Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου 2026

14 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1922 : ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ


Η Γενοκτονία των Ελλήνων είναι η σκόπιμη και συστηματική εξόντωση των Ελληνικών πληθυσμών της Μικρά Ασίας της Ανατολικής Θράκης και του Πόντου, αρχής γενομένης με την Σφαγή του Οικονομείου στις 25 Ιανουαρίου 1913 μέχρι το 1923. Θεωρείται μια από τις πρώτες σύγχρονες γενοκτονίες. Η γενοκτονία ήταν ένα προμελετημένο έγκλημα, το οποίο η κυβέρνηση των Νεότουρκων έφερε σε πέρας με σφαγές, εξαναγκαστικό ξεριζωμό και πορείες στη έρημο, με βασανιστήρια, πείνα και δίψα, και τα στρατόπεδα θανάτου στην έρημο.

Οι Τούρκοι μπορεί να έφεραν σε πέρας αυτή την γενοκτονία, την εμπνευσή της όμως, τον σχεδιασμό της και τους τρόπους, τα σκέφτηκαν όλα, τα μεθόδευσαν όλα καιρό πριν οι Γερμανοί... και όλα αυτά για καθαρά οικονομικούς λόγους, για να μπορέσουν να εκδιώξουν το ελληνικό εύπορο στοιχείο και να εγκατασταθούν οι δικές τους επιχειρήσεις στην Μικρά Ασία και το δικό τους εμπόριο και οι δικές τους βιομηχανίες στην Τουρκία των φθηνών εργατικών χεριών... Αυτό το "όραμα" ήταν κάτι που ο Κεμάλ βέβαια, δεν το μοιράστηκε με τους νεοτουρκούς και τους τσέτες του...

Η διεθνής βιβλιογραφία και τα κρατικά αρχεία πολλών χωρών βρίθουν μαρτυριών για το ειδεχθές έγκλημα, που διαπράχθηκε εναντίον του ελληνικού λαού. Η γενοκτονία των Ελλήνων πραγματοποιήθηκε παράλληλα και κατά τον ίδιο τρόπο όπως με γενοκτονίες σε βάρος και άλλων χριστιανικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, δηλ. των Αρμενίων και των Ασσυρίων. O πρέσβης των Hνωμένων Πολιτειών στην Kωνσταντινούπολη Henry Morgenthau στο έργο του «Ambassador Morgenthau's Story» (1918) τονίζει: «Οι Αρμένιοι δεν είναι ο μοναδικός υπό τουρκικό έλεγχο λαός, ο οποίος υπέφερε στα πλαίσια της πολιτικής «Η Τουρκία για τους Τούρκους». Την ιστορία που διηγήθηκα για τους Αρμένιους, θα μπορούσα να την έλεγα, με μερικές παραλλαγές, για τους Έλληνες και τους Ασσύριους. Πραγματικά, οι Έλληνες ήταν τα πρώτα θύματα αυτής της εθνικιστικής ιδέας».

Οι εκτιμήσεις για τις ανθρώπινες απώλειες φτάνουν, κατά ορισμένους Έλληνες μελετητές τις 800.000 - 1.200.000 ψυχές. Στις 20 Μαρτίου 1922, ο Άγγλος διπλωμάτης Ρέντελ συνέταξε ένα μνημόνιο για τις τουρκικές ωμότητες σε βάρος των χριστιανών από το 1919 κι έπειτα. Στο προοίμιο αυτού του μνημονίου αναφέρεται:

«Η επίτευξη της ανακωχής με την Τουρκία, στις 30 Οκτωβρίου 1918, φάνηκε να επέφερε μια προσωρινή παύση των διωγμών των μειονοτήτων εκ μέρους των Τούρκων, που διαπράχθηκαν καθ' όλη τη διάρκεια του πολέμου. Στην επιδίωξη αυτών των διωγμών, είναι γενικώς αποδεκτό ... ότι πάνω από 500.000 'Έλληνες εξορίστηκαν, εκ των οποίων συγκριτικώς ελάχιστοι επέζησαν...»

Πολιτικοί παράγοντες

Η τύχη των ελληνικών πληθυσμών της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, κατά τις τελευταίες δεκαετίες της ύπαρξης της, συνδέεται άμεσα με την κορύφωση του τουρκικού εθνικισμού, όπως εκφράστηκε από την ιδεολογία των Νεότουρκων. Το κίνημα των τελευταίων, που ξέσπασε το 1908, υπήρξε αποφασιστικό σημείο στην τουρκική ιστορία και ταυτόχρονα σταθμός για την πορεία του Ελληνισμού της χώρας.

Ο τίτλος που έφερε το κόμμα των Νεότουρκων «Ένωση και Πρόοδος», ήταν κατάλληλος για να συγκινήσει όλα τα έθνη της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, χωρίς όμως να δημιουργεί δεσμεύσεις για τους Νεότουρκους. Αλλά η αισιόδοξη ερμηνεία του όρου «Ένωσης», δηλαδή της ενότητας των υπηκόων της Αυτοκρατορίας, είχε ερμηνευτεί από τους Νεότουρκους ως αφομοίωση των μειονοτήτων με βίαιη κρατική παρέμβαση και όχι τελικά ως παράλληλη ειρηνική διαβίωση.
Τα σχέδια για ένα μονοεθνικό τουρκικό κράτος προανάγγειλε το στέλεχος των νεοτούρκων Ναζίμ μπέης σε συνέντευξή του που δημοσιεύτηκε και στην «Αθήναι», την 8/9/1908. Στην ουσία, πολλά μέτρα που αναγγέλθηκαν προς όφελος, θεωρητικά, της ισότητας, αποδείχτηκαν τελικά στην πράξη μέσα καταπίεσης των Ελλήνων υπηκόων της Αυτοκρατορίας, όπως η υποχρεωτική στράτευση και η άρση των προνομίων των κοινοτήτων.

Παράλληλα, η εδαφική συρρίκνωση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, προκάλεσαν περαιτέρω έξαρση του τουρκικού εθνικισμού, ενώ οι μειονότητες της χώρας αντιμετωπίζονταν με απροκάλυπτη εχθρότητα. Κατά το διάστημα εκείνο (1908-1912) ξέσπασαν σειρά από εξεγέρσεις και πόλεμοι, όπως με την Ιταλία και τις χριστιανικές χώρες των Βαλκανίων (Α΄ Βαλκανικός Πόλεμος).

Οικονομικοί παράγοντες

Επιπρόσθετος λόγος, που προκάλεσε τη γενοκτονία, ήταν και ο οικονομικός παράγοντας. Μεγάλο μέρος του εμπορίου και της βιομηχανίας είχε συγκεντρωθεί στα χέρια των Ελλήνων, γεγονός που αποτελούσε εμπόδιο στην επιδίωξη των Γερμανών να ολοκληρώσουν την οικονομική διείσδυση στην υπανάπτυκτη Οθωμανική Αυτοκρατορία. Προς αυτό το σκοπό, προπαγανδιστικά φυλλάδια της Γερμανικής Τράπεζας Παλαιστίνης, το 1915, προέτρεπαν τους Τούρκους να μην έχουν καμία οικονομική σχέση με Έλληνες και Αρμένιους.

Γερμανοί στρατιωτικοί υπέδειξαν τον εκτοπισμό των ελληνικών πληθυσμών της ανατολικής Θράκης και της Μικράς Ασίας, κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο, με σκοπό τη συστηματική μεθόδευση της μαζικής μεταφοράς χιλιάδων Ελλήνων, θεωρητικά για «στρατιωτικούς λόγους», που στην εφαρμογή του, αποσκοπούσε στη φυσική τους εξόντωση.

Α΄ Φάση (1913-1914)

Προοίμιο αυτών των πολιτικών ήταν ο εμπορικός αποκλεισμός της περιόδου 1909-1911, ενώ τον Ιούλιο του 1913 εγκαθιδρύθηκε δικτατορία από το νεοτουρκικό κομιτάτο. Η έναρξη γενικευμένων διωγμών ξεκίνησε κατά τα τέλη του 1913, με το τέλος των Βαλκανικών Πολέμων,[9] ενώ αρχικός στόχος ήταν οι ελληνικοί πληθυσμοί της Ανατολικής Θράκης. Με την καθοδήγηση όμως Γερμανών συμβούλων της Οθωμανικής Αυτοκρατορία, από τον Μαϊού του 1914, οι διώξεις επεκτάθηκαν επίσης και στη δυτική Μικρά Ασία.

Επιχειρήσεις μαζικών εκτοπισμών-Προγραμματισμός και υποστήριξη από Γερμανούς συμβούλους

Η φλεγόμενη Φώκαια, κατά τη διάρκεια των σφαγών από τουρκικές συμμορίες ατάκτων. Ο εκτοπισμός των Ελλήνων κατοίκων από αυτές τις περιοχές έγινε με το πρόσχημα της ασφάλειας των συνόρων της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας με την Ελλάδα, με την παράλληλη υποστήριξη Γερμανών. Όμως το ελληνικό κράτος, εκείνη την εποχή, ήταν ουδέτερο στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ενώ ο βασιλιάς Κωνσταντίνος ήταν γερμανόφιλος. Παρ' όλα αυτά οι ελληνικές κοινότητες, ανεξαιρέτως, θεωρούνταν ύποπτες στις τουρκικές Αρχές.

Σε διαταγή της Οθωμανικής Κυβέρνησης στις 14 Μαΐου 1914, η οποία διοχετεύτηκε στον ευρωπαϊκό τύπο, δίνονταν οδηγίες για τη διεξαγωγή του εκτοπισμού του ελληνικού πληθυσμού, ενώ υπενθυμίζονταν ότι έπρεπε οι εκτοπισμένοι να υπογράψουν πιστοποιητικά ότι εγκαταλείπουν ηθελημένα τα σπίτια τους. Για τους εκτοπισμούς φαίνεται ότι χρησιμοποιήθηκαν μέθοδοι εμπνευσμένες από Γερμανούς συμβούλους. Ήδη από το τέλος του 1913 τη στρατιωτική διοίκηση της Τουρκίας είχε αναλάβει ο Γερμανός στρατηγός Λίμαν φον Σάντερς. Ο τελευταίος θεώρησε ως επιτακτική ανάγκη την απομάκρυνση από τις περιοχές που γειτνιάζουν με την Ελλάδα, δηλαδή τα δυτικά μικρασιατικά παράλια, των ελληνικών πληθυσμών. Η ζώνη που έπρεπε να εκκενωθεί από τους Έλληνες ξεκινούσε από την περιοχή του Αδραμύττιου, βόρεια, ως και απέναντι από τη Σάμο, ενώ συπεριελάμβανε και μερικές δεκάδες χιλιόμετρα προς την ενδοχώρα.

Η επιχείρηση της εκκένωσης εκδηλώθηκε συντονισμένα και ομοιόμορφα σε όλους τους οικισμούς. Αρχικά σημειώθηκε οργανωμένη ανθελληνική εκστρατεία στον τουρκικό τύπο και εντάθηκαν οι πιέσεις ώστε να προκληθεί εκούσια φυγή των ελληνικών πληθυσμών. Ταυτόχρονα, δίνονταν οπλισμός στον τουρκικό πληθυσμό, ενώ απαγορεύονταν η κατοχή όπλων στους Έλληνες. Επίσης, δημιουργήθηκε πρόχειρη χωροφυλακή, αμιγώς από Τούρκους, για να αναλάβει την επιχείρηση της εκκένωση. Τελικά, όσοι δεν κατάφεραν να διαφύγουν προς την Ελλάδα, που δέχτηκε εκείνο το διάστημα το πρώτο κύμα προσφύγων, εκτοπίστηκαν στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας.

Ο συνολικός αριθμός των εκτοπισμένων από τη δυτική Μικρά Ασία (πριν εισέλθει η Οθωμανική Αυτοκρατορία στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο), σύμφωνα με στατιστική του Οικουμενικού Πατριαρχείου ήταν 153.890 Έλληνες, σε αυτή τη φάση των διωγμών. Το ελληνικό στοιχείο εκδιώχθηκε τότε κυρίως από την περιοχή της Ερυθραίας, το Αδραμύττιο, το Δικελί, την Πέργαμο και τη Φώκαια. Μάλιστα, στη Φώκαια η επιχείρηση εκκένωσης, συνοδεύτηκε από ακρότητες και σφαγές κατά του άμαχου πληθυσμού.

Από την άλλη πλευρά, ο Ελληνισμός των μεγάλων αστικών κέντρων, Κωνσταντινούπολης και Σμύρνης, δεν εκτοπίστηκε λόγω πρακτικών δυσκολιών που συναντούσε το εγχείρημα. Όμως δηλώσεις Οθωμανών αξιωματούχων προκαλούσαν ιδιαίτερο πανικό για το μέλλον των κοινοτήτων των αστικών αυτών κέντρων, με αποτέλεσμα μεγάλος αριθμός να τα εγκαταλείψει. Παράλληλα, ο οικονομικός αποκλεισμός, οι διώξεις κατά συγκεκριμένων προσωπικοτήτων και η άρση των παλιών προνομίων των κοινοτήτων, δημιούργησαν κλίμα τρομοκρατίας, ενώ στις 22 Αυγούστου, πολιορκήθηκε το μητροπολιτικό μέγαρο στη Σμύρνη που τελικά κατέληξε σε εξορισμό του Μητροπολίτη Χρυσόστομου από τις οθωμανικές αρχές. Χαρακτηριστικό της εγκατάλειψης ήταν και η μείωση του αριθμού των μαθητών των ελληνικών σχολείων της Κωνσταντινούπολης κατά 30%-40%.

Διαμαρτυρίες από την Ελληνική Κυβέρνηση

Η ελληνική αντίδραση για τους διωγμούς εκδηλώθηκε σε έντονο ύφος με δύο ρηματικές διακοινώσεις στις οθωμανικές αρχές. Ειδικά η δεύτερη είχε ως αποτέλεσμα να αναβληθεί η εκκένωση του Αϊβαλίου. Εκείνη την εποχή συμφωνήθηκε, σε διπλωματικό επίπεδο, η δημιουργία μεικτής επιτροπής, με σκοπό την ανταλλαγή Ελλήνων της Μικράς Ασίας, με Τούρκους των περιοχών που είχε ενσωματώσει η Ελλάδα κατά τους Βαλκανικούς Πολέμους. Αλλά και μετά τη συγκρότηση της επιτροπής οι διωγμοί των ελληνικών πληθυσμών δεν έπαυσαν. Μάλιστα οργανωμένες συμμορίες ατάκτων, καθώς και η πρόχειρη τουρκική χωροφυλακή, βρίσκονταν πολλές φορές εκτός ελέγχου, και εκτελούνταν δολοφονίες. Παράλληλα, η κωλυσιεργία της Υψηλής Πύλης στο θέμα της αναγνώρισης της κινητής περιουσίας των ελληνικών πληθυσμών οδήγησε σε ναυάγιο το εγχείρημα που είχε αναλάβει η επιτροπή.

