Η Γενοκτονία των Ελλήνων είναι η σκόπιμη και συστηματική εξόντωση των Ελληνικών πληθυσμών της Μικρά Ασίας της Ανατολικής Θράκης και του Πόντου, αρχής γενομένης με την Σφαγή του Οικονομείου στις 25 Ιανουαρίου 1913 μέχρι το 1923. Θεωρείται μια από τις πρώτες σύγχρονες γενοκτονίες. Η γενοκτονία ήταν ένα προμελετημένο έγκλημα, το οποίο η κυβέρνηση των Νεότουρκων έφερε σε πέρας με σφαγές, εξαναγκαστικό ξεριζωμό και πορείες στη έρημο, με βασανιστήρια, πείνα και δίψα, και τα στρατόπεδα θανάτου στην έρημο.
"τον τε μηδέν τώνδε μετέχοντα ουκ απράγμονα, αλλ' αχρείων νομίζομεν" - ΑΥΤΟΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΠΑΙΡΝΕΙ ΜΕΡΟΣ ΣΤΑ ΚΟΙΝΑ ΟΧΙ ΜΟΝΟ ΔΕΝ ΚΑΝΕΙ ΤΙΠΟΤΑ ΑΛΛΑ ΕΙΝΑΙ ΕΛΕΕΙΝΟΣ ΑΘΛΙΟΣ ΑΧΡΗΣΤΟΣ .........(ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ Β'40 .ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ ΠΕΡΙΚΛΕΟΥΣ)...................... «παρά δύναμιν τολμηταί και παρά γνώμην κινδυνευταί και εν τοις δεινοίς ευέλπιδες» (Θουκυδίδου, Ιστορίαι, Α’ 70)
Ετικέτες
- ΑΓΝΩΣΤΟΙ ΗΡΩΕΣ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ
- ΑΙΓΑΙΟ
- ΑΝΘΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΡΟΠΑΓΑΝΔΑ
- ΑΟΖ
- ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΑΔΑ
- ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΡΑΜΜΑΤΕΙΑ
- ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ
- ΒΙΒΛΙΑ
- ΒΙΝΤΕΟ
- ΒΙΟΓΡΑΦΙΕΣ
- ΒΟΡΕΙΟΣ ΗΠΕΙΡΟΣ
- ΒΥΖΑΝΤΙΟ
- ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑ ΤΩΝ ΠΟΝΤΙΩΝ
- ΓΕΡΜΑΝΙΚΕΣ ΑΠΟΖΗΜΙΩΣΕΙΣ
- ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ
- ΕΘΝΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
- ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ
- ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΙΣΤΟΡΙΑ
- ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ
- ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1821
- ΕΠΟΣ ΤΟΥ 40
- ΘΡΑΚΗ
- ΙΔΕΟΛΟΓΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ
- ΙΣΤΟΡΙΚΑ ΘΕΜΑΤΑ
- ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑΣ
- ΚΟΙΝΟΤΙΣΜΟΣ
- ΚΥΠΡΟΣ
- ΛΑΘΡΟΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ
- ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ
- ΜΙΚΡΑ ΑΣΙΑ
- ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ
- ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ
- ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ
- ΠΑΙΔΕΙΑ
- ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
Τρίτη 15 Σεπτεμβρίου 2026
14 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1922 : ΗΜΕΡΑ ΜΝΗΜΗΣ ΤΗΣ ΓΕΝΟΚΤΟΝΙΑΣ ΤΟΥ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ
Η Γενοκτονία των Ελλήνων είναι η σκόπιμη και συστηματική εξόντωση των Ελληνικών πληθυσμών της Μικρά Ασίας της Ανατολικής Θράκης και του Πόντου, αρχής γενομένης με την Σφαγή του Οικονομείου στις 25 Ιανουαρίου 1913 μέχρι το 1923. Θεωρείται μια από τις πρώτες σύγχρονες γενοκτονίες. Η γενοκτονία ήταν ένα προμελετημένο έγκλημα, το οποίο η κυβέρνηση των Νεότουρκων έφερε σε πέρας με σφαγές, εξαναγκαστικό ξεριζωμό και πορείες στη έρημο, με βασανιστήρια, πείνα και δίψα, και τα στρατόπεδα θανάτου στην έρημο.
Τετάρτη 17 Ιουνίου 2026
Η ΣΦΑΓΗ ΤΗΣ ΦΩΚΑΙΑΣ ΣΤΙΣ 12 ΙΟΥΝΙΟΥ 1914, Ο ΟΡΓΑΝΩΜΕΝΟΣ ΔΙΩΓΜΟΣ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ - «ΛΕΗΛΑΤΟΥΝ, ΠΥΡΠΟΛΟΥΝ, ΣΚΟΤΩΝΟΥΝ ΨΥΧΡΑ»
«Ουρλιαχτά ακούγονται, αλαλιασμένοι άνθρωποι φεύγουν τρέχοντας με τα ρούχα σκισμένα και το πρόσωπο ματωμένο, ενώ οι πληγωμένοι σέρνονται στο κατώφλι. Όσοι επιτιθέμενοι είχαν μπει με τη βία στα σπίτια βγαίνουν με τις αγκαλιές φορτωμένες μπόγους που τους στοιβάζουν βιαστικά σε μεγάλα κοφίνια πάνω στα ζώα τους. […] Το πλήθος ορμάει προς τις προκυμαίες αναζητώντας με το βλέμμα πλεούμενα για να φύγει. Όλα σχεδόν τα πλεούμενα έχουν εξαφανιστεί από την προηγούμενη. Φωνές φρίκης απαντούν στους πυροβολισμούς. Εγκαταλείπω την ιδέα να περιγράψω όλες τις σκηνές που διαδραματίζονται μπροστά μας».
Το ημερολόγιο γράφει Παρασκευή 12 Ιουνίου 1914.Είναι 10 το πρωί και ο Γάλλος αρχαιολόγος και μηχανικός Φελίξ Σαρτιό (Félix Sartiaux) συμπληρώνει το ημερολόγιο ανασκαφής. Με άδεια της γαλλικής κυβέρνησης από το 1913 έκανε έρευνες στην Παλαιά Φώκαια της Μικράς Ασίας αναζητώντας την αρχαία μητρόπολη της Μασσαλίας, αποικία των Φωκαέων Μικρασιατών. Κάθεται δίπλα στο παράθυρό του χωρίς να γνωρίζει ότι αργότερα θα γίνει μάρτυρας ενός μεγάλου πογκρόμ κατά των Ελλήνων, του πρώτου που οργανώθηκε και εκτελέστηκε από τους Νεότουρκους.
Για χρόνια η σφαγή της Φώκαιας θα μείνει στο περιθώριo της Ιστορίας, επισκιασμένη από τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Παρά τη μαρτυρία του Φελίξ Σαρτιό, παρά τις φωτογραφίες που τράβηξε (πλέον είναι «διάσημη» εκείνη με τους τσέτες φορτωμένους λάφυρα), παρά τις αναφορές που έστειλε στην Ευρώπη, το «έρχονται» που φώναζαν οι Έλληνες εκείνη τη μοιραία μέρα ήταν μια... υποσημείωση.
