κατοίκων αλλά και ο καιρός δεν πάει πίσω.
Ξημέρωνε η 23η Απριλίου του
1944, Κυριακή του Θωμά και του Αγίου Γεωργίου ταυτόχρονα, όπως και φέτος
– εβδομήντα τρία χρόνια είχε να συμβεί αυτή η σύμπτωση, δηλ. Κυριακή
του Θωμά και Αγίου Γεωργίου – όταν οι πρώτοι που ξύπνησαν αχάραγα για να
τακτοποιήσουν τα ζώα και να πάνε στην εκκλησιά αντιλήφθηκαν το τι
συνέβαινε. Διέκριναν στους γύρω από το χωριό λόφους κινήσεις
στρατιωτικών τμημάτων. Οι Γερμανοί είχαν ολοκληρώσει τις κυκλωτικές
κινήσεις τους και είχαν ασφαλίσει τις θέσεις τους, πιάνοντας επίκαιρες
θέσεις που έλεγχαν τις διόδους διαφυγής. Και πριν χτυπήσουν οι καμπάνες
για να καλέσουν τους πιστούς στην εκκλησιά την ησυχία της αυγής
διατάραξαν οι ομοβροντίες των οβίδων και τα κροταλίσματα των πολυβόλων.
Έντρομοι οι κάτοικοι, όσοι δεν είχαν ξυπνήσει ακόμα, πετάχτηκαν από τα
κρεβάτια τους για να δουν τι συμβαίνει. Φωνές, πολλές φωνές ακούγονται
από παντού: «Οι Γερμανοί! Έρχονται οι Γερμανοί!».
Ανάστατοι όλοι ξεχύθηκαν στους δρόμους
παίρνοντας μαζί τους ό,τι προλάβαιναν, με κατεύθυνση το Βέρμιο για να
σωθούν. Οι Γερμανοί από το Αμύνταιο, με επικεφαλής αξιωματικούς της
Γκεστάπο και καθοδηγούμενοι από ομάδα δοσίλογων συνεργατών τους από
παρακείμενο χωριό, μπήκαν στην Κάτω Συνοικία, ενώ άλλη ομάδα Γερμανών
από την Πτολεμαΐδα είχε ήδη εισβάλει, ταυτόχρονα με την πρώτη, στη
Μεσαία και την Άνω Συνοικία.
Το τι επακολούθησε είναι αδύνατο να
περιγραφεί. Αδύνατο να το χωρέσει ανθρώπου νους το τι έκανε «άνθρωπος»
σε άνθρωπο. Οι ζοφερές σκηνές της Κόλασης ωχριούν μπροστά στη φρίκη που
εκτυλίσσεται σε κάθε γωνιά του χωριού! Ο τελικός απολογισμός του
ολοκαυτώματος σε ψυχές καταμετρά 341 νεκρούς[2]. Ωστόσο ο αριθμός των
θυμάτων παραμένει ακόμη αδιευκρίνιστος γιατί καμία επίσημη έρευνα δεν
έγινε ή δεν είδε ακόμα το φως της δημοσιότητας. Η ολοσχερής καταστροφή
των αρχείων της κοινότητας και η μη επιστροφή έκτοτε στο χωριό κάποιων
οικογενειών καθιστά εξαιρετικά δύσκολη την εξακρίβωση του τελικού
αριθμού των θυμάτων. Δεν μπορεί όμως να αποτελεί δικαιολογία για την
ολιγωρία και την αμεριμνησία μας. Η ακηδία μας αυτή αποτελεί όνειδος για
όλους τους απογόνους των θυμάτων – μηδέ του γράφοντος εξαιρουμένου –
και ύβριν, με την αρχαιοελληνική ερμηνεία του όρου – απέναντι στους
νεκρούς μας. Για σαράντα περίπου χρόνια ως αριθμός των θυμάτων
αναφερόταν ο αριθμός τριακόσιοι δεκαοχτώ που προτάθηκε από τον
σεβασμιότατο, μητροπολίτη Φλωρίνης τότε, τον μακαριστό π. Αυγουστίνο.
Αργότερα, χρόνο με τον χρόνο, ο αριθμός αυξανόταν. Οι δηλώσεις των
τοπικών παραγόντων, που διαγκωνίζονταν σε πλειοδοσία, τον ανέβαζαν μια
στους 350 και μια στους 360. Αυτό συνέβη την τελευταία δεκαετία, κυρίως,
όταν τέθηκε δυναμικά το θέμα της διεκδίκησης των γερμανικών
αποζημιώσεων από φορείς πανελλήνιας εμβέλειας και κόμματα.