Διαμαρτυρίες πραγματοποιήθηκαν ακόμη και μέσα από το Οθωμανικό Κοινοβούλιο, από τον βουλευτή Αϊδινίου, Εμμανουήλ Εμμανουηλίδη, για τη συνέχιση των διωγμών.

Β΄ Φάση (1914-1918)

Νέα μέτρα εξόντωσης των μειονοτήτων

Η είσοδος της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας στην Α' Παγκόσμιο Πόλεμο σήμανε και την έναρξη νέων κυμάτων διωγμών. Αρχικά εφαρμόστηκαν σειρά από οικονομικά μέτρα, για την ικανοποίηση των αναγκών του πολέμου. Πέρα από την κατάργηση των διομολογήσεων, πραγματοποιήθηκαν επιτάξεις με καθαρά εθνικές διακρίσεις εντός του πληθυσμού, ενώ επιτάσσονταν, θεωρητικά για τις πολεμικές ανάγκες, ακόμη και είδη πολυτελείας. Το 1915, η οθωμανική κυβέρνηση, στην προσπάθειά της να θέσει το εμπόριο αποκλειστικά σε τουρκικά χέρια, ίδρυσε στη Σμύρνη μια αποκλειστικά μουσουλμανική εταιρεία, που ασκούσε το μονοπώλιο στις εισαγωγές και εξαγωγές.

Επιπρόσθετα, οι οθωμανικές αρχές απαίτησαν την απόλυση όλων των Ελλήνων που απασχολούνταν σε ξένες επιχειρήσεις στη Σμύρνη και την αντικατάστασή τους με Μουσουλμάνους.

Ένα ακόμη σημαντικό μέτρο που ενεργοποίησε τη επόμενη φάση των μαζικών εξοντώσεων, ενώ αρχικά φαινόταν ως μέτρο προώθησης της ισότητας των μειονοτήτων, ήταν η στρατιωτική θητεία. Το διάταγμα για τη μαζική στρατολόγηση, αφορούσε όλους τους Οθωμανούς υπηκόους από 20 έως 45 ετών, ενώ υπήρχε η δυνατότητα εξαγοράς. Όμως όσοι ήταν πάνω από 45 ετών, υποχρεώθηκαν να εργαστούν στα περιβόητα "Τάγματα Εργασίας", το οποία στην ουσία ήταν στρατόπεδα συγκέντρωσης για την εξόντωση των ελληνικών, αλλά και των άλλων χριστιανικών πληθυσμών της χώρας. Δηλαδή, για τις μεγαλύτερες ηλικίες η στρατιωτική θητεία υποκαταστάθηκε με καταναγκαστικά έργα σε λατομεία, ορυχεία, δρόμους και αγρούς. Οι πορείες προς το εσωτερικό της Μικράς Ασίας, πραγματοποιούνταν σε άθλιες συνθήκες, ενώ όσοι επιβίωναν της απάνθρωπης πεζοπορίας και των επιδημιών, κατέληγαν και οδηγούνταν υποσιτισμένοι στα βάθη της Μικράς Ασίας, σε Άγκυρα, Ικόνιο, Σεβάστεια, Ερζερούμ ή Μερσίνη.

Σύμφωνα με την έκθεση Ελλήνων βουλευτών της τουρκικής βουλής που υποβλήθηκε το 1918, τα θύματα των διωγμών συνολικά, νεκροί και εκτοπισμένοι υπολογίζονται σε 750.000.

Τα «Τάγματα Εργασίας»

Οι εκτοπίσεις ελληνικών πληθυσμών στη δυτική Μικρά Ασία γενικεύτηκαν από τη στιγμή που ξεκίνησε η πολεμική επιχείρηση στα Δαρδανέλλια, τον Φεβρουάριο του 1915. Οι μετατοπίσεις εξυπηρετούσαν τη δημιουργία αμιγώς τουρκικών πληθυσμών στην περιοχή. Μάλιστα στους εκτοπισμένους ανακοινωνόταν ότι το μέτρο αυτό ήταν αναγκαίο λόγω του υποτιθέμενου κινδύνου από τον συμμαχικό στόλο. Όμως αμέσως μετά την αποχώρησή τους, τουρκικοί πληθυσμοί από γειτονικές περιοχές καταλάμβαναν τα σπίτια τους. Από τη συντονισμένη εκτέλεση του μέτρου αυτού σε όλους τους οικισμούς της περιοχής διαφαίνεται ότι μεθοδεύτηκε από κεντρικό όργανο της οθωμανικής εξουσίας.

Η τουρκική χωροφυλακή εμφανιζόταν στους υπό διωγμό οικισμούς με ρητές διαταγές από την οθωμανική διοίκηση. Πραγματοποιούνταν άμεσα η συγκέντρωση των κατοίκων σε κάποιο κεντρικό σημείο (συνήθως στην πλατεία) και από εκεί διατάζονταν απ' ευθείας για αναχώρηση προς άγνωστο σημείο. Οι εκτοπισμένοι απαγορεύονταν αυστηρά να μεταφέρουν μαζί τους τρόφιμα, ρούχα ή στρώματα. Η εποχή που πραγματοποιούνταν οι εκτοπισμοί, ήταν συνήθως κατά τους χειμερινούς μήνες, με δυσμενείς καιρικές συνθήκες. Κατά τη διάρκεια της πεζής πορείας πραγματοποιούνταν σταθμεύσεις μόνο σε ακατοίκητες περιοχές στο ύπαιθρο, ώστε να αποφεύγεται το ενδεχόμενο οι εκτοπισμένοι να εφοδιαστούν. Επίσης, απαγορεύονταν η περιποίηση των αρρώστων και η ταφή των νεκρών. Ιδιαίτερα, με θάνατο τιμωρούνταν η ελεημοσύνη από ομογενείς και η παροχή ασύλου στα εγκαταλειμμένα βρέφη.

Κατά τη διάρκεια της διαδρομής, επιβάλλονταν η απολύμανση όλων σε οθωμανικά λουτρά (χαμάμ) και αμέσως μετά η έκθεση στην παγωμένη ύπαιθρο για επιθεώρηση και ιατρική εξέταση. Εκεί πραγματοποιούνταν και οι "εκκαθαρίσεις", μεταξύ των εκτοπισμένων, μέτρο που αποδίδεται σε γερμανική εισήγηση. Η πορεία συνεχίζονταν από τους εναπομείναντες, με πλήρη ασιτία.

Προκειμένου να αποφύγουν, όσοι είχαν τη δυνατότητα, τα Τάγματα Εργασίας είτε εξαγόραζαν τη θητεία τους ξεπουλώντας όμως σε αυτή την περίπτωση την περιουσία τους, είτε, ιδιαίτερα οι φτωχότεροι, κατέφευγαν στα βουνά και χαρακτηρίζονταν λιποτάκτες από τις αρχές. Όμως οι συγγενείς τους αναγκάζονταν να υποστούν σκληρά αντίποινα, επομίζωμενοι βαρύτατες ευθύνες. Μάλιστα τον Μάρτιο του 1916, νέος οθωμανικός νόμος καταργεί την εφάπαξ εξαγορά της θητείας και θεσπίζει ετήσιο φόρο με αναδρομικό χαρακτήρα. Ως απόρροια αυτού του μέτρου, σημειώθηκαν χιλιάδες λιποταξίες, αλλά ακολούθησε αμείλικτη αντίδραση με κύμα εκτελέσεων από τους Τούρκους. Πάντως, σε σχέση με τη Γενοκτονία των Αρμενίων, που διέπραξαν οι οθωμανικές αρχές κατά τα προηγούμενα έτη, για την εξόντωση των ελληνικών πληθυσμού, προτιμήθηκαν λύσεις που θα οδηγούσαν στον αργό, αλλά σταδιακό, αφανισμό, προκειμένου να αποφευχθεί, όσο το δυνατόν, η διεθνής κατακραυγή από το νέο κύμα ωμοτήτων.

Δυτική Μικρά Ασία

Οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις, σε αυτό το στάδιο, ξεκίνησαν από τη βορειοδυτική Μικρά Ασία (περιοχή Μαρμαρά) και επεκτάθηκαν στην Ιωνία, νοτιοδυτική Μικρά Ασία και τον Πόντο. Το φθινόπωρο του 1914 εκκενώθηκαν 70 οικισμοί στην περιοχή της Μάκρης και του Λιβισίου, ενώ οι περισσότεροι από τους εναπομείναντες κατοίκους, με την πίεση συνεχών διωγμών από την τουρκική χωροφυλακή, πέθαναν από ασιτία σε περιβάλλον απομόνωσης. Τον Φεβρουάριο του 1916 εκτοπίστηκαν οι ελληνικοί πληθυσμοί της Νέας Εφέσου και ακολούθησαν τους επόμενους μήνες, του Γκιουλ Μπαξέ και του Γιατζιλάρ.

Κατά την άνοιξη του επόμενου έτους, οι εκκαθαριστικές επιχειρήσεις επεκτάθηκαν στο Αϊβαλί, το οποίο είχε εξαιρεθεί κατά την πρώτη περίοδο των διωγμών.  Πάνω από 20.000 κάτοικοι αναγκάστηκαν σε πορεία προς την ενδοχώρα, όπου μεγάλος μέρος πέθανε από τις κακουχίες και τις ακρότητες που υπέστη από τουρκικά τμήματα. Μάλιστα το γεγονός ότι η επιχείρηση εκκαθάρισης του Αϊβαλίου πραγματοποιήθηκε ύστερα από γερμανική εντολή, έκανε αμφίβολο το μέλλον του γερμανόφιλου Έλληνα βασιλιά Κωνσταντίνου

Πόντος

Μέχρι και τις παραμονές του Α' Παγκοσμίου Πολέμου, ο Ελληνισμός του Πόντου βρισκόταν σε οικονομική άνθηση, αλλά με το ξέσπασμά του, είχε την ίδια τύχη με την υπόλοιπη Μικρά Ασία, με εκκενώσεις οικισμών, τάγματα εργασίας, εκτελέσεις λιποτακτών και με αντίποινα στις οικογένειές τους. Όμως η γεωστρατηγική θέση της περιοχής, κοντά στις επιχειρήσεις του ρωσσο-τουρκικού μετώπου, είχε ως επακόλουθο να δοκιμαστεί πιο έντονα. Ιδιαίτερα η τουρκική ήττα στην περιοχή, στο Σαρικαμίς το 1915, αποδόθηκε στους Έλληνες που υπηρετούσαν στον οθωμανικό στρατό. Ως συνέπεια αυτού, όλοι οι στρατολογημένοι Πόντιοι εξαναγκάστηκαν σε στρατολόγηση στα τάγματα εργασίας.

Έτσι δεν άργησαν να εκδηλώνονται κύματα λιποταξίας, με τον κόσμο να καταφεύγει στα βουνά. Μάλιστα στην επαρχία Κερασούντας, για αυτό τον λόγο, κάηκαν 88 χωριά ολοσχερώς μέσα σε τρεις μήνες. Οι Έλληνες της επαρχίας, περίπου 30.000, αναγκάστηκαν να διανύσουν πεζή πορεία προς την Άγκυρα κατά τη διάρκεια του χειμώνα. Αναπόφευκτα το ένα τέταρτο αυτών πέθαναν καθ' οδόν.

Οι διώξεις προκάλεσαν τη δημιουργία θυλάκων αντίστασης από τους Πόντιους. Τελικά οι διώξεις εντάθηκαν με την έκδοση διατάγματος, τον Δεκέμβριο του 1916, που προέβλεπε την εξορία όλων των ανδρών από 18 ως 40 ετών και τη μεταφορά των γυναικόπαιδων στο εσωτερικό της Μικράς Ασίας. Η εφαρμογή αυτού του μέτρου ξεκίνησε από την Άνω Αμισό και στην Μπάφρα. Στην επαρχία Αμάσειας 72.375 Έλληνες, από τους συνολικά 136,768, εκτοπίστηκαν, από τους οποίους το 70% πέθανε από τις κακουχίες.[18] Πολλοί Πόντιοι θέλησαν να αντισταθούν οργανώνοντας, στις ορεινές εκτάσεις του Πόντου, αντάρτικα εναντίον του τακτικού στρατού, όπως στη Σάντα.

Στον Άγιο Γεώργιο Πατλάμ της Κερασούντας είχαν συγκεντρωθεί 3.000 Έλληνες, οι οποίοι έγκλειστοι και σε συνθήκες ασιτίας από τις οθωμανικές αρχές, βρήκαν αργό θάνατο. Κατά τη διάρκεια του Α' Παγκοσμίου Πολέμου εξορίστηκαν συνολικά 235.000 Πόντιοι, ενώ 80.000 μετανάστευσαν στη Ρωσία.

Πάντως, λιγότερο έντονες ήταν οι διώξεις που υπέστησαν, τότε, οι Έλληνες του ανατολικού Πόντου, στην περιοχή της Τραπεζούντας, κυρίως λόγω της ικανότητας του μητροπολίτη Χρύσανθου να συνδιαλλάσσεται με τις τοπικές αρχές, αλλά και από το γεγονός ότι από τον Απρίλιο του 1916 η περιοχή καταλήφθηκε από τον ρωσικό στρατό.

Διεθνής αναγνώριση

Στο 1998 η Βουλή των Ελλήνων ψήφισε ομόφωνα την ανακήρυξη «της 14ης Σεπτεμβρίου ως ημέρας εθνικής μνήμης της γενοκτονίας των Ελλήνων της Μικράς Ασίας από το Τουρκικό Κράτος». Τον Δεκέμβριο 2007 η Διεθνής Ένωση Μελετητών Γενοκτονιών (International Association of Genocide Scholars ή IAGS) αναγνώρισε επίσημα τη γενοκτονία των Ελλήνων, μαζί με την γενοκτονία των Ασσυρίων.