![]() |
| Τσέτες φορτωμένοι λάφυρα. Πίσω τους, Έλληνες της Φώκαιας έχουν συγκεντρωθεί μπροστά στο σπίτι του Σαρτιό |
«Λεηλατούν, πυρπολούν, σκοτώνουν ψυχρά, χωρίς μίσος, κατά μια έννοια μεθοδικά. Επικεφαλής τους είναι δύο άτομα που πολλοί γνωρίζουν στην περιοχή ως ενεργά μέλη της τοπικής Επιτροπής “Ένωσις και Πρόοδος”. Εφαρμόζουν πρόγραμμα που τους έχουν σχεδιάσει στο όνομα των ανώτερων συμφερόντων της Αυτοκρατορίας και της θρησκείας. Η λεηλασία, οι προσωπικές εκδικήσεις, ο βιασμός είναι ο μισθός τους», περιγράφει ο αρχαιολόγος. Μαζί με τους συνεργάτες του κατάφερε να φυγαδεύσει χιλιάδες Φωκαείς που κινδύνευαν να λιντσαριστούν. Απέτυχε, όμως, να ευαισθητοποιήσει την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη.
Οι Γάλλοι έκρυψαν τα γυναικόπαιδα, τους ζήτησαν να ράψουν τρίχρωμα πανιά σκίζοντας γαλλικές σημαίες και σεντόνια και έβγαλαν τις σημαίες στα μπαλκόνια σαν ασπίδα. Την ίδια ώρα έφιπποι τσέτες με φιτίλια βουτηγμένα στο πετρέλαιο έκαιγαν σπίτια. «Τι έγινε στα λαβυρινθώδη σοκάκια, όπου είναι κρυμμένος ο όγκος του πληθυσμού; Τι φρικαλεότητες να έγιναν στη σκιά, μακριά από το επικριτικό μας βλέμμα;», αναρωτιέται ο Φελίξ Σαρτιό. Στο ημερολόγιο του περιγράφει την απελπισία, τον απόλυτο πανικό, ανθρώπους να πνίγονται στη θάλασσα, άλλους να τους πυροβολούν πισώπλατα, γυναίκες να ρίχνονται πάνω στους Γάλλους και να τους ικετεύουν να βρουν τον άντρα ή τον πατέρα τους, τις κόρες τους που τις βίασαν ή τις απήγαγαν.
Σαρτιό: Στις 7 το βράδυ η καταστροφή είχε ολοκληρωθεί. Μετά βίας 24 ώρες. Δεν μπορώ να μη συγκινούμαι όταν σκέφτομαι ότι η ζωή της παλιάς μητρόπολης της Μασσαλίας έσβησε ανάμεσα στις πτυχώσεις της σημαίας μας!Ο Γάλλος αναγνωρίζει Τούρκους χωρικούς της περιοχής που έλαβαν εντολές για ν’ αποδώσουν δικαιοσύνη. Βλέπει ντουφέκια Μαρτίνι και βραχύκανα μουσκέτα πυροβολικού. Διαπιστώνει ότι εκτός από τους τέσσερις χωροφύλακες που προστάτευαν τη γαλλική αποστολή κανένας άλλος, μέλος της τριανταμελούς φρουράς ή αξιωματικός, δεν έκανε κάτι για να εμποδίσει φόνο ή λεηλασία.
«Όλη τη μέρα του Σαββάτου 13 Ιουνίου μέχρι τις 7 περίπου το βράδυ εκτυλίσσονται ταυτόχρονα οι σκηνές των δύο μεγάλων πράξεων του δράματος: η οικτρή έξοδος και η αναίσχυντη λεηλασία», γράφει ο Φελίξ Σαρτιό. Από τους περίπου 7.000 Έλληνες τις Φώκαιας με την πρώτη καραβιά έφυγαν περίπου 3.000 για τη Θεσσαλονίκη και με τη δεύτερη άλλοι 2.000 για τον Πειραιά. Πρόσφυγες από τα γύρω χωριά ενώθηκαν μαζί τους για να σώσουν τις ζωές τους. Ο ίδιος ο αρχαιολόγος τηλεγράφησε στη Σμύρνη ζητώντας και άλλα πλοία.
![]() |
| Οι Έλληνες της Φώκαιας και των γύρω περιοχών επιβιβάζονται σε πλοιάρια |
«Έφυγαν χωρίς το παραμικρό, αφού τους άρπαξαν ό,τι είχαν και δεν είχαν. Μαζί τους πήραν μονάχα ό,τι ρούχα φορούσαν πάνω τους, αφού από ορισμένους άρπαξαν ακόμα και τα παπούτσια. Στην προκυμαία, όπου τους επιβιβάζουμε στα πλεούμενα, τους ταλαιπωρούν και πάλι αρπάζοντας, οι άπληστοι, από τις γυναίκες δέματα με κουρέλια και υποβάλλοντας σε σωματική έρευνα άντρες, γυναίκες και παιδιά για να τους πάρουν τα πουγκιά τους και ό,τι μικροαντικείμενα μπορεί να έκρυβαν πάνω τους», περιέγραφε.
Κατά τον ίδιο, μέχρι και τον Ιούλιο του 1914 οπότε και έφυγε από την Ανατολή, ο αριθμός των εκδιωγμένων ανερχόταν περίπου σε 125.000 και τα κέρδη απ’ όλη την επιχείρηση σε 5 εκατομμύρια. «Η σιωπή κράτησε πολύ. Είναι σημαντικό για την ιστορία, τη δικαιοσύνη, την ανθρωπότητα, για την ακεραιότητα της Γαλλίας στον κόσμο, είναι σημαντικό να ακουστεί η μαρτυρία μου», πίστευε ο Φελίξ Σαρτιό.
H μαρτυρία του, ωστόσο, μαζί με τα ντοκουμέντα ήρθαν και πάλι στο φως το 2005 χάρη στην έρευνα του Χάρη Γιακουμή. Ο ιστορικός φωτογραφίας ανακάλυψε στο Παρίσι το φωτογραφικό αρχείο και τα κείμενα του Γάλλου αρχαιολόγου σχετικά με τα γεγονότα που ο χρόνος και η ιστορία οδήγησαν στη λήθη. Το 2008 εκδόθηκε το δίγλωσσο λεύκωμα με τίτλο Φώκαια 1913-1920. Η μαρτυρία του Φελίξ Σαρτιό (εκδότης: Ριζάρειο Ίδρυμα), ενώ το 2014 προβλήθηκε για πρώτη φορά το ντοκιμαντέρ Γεγονότα στη Φώκαια 1914 των Ανιές Σκλάβου και Στέλιου Τατάκη.
PONTOS NEWS
Κυριακή 8 Σεπτεμβρίου 2024
8 ΣΕΠΤΕΜΒΡΙΟΥ 1822 - 1922 - 1944 : ΝΑΥΜΑΧΙΑ ΣΠΕΤΣΩΝ - ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΗ ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΚΑΙ ΛΕΛΑ ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ
από τη Μονεμβασιά κίνησε ν’ ανεφοδιάσει το Παλαμήδι τ’ Αναπλιού,
που το πολιορκούσαν απ’ την στεριά ο Δημήτριος Υψηλάντης
με τα παλληκάρια του και από την θάλασσα η Κυρά των Σπετσών Λασκαρίνα Μπουμπουλίνα με τα πλεούμενά της....