Φέτος, την Κυριακή 23 Απριλίου 2017,
συμπληρώνονται εβδομήντα τρία χρόνια από την αποφράδα εκείνη ημέρα που
σημάδεψε κατά τραγικό τρόπο την ιστορία των Πύργων. Φέτος η 23η
Απριλίου είναι και Κυριακή του Θωμά και του Αγίου Γεωργίου, όπως και
τότε (αυτό συμβαίνει για πρώτη φορά από τότε, σύμφωνα με την έρευνά μας
στο διηνεκές ημερολόγιο). Φέτος, ακόμα και ο καιρός είναι παρόμοιος με
τότε, χειμωνιάτικος. Όμως και φέτος, όπως σχεδόν και κάθε χρόνο, στις 23
Απριλίου δεν τελείται το μνημόσυνο στη μνήμη των αδικοχαμένων νεκρών
μας. Οι εκάστοτε τοπικές αρχές επιδεικνύοντας μιαν ανεξήγητα και
ακατανόητα πείσμονα διάθεση αρνούνται να ακολουθήσουν το αυτονόητο, τον
ορισμό του μνημόσυνου για τα θύματα του ολοκαυτώματος στην επέτειό του,
στις 23 Απριλίου, και «πρωτοτυπώντας» πανελληνίως το ορίζουν κατά το
δοκούν. Οι δικαιολογίες που προβάλλουν δεν μπορούν να θεωρηθούν ως
σοβαρές. Λένε πως η μέρα εκείνη, η 23 Απρίλη, δεν βολεύει τους
επισήμους(;), λένε πως όταν η 23η Απριλίου «πέφτει» μέσα στη
Σαρακοστή «δεν μπορούμε να κάνουμε τραπέζι στους επισήμους», λένε πως
«δεν γίνονται επιμνημόσυνες δεήσεις» τη Μεγάλη Εβδομάδα κ. ά. Να
αναφέρουμε χαρακτηριστικά την έκπληξη που δοκίμασαν το 2014 γερμανοί
ακτιβιστές από το Ντέλμενχορστ, όταν ήρθαν στις 23 Απριλίου, και έστησαν
το μνημείο «συγγνώμης» στους Πύργους, αλλά τη μέρα εκείνη εκδήλωση
μνήμης, ως έπρεπε, δεν υπήρχε.
Το όλο θέμα «στράβωσε» τη δεκαετία του
’80 όταν ο σεβασμιότατος, μητροπολίτη Φλωρίνης τότε, ο μακαριστό π.
Αυγουστίνος μετέθεσε την ημερομηνία του Μνημόσυνου από τον Απρίλη στο
Μάη, τοποθετώντας την στην Κυριακή των 318 θεοφόρων Πατέρων. Τότε κατά
«μαγικό» τρόπο ο αριθμός των θυμάτων συνδέθηκε με τους 318 θεοφόρους
πατέρες της Εκκλησίας και προέκυψε ο αριθμός 318 για τα θύματα, που
άγνωστο για ποιο λόγο καθιερώθηκε από την κοινότητα των Πύργων στην αρχή
και από το Δήμο Βερμίου αργότερα για αρκετά χρόνια. Πάντως μία από τις
καταστάσεις που πήρε ο γράφων από την κοινότητα απαριθμεί 341 θύματα.
Είναι καιρός να επιδειχθεί σωφροσύνη και σοβαρότητα και έρευνα
επιστημονική.
Επανερχόμενοι στο θέμα της ημερομηνίας
του Μνημόσυνου επιμένουμε στη βασική μας θέση εδώ και δεκαετίες, την
οποία κοινοποιήσαμε επανειλημμένα στις τοπικές αρχές. Και αυτή δεν
πρέπει να είναι άλλη από αυτήν της 23 του Απρίλη. Ούτε μια μέρα μπροστά
ούτε μια μέρα πίσω. Γιατί η επέτειος του Ολοκαυτώματος δεν είναι κινητή
γιορτή. Γιατί υπάρχουν δεκάδες λόγοι που συνηγορούν με την άποψη αυτή.
Γιατί αυτό επιβάλλουν η στοιχειώδης σοβαρότητα και ο ελάχιστος σεβασμός.
Γιατί οι νεκροί μας δικαιούνται τον προσήκοντα σεβασμό.
Ας είναι το σημείωμα τούτο, στις 23 του
Απρίλη, στην επέτειο του Ολοκαυτώματος των Πύργων, ένας ελάχιστος φόρος
τιμής στους προσφιλείς νεκρούς μας, ένα αγιοκέρι στη μνήμη τους.
Η τραγική μάνα κ. Άννα Κοσμίδου από τους Πύργους Εορδαίας
Το Ιστορικό
Οι Πύργοι Πτολεμαΐδας (πρ. Καστράνιτσα)
είναι ένα πανέμορφο και ιστορικό χωριό, χτισμένο στους βορειοδυτικούς
πρόποδες του Βερμίου, κοντά στη λίμνη Βεγορίτιδα, κατοικημένο συνεχώς
από την αρχαιότητα. Αυτό αποδεικνύεται από την ύπαρξη θολωτού
μακεδονικού τάφου του 5ου π.Χ. αιώνα, από ευρήματα παλαιοχριστιανικού
ναού και δύο άριστα σωζόμενα τοξωτά γεφύρια.