Οι τουρκικές κυβερνήσεις αρνούνται πως υπήρξε γενοκτονία και τοποθετούν επισήμως το θάνατο των Ελλήνων στα πλαίσια των ευρύτερων απωλειών του πολέμου, του λιμού ή άλλων κοινωνικών αναταράξεων. Στα πλαίσια της πολιτικής άρνησης των γενοκτονιών των Ελλήνων, όπως και των Αρμενίων και Χριστιανών Ασσυρίων, το τουρκικό κράτος χρηματοδοτεί στο εξωτερικό ενέργειες που αντισταθμίζουν, ελαχιστοποιούν, σχετικοποιούν και υποβαθμίζουν αυτές τις γενοκτονίες.


e-pontos.gr

Τετάρτη 17 Ιουνίου 2026

Η ΣΦΑΓΗ ΤΗΣ ΦΩΚΑΙΑΣ ΣΤΙΣ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 1914, Ο ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΣ ΔΙΩΓΜΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ - «ΛΕΗΛΑΤΟΥΝ, ΠΥΡΠΟΛΟΥΝ, ΣΚΟΤΩΝΟΥΝ ΨΥΧΡΑ»

Γενική άποψη της καμένης Φώκαιας και ένα πορτρέτο του Φελίξ Σαρτιό. Τη φωτογραφία την τράβηξε ο ίδιος ο αρχαιολόγος και περιλαμβάνεται στο δίγλωσσο λεύκωμα που εκδόθηκε το 2008 (σύνθεση εικόνας: Χριστίνα Κωνσταντάκη)

«Ουρλιαχτά ακούγονται, αλαλιασμένοι άνθρωποι φεύγουν τρέχοντας με τα ρούχα σκισμένα και το πρόσωπο ματωμένο, ενώ οι πληγωμένοι σέρνονται στο κατώφλι. Όσοι επιτιθέμενοι είχαν μπει με τη βία στα σπίτια βγαίνουν με τις αγκαλιές φορτωμένες μπόγους που τους στοιβάζουν βιαστικά σε μεγάλα κοφίνια πάνω στα ζώα τους. […] Το πλήθος ορμάει προς τις προκυμαίες αναζητώντας με το βλέμμα πλεούμενα για να φύγει. Όλα σχεδόν τα πλεούμενα έχουν εξαφανιστεί από την προηγούμενη. Φωνές φρίκης απαντούν στους πυροβολισμούς. Εγκαταλείπω την ιδέα να περιγράψω όλες τις σκηνές που διαδραματίζονται μπροστά μας».
Το ημερολόγιο γράφει Παρασκευή 12 Ιουνίου 1914.
Είναι 10 το πρωί και ο Γάλλος αρχαιολόγος και μηχανικός Φελίξ Σαρτιό (Félix Sartiaux) συμπληρώνει το ημερολόγιο ανασκαφής. Με άδεια της γαλλικής κυβέρνησης από το 1913 έκανε έρευνες στην Παλαιά Φώκαια της Μικράς Ασίας αναζητώντας την αρχαία μητρόπολη της Μασσαλίας, αποικία των Φωκαέων Μικρασιατών. Κάθεται δίπλα στο παράθυρό του χωρίς να γνωρίζει ότι αργότερα θα γίνει μάρτυρας ενός μεγάλου πογκρόμ κατά των Ελλήνων, του πρώτου που οργανώθηκε και εκτελέστηκε από τους Νεότουρκους.
Για χρόνια η σφαγή της Φώκαιας θα μείνει στο περιθώριo της Ιστορίας, επισκιασμένη από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρά τη μαρτυρία του Φελίξ Σαρτιό, παρά τις φωτογραφίες που τράβηξε (πλέον είναι «διάσημη» εκείνη με τους τσέτες φορτωμένους λάφυρα), παρά τις αναφορές που έστειλε στην Ευρώπη, το «έρχονται» που φώναζαν οι Έλληνες εκείνη τη μοιραία μέρα ήταν μια... υποσημείωση.

Τσέτες φορτωμένοι λάφυρα. Πίσω τους, Έλληνες της Φώκαιας έχουν συγκεντρωθεί μπροστά στο σπίτι του Σαρτιό

«Λεηλατούν, πυρπολούν, σκοτώνουν ψυχρά, χωρίς μίσος, κατά μια έννοια μεθοδικά. Επικεφαλής τους είναι δύο άτομα που πολλοί γνωρίζουν στην περιοχή ως ενεργά μέλη της τοπικής Επιτροπής “Ένωσις και Πρόοδος”. Εφαρμόζουν πρόγραμμα που τους έχουν σχεδιάσει στο όνομα των ανώτερων συμφερόντων της Αυτοκρατορίας και της θρησκείας. Η λεηλασία, οι προσωπικές εκδικήσεις, ο βιασμός είναι ο μισθός τους», περιγράφει ο αρχαιολόγος. Μαζί με τους συνεργάτες του κατάφερε να φυγαδεύσει χιλιάδες Φωκαείς που κινδύνευαν να λιντσαριστούν. Απέτυχε, όμως, να ευαισθητοποιήσει την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη.
Οι Γάλλοι έκρυψαν τα γυναικόπαιδα, τους ζήτησαν να ράψουν τρίχρωμα πανιά σκίζοντας γαλλικές σημαίες και σεντόνια και έβγαλαν τις σημαίες στα μπαλκόνια σαν ασπίδα. Την ίδια ώρα έφιπποι τσέτες με φιτίλια βουτηγμένα στο πετρέλαιο έκαιγαν σπίτια. «Τι έγινε στα λαβυρινθώδη σοκάκια, όπου είναι κρυμμένος ο όγκος του πληθυσμού; Τι φρικαλεότητες να έγιναν στη σκιά, μακριά από το επικριτικό μας βλέμμα;», αναρωτιέται ο Φελίξ Σαρτιό. Στο ημερολόγιο του περιγράφει την απελπισία, τον απόλυτο πανικό, ανθρώπους να πνίγονται στη θάλασσα, άλλους να τους πυροβολούν πισώπλατα, γυναίκες να ρίχνονται πάνω στους Γάλλους και να τους ικετεύουν να βρουν τον άντρα ή τον πατέρα τους, τις κόρες τους που τις βίασαν ή τις απήγαγαν.
Σαρτιό: Στις 7 το βράδυ η καταστροφή είχε ολοκληρωθεί. Μετά βίας 24 ώρες. Δεν μπορώ να μη συγκινούμαι όταν σκέφτομαι ότι η ζωή της παλιάς μητρόπολης της Μασσαλίας έσβησε ανάμεσα στις πτυχώσεις της σημαίας μας!
Ο Γάλλος αναγνωρίζει Τούρκους χωρικούς της περιοχής που έλαβαν εντολές για ν’ αποδώσουν δικαιοσύνη. Βλέπει ντουφέκια Μαρτίνι και βραχύκανα μουσκέτα πυροβολικού. Διαπιστώνει ότι εκτός από τους τέσσερις χωροφύλακες που προστάτευαν τη γαλλική αποστολή κανένας άλλος, μέλος της τριανταμελούς φρουράς ή αξιωματικός, δεν έκανε κάτι για να εμποδίσει φόνο ή λεηλασία.
«Όλη τη μέρα του Σαββάτου 13 Ιουνίου μέχρι τις 7 περίπου το βράδυ εκτυλίσσονται ταυτόχρονα οι σκηνές των δύο μεγάλων πράξεων του δράματος: η οικτρή έξοδος και η αναίσχυντη λεηλασία», γράφει ο Φελίξ Σαρτιό. Από τους περίπου 7.000 Έλληνες τις Φώκαιας με την πρώτη καραβιά έφυγαν περίπου 3.000 για τη Θεσσαλονίκη και με τη δεύτερη άλλοι 2.000 για τον Πειραιά. Πρόσφυγες από τα γύρω χωριά ενώθηκαν μαζί τους για να σώσουν τις ζωές τους. Ο ίδιος ο αρχαιολόγος τηλεγράφησε στη Σμύρνη ζητώντας και άλλα πλοία.

Οι Έλληνες της Φώκαιας και των γύρω περιοχών επιβιβάζονται σε πλοιάρια

«Έφυγαν χωρίς το παραμικρό, αφού τους άρπαξαν ό,τι είχαν και δεν είχαν. Μαζί τους πήραν μονάχα ό,τι ρούχα φορούσαν πάνω τους, αφού από ορισμένους άρπαξαν ακόμα και τα παπούτσια. Στην προκυμαία, όπου τους επιβιβάζουμε στα πλεούμενα, τους ταλαιπωρούν και πάλι αρπάζοντας, οι άπληστοι, από τις γυναίκες δέματα με κουρέλια και υποβάλλοντας σε σωματική έρευνα άντρες, γυναίκες και παιδιά για να τους πάρουν τα πουγκιά τους και ό,τι μικροαντικείμενα μπορεί να έκρυβαν πάνω τους», περιέγραφε.
Κατά τον ίδιο, μέχρι και τον Ιούλιο του 1914 οπότε και έφυγε από την Ανατολή, ο αριθμός των εκδιωγμένων ανερχόταν περίπου σε 125.000 και τα κέρδη απ’ όλη την επιχείρηση σε 5 εκατομμύρια. «Η σιωπή κράτησε πολύ. Είναι σημαντικό για την ιστορία, τη δικαιοσύνη, την ανθρωπότητα, για την ακεραιότητα της Γαλλίας στον κόσμο, είναι σημαντικό να ακουστεί η μαρτυρία μου», πίστευε ο Φελίξ Σαρτιό.
H μαρτυρία του, ωστόσο, μαζί με τα ντοκουμέντα ήρθαν και πάλι στο φως το 2005 χάρη στην έρευνα του Χάρη Γιακουμή. Ο ιστορικός φωτογραφίας ανακάλυψε στο Παρίσι το φωτογραφικό αρχείο και τα κείμενα του Γάλλου αρχαιολόγου σχετικά με τα γεγονότα που ο χρόνος και η ιστορία οδήγησαν στη λήθη. Το 2008 εκδόθηκε το δίγλωσσο λεύκωμα με τίτλο Φώκαια 1913-1920. Η μαρτυρία του Φελίξ Σαρτιό (εκδότης: Ριζάρειο Ίδρυμα), ενώ το 2014 προβλήθηκε για πρώτη φορά το ντοκιμαντέρ Γεγονότα στη Φώκαια 1914 των Ανιές Σκλάβου και Στέλιου Τατάκη.


PONTOS NEWS




Κυριακή 8 Σεπτεμβρίου 2024

8 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1822 - 1922 - 1944 : ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΣΠΕΤΣΩΝ - ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΛΕΛΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ

Της Ελίνας Μαστέλλου-Γιαννάκενα

1822: Ήταν 8 Σεπτεμβρίου κι ο οθωμανικός στόλος
από τη Μονεμβασιά κίνησε ν’ ανεφοδιάσει το Παλαμήδι τ’ Αναπλιού,
που το πολιορκούσαν απ’ την στεριά ο Δημήτριος Υψηλάντης
με τα παλληκάρια του και από την θάλασσα η Κυρά των Σπετσών Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα με τα πλεούμενά της....
Ο γέρων-άρχων των Σπετσών Χατζηγιάννης Μέξης
είχε λάβει απόφαση να οργανώσει την άμυνα του νησιού.
Μεγάλη ναυμαχία έγινε, κινδύνεψε ο ελληνικός στόλος,
Μιαούλης και Πιπίνος… Κι εφόρμησε με το πυρπολικό του
ο ηρωϊκός σπετσιώτης πυρπολητής Κοσμάς Μπαρμπάτσης
και πυρπόλησε την τουρκική ναυαρχίδα
κι ο οθωμανικός στόλος τράπηκε σε φυγή.
Πάνω στον κάβο του Φαναριού, σε θέση σπουδαία και περίοπτη,
στον χώρο του Παλιού Λιμανιού, εκεί που βρισκόταν “ο Προμαχώνας”,
το ισχυρότερο κανονιοστάσιο των Σπετσών,
βρίσκεται η Ορθόδοξη εκκλησιά της Παναγίας της Αρμάτας,
εις ανάμνησιν της μεγάλης νίκης…



1922: Η Μικρασία κατέρρεε, το μέτωπο στον Σαγγάριο είχε σπάσει…
Οι στρατιώτες προσπαθούσαν να σώσουν ζωή και τιμή…
8 Σεπτεμβρίου τιμάται η μνήμη των Μητροπολιτών:
Ζήλων Ευθυμίου, Κυδωνιών Γρηγορίου,
Σμύρνης Χρυσοστόμου, Ικονίου Προκοπίου,
Μοσχονησίων Αμβροσίου,
που μαρτύρησαν με φρικτά βασανιστήρια…
Ο Ελληνισμός σύρθηκε σαν αμνός στην σφαγή,
στα «αμελέ ταμπουρού» (τάγματα εργασίας) στα βάθη της Ανατολής,
στην προσφυγιά και την φτώχεια…
Όσοι επέζησαν, πονεμένοι, χήρες, ορφανά,
πεινασμένοι, παγωμένοι από το κακό που τους είχε βρει,
με τις βασανισμένες τους ψυχές αλύτρωτες και μόνες,
με το δάκρυ να χαράζει σαν διαμάντι τα γυάλινα πρόσωπα,
έσφιξαν τα δόντια κι αποφάσισαν να ζήσουν.
Φτάνοντας στην Αθήνα,
μαζί μ΄ όλους εκείνους που τους συνέτρεξαν,
ήταν και μια νυφούλα μικρομάνα τριών παιδιών κι έγκυος στο τέταρτο,
που ΄χε παντρευτεί δικό τους παλληκάρι… Λεβέντη Μικρασιάτη!
Τον Νίκο Καραγιάννη, από τον Μπουρνόβα τους τον ξακουσμένο!...
Κι η νυφούλα των 24 χρονών, που Λέλα την φωνάζουν,
τους δίνει την καρδιά της, ολάκερη την ψυχή της…

Η αγάπη για τον συνάνθρωπό, η ευαισθησία
κι η μεγαλοψυχία της, την κάνουν συνεργό της Παναγιάς…
Συντρέχει και φιλοξενεί στο σπιτικό και την αυλή της
χήρες κι ορφανά, ηλικιωμένους και νέα κορίτσια
που ψάχνουν ν’ αρπάξουν την ζωή
από ’να κουρελάκι... από μια γωνίτσα, ένα ψίχουλο…
Η αγκαλιά της γεμάτη μωρά κι εκείνη πρώτη στα συσσίτια,
αγρυπνά για κάθε ανάγκη και πόνο, αυτών των ανθρώπων
που το χέρι του Θεού οδήγησε στην πόρτα της…
Αναζητά κι αλλού καταλύματα, τρόφιμα, φάρμακα, ενδύματα…
Ζητά από συγγενείς και φίλους να στεγάσουν τους αναγκεμένους…
Η ζεστή αγκαλιά της προσφέρει καταφύγιο και
το γλυκό της χαμόγελο, παρηγορεί και χαρίζει ελπίδα…
Ο λόγος της γλυκύς, ευπροσήγορος, δυνατός, στερεώνει ψυχές,
χαρίζει κουράγιο και δύναμη, διευθετεί προβλήματα…
Η Λέλα Καραγιάννη ήταν ΑΝΘΡΩΠΟΣ, πάνω και πέρα απ’ όλα,
γι’ αυτό πήρε στους ώμους της ευθύνες και υποχρεώσεις
δυσανάλογα βαριές για τα χρόνια της…
Υπήρξε Ηρωίδα γιατί ήξερε ν’ αγαπά, να προσφέρει, να θυσιάζεται…
Αλλιώς δεν γίνεται κάποιος ήρωας, αν μέσα του δεν καίει η φλόγα
της αγάπης, της πίστης, της προσφοράς, της θυσίας…
Η Λέλα Καραγιάννη πορεύτηκε στην ζωή της
χέρι χέρι με τον σύζυγο με αγάπη και σύμπνοια
ανατρέφοντας μαζί τα παιδιά τους και γαλουχώντας τα
με τα ιδανικά των γενναίων!...