Ο γέρων-άρχων των Σπετσών Χατζηγιάννης Μέξης
είχε λάβει απόφαση να οργανώσει την άμυνα του νησιού.
Μεγάλη ναυμαχία έγινε, κινδύνεψε ο ελληνικός στόλος,
Μιαούλης και Πιπίνος… Κι εφόρμησε με το πυρπολικό του
ο ηρωϊκός σπετσιώτης πυρπολητής Κοσμάς Μπαρμπάτσης
και πυρπόλησε την τουρκική ναυαρχίδα
κι ο οθωμανικός στόλος τράπηκε σε φυγή.
Πάνω στον κάβο του Φαναριού, σε θέση σπουδαία και περίοπτη,
στον χώρο του Παλιού Λιμανιού, εκεί που βρισκόταν “ο Προμαχώνας”,
το ισχυρότερο κανονιοστάσιο των Σπετσών,
βρίσκεται η Ορθόδοξη εκκλησιά της Παναγίας της Αρμάτας,
εις ανάμνησιν της μεγάλης νίκης…
1922: Η Μικρασία κατέρρεε, το μέτωπο στον Σαγγάριο είχε σπάσει…
Οι στρατιώτες προσπαθούσαν να σώσουν ζωή και τιμή…
8 Σεπτεμβρίου τιμάται η μνήμη των Μητροπολιτών:
Ζήλων Ευθυμίου, Κυδωνιών Γρηγορίου,
Σμύρνης Χρυσοστόμου, Ικονίου Προκοπίου,
Μοσχονησίων Αμβροσίου,
που μαρτύρησαν με φρικτά βασανιστήρια…
Ο Ελληνισμός σύρθηκε σαν αμνός στην σφαγή,
στα «αμελέ ταμπουρού» (τάγματα εργασίας) στα βάθη της Ανατολής,
στην προσφυγιά και την φτώχεια…
Όσοι επέζησαν, πονεμένοι, χήρες, ορφανά,
πεινασμένοι, παγωμένοι από το κακό που τους είχε βρει,
με τις βασανισμένες τους ψυχές αλύτρωτες και μόνες,
με το δάκρυ να χαράζει σαν διαμάντι τα γυάλινα πρόσωπα,
έσφιξαν τα δόντια κι αποφάσισαν να ζήσουν.
Φτάνοντας στην Αθήνα,
μαζί μ΄ όλους εκείνους που τους συνέτρεξαν,
ήταν και μια νυφούλα μικρομάνα τριών παιδιών κι έγκυος στο τέταρτο,
που ΄χε παντρευτεί δικό τους παλληκάρι… Λεβέντη Μικρασιάτη!
Τον Νίκο Καραγιάννη, από τον Μπουρνόβα τους τον ξακουσμένο!...
Κι η νυφούλα των 24 χρονών, που Λέλα την φωνάζουν,
τους δίνει την καρδιά της, ολάκερη την ψυχή της…
Η αγάπη για τον συνάνθρωπό, η ευαισθησία
κι η μεγαλοψυχία της, την κάνουν συνεργό της Παναγιάς…
Συντρέχει και φιλοξενεί στο σπιτικό και την αυλή της
χήρες κι ορφανά, ηλικιωμένους και νέα κορίτσια
που ψάχνουν ν’ αρπάξουν την ζωή
από ’να κουρελάκι... από μια γωνίτσα, ένα ψίχουλο…
Η αγκαλιά της γεμάτη μωρά κι εκείνη πρώτη στα συσσίτια,
αγρυπνά για κάθε ανάγκη και πόνο, αυτών των ανθρώπων
που το χέρι του Θεού οδήγησε στην πόρτα της…
Αναζητά κι αλλού καταλύματα, τρόφιμα, φάρμακα, ενδύματα…
Ζητά από συγγενείς και φίλους να στεγάσουν τους αναγκεμένους…
Η ζεστή αγκαλιά της προσφέρει καταφύγιο και
το γλυκό της χαμόγελο, παρηγορεί και χαρίζει ελπίδα…
Ο λόγος της γλυκύς, ευπροσήγορος, δυνατός, στερεώνει ψυχές,
χαρίζει κουράγιο και δύναμη, διευθετεί προβλήματα…
Η Λέλα Καραγιάννη ήταν ΑΝΘΡΩΠΟΣ, πάνω και πέρα απ’ όλα,
γι’ αυτό πήρε στους ώμους της ευθύνες και υποχρεώσεις
δυσανάλογα βαριές για τα χρόνια της…
Υπήρξε Ηρωίδα γιατί ήξερε ν’ αγαπά, να προσφέρει, να θυσιάζεται…
Αλλιώς δεν γίνεται κάποιος ήρωας, αν μέσα του δεν καίει η φλόγα
της αγάπης, της πίστης, της προσφοράς, της θυσίας…
Η Λέλα Καραγιάννη πορεύτηκε στην ζωή της
χέρι χέρι με τον σύζυγο με αγάπη και σύμπνοια
ανατρέφοντας μαζί τα παιδιά τους και γαλουχώντας τα
με τα ιδανικά των γενναίων!...
1941: Έτσι ξεκινά το δεύτερο γιουρούσι προσφοράς
με το που μπαίνουν οι κατοχείς στην Αθήνα…
Το σπουδαίο, περήφανο πνεύμα της,
ο υψηλός πήχης που τοποθετεί την τιμή
και την ανθρώπινη αξιοπρέπεια
δεν την αφήνουν να ησυχάσει…
Το αίμα της προγόνου της Μπουμπουλίνας
κοχλάζει στις φλέβες της καυτό…
και προσφέρει πάλι την εαυτό της κομματάκι-κομματάκι
να θρέψει τα παιδιά των συμμάχων που ξέμειναν πίσω
στην Ελλάδα μας, τότε που η λαίλαπα του πολέμου
σκόρπισε σαν τα στάχια στον άνεμο τους λαούς…
Άγγλοι, Νεοζηλανδοί, Καναδοί, έγιναν τα καινούργια της παιδιά,
πού τα προστάτευε, τα στέγαζε, τα έτρεφε και τα φυγάδευε
στην Μέση Ανατολή με κάθε κόστος!...
Και δημιούργησε την Αντιστασιακή της Οργάνωση «Μπουμπουλίνα»
και με τα σαμποτάζ, τις δολιοφθορές και τις ποικίλες δράσεις,
οι Γερμανοί ένιωσαν ότι οι Έλληνες δεν υποτάσσονται!
Συνεργάσθηκε με Ιταλούς αντιφασίστες και Γερμανίδες αντιναζί!
Μεταμφιέστηκε σε χωρική, γριά, εργάτρια…
Στρατολόγησε γιατρούς, βιομήχανους, εργοστασιάρχες,
αστυνομικούς και υψηλά ιστάμενα πρόσωπα!...
Μάζεψε πληροφορίες και έσωσε ανθρώπους από την εκτέλεση…
Οργάνωσε ανατινάξεις, φυγαδεύσεις κρατουμένων από τις φυλακές,
γλύτωσε Εβραίους από τα στρατόπεδα συγκεντρώσεως…
Αντιστάθηκε με κάθε μέσο και τρόπο!
1944: Προδόθηκε, συνελήφθη η ίδια και τα παιδιά της,
βασανίστηκαν φριχτά μα δεν λύγισε ΚΑΝΕΙΣ !!!