Το 1737 γεννήθηκε στους Πύργους ο
μεγαλέμπορος της Βιέννης και συνεργάτης του Ρήγα Φεραίου Χρήστος Μάνος,
γενάρχης της οικογενείας Χρηστομάνου, ενώ στα 1740 δρα στο Βέρμιο με
τριακόσια παλικάρια ο Καστρανιτσιώτης κλέφτης Γούτας, ο οποίος
συλλαμβάνεται το 1747 στη Βέροια. Εξαιτίας του γεγονότος αυτού οι
Τούρκοι αυξάνουν τα μέτρα πίεσης στην ανθούσα κοινότητα, με αποτέλεσμα
πολλοί κάτοικοι να αποδημήσουν στην Αυστροουγγαρία. Ο ιστοριοδίφης τούς
συναντά εκεί ως μεγαλέμπορους και διπλωμάτες (Πέτρος Ίτσκος), δημάρχους
(Παναγιώτης Μόρφης) και τυπογράφους στο Σεμλίνο (Δημ. Καραμάτας). Οι
σερβικές πηγές καταγράφουν πάνω από εκατό κατοίκους της Καστράνιτσας ως
απόδημους την εποχή αυτή, διασκορπισμένους στο Σεμλίνο, στο Όσιεκ, στη
Βιέννη. Από τους Πύργους κατάγονται, επίσης, ο διαπρεπής γλύπτης στις
Ηνωμένες Πολιτείες Γεώργιος Δημητρίου (1896 – 1974, σύζυγος της
μεγαλύτερης Αμερικανίδας συγγραφέως παιδικής λογοτεχνίας Virginia Lee
Burton), καθώς και ο επίσης διαπρεπής γλύπτης γιος τους, Άρης Δημητρίου
(Aris Demetrios).
Στο χωριό την άνοιξη του 1924
εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες της Μικρασιατικής Καταστροφής από τον Πόντο και
τη Βιθυνία. Οι Πόντιοι, αυτοί που σώθηκαν από τη Γενοκτονία του
ποντιακού ελληνισμού, προέρχονται από τα σιμοχώρια της Τραπεζούντας και
της Γαλίανας (Όλασσα, Μαντρανόι, Τσουπανόι, Κογκά, Σέσερα, Λιβάδια) και
από τα χωριά Κιοβ – τεπέ και Κιαμίν της περιοχής Επές της Γαράσαρης, ενώ
οι πρόσφυγες από τη Βιθυνία κατάγονται από την περιοχή της Νικομήδειας,
από την Απολλωνιάδα την «εν Ρυνδάκω ποταμώ».
Η ιστορία, λένε πολλοί, πως
επαναλαμβάνεται. Τη δεύτερη φορά ως φάρσα ή ως τραγωδία. Και η ιστορία
των Πύργων στην κορύφωσή της μοιάζει με αρχαία τραγωδία. Δεύτερη φορά
μέσα σε είκοσι περίπου χρόνια, οι προσφυγικής καταγωγής κάτοικοι του
χωριού γίνονται τραγικά θύματα της ιστορίας και υφίστανται γενοκτονία
και ολοκαύτωμα με θύτες τη φορά αυτή τους ηθικούς αυτουργούς της
γενοκτονίας τους στη Μικρά Ασία και τον Πόντο, τους Γερμανούς.
Πριν καλά-καλά στεγνώσουν τα δάκρυα στα
μάτια και προτού καν βγουν τα μαύρα ρούχα του πένθους για τα θύματα της
τουρκικής θηριωδίας στον Πόντο και στη Μικρά Ασία, οι Γερμανοί και οι
συνεργάτες τους από την ομάδα του Πούλου αλλά και από το παρακείμενο
χωριό Πελαργός (πρ. Μουλαλάρ) – δυστυχώς δυτικοποντιακής καταγωγής –
εισβάλλουν, τα ξημερώματα της 23ης Απριλίου του 1944, και αφανίζουν το
χωριό. Εκτελούν εν ψυχρώ ή καίνε ζωντανούς μέσα στους αχυρώνες 340
κατοίκους – αδιακρίτως καταγωγής – στην πλειονότητά τους γυναικόπαιδα,
ακόμα και αβάφτιστα μωρά. Πρόσφυγες και ντόπιοι πληρώνουν βαρύ φόρο
αίματος στους φασίστες θρηνώντας εκατόμβες νεκρών.