1941: Έτσι ξεκινά το δεύτερο γιουρούσι προσφοράς
με το που μπαίνουν οι κατοχείς στην Αθήνα…
Το σπουδαίο, περήφανο πνεύμα της,
ο υψηλός πήχης που τοποθετεί την τιμή
και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια
δεν την αφήνουν να ησυχάσει…
Το αίμα της προγόνου της Μπουμπουλίνας
κοχλάζει στις φλέβες της καυτό…
και προσφέρει πάλι την εαυτό της κομματάκι-κομματάκι
να θρέψει τα παιδιά των συμμάχων που ξέμειναν πίσω
στην Ελλάδα μας, τότε που η λαίλαπα του πολέμου
σκόρπισε σαν τα στάχια στον άνεμο τους λαούς…
Άγγλοι, Νεοζηλανδοί, Καναδοί, έγιναν τα καινούργια της παιδιά,
πού τα προστάτευε, τα στέγαζε, τα έτρεφε και τα φυγάδευε
στην Μέση Ανατολή με κάθε κόστος!...
Και δημιούργησε την Αντιστασιακή της Οργάνωση «Μπουμπουλίνα»
και με τα σαμποτάζ, τις δολιοφθορές και τις ποικίλες δράσεις,
οι Γερμανοί ένιωσαν ότι οι Έλληνες δεν υποτάσσονται!

Συνεργάσθηκε με Ιταλούς αντιφασίστες και Γερμανίδες αντιναζί!
Μεταμφιέστηκε σε χωρική, γριά, εργάτρια…
Στρατολόγησε γιατρούς, βιομήχανους, εργοστασιάρχες,
αστυνομικούς και υψηλά ιστάμενα πρόσωπα!...
Μάζεψε πληροφορίες και έσωσε ανθρώπους από την εκτέλεση…
Οργάνωσε ανατινάξεις, φυγαδεύσεις κρατουμένων από τις φυλακές,
γλύτωσε Εβραίους από τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως…
Αντιστάθηκε με κάθε μέσο και τρόπο!

1944: Προδόθηκε, συνελήφθη η ίδια και τα παιδιά της,
βασανίστηκαν φριχτά μα δεν λύγισε ΚΑΝΕΙΣ !!!
Στάθηκε «Μάνα» των φυλακισμένων
και τις ορμήνευε να μη δειλιάσουν, παρά να σηκώνουν
περήφανα το κεφάλι μέχρι την τελευταία στιγμή!
Ήταν η Μάνα τους, που τους ενέπνεε δύναμη και κουράγιο!
Εκτελέσθηκε με άλλους 70 ξημερώματα 8 Σεπτεμβρίου 1944
σ’ ένα ρέμα στο Χαϊδάρι, λίγο πριν ξημερώσει η Λευτεριά…
Η Αγάπη, η Πίστη, η Προσφορά, η Θυσία,
η ψυχική της φλόγα, η οδός του μαρτυρίου,
την οδήγησαν στον Παράδεισο του Θεού
και στο Πάνθεο των Ηρώων…
Αιωνία αυτής η μνήμη…
Αιωνία η μνήμη όλων τους…



ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

Δευτέρα 2 Σεπτεμβρίου 2024

30 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1922 : Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ...

Ο ελληνικός στρατός βρέθηκε στη Μικρά Ασία τον Μάιο του 1919, περισσότερο ως ακολούθημα γεωπολιτικών σχεδιασμών της Μεγάλης Βρετανίας και της Γαλλίας παρά ως αποτέλεσμα σώφρονος ελληνικού στρατηγικού σχεδιασμού. Λίγους μήνες πριν, στις αρχές Ιανουαρίου, είχε προηγηθεί η αποστολή στην Κριμαία δύο μεραρχιών του Α΄ Σώματος Στρατού (ΙΙα και ΧΙΙΙη Μεραρχίες), υπό γαλλική διοίκηση και πάλι στο ίδιο πλαίσιο. Δηλαδή χωρίς εθνικό στρατηγικό σχεδιασμό και ως ακολούθημα γεωπολιτικών σχεδιασμών άλλων δυνάμεων.
Τα αποτελέσματα της εκστρατείας στην Κριμαία ήταν τραγικά για τους 23.551 Έλληνες που εκστράτευσαν τυπικά εναντίον των Μπολσεβίκων και κατ’ ουσίαν εναντίον των Ρώσων, καταστροφικά για τη Μικρασιατική Εκστρατεία και τη Στρατιά της Μικράς Ασίας, καταστροφικά για τον ελληνισμό του Πόντου και της Μικράς Ασίας, κατ’ επέκτασιν δε καταστροφικά για το σύνολο του ελληνισμού και τη δύσμοιρη Ελλάδα.
Αμέσως μετά την αποβίβαση των Γάλλων και του ελληνικού στρατού στην Κριμαία, όπως ήταν φυσικό, οι Μπολσεβίκοι εστράφησαν προς τον Κεμάλ, καθιστώντας τον έτσι επίκεντρο του ενδιαφέροντος όλων των γεωπολιτικών παραγόντων που είχαν συμφέροντα και σχεδιασμούς στη Μικρά Ασία και την Ανατολή. Συγκεκριμένα, η Εκτελεστική Επιτροπή της Κομιντέρν, σε ανακοίνωση που έδωσε στη δημοσιότητα την 1η Μαΐου 1919 η οποία απευθυνόταν προς τους «Εργάτες του Κόσμου», καλούσε το κίνημα του Κεμάλ «να ιδρύσει τον κόκκινο στρατό του και να ιδρύσει τα σοβιέτ των χωρικών». Ακολούθησαν κι άλλες επαφές των δύο πλευρών, οι οποίες επισημοποιήθηκαν με την επιστολή που έστειλε ο Μουσταφά Κεμάλ, ως πρόεδρος της Μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης στον ίδιο τον Λένιν, στις 26 Απριλίου 1920, η οποία ήταν «η πρώτη πρόταση της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης προς τη Σοβιετική Κυβέρνηση να ενώσουν τις στρατιωτικές τους δυνάμεις εναντίον των ιμπεριαλιστών».
Ακολούθησε η ανταλλαγή πρέσβεων, τα τέλη του 1920, η υπογραφή συμφωνίας φιλίας και συνεργασίας Σοβιετικής Ένωσης - Τουρκίας στις 16 Μαρτίου 1921, η οικονομική και στρατιωτική ενίσχυση του Κεμάλ, που τον βοήθησαν να κλείσει το Ανατολικό Μέτωπο για να μείνει, ενισχυμένος πλέον, απερίσπαστος στην αντιμετώπιση του ελληνικού στρατού στο Δυτικό Μέτωπο.
Το σχεδιάγραμμα των επιχειρήσεων της 30ής Αυγούστου 1922. Με μπλε οι τουρκικοί σχηματισμοί και με κόκκινο οι ελληνικοί. Το απόγευμα επήλθε η κατάρρευση του μετώπου.
Οι εξελίξεις αυτές κατέστησαν τον Κεμάλ καθοριστικό παράγοντα εξελίξεων στην Μικρά Ασία, γεγονός που υποχρέωσε τη Γαλλία και την Ιταλία να αναθεωρήσουν την πολιτική τους και να στραφούν πλέον προς τον Κεμάλ και να εξομαλύνουν τις σχέσεις μαζί του, εγγράφοντας υποθήκες για την επόμενη μέρα στη Μικρά Ασία.
Η σύσφιξη των σχέσεων Κεμάλ-Μπολσεβίκων οδήγησε στη γεωπολιτική αναβάθμιση του κινήματός του, γεγονός που κατέστησε νεκρή πριν ακόμα γεννηθεί τη Συνθήκη των Σεβρών, την οποία δεν φαινόταν διατεθειμένο να επικυρώσει κανένα από τα μέρη που την συνομολόγησαν.
Από το καλοκαίρι του 1920, τότε που ήδη ο Μουσταφά Κεμάλ είχε στήσει γέφυρες συνεννόησης και συνεργασίας με τους Μπολσεβίκους, η Μεγάλη Βρετανία, που ήταν ο κύριος υποστηρικτής της Ελλάδας στο ριψοκίνδυνο μικρασιατικό εγχείρημα, άρχισε να αναζητεί κι αυτή τρόπους προσέγγισης και συνεννόησης με τον Μουσταφά Κεμάλ, αφού ήταν αδιανόητο να τον αφήσουν μόνο στην «αγκαλιά» των Μπολσεβίκων.
Από τότε άρχισε η αντίστροφη μέτρηση για τον ελληνισμό του Πόντου, της Ανατολικής Θράκης και της Ανατολής.
Για όσους αναζητούν τους λόγους που ώθησαν τον Ελευθέριο Βενιζέλο να οδηγήσει τη χώρα σε εθνικές εκλογές τον Νοέμβριο του 1920, εκτός από την απροθυμία όλων των μερών να επικυρώσουν τη Συνθήκη των Σεβρών, που σχετίζεται με τα τουρκοσοβιετικά πράγματα, ίσως θα έπρεπε να τους αναζητήσουν και στη διαφαινόμενη αλλαγή στάσης της Μεγάλης Βρετανίας απέναντι στον Μουσταφά Κεμάλ και άρα απέναντι και στην Ελλάδα.
Η κατάσταση σε γεωπολιτικό επίπεδο έγινε ακόμα πιο δύσκολη για την Ελλάδα, αφού η άνοδος στην εξουσία των φιλοβασιλικών και η παλινόρθωση της βασιλείας, μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου του 1920, έδωσαν το άλλοθι που επιζητούσε το Λονδίνο για να εγκαταλείψει τη χώρα στην τύχη της.
Όσο ο Κεμάλ υπέγραφε συμφωνίες με τους Μπολσεβίκους και διαχειριζόταν με ιδιαίτερη επιδεξιότητα το ενδιαφέρον που έδειχναν πλέον προς το κίνημά του η Γαλλία, η Ιταλία και η Αγγλία, η Ελλάδα μόνη και έρημη, παγιδευμένη στη γεωπολιτική της ένδεια, βούλιαζε μέρα με τη μέρα στο βούρκο του Μικρασιατικού Μετώπου.
Η παρουσία του διαδόχου Κωνσταντίνου στο Μικρασιατικό Μέτωπο και οι επικές νίκες του ελληνικού στρατού σε όλα τα μέτωπα, το 1921, δεν ήταν αρκετές για να βγάλουν την Ελλάδα από το αδιέξοδο, ελλείψει γεωπολιτικού και στρατηγικού σχεδιασμού και ερεισμάτων.
Τι ακολούθησε το 1922 και πώς επηρεάζει η κατάρρευση του Μικρασιατικού Μετώπου την Ελλάδα μέχρι σήμερα, λίγο-πολύ είναι σε όλους μας γνωστό.
PONTOS NEWS

Παρασκευή 14 Ιουλίου 2023

1921: ΗΤΑΝ ΑΝΑΓΚΑΙΑ Η ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΡΟΣ ΣΑΓΓΑΡΙΟ ΚΑΙ ΑΓΚΥΡΑ;


Αντιστράτηγος ε.α. Κωνσταντίνος Πατιαλιάκας

 
Πηγές
1. Η εκστρατεία της Μικράς Ασίας της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού.
2. Η Ελλάδα στη Μικρά Ασία του Υποστρατήγου Ξενοφώντος Στρατηγού, Υπαρχηγού Γενικού Επιτελείου. 

Στις 28 Ιουλίου/ 10 Αυγούστου 1920 υπογράφηκε η Συνθήκη των Σεβρών, η οποία δημιουργούσε τη Μεγάλη Ελλαδα των δύο ηπείρων και των πέντε θαλασσών και υλοποιούσε το όνειρο της Μεγάλης Ιδέας. Την ίδια περίοδο η επίσημη Τουρκία αντιδρούσε, η Εθνικιστική οργάνωση του Μουσταφά Κεμάλ δήλωνε ότι ουδέποτε θα αποδεχόταν τους πράγματι αποπνικτικούς όρους της Συνθήκης των Σεβρών, η Γαλλία και η Ιταλία, παρά την υπογραφή της και από αυτές ακούσια όπως ισχυρίζονταν, είχαν αρχίσει παρασκηνιακά τις επαφές τους με τον Κεμάλ για τα δικά τους γεωστρατηγικά συμφέροντα στην περιοχή και ευνοούσαν ενδόμυχα την πλήρη αποτυχία εφαρμογής των όρων της, και η Μεγάλη Βρετανία παρά την υποστήριξη των Ελληνικών θέσεων είχε εγκαταλείψει κάθε στρατιωτική και οικονομική βοήθεια. Παράλληλα ο Ελευθέριος Βενιζέλος αναλάμβανε απέναντι των Συμμάχων τη βαριά υποχρέωση να επιβάλει τους όρους της Συνθήκης, χωρίς καμια στρατιωτική και οικονομική βοήθεια. Το δυσμενές αυτό κλίμα επιδείνωσε η ήττα του Βενιζέλου στις βουλευτικές εκλογές της 14ης Νοεμβρίου 1920 και η επάνοδος στο θρόνο, μετά το δημοψήφισμα της 5ης Δεκεμβρίου 1920, του Βασιλέως Κωνσταντίνου. Έτσι δόθηκε η αφορμή για τη μεταστροφή και στο προσκήνιο της πολιτικής των Συμμάχων απέναντι στην Ελλάδα.