Στάθηκε «Μάνα» των φυλακισμένων
και τις ορμήνευε να μη δειλιάσουν, παρά να σηκώνουν
περήφανα το κεφάλι μέχρι την τελευταία στιγμή!
Ήταν η Μάνα τους, που τους ενέπνεε δύναμη και κουράγιο!
Εκτελέσθηκε με άλλους 70 ξημερώματα 8 Σεπτεμβρίου 1944
σ’ ένα ρέμα στο Χαϊδάρι, λίγο πριν ξημερώσει η Λευτεριά…
Η Αγάπη, η Πίστη, η Προσφορά, η Θυσία,
η ψυχική της φλόγα, η οδός του μαρτυρίου,
την οδήγησαν στον Παράδεισο του Θεού
και στο Πάνθεο των Ηρώων…
Αιωνία αυτής η μνήμη…
Αιωνία η μνήμη όλων τους…
ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ
Δευτέρα 2 Σεπτεμβρίου 2024
30 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1922 : Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΜΙΚΡΑΣΙΑΤΙΚΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ...
Παρασκευή 14 Ιουλίου 2023
1921: ΗΤΑΝ ΑΝΑΓΚΑΙΑ Η ΔΙΕΞΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΠΡΟΣ ΣΑΓΓΑΡΙΟ ΚΑΙ ΑΓΚΥΡΑ;
Πέμπτη 2 Μαρτίου 2023
Η ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΩΠΟΥ ΤΟΝ ΑΥΓΟΥΣΤΟ ΤΟΥ 1922 ΚΑΙ ΤΟ ΖΗΤΗΜΑ ΤΩΝ ΠΛΗΘΥΣΜΩΝ
Του Κωνσταντίνου Δ. Βλάσση
(Παρουσιάζεται παρακάτω, η ανακοίνωση του Κωνσταντίνου Δ. Βλάσση στα πλαίσια του Συνεδρίου “Από τις Σέβρες στη Λωζάννη” που διεξήχθη μεταξύ 14-17 Δεκεμβρίου 2022 και συνδιοργάνωσαν το Ίδρυμα της Βουλής των Ελλήνων και το Εθνικό Ίδρυμα Ερευνών και Μελετών “Ελευθέριος Κ. Βενιζέλος”. Το κείμενο προσαρμόστηκε στα χρονικά όρια που είχαν τεθεί στους συνέδρους, ενώ εκτενέστερη εκδοχή με περισσότερα στοιχεία και τις απαραίτητες υποσημειώσεις κατατέθηκε για την δημοσιέυση των Πρακτικών που θα εκδοθούν εντός του 2023.)
Πρόλογος
Η κατάρρευση της Στρατιάς Μικράς Ασίας τον Αύγουστο του 1922, προκάλεσε την μεγαλύτερη ανθρωπιστική κρίση που γνώρισε ποτέ η Ελλάδα. Στο πλαίσιο του Εθνικού Διχασμού και των οξέων πολιτικών παθών, διατυπώθηκε στον Τύπο η άποψη πως η Αθήνα δεν μερίμνησε προς διάσωση των πληθυσμών. Παρακάτω, εξετάζεται το συγκεκριμένο θέμα βάσει αρχειακών πηγών και επίσημων τεκμηρίων.
Νόμος 2870/1922
Εξετάζοντας την περίπτωση της ψήφισης του Νόμου 2870 με τον οποίο απαγορευόταν η είσοδος στην χώρα δίχως τα απαραίτητα ταξιδιωτικά έγγραφα και ανατρέχοντας, σε αρχειακό υλικό, εντοπίζουμε τις ρίζες της υπόθεσης το καλοκαίρι του 1919, όταν απεστάλησαν από την Αθήνα, υπάλληλοι του Υπουργείου Περιθάλψεως, προκειμένου να εξετάσουν την κατάσταση των ομογενών στην περιοχή του Καυκάσου. Όπως έγινε αντιληπτό υπήρχε μια κρίσιμη μάζα 100-200.000 ψυχών, που επιθυμούσαν να μεταναστεύσουν στην Ελλάδα και η κυβέρνηση Βενιζέλου σκέφθηκε πως αποτελούσε ιδανικό τρόπο για πύκνωση του ελληνικού στοιχείου στην Μακεδονία.
Η μετανάστευση Καυκασίων στην Ελλάδα συνεχίστηκε από την νέα κυβέρνηση μετά τις εκλογές του Νοεμβρίου μεταφερθέντων συνολικά περίπου 70.000, αλλά τον Μάρτιο του 1921, μετά την επιστράτευση εφέδρων για τις κλιμακούμενες επιχειρήσεις στην Μικρά Ασία, μοιραία διεκόπη η διαδικασία.
Ωστόσο, από την άνοιξη του 1922, οι ομογενείς στην Νότιο Ρωσσία μη αντέχοντας τις συνθήκες εκεί, έλαβαν μια πρωτοβουλία απελπισίας. Απροειδοποίητα άρχισε τον Μάρτιο η άφιξη χιλιάδων Ποντίων. Οι ίδιοι είχαν ναυλώσει ατμόπλοια, των οποίων οι πλοίαρχοι επιδιώκοντας το εύκολο κέρδος, τους μετέφεραν δίχως άδεια από τις ελληνικές Αρχές. Το πρόβλημα ήταν οξύτατο, καθώς εκτός των ζητημάτων στέγασης και περίθαλψης που ανέκυπταν, μεταξύ των επιβατών που μεταφέρονταν υπό άθλιες συνθήκες, σημειώνονταν θάνατοι και μεταδοτικές ασθένειες. Όλοι έπρεπε πρώτα να απολυμανθούν, να αναρρώσουν και αργότερα να αρχίσει η αποκατάστασή τους.
Νέες αφίξεις σημειώθηκαν τον Μαΐο, οπότε στις 31 Μαΐου υποβλήθηκε κατεπείγον νομοσχέδιο με το οποίο επιβάλλονταν αυστηρές κυρώσεις στους πλοιοκτήτες που μετέφεραν επιβάτες άνευ αδείας. Στις 11 Ιουνίου ψηφίσθηκε ομοφώνως ο Νόμος 2870 που δημοσιεύθηκε στις 20 Ιουλίου. Παρ’ όλα αυτά και κατά τον Ιούλιο, εξακολούθησαν οι αφίξεις.
Η κατάσταση στο εσωτερικό
Όμως, τι συνθήκες επικρατούσαν το 1922 στο εσωτερικό της Ελλάδας; Η κατάσταση ήταν δεινή μετά από 7ετή διαρκή πολεμική κινητοποίηση, διατηρώντας ενεργό Στρατό περίπου 350.000 ανδρών, για τον οποίο την διετία 1921–1922 το κράτος είχε δανεισθεί υπέρογκα ποσά. Ο δανεισμός και η επιδείνωση της Οικονομίας είχαν απτά αποτελέσματα στην αύξηση του κόστους διαβίωσης των πολιτών, ενώ η δραχμή συνέχισε να υποτιμάται συναλλαγματικά.