Οι Πύργοι Εορδαίας στον χάρτη, στη θέση Μπουρίνι
Οι γερμανικές δυνάμεις κατοχής, στο
πλαίσιο των εκκαθαριστικών τους κινήσεων εναντίον των ανταρτικών ομάδων
του ΕΛΑΣ που δρούσαν στη βόρεια Πίνδο, ανάμεσα στις περιοχές του
Μετσόβου, της Κόνιτσας, της Καστοριάς και των Γρεβενών, σχεδίασαν
μεγάλης έκτασης στρατιωτικές επιχειρήσεις με το κωδικό όνομα
«Maigewitter» (μαγιάτικη καταιγίδα). Ως συνοδευτική της σχεδιάστηκε η
επιχείρηση «Falke» (γεράκι) εναντίον των ανταρτών που δρούσαν στο
Βέρμιο, στις περιοχές ανάμεσα σε Κοζάνη, Φλώρινα, Έδεσσα. Ως στόχο είχαν
τον εγκλωβισμό και την εξόντωση του 16ου Συντάγματος του ΕΛΑΣ στα χωριά
Άνω και Κάτω Γραμματικό και Αγία Φωτεινή Έδεσσας, Πύργοι και Μεσόβουνο
Πτολεμαΐδας, Ροδοχώρι και Άγιος Παύλος Νάουσας, στα οποία έδρευε ή
στάθμευαν οι δυνάμεις του. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, στους
Πύργους το 16ο Σύνταγμα είχε προωθήσει έναν λόχο του 2ου τάγματός του,
ενώ υπήρξαν και ενισχύσεις με την άφιξη του 3/53 Τάγματος της 9ης
Μεραρχίας με αρχηγό τον Δημήτρη Κυρατζόπουλο (Φωτεινό), που τοποθετήθηκε
στη γραμμή Πύργων Κάτω Γραμματικού[3].
Ξημέρωνε στο χωριό η 23η Απριλίου του
1944, Κυριακή του Θωμά, όταν την ησυχία διατάραξαν ομοβροντίες οβίδων
και κροταλίσματα πολυβόλων. Τρομαγμένοι οι κάτοικοι πετάχτηκαν από τα
κρεβάτια τους για να δουν τι συμβαίνει. Φωνές, πολλές φωνές ακούγονται
από παντού: «Οι Γερμανοί! Έρχονται οι Γερμανοί!».
Ανάστατοι όλοι ξεχύθηκαν στους δρόμους
παίρνοντας μαζί τους ό,τι προλάβαιναν, με κατεύθυνση το Βέρμιο για να
σωθούν. Οι Γερμανοί από το Αμύνταιο, με επικεφαλής αξιωματικούς της
Γκεστάπο και καθοδηγούμενοι από ομάδα ντόπιων συνεργατών τους από
παρακείμενο χωριό, μπήκαν στην Κάτω Συνοικία, ενώ άλλη ομάδα Γερμανών
από την Πτολεμαΐδα είχε ήδη εισβάλει, ταυτόχρονα με την πρώτη, στη
Μεσαία και την Άνω Συνοικία.
Το τι επακολούθησε είναι αδύνατο να
περιγραφεί. Αδύνατο να το χωρέσει ανθρώπου νους το τι έκανε «άνθρωπος»
σε άνθρωπο. Οι ζοφερές σκηνές της Κόλασης ωχριούν μπροστά στη φρίκη που
εκτυλίσσεται σε κάθε γωνιά του χωριού!
Η Μεσαία Συνοικία δοκίμασε ανείπωτη
συμφορά. Μέσα στους αχυρώνες της έγιναν παρανάλωμα της φωτιάς 180
άνθρωποι. Διακόσια μέτρα από εδώ ξεσκίζουν την κοιλιά της Σοφίας
Γκέσιου, που γέννησε μόλις την προηγούμενη μέρα, αφού πρώτα σκότωσαν
μπροστά στα μάτια της τα δίδυμα μωρά και τον άντρα της.
Οι Γερμανοί χτενίζουν τις υπερκείμενες
πλαγιές του Βερμίου, ξετρυπώνοντας από τις σπηλιές, τις λόχμες και τα
λαγούμια, όπου είχαν καταφύγει για να σωθούν, 95 ανθρώπους από την Άνω
Συνοικία. Τους συγκέντρωσαν κάτω από τη Μεγάλη Πέτρα και εν ψυχρώ τους
εκτέλεσαν.
Στη συνοικία των «Σεβαστιανών» σκοτώνουν
30 γυναικόπαιδα, ξεκληρίζοντας την οικογένεια Φωτιάδη. Η Άννα Κοσμίδου
προσπαθεί μάταια να προστατέψει τα πέντε παιδιά της, κρύβοντάς τα μέσα
στα φορέματά της. Η ίδια, ημιθανής, σώζεται με εννέα τραύματα από το
σωρό των νεκρών.