Μέσα σ΄αυτή τη ρευστή και ανήσυχη πολιτικοστρατιωτική κατάσταση η νέα κυβέρνηση είχε την υποχρέωση να επιβάλει δια του πολέμου τους όρους της Συνθήκης των Σεβρών, χωρίς στρατιωτική ή οικονομική βοήθεια των Συμμάχων και τη δηλωμένη αρνητική στάση των. Στα πλαίσια αυτής της υποχρεωτικής πολιτικής και κατόπιν της αποτυχίας της Συνδιάσκεψης του Λονδίνου το Φεβρουάριο του 1921 για εξεύρεση μιας συμβιβαστικής λύσης, η Στρατιά Μικράς Ασίας με νέο Διοικητή τον Αντιστράτηγο Ανστάσιο Παπούλα ανέτοιμη, με προβλήματα σε ανεπαρκές προσωπικό, σε είδη οπλισμού και πυρομαχικών, εφόδια, υλικά, οχήματα και κτήνη, διεξήγαγε επιχειρήσεις το Μάρτιο του 1921 κατά των Κεμαλικών στρατευμάτων, χωρίς σαβαρά αποτελέσματα επί του πεδίου της μάχης. Εξαιτίας της συνεχιζόμενης αρνητικής στάσης του Κεμάλ η κυβέρνηση αποφάσισε την επανάληψη των επιχειρήσεων προς συντριβή των συνεχώς αυξανομένων και ενισχυόμενων Κεμαλικών στρατευμάτων και την κατάληψη της γραμμής Εσκί Σεχήρ-Κιουτάχεια-Αφιόν Καραχισάρ, από την οποία διερχόταν και η σιδηρογραμμική γραμμή Κωνσταντινούπολης-Βαγδάτης. Μετά από μεγάλη και σοβαρή προετοιμασία και ενίσχυση των Μονάδων με επιστρατευθέν προσωπικό, με είδη οπλισμού και πυρομαχικών, υλικά και εφόδια διαφόρων κατηγοριών, η Στρατιά Μικράς Ασίας από 26ης Ιουνίου έως 7ης Ιουλίου 1921 επανέλαβε τις επιθετικές επιχειρήσεις προς επίτευξη των παραπάνω αντικειμενικών σκοπών, που εστέφθησαν από νίκη του Ελληνικού Στρατού.
Η νίκη ήταν μεγάλη από άποψης απωλειών σε προσωπικό και φθορών σε υλικά και μέσα στα Κεμαλικά στρατεύματα, όχι όμως δυστυχώς τεράστιων, όπως εσφαλμένα παρουσιάσθηκαν στην αρχή, ώστε να αναγκάσουν τον Κεμάλ να επιστρέψει στις διαπραγματεύσεις. Το γεγονός των λαμπρών νικών στο πεδίο της μάχης του Ελληνικού Στρατού κατά των στρατευμάτων του Κεμάλ, παρότι απέδειξε την υπεροχή του, δεν επηρέασε τους Συμμάχους, προκειμένου να πιέσουν τον Κεμάλ για συνομιλίες, παρά τις συνεχείς διακηρύξεις τους για ειρήνη στην περιοχή. Αντίθετα η Γαλλία και η Ιταλία, εκτός από την απόσυρση δυνάμεων από την Κιλικία και τη Δυτική Μικρά Ασία αντίστοιχα, ενίσχυαν τον Κεμάλ με σύγχρονα είδη οπλισμού και πυρομαχικών και άλλα αναγκαία μέσα. Η Στρατιά μπροστά στη διαγραφόμενη πολιτική και στρατιωτική κατάσταση ζήτησε παραπέρα οδηγίες.
 
ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΚΑΙ ΑΠΟΨΕΙΣ ΣΤΡΑΤΙΑΣ ΜΙΚΡΑΣ ΑΣΙΑΣ.
 
Η Κυβέρνηση πληροφορήθηκε τις ανακριβείς αναφορές για συντριβή των Κεμαλικών στρατευμάτων από τον Υπουργό Στρατιωτικών Νικόλαο Θεοτόκη, που εκείνη την περίοδο βρισκόταν στην περιοχή των επιχειρήσεων. Ήταν μια σημαντική νίκη της Στρατιάς, αλλά στο τακτικό πεδίο και όχι στο στρατηγικό. Η έκπληξη της Κυβέρνησης λογικό ήταν να είναι δυσάρεστη, πλην όμως εμείωνε αυτήν η αναφορά της Στρατιάς ότι υπήρχε η δυνατότητα για συνέχιση της εκστρατείας προς Άγκυρα, καθόσον το ηθικό των ανδρών και η ορμή των Μονάδων ήταν τέτοια, ώστε η καταδίωξη των Κεμαλικών στρατευμάτων προς Άγκυρα εκτιμάτο ως κατορθωτή και χρήσιμη από τακτικής και στρατηγικής άποψης. Άλλωστε το στρατηγικό αυτό σχέδιο είχε μελετηθεί και παλαιότερα από την στρατιωτική ηγεσία επί κυβέρνησης Ελ. Βενιζέλου και δεν εμφανιζόταν για πρώτη φορά. Παρά ταύτα ο Πρωθυπουργός Δημήτριος Γούναρης, διαισθανόμενος το μέγεθος του έργου και της ευθύνης της Κυβέρνησής του, αποφάσισε να μεταβεί στην Κιουτάχεια, προκειμένου να έλθει σε προσωπική συνεννόηση με το Διοικητή της Στρατιάς για να γνωρίσει από κοντά τη στρατιωτική κατάσταση, τις αντιλήψεις και τις εκτιμήσεις της Στρατιάς, την αναγκαιότητα της συνέχισης της εκστρατείας και τη δυνατότητα της εκτέλεσης αυτής καθώς και τα προσδοκώμενα αποτελέσματα.
Προτού η Κυβέρνηση μελετήσει την πολιτική όψη του προβλήματος με βάση τη δημιουργηθείσα στρατιωτική κατάσταση, μετά τις νικηφόρες επιχειρήσεις του Ιουνίου-Ιουλίου 1921, χρειαζόταν να γνωρίσει σαφώς, απεριφράστως και κατηγορηματικώς εάν η κατάσταση ήταν τέτοια, ώστε να αποτελέσει ασφαλή βάση για τις επόμενες πολιτικές ενέργειες, δηλαδή ο εχθρός είχε περιέλθει σε τέτοια στρατιωτική αδυναμία, που να επιτρέπει τη Στρατιά να αισθάνεται στο εξής ασφαλής στην κατεχόμενη περιοχή, εάν η θέση αυτής απέβη τόσον ασφαλής, ώστε η Κυβέρνηση να προβεί σε βαθμιαία απόλυση των παλαιότερων κλάσεων της υπό τα όπλα εφεδρείας και σε περίπτωση, κατά την οποία η απάντηση στα δύο πρώτα ερωτήματα ήταν αρνητική τί έπρεπε να γίνει στη συνέχεια.
Η απάντηση της Στρατιάς στα δύο ερωτήματα, βασισμένη απόλυτα στην πραγματικότητα, ήταν απερίφραστα και κατηγορηματικά αρνητική. Ως προς το τρίτο ερώτημα η γνώμη του Επιτελείου της Στρατιάς ήταν ότι επιβαλλόταν η καταδίωξη των Κεμαλικών στρατευμάτων προς την Άγκυρα, προκειμένου να συντριβούν οι εχθρικές δυνάμεις και να καταστραφούν οι βάσεις ανεφοδιασμού των, που βρίσκονταν στην περιοχή της Άγκυρας. Η Στρατιά είχε μελετήσει σε βάθος όλους τους παράγοντες και πίστευε ότι είχε τη δυνατότητα επιτυχούς εκτέλεσης της εκστρατείας και εκτιμούσε ότι ως προς τη δύναμη, δηλαδή το προσωπικό, τα διατιθέμενα μέσα, την οργάνωση, την πολεμική ορμή και το ηθικό, υπερείχε απόλυτα του εχθρού. Τα μοναδικά προβλήματα αναφέρονταν στο φτωχό οδικό δίκτυο, στην κατάσταση του σιδηροδρομικού δικτύου, μετά τις πιθανές καταστροφές, και στον ανεφοδιασμό των Μονάδων, λόγω της απομάκρυνσης από τις βάσεις Διοικητικής Μέριμνας. Αλλά και τα προβλήματα αυτά επισημάνθησαν κατά τη σε βάθος μελέτη και ευρέθησαν τρόποι και μέτρα για την αντιμετώπισή τους.
 
ΤΟ ΠΟΛΕΜΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΚΙΟΥΤΑΧΕΙΑΣ ΚΑΙ Η ΛΗΨΗ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ.
 
Όλα εκείνα, από τα οποία θα καταδεικνύονταν η ανάγκη της εκτέλεσης της επιχείρησης, η δυνατότητα της εκτέλεσης αυτής, οι μεγάλες πιθανότητες αποφασιστικής νίκης και τα προσδοκώμενα από αυτήν αποτελέσματα, εξετάσθησαν και επεξηγήθησαν στον Πρωθυπουργό Δημήτριο Γούναρη και στον Υπουργόν των Στρατιωτικών Ν. Θεοτόκη. Όλα δε συνηγορούσαν υπέρ της λήψης απόφασης για τη συνέχιση της εκστρατείας προς την Άγκυρα. Επειδή όμως αναφέρθησαν και τα προβλήματα του οδικού και του σιδηροδρομικού δικτύου και του ανεφοδιασμού, εξαιτίας της απομάκρυνσης από τις βάσεις Διοικητικής Μέριμνας, και υποβλήθησαν προβληματισμοί για αυτά, ο Πρωθυπουργός ζήτησε έγγραφη απάντηση στα ερωτήματα που είχε θέσει και παρακάλεσε να συγκληθεί Πολεμικό Συμβούλιο το πρωί της 15ης Ιουλίου 1921 στην Κιουτάχεια υπό την Προεδρία του Βασιλέως Κωνσταντίνου, που βρισκόταν στην περιοχή, προκειμένου να συζητηθούν οι προτάσεις της Στρατιάς και να ληφθεί απόφαση για συνέχιση της εκστρατείας ή όχι.
Κατόπιν αυτού η Στρατιά συνέταξε υπόμνημα, στο οποίο διατυπώνονταν οι σκέψεις της για την εκτέλεση της εκστρατείας προς την Άγκυρα. Τα σημαντικότερα σημεία του υπομνήματος είχαν ως ακολούθως:
1. Η εκστρατεία αποβλέπει στη διάλυση των Κεμαλικών στρατευμάτων ή στην απομάκρυνση αυτών από το μέτωπο Εσκί Σεχίρ-Αφιόν Καραχισάρ, ώστε η προ αυτού συγκέντρωση να καταστή αδύνατη ή να απαιτήσει μεγάλο χρονικό διάστημα και μέγιστα μέσα, τα οποία προς το παρόν δεν διαθέτει ο εχθρός.
2. Προς επίτευξη του σκοπού αυτού η Στρατιά πρέπει να εκτελέσει επιδρομές προς την Άγκυρα, να συντρίψει, εφόσον θα συναντήσει, τις εχθρικές δυνάμεις, να διαλύσει τις βάσεις ανεφοδιασμού της Άγκυρας και εάν κατόπιν αυτού ο εχθρός δεν θα υποκύψει, επειδή η παραμονή στην Άγκυρα θα είναι μειονεκτική, να επιστρέψει στο Εσκί Σεχίρ-Αφιόν Καραχισάρ καταστρέφοντας ριζικά τη σιδηροδρομική γραμμή.
3. Η επιχείρηση προς την Άγκυρα παρουσιάζει δυσχέρειες λόγω της μεγάλης απόστασης Εσκί Σεχίρ και Άγκυρας, μεγαλύτερης των 260 χιλιομέτρων, της κατάστασης των οδών, του αδιάβατου, εκτός των γεφυρών, των ποταμών Σαγγαρίου και Πουρσάκ και της επερχόμενης κατά το Σεπτέμβριο εποχής των βροχών. Οι δυσχέρειες αυτές θα δημιουργήσουν σοβαρά προβλήματα στις κινήσεις και στον ανεφοδιασμό.
4. Εάν κατά την εκστρατεία η Στρατιά συναντήσει τον εχθρό προ του ποταμού Σαγγαρίου και τον συντρίψει, τότε η καταδίωξη προς την Άγκυρα με τμήμα της Στρατιάς δεν θα παρουσιάσει δυσχέρειες. Εάν απεναντίας ο εχθρός υποχωρήσει πέραν του Σαγγαρίου, η Στρατιά θα προχωρήσει ή θα σταματήσει ανάλογα με τις παρουσιαζόμενες μέχρι της στιγμής εκείνης συνθήκες.
Το Πολεμικό Συμβούλιο πραγματοποιήθηκε το πρωί της 15/28ης Ιουλίου υπό την Προεδρία του Βασιλέως Κωνσταντίνου και παρουσία του Πρωθυπουργού, του Υπουργού των Στρατιωτικών, του Αρχηγού του Γενικού Επιτελείου Αντιστρατήγου Βίκτορος Δούσμανη, του Υποστρατήγου Ξενοφώντος Στρατηγού, του Διοικητού της Στρατιάς Μικράς Ασίας και αρμοδίων Επιτελών αυτής. Ακολούθως ο Επιτελάρχης της Στρατιάς Συνταγματάρχης Κωνσταντίνος Πάλης παρουσίασε τις προτάσεις αυτής, όπως είχαν καταγραφεί στο κοινοποιηθέν υπόμνημα. Η απόφαση για συνέχιση της καταδίωξης του εχθρού προς την Άγκυρα, όπως οι προτάσεις της Στρατιάς, υπήρξε ομόφωνη. Καμία αντίρρηση ή αντίθετη άποψη δεν εκφράσθηκε από τους παρόντες στη σύσκεψη.
 
ΕΠΙΒΑΛΛΟΤΑΝ Η ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑ ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΑΓΚΥΡΑΣ; ΠΡΟΣΔΟΚΩΜΕΝΑ ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΑ.
 