Τον Ιούνιο εξαντληθέντος του συναλλάγματος η κυβέρνηση αποφάσισε να δανεισθεί 1 εκατομμύριο λίρες Αγγλίας. Εντός του Ιουλίου και το ποσό αυτό είχε εξανεμιστεί. Η έλλειψη συναλλάγματος, είχε επίπτωση στον ζωτικής σημασίας κλάδο της Ναυτιλίας, καθώς σπάνιζε η εισαγωγή γαιανθράκων με αποτέλεσμα από κάποιο σημείο και μετά να απειλείται με κίνδυνο παράλυσης ακόμα και η Ακτοπλοΐα.
Παράλληλα, είχε αντίκτυπο στην ανεπάρκεια σίτου, επηρεάζοντας την καθημερινή διατροφή των πολιτών με άρτο. Το κράτος είχε αναλάβει την εισαγωγή των σιτηρών, καθισταμένης της μεγαλύτερης συναλλαγματοβόρας κρατικής δαπάνης, αλλά το 1922 για πρώτη φορά θα ήταν διαθέσιμη η παραγωγή της Θράκης. Υπολογιζόταν πως η εκεί παραγωγή θα επαρκούσε για να μειώσει κατά 50% το έλλειμμα σιτοπαραγωγής που παρουσίαζε η Ελλάδα σε ετήσια βάση. Συνεπώς, η κυβέρνηση αποφάσισε να αγοράσει το σύνολο του σίτου, προκειμένου να εξοικονομήσει πολύτιμο συνάλλαγμα. Ωστόσο, ενώ η τιμή που προσφέρθηκε στους παραγωγούς θεωρήθηκε ικανοποιητική κι απέστελναν μαζικά ευχαριστήρια τηλεγραφήματα προς την κυβέρνηση, αντέδρασαν οι κάθε λογής μεσάζοντες και έμποροι, οι οποίοι έτυχαν και της υποστήριξης των Θρακών βουλευτών για αντιπολιτευτικούς λόγους. Το αποτέλεσμα ήταν να σημειωθεί καθυστέρηση στην διενέργεια των περιοδικών δημοπρασιών εισαγωγής σιτηρών με συνέπεια την εμφάνιση διακοπών στην τροφοδοσία σημαντικών πληθυσμιακών κέντρων. Μεταξύ Μαΐου-Αυγούστου, η κυβέρνηση ενημερωνόταν διαρκώς για έλλειψη σιτηρών/αλεύρων σε ολόκληρες περιφέρειες της χώρας και άμεσο κίνδυνο διασάλευσης της δημόσιας τάξης.
Οι μικρασιατικοί πληθυσμοί
Περνώντας στο θέμα των μικρασιατικών πληθυσμών στην υπό ελληνικό έλεγχο Μικρά Ασία, πρέπει να διευκρινιστεί ότι στην διάρκεια των διαδοχικών διεργασιών προς επίλυση της ελληνοτουρκικής διαφοράς όπως αυτή διαμορφώθηκε το 1922, ουδέποτε εξετάστηκε οποιοδήποτε ενδεχόμενο αποχώρησής από τις εστίες τους. Το δυσμενέστερο σενάριο για τις χριστιανικές μειονότητες, αφορούσε αποχώρηση του Ελληνικού Στρατού, πλήρη τουρκική κυριαρχία επί της Μικράς Ασίας, με παράλληλη ύπαρξη προνοιών εξασφάλισης των δικαιωμάτων τους υπό την επίβλεψη της Κοινωνίας των Εθνών. Όλα αυτά βάσει συμβατικής δέσμευσης των μερών, ως τμήμα μιας συνθήκης ειρήνης.
Σε κάθε περίπτωση, με τα τότε δεδομένα ουδείς μπορούσε να φανταστεί ότι ο επί 3ετία νικηφόρος Ελληνικός Στρατός θα εξέλιπε ξαφνικά από το προσκήνιο, οδηγώντας σε απόφαση εσπευσμένης εκκένωσης. Όμως, αυτό ακριβώς συνέβη τον Αύγουστο του 1922, κάτι ασύλληπτο, αλλά εντός λίγων ημερών κατέρρευσε απότομα, η στρατιωτική προστατευτική ασπίδα της Ελλάδας. Συνεπώς, οποιαδήποτε μετέπειτα επίκληση επιχειρημάτων περί δυνατότητας οργανωμένης μεταφοράς του χριστιανικού πληθυσμού, σε περίπτωση εκκένωσης της Μικράς Ασίας, αποτελεί απλά εκ των υστέρων σοφία.
Η στρατιωτική κατάρρευση
Στο πολιτικοδιπλωματικό πεδίο, ενώ αναμένετο η σύγκληση διάσκεψης για εξεύρεση λύσης, το σκηνικό ανατράπηκε από την μεγάλη κεμαλική επίθεση στις 13 Αυγούστου 1922, οπότε το μέτωπο έσπασε. Στις 19 Αυγούστου, ο Αρχιστράτηγος ενημέρωσε τον Ύπατο Αρμοστή Σμύρνης πως σκόπευε να εγκαταστήσει αμυντική γραμμή στην Φιλαδέλφεια. Με την Στρατιά να υποχωρεί, ο έλεγχος των περιοχών στις οποίες εισήρχετο περνούσε σε αυτήν, συνεπώς υπάλληλοι και χωροφύλακες θα ανακαλούντο.
Ο Στεργιάδης ζήτησε να μην
ενημερωθούν οι πολίτες για την προετοιμασία αποχώρησης και όταν την επομένη
αυτοί είχαν αναστατωθεί από την διαρροή, διέταξε την παρεμπόδιση φυγής τους. Με
αυτόν τον τρόπο θα αποφεύγετο η δημιουργία πανικού και προσφυγικού κύματος στην
Σμύρνη προκαλώντας πρόβλημα επισιτισμού, ενώ αποφεύγετο η παρεμβολή εμποδίων
στις στρατιωτικές μεταφορές με τον σιδηρόδρομο, καθώς σε εμπόλεμη κατάσταση,
μοιραία το Στράτευμα αποκτά απόλυτη προτεραιότητα. Σε κάθε περίπτωση, δεδομένου
ότι η Στρατιά βρισκόταν ακόμα πολύ ανατολικά, περίπου 150.000 πολίτες
μεταφέρθηκαν σιδηροδρομικώς και με άλλα μέσα στην Σμύρνη, προσδοκώντας να βρουν
καταφύγιο.
Αργά την νύκτα της 19ης Αυγούστου, ο Ύπατος Αρμοστής τηλεγράφησε στην κυβέρνηση προτείνοντας την επίδοση διαβήματος στους Συμμάχους ώστε να επέμβουν στρατιωτικά διασώζωντας την πόλη της Σμύρνης, αλλά και τους πληθυσμούς, οι οποίοι εξαιτίας έλλειψης μέσων δεν μπορούσαν να μεταφερθούν στην Ελλάδα. Πράγματι, τις πρώτες πρωϊνές ώρες της 20ής Αυγούστου τηλεγραφήθηκε στην πρεσβεία Λονδίνου, να ενημερώσει αρμοδίως. Λίγες ώρες αργότερα, ο υπεύθυνος Αρχιστράτηγος, τηλεγράφησε στην Αθήνα για ανάγκη σύναψης ανακωχής δεδομένου του ανεξέλεγκτου κύματος φυγής των ανδρών, με μόνη εναλλακτική μια προσπάθεια οργάνωσης άμυνας γύρω από την Σμύρνη.