Ο Περικλής Μελκόπουλος είχε χωθεί με τη
γυναίκα του και τα τέσσερα παιδιά του σε μια κρυψώνα. Το κλάμα του
μικρότερου παιδιού τους πρόδωσε. Ο Γερμανός στρατιώτης που τους βρήκε
δεν τους εκτέλεσε, και με νοήματα τους έδωσε να καταλάβουν πως πρέπει να
σκοτώσουν το μικρό για να μην τους εντοπίσουν τα Ες-Ες. Οι γονείς
αρνήθηκαν και η οικογένεια σώθηκε.
Μέσα στη βαρβαρότητα και μια χριστιανική πράξη, μια εξαίρεση από τον κανόνα, ευτυχώς…
Ο Χέλμουτ Ριβ γονυπετής ζητά συγγνώμη
Εν τω μεταξύ στην Κάτω Συνοικία,
πυροβολώντας αδιακρίτως όποιον προσπαθούσε να ξεφύγει, έμπαιναν μέσα στα
σπίτια και οδηγούσαν τους ανθρώπους στο χώρο κοντά στην εκκλησία της
Παναγίας, όπου βρισκόταν το νεκροταφείο. Αφού συγκέντρωσαν όλους τους
κατοίκους, τους έβαλαν στη σειρά και έστησαν τα πολυβόλα. Τρόπος να το
σκάσει κανείς δεν υπήρχε, μήτε δυνατότητα καμιά. Ωστόσο δεν έλειψαν κι
εκείνοι που αρνήθηκαν να δεχτούν το θάνατο με σταυρωμένα χέρια, όσο κι
αν οι πιθανότητες σωτηρίας ήταν περιορισμένες. Ξεχύθηκαν στο ρέμα σε μια
απέλπιδα προσπάθεια, με μάταιο αποτέλεσμα. Το παρακείμενο ρέμα και οι
κοντινές πλαγιές γέμισαν νεκρούς. Οι υπόλοιποι μπροστά στα στημένα
πολυβόλα περίμεναν ανήμποροι το θάνατο.
Ξαφνικά, και ενώ όλα ήταν έτοιμα για την
ολοκλήρωση της απάνθρωπης πράξης, ένας Γερμανός μοτοσικλετιστής έφερε
τη διαταγή για μεταφορά των επιζώντων στα Χάνια της Πτολεμαΐδας.
Εδώ σκοτώνουν τη δασκάλα Αναστασία
Σιούλη (φωτ. αριστερά), τον νεαρό Κώστα Βερβέρη, καθώς και άλλα μέλη των
εαμικών αντιστασιακών οργανώσεων, αφού πρώτα τους βασάνισαν φρικτά και
τους υποχρέωσαν να σκάψουν τους τάφους τους. Το χωριό παραδόθηκε στις
φλόγες. Kαταστράφηκε… Eρειπώθηκε… Δεν έμεινε πέτρα πάνω σε πέτρα. Δεν
απόμεινε ούτε ένα δείγμα από τα μακεδονικού τύπου αρχοντικά με το
σαχνισί που διέθετε. Λίγο προτού πυρποληθεί, οι συνεργάτες των Γερμανών
λαφυραγώγησαν τις περιουσίες των κατοίκων του, μεταφέροντας στο χωριό
τους ακόμα και τις προίκες των ανύπαντρων κοριτσιών.
Η ύβρις όμως –με την αρχαιοελληνική της
σημασία– δεν ολοκληρώθηκε, αφού οι νεκροί μας έμειναν άταφοι, βορά στα
άγρια θηρία. Μετά από 10 μέρες και πλέον, εκλιπαρώντας την άδεια από τον
κατακτητή, δειλά-δειλά επέστρεψαν επιζήσαντες για να επιτελέσουν το
θλιβερό καθήκον.
Σύμφωνα με μαρτυρία της Κατίνας Τουφεξή,
που συνόδεψε τον πατέρα της για το σκοπό αυτόν, «η μυρωδιά καμένης
ανθρώπινης σάρκας ήταν έντονη μέσα στα ερείπια και τα αποκαΐδια». Η
εικόνα αυτή χαράχτηκε έντονα στη μνήμη της νεαρής κοπέλας, που
τραυματισμένη ψυχικά δεν ξαναπάτησε το πόδι της στο χωριό. Όσοι νεκροί
βρέθηκαν –πολλοί από αυτούς χωρίς να αναγνωριστούν– θάφτηκαν σε
ομαδικούς τάφους.
Ο τελικός απολογισμός του ολοκαυτώματος
καταμετρά 341 νεκρούς. Ο αριθμός αυτός εκτιμάται ότι είναι ακόμα
μεγαλύτερος. Η ολοσχερής καταστροφή των αρχείων της κοινότητας και η μη
επιστροφή έκτοτε στο χωριό κάποιων οικογενειών καθιστά εξαιρετικά
δύσκολη την εξακρίβωση του τελικού αριθμού των θυμάτων.