Έχουν γίνει πολλές συζητήσεις και έχουν γραφεί τόμοι για την αναγκαιότητα της εκστρατείας προς την Άγκυραν. Εάν δεν επακολουθούσε η Μικρασιατική Καταστροφή και δεν εγείρονταν ζητήματα ευθυνών γι΄αυτήν, η μη κατάληψη της Άγκυρας δεν θα εθεωρείτο ως στρατιωτική ήττα της Στρατιάς Μικράς Ασίας και ως εκ τούτου η απόφαση για την εκτέλεση της εκστρατείας δεν θα χαρακτηριζόταν ως αδιανόητη, προδοτική και εγκληματική. Επίσης κατακρίθηκε η απόφαση για την εκστρατεία προς την Άγκυρα, γιατί δεν υπήρχε πλήρης βεβαιότητα για τη νίκη, αλλά σε ποιον πόλεμο η νίκη είναι βέβαιη εκ των προτέρων; Αλλά ποία ήταν η στρατιωτική και πολιτική κατάσταση στη Μικρά Ασία, μετά τις νικηφόρες επιχειρήσεις του Ιουλίου 1921;
1. Η Στρατιά Μικράς Ασίας, μετά την αναπλήρωση σε μικρό χρονικό διάστημα των μικρών απωλειών στο προσωπικό, με υψηλό ηθικό και επιθετική ορμή, λόγω των νικηφόρων επιχειρήσεων του Ιουλίου, εκτιμάτο ότι ήταν αξιόμαχη και ικανή να διεξάγει την εκστρατεία προς την Άγκυρα και να επιτύχει τον επιδιωκόμενο σκοπό. Απεναντίας μια παράταση της κατάστασης και απραξία θα είχε δυσμενή επίδραση στο ηθικό του προσωπικού των Μονάδων.
2. Τα Κεμαλικά στρατεύματα υπέστησαν κατά τη διάρκεια των επιχειρήσεων σοβαρές απώλειες σε προσωπικό και ζημιές σε υλικά και μέσα, πλην όμως κατόρθωσαν να υποχωρήσουν, χωρίς να συντριβούν. Η αδυναμία διεξαγωγής επιχειρήσεων θα ήταν παροδική, γιατί σε κάποιο χρονικό διάστημα θα αναπλήρωνε το προσωπικό από στρατολογία και τα μέσα και υλικά από τις προμηθεύτριες Σοβιετική Ένωση, Γαλλία και Ιταλία. Παράλληλα ο Κεμάλ αντιμετώπιζε και σοβαρά προβλήματα μέσα στο στράτευμά του και θα έδινε, κάτω από δύσκολες συνθήκες, τον υπέρ πάντων αγώνα στα προ της Άγκυρας υψώματα, τα οποία αποτελούσαν το τελευταίο προπύργιο, όπως επεσήμανε σε διαταγή του προς τις Μονάδες. Η κατάληψη της πρωτεύουσας του Άγκυρας και η καταστροφή των βάσεων ανεφοδιασμού θα επέφερε και την ολοσχερή εξαφάνιση της Εθνικιστικής Οργάνωσής του.
3. Η αντίστοιχη προς τη στρατιωτική πολιτική κατάσταση την ίδια χρονική περίοδο δεν είχε παρουσιάσει καμιά μεταβολή, παρά τις νικηφόρες επιχειρήσεις της Στρατιάς Μικράς Ασίας τον Ιούλιο του 1921. Ο Κεμάλ παρά την ήττα του δεν προέβη σε καμία πρόταση για ανακωχή ή διαπραγμάτευση, αλλά ούτε και οι Σύμμαχοι Δυνάμεις ενδιαφέρθησαν, απεναντίας μάλιστα η Μεγάλη Βρετανία ενεθάρρυνε για αποπεράτωση του νικηφόρου έργου, που είχε αρχίσει. Μία όμως κατάληψη της Άγκυρας και διάλυση των Κεμαλικών στρατευμάτων ή εκδίωξη των διαλυμένων στρατευμάτων Ανατολικότερα της Άγκυρας θα ενδυνάμωνε τη διαπραγματευτική θέση της Ελλάδας και θα άλλαζε υπέρ της τη στάση και συμπεριφορά των Συμμάχων στην επίλυση του Μικρασιατικού ζητήματος.
 
ΕΠΙΛΟΓΟΣ.
 
Αποτελεί αναμφισβήτητο γεγονός ότι η Κυβέρνηση του Γούναρη τον Ιούλιο του 1921 βρέθηκε σε πάρα πολύ δύσκολη θέση, όταν αποφάσιζε την εκστρατεία προς την Άγκυρα, με σκοπό τη συντριβή των εχθρικών δυνάμεων, προκειμένου να εξαναγκάσει τον Κεμάλ να προσέλθει στις διαπραγματεύσεις για την εξεύρεση λύσης και αποκατάσταση της ειρήνης. Η Κυβέρνηση εκτός από την απόφαση αυτή, είχε να επιλέξει είτε τη διατήρηση της κατεχόμενης περιοχής, είτε τη διατήρηση της οριζόμενης γραμμής από τη Συνθήκη των Σεβρών. Και στις δύο όμως περιπτώσεις θα αφήνετο ανενόχλητος ο Κεμάλ να αναπληρώσει τις απώλειες στο προσωπικό και στα μέσα, υικά και στα εφόδια και να επιτεθεί κατά της αραιάς διάταξης της Στρατιάς Μικράς Ασίας. Ασφαλώς δεν συνεζητείτο η περίπτωση της εκκένωσης της Μικράς Ασίας, γιατί θα εξαφανίζονταν οι χριστιανικοί πληθυσμοί από τα Κεμαλικά στρατεύματα και τις ορδές των ατάκτων και των Τσετών.
Η παραδικότητα της στρατιωτικής αδυναμίας του Κεμάλ, η δυσχερής εσωτερική του κατάσταση και η δυνατότητα της Στρατιάς Μικράς Ασίας για την εκστρατεία προς την Άγκυρα, όπως αναλύθηκε, καθιστούσαν την επιχείρηση αναγκαία, γιατί παρείχε μεγάλες πιθανότητες επιτυχίας. Όπως προκύπτει μάλιστα από τα αρχεία της Στρατιωτικής Ιστορίας της Τουρκίας ο Κεμάλ είχε περιέλθει σε πολύ δύσκολη θέση και ετοιμαζόταν να διατάξει την εγκατάλειψη των προ της Αγκύρας υψωμάτων και την υποχώρηση των Μονάδων του, όταν πληροφορήθηκε την παύση της επίθεσης και την έναρξη της σύμπτυξης τον Μονάδων της Στρατιάς Μικράς Ασίας. Μία μάχη που κρίθηκε για λίγο χρόνο και άλλαξε το ρουν της νεώτερης ιστορίας της Ελλάδας.

https://sitalkisking.blogspot.com/2017/01/1921.html

Πέμπτη 2 Μαρτίου 2023

Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ ΤΟΝ ΑΥΓΟΥΣΤΟ ΤΟΥ 1922 ΚΑΙ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΠΛΗΘΥΣΜΩΝ


Του Κωνσταντίνου Δ. Βλάσση

(Παρουσιάζεται παρακάτω, η ανακοίνωση του Κωνσταντίνου Δ. Βλάσση στα πλαίσια του Συνεδρίου “Από τις Σέβρες στη Λωζάννη” που διεξήχθη μεταξύ 14-17 Δεκεμβρίου 2022 και συνδιοργάνωσαν το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων και το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών “Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος”. Το κείμενο προσαρμόστηκε στα χρονικά όρια που είχαν τεθεί στους συνέδρους, ενώ εκτενέστερη εκδοχή με περισσότερα στοιχεία και τις απαραίτητες υποσημειώσεις κατατέθηκε για την δημοσιέυση των Πρακτικών που θα εκδοθούν εντός του 2023.)

 Πρόλογος

Η κατάρρευση της Στρατιάς Μικράς Ασίας τον Αύγουστο του 1922, προκάλεσε την μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση που γνώρισε ποτέ η Ελλάδα. Στο πλαίσιο του Εθνικού Διχασμού και των οξέων πολιτικών παθών, διατυπώθηκε στον Τύπο η άποψη πως η Αθήνα δεν μερίμνησε προς διάσωση των πληθυσμών. Παρακάτω, εξετάζεται το συγκεκριμένο θέμα βάσει αρχειακών πηγών και επίσημων τεκμηρίων.

Νόμος 2870/1922

Εξετάζοντας την περίπτωση της ψήφισης του Νόμου 2870 με τον οποίο απαγορευόταν η είσοδος στην χώρα δίχως τα απαραίτητα ταξιδιωτικά έγγραφα και ανατρέχοντας, σε αρχειακό υλικό, εντοπίζουμε τις ρίζες της υπόθεσης το καλοκαίρι του 1919, όταν απεστάλησαν από την Αθήνα, υπάλληλοι του Υπουργείου Περιθάλψεως, προκειμένου να εξετάσουν την κατάσταση των ομογενών στην περιοχή του Καυκάσου. Όπως έγινε αντιληπτό υπήρχε μια κρίσιμη μάζα 100-200.000 ψυχών, που επιθυμούσαν να μεταναστεύσουν στην Ελλάδα και η κυβέρνηση Βενιζέλου σκέφθηκε πως αποτελούσε ιδανικό τρόπο για πύκνωση του ελληνικού στοιχείου στην Μακεδονία.


Ωστόσο, η οικονομική κατάσταση σταδιακά άρχισε να επιδεινώνεται, αναγκάζοντας την κυβέρνηση να καταφύγει σε ευρύ εσωτερικό δανεισμό, καθώς η στρατιωτική παρουσία στην Μικρά Ασία απαιτούσε την αφιέρωση σημαντικών πόρων. Τον Απρίλιο του 1920, ο πρωθυπουργός ανέθεσε στον διπλωμάτη Κωνσταντίνο Ρέντη να μελετήσει το θέμα και να εισηγηθεί την μελλοντική πολιτική. Αυτός, ανέφερε πως δεν επιβάλλετο η λήψη δραστικών μέτρων, καθώς δεν υπήρχε άμεσος κίνδυνος για τους εκεί Έλληνες. Οι οριστικές αποφάσεις ελήφθησαν στο Υπουργικό Συμβούλιου της 26ης Μαΐου, που αποφάσισε την μεταφορά μόνο 39.000 ατόμων, ενώ επιτρεπόταν σε όσους επιθυμούσαν να μεταφερθούν με δικά τους έξοδα, αν εκτιμάτο ότι είχαν τα μέσα για την συντήρησή τους επί 3μηνο και με ρητώς διατυπωμένη δήλωση επί του διαβατηρίου «ότι ουδεμίαν περί συντηρήσεως ή εγκαταστάσεώς των ευθύνην φέρει η κυβέρνησις». Όπως τηλεγραφούσε ο Ρέντης: «το ζήτημα των εν Ρωσσία Ελλήνων, εν τη κυρίως βάσει του, υπήρξεν ελάχιστα προσφυγικόν και τα μέγιστα μεταναστευτικόν. Ο Ελληνισμός δεν καταδιώκεται και αν δυσφορή λόγω της καταστάσεως, βεβαίως υποφέρει ολιγώτερον ή κατά την διάρκειαν του πολέμου».

Η μετανάστευση Καυκασίων στην Ελλάδα συνεχίστηκε από την νέα κυβέρνηση μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου μεταφερθέντων συνολικά περίπου 70.000, αλλά τον Μάρτιο του 1921, μετά την επιστράτευση εφέδρων για τις κλιμακούμενες επιχειρήσεις στην Μικρά Ασία, μοιραία διεκόπη η διαδικασία.

Ωστόσο, από την άνοιξη του 1922, οι ομογενείς στην Νότιο Ρωσσία μη αντέχοντας τις συνθήκες εκεί, έλαβαν μια πρωτοβουλία απελπισίας. Απροειδοποίητα άρχισε τον Μάρτιο η άφιξη χιλιάδων Ποντίων. Οι ίδιοι είχαν ναυλώσει ατμόπλοια, των οποίων οι πλοίαρχοι επιδιώκοντας το εύκολο κέρδος, τους μετέφεραν δίχως άδεια από τις ελληνικές Αρχές. Το πρόβλημα ήταν οξύτατο, καθώς εκτός των ζητημάτων στέγασης και περίθαλψης που ανέκυπταν, μεταξύ των επιβατών που μεταφέρονταν υπό άθλιες συνθήκες, σημειώνονταν θάνατοι και μεταδοτικές ασθένειες. Όλοι έπρεπε πρώτα να απολυμανθούν, να αναρρώσουν και αργότερα να αρχίσει η αποκατάστασή τους.

Νέες αφίξεις σημειώθηκαν τον Μαΐο, οπότε στις 31 Μαΐου υποβλήθηκε κατεπείγον νομοσχέδιο με το οποίο επιβάλλονταν αυστηρές κυρώσεις στους πλοιοκτήτες που μετέφεραν επιβάτες άνευ αδείας. Στις 11 Ιουνίου ψηφίσθηκε ομοφώνως ο Νόμος 2870 που δημοσιεύθηκε στις 20 Ιουλίου. Παρ’ όλα αυτά και κατά τον Ιούλιο, εξακολούθησαν οι αφίξεις.

Η κατάσταση στο εσωτερικό

Όμως, τι συνθήκες επικρατούσαν το 1922 στο εσωτερικό της Ελλάδας; Η κατάσταση ήταν δεινή μετά από 7ετή διαρκή πολεμική κινητοποίηση, διατηρώντας ενεργό Στρατό περίπου 350.000 ανδρών, για τον οποίο την διετία 1921–1922 το κράτος είχε δανεισθεί υπέρογκα ποσά. Ο δανεισμός και η επιδείνωση της Οικονομίας είχαν απτά αποτελέσματα στην αύξηση του κόστους διαβίωσης των πολιτών, ενώ η δραχμή συνέχισε να υποτιμάται συναλλαγματικά.

Τον Ιούνιο εξαντληθέντος του συναλλάγματος η κυβέρνηση αποφάσισε να δανεισθεί 1 εκατομμύριο λίρες Αγγλίας. Εντός του Ιουλίου και το ποσό αυτό είχε εξανεμιστεί. Η έλλειψη συναλλάγματος, είχε επίπτωση στον ζωτικής σημασίας κλάδο της Ναυτιλίας, καθώς σπάνιζε η εισαγωγή γαιανθράκων με αποτέλεσμα από κάποιο σημείο και μετά να απειλείται με κίνδυνο παράλυσης ακόμα και η Ακτοπλοΐα.

Παράλληλα, είχε αντίκτυπο στην ανεπάρκεια σίτου, επηρεάζοντας την καθημερινή διατροφή των πολιτών με άρτο. Το κράτος είχε αναλάβει την εισαγωγή των σιτηρών, καθισταμένης της μεγαλύτερης συναλλαγματοβόρας κρατικής δαπάνης, αλλά το 1922 για πρώτη φορά θα ήταν διαθέσιμη η παραγωγή της Θράκης. Υπολογιζόταν πως η εκεί παραγωγή θα επαρκούσε για να μειώσει κατά 50% το έλλειμμα σιτοπαραγωγής που παρουσίαζε η Ελλάδα σε ετήσια βάση. Συνεπώς, η κυβέρνηση αποφάσισε να αγοράσει το σύνολο του σίτου, προκειμένου να εξοικονομήσει πολύτιμο συνάλλαγμα. Ωστόσο, ενώ η τιμή που προσφέρθηκε στους παραγωγούς θεωρήθηκε ικανοποιητική κι απέστελναν μαζικά ευχαριστήρια τηλεγραφήματα προς την κυβέρνηση, αντέδρασαν οι κάθε λογής μεσάζοντες και έμποροι, οι οποίοι έτυχαν και της υποστήριξης των Θρακών βουλευτών για αντιπολιτευτικούς λόγους. Το αποτέλεσμα ήταν να σημειωθεί καθυστέρηση στην διενέργεια των περιοδικών δημοπρασιών εισαγωγής σιτηρών με συνέπεια την εμφάνιση διακοπών στην τροφοδοσία σημαντικών πληθυσμιακών κέντρων. Μεταξύ Μαΐου-Αυγούστου, η κυβέρνηση ενημερωνόταν διαρκώς για έλλειψη σιτηρών/αλεύρων σε ολόκληρες περιφέρειες της χώρας και άμεσο κίνδυνο διασάλευσης της δημόσιας τάξης.