Με τις ενέργειες για επέμβαση των Συμμάχων σε εξέλιξη, την ούτως ή άλλως ανεπάρκεια των πλωτών μέσων, μη έχοντας ακόμα ληφθεί απόφαση εκκένωσης και κυρίως την επιθυμία αποφυγής πρόκλησης πανικού και διαρροής του πληθυσμού όπου η άρχουσα τάξη θα έδιδε το κακό παράδειγμα, σε τηλεγράφημα που απέστειλε ο Στεργιάδης στην κυβέρνηση στις 22 Αυγούστου, εισηγήθηκε όπως «εμποδισθώσιν αναχωρήσωσι Έλληνες Μικρασιάται δι’ Ελλάδα ακόμη και όταν είναι εύποροι δυνάμενοι αναχωρήσωσι με συνήθη ταχυδρομικά ατμόπλοια». Ο πρωθυπουργός Πρωτοπαπαδάκης ενέκρινε αυθημερόν το μέτρο, αλλά δεν φαίνεται ότι προχώρησε και σε έκδοση σχετικής διαταγής, καθώς τις επόμενες ημέρες συνεχίστηκε η φυγή Μικρασιατών.
Απόφαση εκκένωσης
Τις πρώτες πρωϊνές ώρες της 25ης Αυγούστου, η κυβέρνηση ενημερώθηκε από τον υπουργό Στρατιωτικών Θεοτόκη που είχε μεταβεί στην Σμύρνη, ότι μετά από εξέταση της κατάστασης από τον νέο Αρχιστράτηγο Πολυμενάκο, δεν υπήρχε η παραμικρή ελπίδα. Αποφασίστηκε οριστικά, η εκκένωση της Στρατιάς και το απόγευμα το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε την υποβολή παραίτησης. Στις 28 Αυγούστου σχηματίστηκε νέα κυβέρνηση υπό τον Νικόλαο Τριανταφυλλάκο.
Ήδη από τις 21 Αυγούστου, η κυβέρνηση προέβη στην απαγόρευση απόπλου παντός πλοίου από το λιμάνι του Πειραιά, επιτάσσοντας 25 ατμόπλοια. Τις επόμενες ημέρες με την οριστική απόφαση εκκένωσης, επιτάχθηκαν από την κυβέρνηση όλα τα ατμόπλοια κατευθυνόμενα προς Τσεσμέ. Με την υποχώρηση της ελληνικής Στρατιάς να εξελίσσεται με ταχύτερους ρυθμούς στον Νότο από τα Α΄ και Β΄ ΣΣ, αποδείχθηκε πως παρ’ όλο που έως τις 30 Αυγούστου είχε επιταχθεί το σύνολο των ατμοπλοίων (προκαλώντας πρόβλημα στον ανεφοδιασμό των νήσων), αυτά ήσαν ανεπαρκή όχι μόνο για την μεταφορά πολιτών, αλλά και την ταυτόχρονη εκκένωση του Γ΄ ΣΣ στην Προποντίδα.
Κυβέρνηση και Μεγάλες Δυνάμεις
Καθώς μετά την αποχώρηση από την Μικρά Ασία, δεν θα ήταν δυνατή η προσέγγιση ελληνικών ατμοπλοίων προς παραλαβή πολιτών, στις 25 Αυγούστου αποφασίστηκε να επιδοθεί διάβημα προς τις Μεγάλες Δυνάμεις ζητώντας βοήθεια για μεταφορά με δικά τους πλοία. Ο Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Εξωτερικών επισκέφθηκε την επομένη τις διπλωματικές αντιπροσωπείες στην Αθήνα αναφέροντας ότι: «η Ελληνική Κυβέρνησις μεθ’ όλην την διακαήν αυτής επιθυμίαν στερείται των μέσων να έλθη εις επικουρίαν των δυστυχών τούτων υπάρξεων μη δυναμένη να πράξη άλλο ή να ορίση εδάφη επί του Ελευθέρου Βασιλείου προς αποβίβασιν αυτών και συνεπώς επικαλείται την αρωγήν προς αποστολήν πλοίων προς παραλαβήν και παροχήν των μέσων στεγασμού και συντηρήσεως».
Την ίδια ημέρα, ο υπουργός και Γενικός Διοικητής Θράκης Χαράλαμπος Βοζίκης σε εξαιρετικώς επείγον τηλεγράφημα προς τους νομάρχες εξηγούσε την ανάγκη εξαιρετικής δραστηριότητας για την αντιμετώπιση της κρίσης, παρακαλούσε δε: «καταβάλητε άμεσον και ταχείαν προσπάθειαν προς εξεύρεσιν και προετοιμασίαν στέγης δι’ όσον το δυνατόν μεγαλειτέρου αριθμού προσφύγων», σημειώνοντας με έμφαση: «Λάβετε υπ’ όψιν ότι πρόκειται περί υψίστης εθνικής ανάγκης και αξιούμεν ταχείαν και αποτελεσματικήν ενέργειαν υμών».
Η κυβέρνηση σκέφθηκε να εγκαταστήσει τους 120-150.000 Μικρασιάτες που υπολογιζόταν πως είχαν καταφύγει στην Ελλάδα στις γεωργικές επαρχίες της Θράκης, Κρήτης και Κυκλάδων, εφ’ όσον μάλιστα και οι κατά τόπους Αρχές, ερωτώμενες, απάντησαν πως παρά τις δυσκολίες, θα έκαναν τα αδύνατα δυνατά.
Με την άφιξη των προσφύγων, η κοινή γνώμη κινητοποιήθηκε σταδιακά με διενέργεια εράνων, διάφορες εταιρίες και τράπεζες ανέλαβαν πρωτοβουλίες προς στέγαση και φιλοξενία, ενώ το κράτος άρχισε την επίταξη οικιών, αποθηκών, αλλά και την αραίωση των προσφύγων στην επαρχία. Στις 4 Σεπτεμβρίου το Υπουργικό Συμβούλιο αποφάσισε να συγκροτηθεί Κεντρική Πανελλήνιος Επιτροπή Συλλογής Εράνων υπό την επίτιμη προεδρεία της Βασίλισσας Σοφίας. Ταυτόχρονα, αποφασίστηκε η ναύλωση 3 ατμοπλοίων υπό ξένη σημαία προκειμένου να εκτελέσουν περιορισμένο αριθμό δρομολογίων για παραλαβή προσφύγων από την Σμύρνη. Ωστόσο, οι ξένοι πλοιοκτήτες ζητούσαν αυξημένα ναύλα και μάλιστα σε συνάλλαγμα, προβληματίζοντας την κυβέρνηση.
Εξαιτίας της έλλειψης συναλλάγματος, στις 3 Σεπτεμβρίου σε σύσκεψη μεταξύ υπουργών, διευθυντών τραπεζών και εμπόρων σταφίδας, εξετάστηκε ο τρόπος εξεύρεσης συναλλάγματος προς προμήθεια σιτηρών, λόγω της αναμενόμενης συρροής στην Ελλάδα 600.000 προσφύγων. Πράγματι, την επομένη, το Υπουργικό Συμβούλιο προέβη στον έκτακτο δανεισμό από τράπεζες ενώ χρησιμοποίησε και συνάλλαγμα που είχε διασωθεί από την Ύπατη Αρμοστεία Σμύρνης. Παράλληλα, δρομολόγησε την άνευ δημοπρασίας αγορά 5.000 τόννων γαιανθράκων προς εφοδιασμό των επίτακτων πλοίων.