Ο πόλεμος τελείωσε, οι κάτοικοι
σιγά-σιγά επέστρεψαν στο χωριό – όχι όλοι, αφού πολλοί, τραυματισμένοι
ψυχικά, δεν θέλησαν να ξαναγυρίσουν. Το 1951 που μετρήθηκαν βρέθηκαν
μόνον 978, πολύ λίγοι, αφού οι μισοί… έλειπαν. Ακολούθησαν και άλλα
δεινά, αυτά που επιφύλαξε στον τόπο Εμφύλιος.
Προϊόντος του χρόνου η ζωή άρχισε να
βρίσκει τους κανονικούς της ρυθμούς, μα «τίποτε δεν ήταν όπως και πρώτα,
τίποτε δεν ήταν όπως παλιά».
Οι κάτοικοι του χωριού ανασκουμπώθηκαν.
Σήκωσαν αποφασιστικά τα μανίκια τους και δούλεψαν απαράμιλλα. Τα παιδιά
που σώθηκαν έπρεπε να ζήσουν. Το ένστικτο της αυτοσυντήρησης και της
επιβίωσης, κατά κύριο λόγο, ήταν αυτό που τους έκανε να αντέξουν τον
πρώτο καιρό. Αδάμαστη κι ακατάβλητη η ψυχή τους, δεν το βάζει κάτω. Δεν
παραδέχεται καμία ήττα. Γιατί η ήττα δεν αποτελεί εξωτερικό γεγονός.
Αποτελεί κατεξοχήν εσωτερικό ψυχικό γεγονός. Και δεν υπάρχει όταν δεν
γίνεται αποδεκτή από την ψυχή.
Κι έγινε η απόγνωσή τους ελπίδα κι
απαντοχή, ο πόνος και το δάκρυ τους παρηγοριά και προσμονή, η πίκρα τους
δύναμη και κουράγιο, το μοιρολόγι τους τραγούδι. Και τραγούδησαν μαζί
Πόντιοι και ντόπιοι τα τραγούδια και τους σκοπούς τους. Τη μια φορά το
«Μήλο μου κόκκινο», την άλλη το «Σεράντα μήλα κόκκινα σ’ έναν μαντήλ’
δεμένα». Τραγούδησαν, γιατί ο ιδρώτας τους που πότισε τη αιματοβαμμένη
τους γη, την έκανε να βλαστήσει και να καρπίσει. Έδωσε πλούσιους
καρπούς. Μήλα ολοκόκκινα, μήλα πράσινα, κάθε λογής και ποικιλίας,
εκλεκτής ποιότητας μήλα, από τα καλύτερα της χώρας μας, επιβραβεύοντας
έτσι τους κόπους των κατοίκων. Το σπουδαιότερο όμως είναι που βλάστησαν
και θαλερά κλαδιά στο δέντρο της ζωής. Γεννήθηκαν παιδιά και ξαναγέμισαν
το σχολείο και οι δρόμοι του χωριού με χαρούμενες παιδικές φωνές, και
οι ψυχές των χαροκαμένων με ελπίδα για ζωή.
Σήμερα, 73 χρόνια μετά το τραγικό αυτό
γεγονός που σημάδεψε τον τόπο, οι Πύργοι αποτελούν μια οικονομικά
ευημερούσα κοινότητα χιλίων κατοίκων.
Η δυναμική και εκτεταμένη
μηλοκαλλιέργεια, τα στάνταρντ παραγωγής της οποίας αγγίζουν τα
αντίστοιχα ιταλικά, και οι εργαζόμενοι κάτοικοί της στα εργοστάσια της
ΔΕΗ, συγκράτησαν τον πληθυσμό στον τόπο, ανεβάζοντας παράλληλα και το
βιοτικό του επίπεδο.
Όμως ο άνθρωπος «ου μόνον επ’ άρτον
ζήσεται», και χρέος ιερό επιτάσσει στους απογόνους των θυμάτων του
ολοκαυτώματος των Πύργων τη γνωστοποίησή του στο πανελλήνιο, τη
μεταλαμπάδευση της μνήμης στις επερχόμενες γενιές. Γιατί κατά πως λέει ο
ποιητής Κωστής Παλαμάς:
Χρωστάμε
σε όλους όσους ήρθαν, πέρασαν,
θα έρθουν, θα περάσουν.
Κριτές θα μας δικάσουν
οι αγέννητοι, οι νεκροί.
Η μνήμη του παρελθόντος είναι αυτή που
δίνει νόημα, συνοχή και περιεχόμενο στη ζωή και την ύπαρξη μας. Γιατί η
μνήμη δεν είναι μόνο ο χρονικογράφος των περασμένων βιωμάτων μας, αλλά
και ο προσωπικός μας χρόνος όπου αγκυροβολούν οι εμπειρίες μας.