Οι μικρασιατικοί πληθυσμοί

Περνώντας στο θέμα των μικρασιατικών πληθυσμών στην υπό ελληνικό έλεγχο Μικρά Ασία, πρέπει να διευκρινιστεί ότι στην διάρκεια των διαδοχικών διεργασιών προς επίλυση της ελληνοτουρκικής διαφοράς όπως αυτή διαμορφώθηκε το 1922, ουδέποτε εξετάστηκε οποιοδήποτε ενδεχόμενο αποχώρησής από τις εστίες τους. Το δυσμενέστερο σενάριο για τις χριστιανικές μειονότητες, αφορούσε αποχώρηση του Ελληνικού Στρατού, πλήρη τουρκική κυριαρχία επί της Μικράς Ασίας, με παράλληλη ύπαρξη προνοιών εξασφάλισης των δικαιωμάτων τους υπό την επίβλεψη της Κοινωνίας των Εθνών. Όλα αυτά βάσει συμβατικής δέσμευσης των μερών, ως τμήμα μιας συνθήκης ειρήνης.

Σε κάθε περίπτωση, με τα τότε δεδομένα ουδείς μπορούσε να φανταστεί ότι ο επί 3ετία νικηφόρος Ελληνικός Στρατός θα εξέλιπε ξαφνικά από το προσκήνιο, οδηγώντας σε απόφαση εσπευσμένης εκκένωσης. Όμως, αυτό ακριβώς συνέβη τον Αύγουστο του 1922, κάτι ασύλληπτο, αλλά εντός λίγων ημερών κατέρρευσε απότομα, η στρατιωτική προστατευτική ασπίδα της Ελλάδας. Συνεπώς, οποιαδήποτε μετέπειτα επίκληση επιχειρημάτων περί δυνατότητας οργανωμένης μεταφοράς του χριστιανικού πληθυσμού, σε περίπτωση εκκένωσης της Μικράς Ασίας, αποτελεί απλά εκ των υστέρων σοφία.

Η στρατιωτική κατάρρευση

Στο πολιτικοδιπλωματικό πεδίο, ενώ αναμένετο η σύγκληση διάσκεψης για εξεύρεση λύσης, το σκηνικό ανατράπηκε από την μεγάλη κεμαλική επίθεση στις 13 Αυγούστου 1922, οπότε το μέτωπο έσπασε. Στις 19 Αυγούστου, ο Αρχιστράτηγος ενημέρωσε τον Ύπατο Αρμοστή Σμύρνης πως σκόπευε να εγκαταστήσει αμυντική γραμμή στην Φιλαδέλφεια. Με την Στρατιά να υποχωρεί, ο έλεγχος των περιοχών στις οποίες εισήρχετο περνούσε σε αυτήν, συνεπώς υπάλληλοι και χωροφύλακες θα ανακαλούντο.


Ο Στεργιάδης ζήτησε να μην ενημερωθούν οι πολίτες για την προετοιμασία αποχώρησης και όταν την επομένη αυτοί είχαν αναστατωθεί από την διαρροή, διέταξε την παρεμπόδιση φυγής τους. Με αυτόν τον τρόπο θα αποφεύγετο η δημιουργία πανικού και προσφυγικού κύματος στην Σμύρνη προκαλώντας πρόβλημα επισιτισμού, ενώ αποφεύγετο η παρεμβολή εμποδίων στις στρατιωτικές μεταφορές με τον σιδηρόδρομο, καθώς σε εμπόλεμη κατάσταση, μοιραία το Στράτευμα αποκτά απόλυτη προτεραιότητα. Σε κάθε περίπτωση, δεδομένου ότι η Στρατιά βρισκόταν ακόμα πολύ ανατολικά, περίπου 150.000 πολίτες μεταφέρθηκαν σιδηροδρομικώς και με άλλα μέσα στην Σμύρνη, προσδοκώντας να βρουν καταφύγιο.

Αργά την νύκτα της 19ης Αυγούστου, ο Ύπατος Αρμοστής τηλεγράφησε στην κυβέρνηση προτείνοντας την επίδοση διαβήματος στους Συμμάχους ώστε να επέμβουν στρατιωτικά διασώζωντας την πόλη της Σμύρνης, αλλά και τους πληθυσμούς, οι οποίοι εξαιτίας έλλειψης μέσων δεν μπορούσαν να μεταφερθούν στην Ελλάδα. Πράγματι, τις πρώτες πρωϊνές ώρες της 20ής Αυγούστου τηλεγραφήθηκε στην πρεσβεία Λονδίνου, να ενημερώσει αρμοδίως. Λίγες ώρες αργότερα, ο υπεύθυνος Αρχιστράτηγος, τηλεγράφησε στην Αθήνα για ανάγκη σύναψης ανακωχής δεδομένου του ανεξέλεγκτου κύματος φυγής των ανδρών, με μόνη εναλλακτική μια προσπάθεια οργάνωσης άμυνας γύρω από την Σμύρνη.

Με τις ενέργειες για επέμβαση των Συμμάχων σε εξέλιξη, την ούτως ή άλλως ανεπάρκεια των πλωτών μέσων, μη έχοντας ακόμα ληφθεί απόφαση εκκένωσης και κυρίως την επιθυμία αποφυγής πρόκλησης πανικού και διαρροής του πληθυσμού όπου η άρχουσα τάξη θα έδιδε το κακό παράδειγμα, σε τηλεγράφημα που απέστειλε ο Στεργιάδης στην κυβέρνηση στις 22 Αυγούστου, εισηγήθηκε όπως «εμποδισθώσιν αναχωρήσωσι Έλληνες Μικρασιάται δι’ Ελλάδα ακόμη και όταν είναι εύποροι δυνάμενοι αναχωρήσωσι με συνήθη ταχυδρομικά ατμόπλοια». Ο πρωθυπουργός Πρωτοπαπαδάκης ενέκρινε αυθημερόν το μέτρο, αλλά δεν φαίνεται ότι προχώρησε και σε έκδοση σχετικής διαταγής, καθώς τις επόμενες ημέρες συνεχίστηκε η φυγή Μικρασιατών.

Απόφαση εκκένωσης

Τις πρώτες πρωϊνές ώρες της 25ης Αυγούστου, η κυβέρνηση ενημερώθηκε από τον υπουργό Στρατιωτικών Θεοτόκη που είχε μεταβεί στην Σμύρνη, ότι μετά από εξέταση της κατάστασης από τον νέο Αρχιστράτηγο Πολυμενάκο, δεν υπήρχε η παραμικρή ελπίδα. Αποφασίστηκε οριστικά, η εκκένωση της Στρατιάς και το απόγευμα το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε την υποβολή παραίτησης. Στις 28 Αυγούστου σχηματίστηκε νέα κυβέρνηση υπό τον Νικόλαο Τριανταφυλλάκο.

Ήδη από τις 21 Αυγούστου, η κυβέρνηση προέβη στην απαγόρευση απόπλου παντός πλοίου από το λιμάνι του Πειραιά, επιτάσσοντας 25 ατμόπλοια. Τις επόμενες ημέρες με την οριστική απόφαση εκκένωσης, επιτάχθηκαν από την κυβέρνηση όλα τα ατμόπλοια κατευθυνόμενα προς Τσεσμέ. Με την υποχώρηση της ελληνικής Στρατιάς να εξελίσσεται με ταχύτερους ρυθμούς στον Νότο από τα Α΄ και Β΄ ΣΣ, αποδείχθηκε πως παρ’ όλο που έως τις 30 Αυγούστου είχε επιταχθεί το σύνολο των ατμοπλοίων (προκαλώντας πρόβλημα στον ανεφοδιασμό των νήσων), αυτά ήσαν ανεπαρκή όχι μόνο για την μεταφορά πολιτών, αλλά και την ταυτόχρονη εκκένωση του Γ΄ ΣΣ στην Προποντίδα.

Κυβέρνηση και Μεγάλες Δυνάμεις

Καθώς μετά την αποχώρηση από την Μικρά Ασία, δεν θα ήταν δυνατή η προσέγγιση ελληνικών ατμοπλοίων προς παραλαβή πολιτών, στις 25 Αυγούστου αποφασίστηκε να επιδοθεί διάβημα προς τις Μεγάλες Δυνάμεις ζητώντας βοήθεια για μεταφορά με δικά τους πλοία. Ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Εξωτερικών επισκέφθηκε την επομένη τις διπλωματικές αντιπροσωπείες στην Αθήνα αναφέροντας ότι: «η Ελληνική Κυβέρνησις μεθ’ όλην την διακαήν αυτής επιθυμίαν στερείται των μέσων να έλθη εις επικουρίαν των δυστυχών τούτων υπάρξεων μη δυναμένη να πράξη άλλο ή να ορίση εδάφη επί του Ελευθέρου Βασιλείου προς αποβίβασιν αυτών και συνεπώς επικαλείται την αρωγήν προς αποστολήν πλοίων προς παραλαβήν και παροχήν των μέσων στεγασμού και συντηρήσεως».

Την ίδια ημέρα, ο υπουργός και Γενικός Διοικητής Θράκης Χαράλαμπος Βοζίκης σε εξαιρετικώς επείγον τηλεγράφημα προς τους νομάρχες εξηγούσε την ανάγκη εξαιρετικής δραστηριότητας για την αντιμετώπιση της κρίσης, παρακαλούσε δε: «καταβάλητε άμεσον και ταχείαν προσπάθειαν προς εξεύρεσιν και προετοιμασίαν στέγης δι’ όσον το δυνατόν μεγαλειτέρου αριθμού προσφύγων», σημειώνοντας με έμφαση: «Λάβετε υπ’ όψιν ότι πρόκειται περί υψίστης εθνικής ανάγκης και αξιούμεν ταχείαν και αποτελεσματικήν ενέργειαν υμών».

Η κυβέρνηση σκέφθηκε να εγκαταστήσει τους 120-150.000 Μικρασιάτες που υπολογιζόταν πως είχαν καταφύγει στην Ελλάδα στις γεωργικές επαρχίες της Θράκης, Κρήτης και Κυκλάδων, εφ’ όσον μάλιστα και οι κατά τόπους Αρχές, ερωτώμενες, απάντησαν πως παρά τις δυσκολίες, θα έκαναν τα αδύνατα δυνατά.

Με την άφιξη των προσφύγων, η κοινή γνώμη κινητοποιήθηκε σταδιακά με διενέργεια εράνων, διάφορες εταιρίες και τράπεζες ανέλαβαν πρωτοβουλίες προς στέγαση και φιλοξενία, ενώ το κράτος άρχισε την επίταξη οικιών, αποθηκών, αλλά και την αραίωση των προσφύγων στην επαρχία. Στις 4 Σεπτεμβρίου το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε να συγκροτηθεί Κεντρική Πανελλήνιος Επιτροπή Συλλογής Εράνων υπό την επίτιμη προεδρεία της Βασίλισσας Σοφίας. Ταυτόχρονα, αποφασίστηκε η ναύλωση 3 ατμοπλοίων υπό ξένη σημαία προκειμένου να εκτελέσουν περιορισμένο αριθμό δρομολογίων για παραλαβή προσφύγων από την Σμύρνη. Ωστόσο, οι ξένοι πλοιοκτήτες ζητούσαν αυξημένα ναύλα και μάλιστα σε συνάλλαγμα, προβληματίζοντας την κυβέρνηση.

Εξαιτίας της έλλειψης συναλλάγματος, στις 3 Σεπτεμβρίου σε σύσκεψη μεταξύ υπουργών, διευθυντών τραπεζών και εμπόρων σταφίδας, εξετάστηκε ο τρόπος εξεύρεσης συναλλάγματος προς προμήθεια σιτηρών, λόγω της αναμενόμενης συρροής στην Ελλάδα 600.000 προσφύγων. Πράγματι, την επομένη, το Υπουργικό Συμβούλιο προέβη στον έκτακτο δανεισμό από τράπεζες ενώ χρησιμοποίησε και συνάλλαγμα που είχε διασωθεί από την Ύπατη Αρμοστεία Σμύρνης. Παράλληλα, δρομολόγησε την άνευ δημοπρασίας αγορά 5.000 τόννων γαιανθράκων προς εφοδιασμό των επίτακτων πλοίων.

Την 29η Αυγούστου επαναλήφθηκε το διάβημα για βοήθεια προς τις Μεγάλες Δυνάμεις και η Αγγλία απάντησε, πως δεν εμπόδιζε την Ελλάδα να μισθώσει αγγλικά πλοία, αλλά ότι «δεν μπορεί να αναλάβει καμία οικονομική ευθύνη για τη συντήρηση των προσφύγων λόγω της αόριστης έκτασης και διάρκειας μιας τέτοιας υποχρέωσης».

Η κυβέρνηση είχε την ευκαιρία στις 4 Σεπτεμβρίου, να διεθνοποιήσει περαιτέρω το θέμα. Ο Δρ. Νάνσεν ενημέρωσε τον Έλληνα αντιπρόσωπο στην ΚτΕ Γεώργιο Στρέιτ για ενδεχόμενο ανάληψης παροχής βοήθειας από την υπηρεσία περίθαλψης Ρώσσων προσφύγων στην Κωνσταντινούπολη. Ο Στρέιτ τον παρακάλεσε να φέρει το ζήτημα ενώπιον της Γενικής Συνέλευσης, πράγμα που έγινε την επόμενη ημέρα και στις 6 Σεπτεμβρίου αποφασίστηκε η εξουσιοδότηση της Κοινωνίας, υπογραμμίζοντας ότι η βοήθεια θα ήταν προσωρινή.

Έως τις 5 Σεπτεμβρίου, οπότε και ολοκληρώθηκε η εκκένωση της Μικράς Ασίας από την ελληνική Στρατιά, εκτός των περίπου 200.000 ανδρών, χωροφυλάκων, υπαλλήλων, είχαν διαφύγει με κάθε μέσο και άνω των 200.000 πολιτών, αριθμός που αντιπροσώπευε το 1/3 του χριστιανικού πληθυσμού που διαβιούσε στην ελληνική ζώνη.