Την 29η Αυγούστου επαναλήφθηκε το διάβημα για βοήθεια προς τις Μεγάλες Δυνάμεις και η Αγγλία απάντησε, πως δεν εμπόδιζε την Ελλάδα να μισθώσει αγγλικά πλοία, αλλά ότι «δεν μπορεί να αναλάβει καμία οικονομική ευθύνη για τη συντήρηση των προσφύγων λόγω της αόριστης έκτασης και διάρκειας μιας τέτοιας υποχρέωσης».
Η κυβέρνηση είχε την ευκαιρία στις 4 Σεπτεμβρίου, να διεθνοποιήσει περαιτέρω το θέμα. Ο Δρ. Νάνσεν ενημέρωσε τον Έλληνα αντιπρόσωπο στην ΚτΕ Γεώργιο Στρέιτ για ενδεχόμενο ανάληψης παροχής βοήθειας από την υπηρεσία περίθαλψης Ρώσσων προσφύγων στην Κωνσταντινούπολη. Ο Στρέιτ τον παρακάλεσε να φέρει το ζήτημα ενώπιον της Γενικής Συνέλευσης, πράγμα που έγινε την επόμενη ημέρα και στις 6 Σεπτεμβρίου αποφασίστηκε η εξουσιοδότηση της Κοινωνίας, υπογραμμίζοντας ότι η βοήθεια θα ήταν προσωρινή.
Έως τις 5 Σεπτεμβρίου, οπότε και ολοκληρώθηκε η εκκένωση της Μικράς Ασίας από την ελληνική Στρατιά, εκτός των περίπου 200.000 ανδρών, χωροφυλάκων, υπαλλήλων, είχαν διαφύγει με κάθε μέσο και άνω των 200.000 πολιτών, αριθμός που αντιπροσώπευε το 1/3 του χριστιανικού πληθυσμού που διαβιούσε στην ελληνική ζώνη.
Η τραγωδία της προκυμαίας
Στο μεταξύ οι επικεφαλής των στόλων στην Σμύρνη ήσαν μάρτυρες της καταστροφής και ανθρωπιστικής κρίσης που είχε ξεσπάσει. Στις 2 Σεπτεμβρίου, συμπέραναν πως μόνη λύση ήταν η εκκένωση των πολιτών στην Ελλάδα και δεδομένου ότι ελληνικά ατμόπλοια δεν επιτρέπετο να πλευρίσουν στους κεμαλικούς λιμένες, σκέφθηκαν αρχικά να χρησιμοποιηθούν τα Συμμαχικά πολεμικά, μεταφέροντας πολίτες στα νησιά κι από εκεί ελληνικά ατμόπλοια θα τους προωθούσαν στην ενδοχώρα. Φυσιολογικά, ζητήθηκε άδεια από τον Κεμάλ, ώστε ελληνικά πλοία να δέσουν στο λιμάνι της Σμύρνης προς επιτάχυνση της εκκένωσης. Αναπάντεχα, στις 4 Σεπτεμβρίου ανακοινώθηκε από τις κεμαλικές Αρχές πως οι χριστιανοί άνδρες μεταξύ 18 και 45 ετών θεωρούντο αιχμάλωτοι πολέμου, ενώ ο υπόλοιπος πληθυσμός μπορούσε να αποχωρήσει.
Στις 9 Σεπτεμβρίου, το Υπουργικό Συμβούλιο στην Αθήνα, έλαβε μία σημαντική απόφαση, για την ναύλωση κάθε ξένου πλοίου σε ελληνικό λιμένα προς μεταφορά προσφύγων. Όμως την ίδια ημέρα, ο Έλληνας Ύπατος Αρμοστής Κωνσταντινουπόλεως τηλεγραφούσε για πρόταση που δέχθηκε από την εκεί αμερικανική επιτροπή. Αυτή, πρότεινε η Αθήνα να διαθέσει πλοία προς μεταφορά προσφύγων από τις νήσους στο εσωτερικό, επιτρέποντας στα αμερικανικά πολεμικά να εκτελέσουν περισσότερα ταξείδια στην Σμύρνη, αποβιβάζοντας πρόσφυγες στα νησιά. Η κυβέρνηση συμφώνησε, ορίζοντας τα πλοία που θα συμμετείχαν.
Συμπτωματικά, ενώ συνέβαιναν αυτά, ο επικεφαλής των αμερικανικών ναυτικών δυνάμεων στην Σμύρνη, ενημερωνόταν από τους Κεμαλικούς, ότι επιτρεπόταν πλέον σε ελληνικά ατμόπλοια να εισέλθουν στον λιμένα. Η Αθήνα ενημερώθηκε υπό τις εξής συνθήκες.
![]() |
| Asa K. Jennings |
Πράγματι, στις 11 Σεπτεμβρίου 7 ατμόπλοια προσέγγισαν στον λιμένα Σμύρνης και μετέφεραν 15.000 ψυχές. Ατυχώς, την επόμενη ημέρα δεν κατέστη δυνατή η αποστολή ατμοπλοίων, καθώς τα υπόλοιπα που παρέμεναν στην Λέσβο κατελήφθησαν από τα επαναστατημένα τμήματα του Στρατού που εκδήλωσαν το κίνημά τους τα ξημερώματα εκείνης της ημέρας και κατευθύνονταν πλέον προς την Αθήνα. Όμως, εντωμεταξύ η κυβέρνηση είχε διατάξει να πλεύσουν 20 επιπλέον ατμόπλοια για την βοήθεια απομάκρυνσης των προσφύγων, οπότε στις 13 Σεπτεμβρίου κατέστη δυνατή η συνέχιση της επιχείρησης, οπότε εκείνη την ημέρα μεταφέρθηκαν επιπλέον 43.000 Μικρασιάτες.