Δεν συντρέχει όμως κανένας λόγος να
στηθεί μια λατρεία της μνήμης για τη μνήμη. Γιατί η ιεροποίηση της
μνήμης είναι ένας από τους τρόπους που την καθιστούν στείρα και
επικίνδυνη.
Η μνήμη, λοιπόν, ας καταστεί οδηγός μας
στον αγώνα ενάντια στον νεοναζισμό, στον ολοκληρωτισμό, στην
παγκοσμιοποίηση, στην αφομοίωση. Είναι απαραίτητη η μνήμη στον αγώνα για
την αποφυγή τραγικών γεγονότων. Για να μην ξαναγνωρίσει η ανθρωπότητα
καταστροφικούς πολέμους, γενοκτονίες, σφαγές, ολοκαυτώματα,
ολοκληρωτισμούς, πρέπει να θυμάται τις γενεσιουργούς των αιτίες. Να
θυμάται και να αγωνίζεται για να τις αποφεύγει…
[1] Ο Στάθης Ταξίδης είναι
δάσκαλος-συγγραφέας, επιμελητής έκδοσης του βραβευμένου από την Ακαδημία
Αθηνών περιοδικού «Ποντιακή Εστία» που εκδίδει στη Θεσσαλονίκη το
σωματείο «Παναγία Σουμελά» από το 1950.
[2] Κατάσταση των ονομάτων των θυμάτων που μνημονεύτηκαν στο Μνημόσυνο του 2015.
[3] Στράτος Δορδανάς, Το αίμα των Αθώων – Αντίποινα των Γερμανικών Αρχών Κατοχής στη Μακεδονία, εκδ. Βιβλιοπωλείον της Εστίας, Αθήνα 2007.
Σήμερα συμπληρώνονται 59 χρόνια από την επέμβαση επανάσταση των Συνταγματαρχών.Η Αιώνια Ελληνική Πίστη μέσα από το επίσημο ιστορικό αρχείο του Ε.ΠΟ.Κ.(Σύνδεσμος Ιστορικών & Πολιτικών Ερευνών) ετοίμασε για την σημερινή ημέρα ένα μεγάλο αφιέρωμα
Πατήστε επάνω στους τίτλους με μπλέ χρωμα και καλή ανάγνωση συνέλληνες
Το ΕΘΝΟΣ σχηματιζεται απο δυο βασικους παραγοντες,την ΦΥΛΗ και την ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ.Λεγοντας <φυλη>,εννοουμε την<καταγωγη>-οτι πρεπει δηλ.τα ατομα του Εθνους να εχουν κοινη καταγωγη.Δεν αρκει να εχουν αυτα<συνειδηση> περι κοινης καταγωγης.Δεν αρκει δηλ.να πιστευουν στην κοινη τους καταγωγη,αλλα να εχουν πραγματι κοινη καταγωγη.Διοτι ΜΟΝΟΝ η κοινη καταγωγη-η κοινη<φυλετικη υπαγωγη>-συνεπαγεται ΚΟΙΝΟΥΣ κληρονομικους χαρακτηρες,αρα κοινα πνευματικα στοιχεια.Οταν υπαρχει κοινη καταγωγη,τοτε υπαρχουν κατα το μαλλον η ηττον κοινη γλωσσα,κοινος πολιτισμος,κοινη θρησκεια,κοινα ηθη,κοινη ιστορια.Αυτα τα δευτερογενη στοιχεια δεν αποτελουν,το καθενα ξεχωριστα,απαραιτητο στοιχειο συγκροτησεως Εθνους.Εν τουτοις ολα αυτα,οταν συνυπαρχουν,συντελουν στην συνοχη της κοινοτητος,στην δημιουργια δηλ.ΕΝΙΑΙΑΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΩΣ-του δευτερου παραγοντος συγκροτησεως του ΕΘΝΟΥΣ.ΕΘΝΟΣ ειναι επομενως ο ομοειδης φυλετικως λαος,που εχει συνειδηση της υπαρξεως του. ''Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ'' ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ
Η ΣΗΜΑΙΑ ΜΑΣ
Αυτή η σημαία στα μάτια τα δικά μας συμβολίζει τους Αγώνες όσων πολέμησαν, εργάστηκαν,θυσιάστηκαν, δολοφονήθηκαν, σκοτώθηκαν και έζησαν με πρώτιστες αξίες εκείνες της Ελευθερίας, της Δικαιοσύνης και της Πατρίδας. Αυτούς που έβαλαν το δικό τους λιθαράκι στην αιώνιο πανύψηλο φρούριο του Ελληνικού Πολιτισμού. Δεν είναι ικανή καμία βουλή, κανένα κράτος και κανένας πολιτικός ή κεφάλαιο να την ξεφτιλίζει και να την ξεπουλάει καθημερινά. Οι δειλοί τη βλέπουν με φόβο. Οι προδότες σαν πανί. Οι αστοί σαν ύφασμα. Οι άνανδροι την καίνε. Μα εμείς τη βλέπουμε σαν τη Μάνα που καρτερεί να μας δεί να εκπληρώνουμε τα όνειρα μας. Τα δικά μας,τα δικά της, του Γένους.