Η τραγωδία της προκυμαίας

Στο μεταξύ οι επικεφαλής των στόλων στην Σμύρνη ήσαν μάρτυρες της καταστροφής και ανθρωπιστικής κρίσης που είχε ξεσπάσει. Στις 2 Σεπτεμβρίου, συμπέραναν πως μόνη λύση ήταν η εκκένωση των πολιτών στην Ελλάδα και δεδομένου ότι ελληνικά ατμόπλοια δεν επιτρέπετο να πλευρίσουν στους κεμαλικούς λιμένες, σκέφθηκαν αρχικά να χρησιμοποιηθούν τα Συμμαχικά πολεμικά, μεταφέροντας πολίτες στα νησιά κι από εκεί ελληνικά ατμόπλοια θα τους προωθούσαν στην ενδοχώρα. Φυσιολογικά, ζητήθηκε άδεια από τον Κεμάλ, ώστε ελληνικά πλοία να δέσουν στο λιμάνι της Σμύρνης προς επιτάχυνση της εκκένωσης. Αναπάντεχα, στις 4 Σεπτεμβρίου ανακοινώθηκε από τις κεμαλικές Αρχές πως οι χριστιανοί άνδρες μεταξύ 18 και 45 ετών θεωρούντο αιχμάλωτοι πολέμου, ενώ ο υπόλοιπος πληθυσμός μπορούσε να αποχωρήσει.

Στις 9 Σεπτεμβρίου, το Υπουργικό Συμβούλιο στην Αθήνα, έλαβε μία σημαντική απόφαση, για την ναύλωση κάθε ξένου πλοίου σε ελληνικό λιμένα προς μεταφορά προσφύγων. Όμως την ίδια ημέρα, ο Έλληνας Ύπατος Αρμοστής Κωνσταντινουπόλεως τηλεγραφούσε για πρόταση που δέχθηκε από την εκεί αμερικανική επιτροπή. Αυτή, πρότεινε η Αθήνα να διαθέσει πλοία προς μεταφορά προσφύγων από τις νήσους στο εσωτερικό, επιτρέποντας στα αμερικανικά πολεμικά να εκτελέσουν περισσότερα ταξείδια στην Σμύρνη, αποβιβάζοντας πρόσφυγες στα νησιά. Η κυβέρνηση συμφώνησε, ορίζοντας τα πλοία που θα συμμετείχαν.

Συμπτωματικά, ενώ συνέβαιναν αυτά, ο επικεφαλής των αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων στην Σμύρνη, ενημερωνόταν από τους Κεμαλικούς, ότι επιτρεπόταν πλέον σε ελληνικά ατμόπλοια να εισέλθουν στον λιμένα. Η Αθήνα ενημερώθηκε υπό τις εξής συνθήκες.

Asa K. Jennings

Ο πάστορας Έισα Τζέννιγκς μέλος την οργάνωσης Χριστιανική Αδελφότητα Νέων είχε επαφή με τον Υποστράτηγο Φράγκου στην Λέσβο, ζητώντας την αποστολή ελληνικών ατμοπλοίων ώστε να μεταφέρουν τους πρόσφυγες. Ο στρατηγός συγκατατέθηκε, ωστόσο ζήτησε εγγυήσεις ασφαλείας των πλοίων, φοβούμενος την κατάσχεσή τους μόλις έδεναν σε μικρασιατικούς λιμένες. Ο Τζένιγκς επανήλθε τα ξημερώματα της 10ης στην Λέσβο, φέροντας γραπτή δήλωση του επικεφαλής των αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων στην Σμύρνη, περί δυνατότητας είσπλου ελληνικών ατμοπλοίων και εάν ήταν επιθυμητό αμερικανικά αντιτορπιλλικά μπορούσαν να τα συνοδεύσουν. Ο Υποστράτηγος Φράγκου παρατήρησε ότι δεν παρείχετο ρητώς εγγύηση ασφαλείας των ατμοπλοίων. Ο Τζένιγκς προσέγγιζε τα ξημερώματα το ελιμενιζόμενο εκεί θωρηκτό ΚΙΛΚΙΣ και αφού ενημέρωσε τον κυβερνήτη Πλοίαρχο Θεοφανίδη, εστάλη τηλεγράφημα στην κυβέρνηση. Από την πρωτεύουσα ζητήθηκε να διευκρινισθεί η ιδιότητα του Τζένιγκς καθώς ήταν άγνωστος. Κατά το μεσημέρι άρχισε ανταλλαγή τηλεγραφημάτων και η κυβέρνηση επανέλαβε κι αυτή τις επιφυλάξεις της δεδομένου ότι μάλλον αιφνιδιάστηκε από την εξέλιξη, καθώς η επαφή της αμερικανικής πλευράς δεν είχε προέλθει από κάποιον επίσημο κυβερνητικό δίαυλο (πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα, Ύπατη Αρμοστεία των ΗΠΑ στην Κωνσταντινούπολη). Εν πάση περιπτώσει μετά από μια τελευταία προειδοποίηση από το θωρηκτό η κυβέρνηση απάντησε θετικά κατά το απόγευμα.

Πράγματι, στις 11 Σεπτεμβρίου 7 ατμόπλοια προσέγγισαν στον λιμένα Σμύρνης και μετέφεραν 15.000 ψυχές. Ατυχώς, την επόμενη ημέρα δεν κατέστη δυνατή η αποστολή ατμοπλοίων, καθώς τα υπόλοιπα που παρέμεναν στην Λέσβο κατελήφθησαν από τα επαναστατημένα τμήματα του Στρατού που εκδήλωσαν το κίνημά τους τα ξημερώματα εκείνης της ημέρας και κατευθύνονταν πλέον προς την Αθήνα. Όμως, εντωμεταξύ η κυβέρνηση είχε διατάξει να πλεύσουν 20 επιπλέον ατμόπλοια για την βοήθεια απομάκρυνσης των προσφύγων, οπότε στις 13 Σεπτεμβρίου κατέστη δυνατή η συνέχιση της επιχείρησης, οπότε εκείνη την ημέρα μεταφέρθηκαν επιπλέον 43.000 Μικρασιάτες.

Υπολογίζεται ότι μετά το α΄ κύμα προσφύγων 210.000 περίπου ψυχών που κατέφυγαν στην Ελλάδα ως τις αρχές Σεπτεμβρίου, μέχρι τις αρχές Οκτωβρίου είχε μεταφερθεί και το β΄ κύμα τουλάχιστον 240.000 προσφύγων. Από τα τέλη Οκτωβρίου, θα ακολουθήσει το γ΄ κύμα με επιπλέον 250.000 Ανατολικοθρακιώτες.


https://www.istorikathemata.com/2023/02/1922.html

ΤΙ ΕΣΤΙ ΕΘΝΟΣ

Το ΕΘΝΟΣ σχηματιζεται απο δυο βασικους παραγοντες,την ΦΥΛΗ και την ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ.Λεγοντας <φυλη>,εννοουμε την<καταγωγη>-οτι πρεπει δηλ.τα ατομα του Εθνους να εχουν κοινη καταγωγη.Δεν αρκει να εχουν αυτα<συνειδηση>
περι κοινης καταγωγης.Δεν αρκει δηλ.να πιστευουν στην κοινη τους καταγωγη,αλλα να εχουν πραγματι κοινη καταγωγη.Διοτι ΜΟΝΟΝ η κοινη καταγωγη-η κοινη<φυλετικη υπαγωγη>-συνεπαγεται ΚΟΙΝΟΥΣ κληρονομικους χαρακτηρες,αρα κοινα πνευματικα στοιχεια.Οταν υπαρχει κοινη καταγωγη,τοτε υπαρχουν κατα το μαλλον η ηττον κοινη γλωσσα,κοινος πολιτισμος,κοινη θρησκεια,κοινα ηθη,κοινη ιστορια.Αυτα τα δευτερογενη στοιχεια δεν αποτελουν,το καθενα ξεχωριστα,απαραιτητο στοιχειο συγκροτησεως Εθνους.Εν τουτοις ολα αυτα,οταν συνυπαρχουν,συντελουν στην συνοχη της κοινοτητος,στην δημιουργια δηλ.ΕΝΙΑΙΑΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΩΣ-του δευτερου παραγοντος συγκροτησεως του ΕΘΝΟΥΣ.ΕΘΝΟΣ ειναι επομενως ο ομοειδης φυλετικως λαος,που εχει συνειδηση της υπαρξεως του.
''Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ''

ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ

Η ΣΗΜΑΙΑ ΜΑΣ

Αυτή η σημαία στα μάτια τα δικά μας συμβολίζει τους Αγώνες όσων πολέμησαν, εργάστηκαν,θυσιάστηκαν, δολοφονήθηκαν, σκοτώθηκαν και έζησαν με πρώτιστες αξίες εκείνες της Ελευθερίας, της Δικαιοσύνης και της Πατρίδας. Αυτούς που έβαλαν το δικό τους λιθαράκι στην αιώνιο πανύψηλο φρούριο του Ελληνικού Πολιτισμού. Δεν είναι ικανή καμία βουλή, κανένα κράτος και κανένας πολιτικός ή κεφάλαιο να την ξεφτιλίζει και να την ξεπουλάει καθημερινά. Οι δειλοί τη βλέπουν με φόβο. Οι προδότες σαν πανί. Οι αστοί σαν ύφασμα. Οι άνανδροι την καίνε. Μα εμείς τη βλέπουμε σαν τη Μάνα που καρτερεί να μας δεί να εκπληρώνουμε τα όνειρα μας. Τα δικά μας,τα δικά της, του Γένους.

ΛΟΓΙΑ ΙΩΝΟΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗ




















"Από στενός πατριώτης, γίνομαι εθνικιστής, με τη συνείδηση του έθνους μου και όλων των άλλων εθνών, γιατί οι διαφορές των εθνών πάντα θα υπάρχουν, και έχω τη συνείδησή τους και χαίρομαι που υπάρχουν αυτές οι διαφορές, που με τις αντιθέσεις τους, με τις αντιλήψεις τους, υψώνουν την ανθρώπινη συνείδηση και ενέργεια. Από άτομο γίνομαι άνθρωπος." (ΙΩΝ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 18-3-1919)

ΕΘΝΙΚΟ ΠΕΙΣΜΑ

ΙΩΝ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ

''Δεν θελω να πεθανει το Εθνος μου,το Εθνος αυτο, που τοσα εκαμε στην ζωη του, το εξυπνο,το τοσο ανθρωπινο. Για να το φυλαξω απο τον θανατο πρεπει τωρα να το καμω πεισματαρικο στην ΕΘΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ,στον ΕΘΝΙΣΜΟ, ας ειναι και υπερβολικο το αισθημα που θελω να δωσω στους Ελληνες. Μονον ετσι θα ζησει το ΕΘΝΟΣ.''

''Σε οποιους με κατηγορουν η με περιγελουν, γιατι τους κεντρω το Εθνικο τους αισθημα και τους μιλω αποκλειστικα,θα λεγω:Λοιπον θελετε να πεθανει το Εθνος σας;Αν το θελετε,πεστε το καθαρα,μην κρυβοσαστε''

ΙΩΝ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ

Η ΡΗΣΗ ΠΟΥ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΧΝΑΜΕ



ἐπισταμένους πρὸς εἰδότας ὅτι δίκαια μὲν ἐν τῷ
ἀνθρωπείῳ λόγῳ ἀπὸ τῆς ἴσης ἀνάγκης κρίνεται, δυνατὰ δὲ
ο
ἱ προύχοντες πράσσουσι καὶ οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσιν. –

κατά την συζήτησιν των ανθρωπίνων πραγμάτων το επιχείρημα του δικαίου αξίαν έχει, όπου ίση υπάρχει δύναμις προς επιβολήν αυτού, ότι όμως ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμίς του και ο ασθενής παραχωρεί ό,τι του επιβάλλει η αδυναμία του"

ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑΙ Ε89

Μετάφραση Ελ. Βενιζέλου


28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940 - ΔΙΑΓΓΕΛΜΑ Ι. ΜΕΤΑΞΑ

https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEi9AYAjQboFh1_5M3bFMvoiwdv6qY5bDyiuBuwvPV3Yjtp1ZG3BAXNnY5CWdpxeWu7FvNRIyWEpe_RHBqBZHx93XDCYKW4LJe3j_4jgmwduvaKGVqaTsCSNu7bWjJSewd6rxVoBPh5kloo/s400/%CE%99%CE%A9%CE%91%CE%9D%CE%9D%CE%97%CE%A3+%CE%9C%CE%95%CE%A4%CE%91%CE%9E%CE%91%CE%A3.jpg

“Η στιγμή επέστη που θα αγωνισθώμεν διά την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος, την ακεραιότητα και την τιμήν της.
Μολονότι ετηρήσαμεν την πλέον αυστηράν ουδετερότητα και ίσην προς όλους, η Ιταλία μη αναγνωρίζουσα εις ημάς να ζήσωμεν ως ελεύθεροι Έλληνες, μου εζήτησε σήμερον την 3ην πρωινήν ώραν την παράδοσιν τμημάτων του Εθνικού εδάφους κατά την ιδίαν αυτής βούλησιν και ότι προς κατάληψιν αυτών η κίνησις των στρατευμάτων της θα ήρχιζε την 6ην πρωινήν. Απήντησα εις τον Ιταλόν Πρεσβευτήν ότι θεωρώ και το αίτημα αυτό καθ’ εαυτό και τον τρόπον με τον οποίον γίνεται τούτο ως κήρυξιν πολέμου της Ιταλίας κατά της Ελλάδος.
Έλληνες
Τώρα θα αποδείξωμεν εάν πράγματι είμεθα άξιοι των προγόνων μας και της ελευθερίας την οποίαν μας εξησφάλισαν οι προπάτορές μας. Όλον το Έθνος θα εγερθή σύσσωμον. Αγωνισθήτε διά την Πατρίδα, τας γυναίκας, τα παιδιά μας και τας ιεράς μας παραδόσεις. Νυν υπέρ πάντων ο αγών.


Η ΕΞΟΝΤΩΣΗ ΕΝΟΣ ΕΘΝΟΥΣ

Το πρώτο βήμα για να εξοντώσεις ένα έθνος
είναι να διαγράψεις τη μνήμη του.
Να καταστρέψεις τα βιβλία του,
την κουλτούρα του, την ιστορία του.
Μετά να βάλεις κάποιον να γράψει νέα βιβλία,
να κατασκευάσει μια νέα παιδεία,
να επινοήσει μια νέα ιστορία.
Δεν θα χρειαστεί πολύς καιρός
για να αρχίσει αυτό το έθνος
να ξεχνά ποιο είναι και ποιο ήταν.
Ο υπόλοιπος κόσμος γύρω του
θα το ξεχάσει ακόμα πιο γρήγορα.


Μ. Κούντερα

Η ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ ΣΕ 10 ΛΕΠΤΑ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΕΛΑΣΓΟΣ: 26 ΧΡΟΝΙΑ ΠΝΕΥΜΑΤΙΚΗΣ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑΣ ΣΤΗΝ ΔΙΑΧΡΟΝΙΚΟΤΗΤΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ.

free counters