ΤΙ ΕΣΤΙ ΕΘΝΟΣ
Το ΕΘΝΟΣ σχηματιζεται απο δυο βασικους παραγοντες,την ΦΥΛΗ και την ΣΥΝΕΙΔΗΣΗ.Λεγοντας <φυλη>,εννοουμε την<καταγωγη>-οτι πρεπει δηλ.τα ατομα του Εθνους να εχουν κοινη καταγωγη.Δεν αρκει να εχουν αυτα<συνειδηση>συνειδηση>καταγωγη>φυλη>
περι κοινης καταγωγης.Δεν αρκει δηλ.να πιστευουν στην κοινη τους καταγωγη,αλλα να εχουν πραγματι κοινη καταγωγη.Διοτι ΜΟΝΟΝ η κοινη καταγωγη-η κοινη<φυλετικη υπαγωγη>-συνεπαγεται ΚΟΙΝΟΥΣ κληρονομικους χαρακτηρες,αρα κοινα πνευματικα στοιχεια.Οταν υπαρχει κοινη καταγωγη,τοτε υπαρχουν κατα το μαλλον η ηττον κοινη γλωσσα,κοινος πολιτισμος,κοινη θρησκεια,κοινα ηθη,κοινη ιστορια.Αυτα τα δευτερογενη στοιχεια δεν αποτελουν,το καθενα ξεχωριστα,απαραιτητο στοιχειο συγκροτησεως Εθνους.Εν τουτοις ολα αυτα,οταν συνυπαρχουν,συντελουν στην συνοχη της κοινοτητος,στην δημιουργια δηλ.ΕΝΙΑΙΑΣ ΣΥΝΕΙΔΗΣΕΩΣ-του δευτερου παραγοντος συγκροτησεως του ΕΘΝΟΥΣ.ΕΘΝΟΣ ειναι επομενως ο ομοειδης φυλετικως λαος,που εχει συνειδηση της υπαρξεως του.φυλετικη>
''Η ΚΑΤΑΓΩΓΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ''
ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΔΗΜΟΠΟΥΛΟΣ
Η ΣΗΜΑΙΑ ΜΑΣ
Αυτή η σημαία στα μάτια τα δικά μας συμβολίζει τους Αγώνες όσων πολέμησαν, εργάστηκαν,θυσιάστηκαν, δολοφονήθηκαν, σκοτώθηκαν και έζησαν με πρώτιστες αξίες εκείνες της Ελευθερίας, της Δικαιοσύνης και της Πατρίδας. Αυτούς που έβαλαν το δικό τους λιθαράκι στην αιώνιο πανύψηλο φρούριο του Ελληνικού Πολιτισμού. Δεν είναι ικανή καμία βουλή, κανένα κράτος και κανένας πολιτικός ή κεφάλαιο να την ξεφτιλίζει και να την ξεπουλάει καθημερινά. Οι δειλοί τη βλέπουν με φόβο. Οι προδότες σαν πανί. Οι αστοί σαν ύφασμα. Οι άνανδροι την καίνε. Μα εμείς τη βλέπουμε σαν τη Μάνα που καρτερεί να μας δεί να εκπληρώνουμε τα όνειρα μας. Τα δικά μας,τα δικά της, του Γένους.
ΛΟΓΙΑ ΙΩΝΟΣ ΔΡΑΓΟΥΜΗ

"Από στενός πατριώτης, γίνομαι εθνικιστής, με τη συνείδηση του έθνους μου και όλων των άλλων εθνών, γιατί οι διαφορές των εθνών πάντα θα υπάρχουν, και έχω τη συνείδησή τους και χαίρομαι που υπάρχουν αυτές οι διαφορές, που με τις αντιθέσεις τους, με τις αντιλήψεις τους, υψώνουν την ανθρώπινη συνείδηση και ενέργεια. Από άτομο γίνομαι άνθρωπος." (ΙΩΝ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ. ΗΜΕΡΟΛΟΓΙΟ 18-3-1919)
ΕΘΝΙΚΟ ΠΕΙΣΜΑ
''Δεν θελω να πεθανει το Εθνος μου,το Εθνος αυτο, που τοσα εκαμε στην ζωη του, το εξυπνο,το τοσο ανθρωπινο. Για να το φυλαξω απο τον θανατο πρεπει τωρα να το καμω πεισματαρικο στην ΕΘΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ,στον ΕΘΝΙΣΜΟ, ας ειναι και υπερβολικο το αισθημα που θελω να δωσω στους Ελληνες. Μονον ετσι θα ζησει το ΕΘΝΟΣ.''
''Σε οποιους με κατηγορουν η με περιγελουν, γιατι τους κεντρω το Εθνικο τους αισθημα και τους μιλω αποκλειστικα,θα λεγω:Λοιπον θελετε να πεθανει το Εθνος σας;Αν το θελετε,πεστε το καθαρα,μην κρυβοσαστε''
ΙΩΝ ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ
Η ΡΗΣΗ ΠΟΥ ΟΙ ΕΛΛΗΝΕΣ ΔΕΝ ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΞΕΧΝΑΜΕ

ἐπισταμένους πρὸς εἰδότας ὅτι δίκαια μὲν ἐν τῷ
ἀνθρωπείῳ λόγῳ ἀπὸ τῆς ἴσης ἀνάγκης κρίνεται, δυνατὰ δὲ
οἱ προύχοντες πράσσουσι καὶ οἱ ἀσθενεῖς ξυγχωροῦσιν. –
κατά την συζήτησιν των ανθρωπίνων πραγμάτων το επιχείρημα του δικαίου αξίαν έχει, όπου ίση υπάρχει δύναμις προς επιβολήν αυτού, ότι όμως ο ισχυρός επιβάλλει ό,τι του επιτρέπει η δύναμίς του και ο ασθενής παραχωρεί ό,τι του επιβάλλει η αδυναμία του"
ΘΟΥΚΥΔΙΔΟΥ ΙΣΤΟΡΙΑΙ Ε89
Μετάφραση Ελ. Βενιζέλου
28η ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 1940 - ΔΙΑΓΓΕΛΜΑ Ι. ΜΕΤΑΞΑ
“Η στιγμή επέστη που θα αγωνισθώμεν διά την ανεξαρτησίαν της Ελλάδος, την ακεραιότητα και την τιμήν της.
Μολονότι ετηρήσαμεν την πλέον αυστηράν ουδετερότητα και ίσην προς όλους, η Ιταλία μη αναγνωρίζουσα εις ημάς να ζήσωμεν ως ελεύθεροι Έλληνες, μου εζήτησε σήμερον την 3ην πρωινήν ώραν την παράδοσιν τμημάτων του Εθνικού εδάφους κατά την ιδίαν αυτής βούλησιν και ότι προς κατάληψιν αυτών η κίνησις των στρατευμάτων της θα ήρχιζε την 6ην πρωινήν. Απήντησα εις τον Ιταλόν Πρεσβευτήν ότι θεωρώ και το αίτημα αυτό καθ’ εαυτό και τον τρόπον με τον οποίον γίνεται τούτο ως κήρυξιν πολέμου της Ιταλίας κατά της Ελλάδος.
Έλληνες
Τώρα θα αποδείξωμεν εάν πράγματι είμεθα άξιοι των προγόνων μας και της ελευθερίας την οποίαν μας εξησφάλισαν οι προπάτορές μας. Όλον το Έθνος θα εγερθή σύσσωμον. Αγωνισθήτε διά την Πατρίδα, τας γυναίκας, τα παιδιά μας και τας ιεράς μας παραδόσεις. Νυν υπέρ πάντων ο αγών.
Η ΕΞΟΝΤΩΣΗ ΕΝΟΣ ΕΘΝΟΥΣ
Το πρώτο βήμα για να εξοντώσεις ένα έθνος
είναι να διαγράψεις τη μνήμη του.
Να καταστρέψεις τα βιβλία του,
την κουλτούρα του, την ιστορία του.
Μετά να βάλεις κάποιον να γράψει νέα βιβλία,
να κατασκευάσει μια νέα παιδεία,
να επινοήσει μια νέα ιστορία.
Δεν θα χρειαστεί πολύς καιρός
για να αρχίσει αυτό το έθνος
να ξεχνά ποιο είναι και ποιο ήταν.
Ο υπόλοιπος κόσμος γύρω του
θα το ξεχάσει ακόμα πιο γρήγορα.
Μ. Κούντερα










.jpg)