ΛΟΓΙΑ ΙΩΝΟΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗ
"Από στενός πατριώτης, γίνομαι εθνικιστής, με τη συνείδηση του έθνους μου και όλων των άλλων εθνών, γιατί οι διαφορές των εθνών πάντα θα υπάρχουν, και έχω τη συνείδησή τους και χαίρομαι που υπάρχουν αυτές οι διαφορές, που με τις αντιθέσεις τους, με τις αντιλήψεις τους, υψώνουν την ανθρώπινη συνείδηση και ενέργεια. Από άτομο γίνομαι άνθρωπος." (ΙΩΝ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 18-3-1919)
ΕΘΝΙΚΟ ΠΕΙΣΜΑ
''Δεν θελω να πεθανει το Εθνος μου,το Εθνος αυτο, που τοσα εκαμε στην ζωη του, το εξυπνο,το τοσο ανθρωπινο. Για να το φυλαξω απο τον θανατο πρεπει τωρα να το καμω πεισματαρικο στην ΕΘΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ,στον ΕΘΝΙΣΜΟ, ας ειναι και υπερβολικο το αισθημα που θελω να δωσω στους Ελληνες. Μονον ετσι θα ζησει το ΕΘΝΟΣ.''
''Σε οποιους με κατηγορουν η με περιγελουν, γιατι τους κεντρω το Εθνικο τους αισθημα και τους μιλω αποκλειστικα,θα λεγω:Λοιπον θελετε να πεθανει το Εθνος σας;Αν το θελετε,πεστε το καθαρα,μην κρυβοσαστε''
κατά την συζήτησιν των ανθρωπίνων πραγμάτων το επιχείρημα του δικαίου αξίαν έχει, όπου ίση υπάρχει δύναμις προς επιβολήν αυτού, ότι όμως ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμίς του και ο ασθενής παραχωρεί ό,τι του επιβάλλει η αδυναμία του"
ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑΙ Ε89
Μετάφραση Ελ. Βενιζέλου
28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940 - ΔΙΑΓΓΕΛΜΑ Ι. ΜΕΤΑΞΑ
“Η στιγμή επέστη που θα αγωνισθώμεν διά την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος, την ακεραιότητα και την τιμήν της. Μολονότι ετηρήσαμεν την πλέον αυστηράν ουδετερότητα και ίσην προς όλους, η Ιταλία μη αναγνωρίζουσα εις ημάς να ζήσωμεν ως ελεύθεροι Έλληνες, μου εζήτησε σήμερον την 3ην πρωινήν ώραν την παράδοσιν τμημάτων του Εθνικού εδάφους κατά την ιδίαν αυτής βούλησιν και ότι προς κατάληψιν αυτών η κίνησις των στρατευμάτων της θα ήρχιζε την 6ην πρωινήν. Απήντησα εις τον Ιταλόν Πρεσβευτήν ότι θεωρώ και το αίτημα αυτό καθ’ εαυτό και τον τρόπον με τον οποίον γίνεται τούτο ως κήρυξιν πολέμου της Ιταλίας κατά της Ελλάδος. Έλληνες Τώρα θα αποδείξωμεν εάν πράγματι είμεθα άξιοι των προγόνων μας και της ελευθερίας την οποίαν μας εξησφάλισαν οι προπάτορές μας. Όλον το Έθνος θα εγερθή σύσσωμον. Αγωνισθήτε διά την Πατρίδα, τας γυναίκας, τα παιδιά μας και τας ιεράς μας παραδόσεις. Νυν υπέρ πάντων ο αγών.
Η ΕΞΟΝΤΩΣΗ ΕΝΟΣ ΕΘΝΟΥΣ
Το πρώτο βήμα για να εξοντώσεις ένα έθνος είναι να διαγράψεις τη μνήμη του. Να καταστρέψεις τα βιβλία του, την κουλτούρα του, την ιστορία του. Μετά να βάλεις κάποιον να γράψει νέα βιβλία, να κατασκευάσει μια νέα παιδεία, να επινοήσει μια νέα ιστορία. Δεν θα χρειαστεί πολύς καιρός για να αρχίσει αυτό το έθνος να ξεχνά ποιο είναι και ποιο ήταν. Ο υπόλοιπος κόσμος γύρω του θα το ξεχάσει ακόμα πιο γρήγορα.
Μ. Κούντερα
Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΕ 10 ΛΕΠΤΑ
ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΛΑΣΓΟΣ: 26 ΧΡΟΝΙΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑΣ ΣΤΗΝ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ.
