Γράφει ο Βασίλης Γαλούπης
Η πράξη της Αθήνας, που σήκωσε πολλή συζήτηση, να παραδώσει στη Βουλγαρία τα λείψανα του τσάρου Σαμουήλ ήταν η ολοκλήρωση διαπραγματεύσεων που κρατούσαν μισό αιώνα.
Η ανταλλαγή προβλέπει ότι στην Ελλάδα επιστρέφουν 48 πολύτιμα κειμήλια – ιερές εικόνες, σταυροί, άμφια και ο επισκοπικός θρόνος από τη Βουλγαρία. Και οι Βούλγαροι υποδέχονται στο έδαφός τους τα οστά του Σαμουήλ, ίσως του σημαντικότερου συμβόλου στην ιστορία τους. Για τους Βούλγαρους, ο τσάρος Σαμουήλ αντιπροσωπεύει την ίδια την εθνική τους ταυτότητα.
Σε κανένα άλλο πρόσωπο της βουλγαρικής ιστορίας δεν συγκεντρώνονται οι συμβολισμοί της ανθεκτικότητας και της υπεράσπισης της εθνικής ανεξαρτησίας τους τόσο απόλυτα όσο στον Σαμουήλ. Έζησε στην ταραχώδη περίοδο του τέλους του 10ου και των αρχών του 11ου αιώνα. Η Βυζαντινή Αυτοκρατορία των Ελλήνων ήταν πανίσχυρη, τεράστια και αναγκασμένη να καταπνίγει επαναστάσεις κι εξεγέρσεις που ξεσπούσαν κάθε τόσο με σκοπό την ανεξαρτητοποίηση διαφόρων κομματιών της.
Σαν αυτές που οργάνωνε ο Σαμουήλ. Η βασιλεία του Σαμουήλ έχει κεντρικό ρόλο στη βουλγαρική μνήμη για τον αδιάκοπο αγώνα του εναντίον της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και, ειδικότερα, του αυτοκράτορα Βασιλείου Β’, ο οποίος πέρασε αργότερα στην Ιστορία με το προσωνύμιο «Βουλγαροκτόνος». Παρά τις συντριπτικές ήττες που υπέστη ο Σαμουήλ, επέδειξε αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, ανασυγκροτώντας επανειλημμένα τους στρατούς του και οχυρώνοντας το βασίλειό του.
Το 1014 ήρθε το τέλος του Σαμουήλ, στην τοποθεσία Κλειδί, στο στενότερο σημείο της κοιλάδας στην περιοχή της Στρώμνιτσας. Ήταν έπειτα από μια συντριπτική επίθεση που διέταξε ο ίδιος ο αυτοκράτορας Βασίλειος. Ο Σαμουήλ πέθανε λίγο μετά την καταστροφική ήττα στο Κλειδί, από σοκ, σύμφωνα με τους ιστορικούς. Οι συνθήκες μοιάζουν με μυθιστόρημα, αλλά είναι ιστορικά απολύτως ακριβείς.
Έτσι, σήμερα, στη βουλγαρική συλλογική μνήμη δεν είναι απλώς μια ιστορική φιγούρα. Αποτελεί μια μορφή ταυτόχρονα τραγική και ηρωική. Για τη Βουλγαρία, η κληρονομιά του παραμένει ζωντανή ως εκείνη ενός αποφασιστικού βασιλιά -πολεμιστή που υπερασπίστηκε τη βουλγαρική ανεξαρτησία απέναντι σε εξαιρετικά αντίξοες συνθήκες. Το πιο σημαντικό για τον λαό του σύμβολο αντίστασης, αντοχής, υπερηφάνειας αλλά και απόλυτης συντριβής.
Γι’ αυτό και οργανώνονται τώρα εκεί μεγαλοπρεπείς επίσημες τελετές, σε μια τεράστια γιορτή που έχει τα πάντα: μεταφορά με μεταγωγικό στρατιωτικό αεροπλάνο συνοδεία μαχητικών, στρατιωτική πομπή για την ακολουθία των λειψάνων, κανονιοβολισμούς, διάγγελμα του πρωθυπουργού Ράντεφ προς το έθνος. Οι εορτασμοί θα κορυφωθούν στο κέντρο της Σόφιας, η οποία αναμένεται να κατακλυστεί από χιλιάδες ανθρώπους. Εκεί θα πραγματοποιηθεί λιτανεία των οστών προς την εκκλησία της Αγίας Σοφίας, όπου οι πολίτες θα αποτίσουν φόρο τιμής στον ιστορικό ηγέτη τους.
Η «εθνική μέθη» που κατακλύζει τη Βουλγαρία μετά την ανακοίνωση της συμφωνίας με την Αθήνα για επιστροφή του Σαμουήλ θα ολοκληρωθεί με τον ενταφιασμό των οστών σε μαρμάρινες σαρκοφάγους, στο προαύλιο του ναού. Η συμφωνία με την Αθήνα για επιστροφή των λειψάνων στη Βουλγαρία προκαλεί τεράστιο εκνευρισμό στα Σκόπια, τα οποία επίσης διεκδικούν (και) την κληρονομιά του τσάρου Σαμουήλ. Και, αν και ιστορικά ο Σαμουήλ θεωρείται ξεκάθαρα Βούλγαρος, στα Σκόπια έχουν τοποθετήσει ένα τεράστιο άγαλμα του τσάρου στην κεντρική πλατεία της πόλης.
Στο «Χρονικό», ένα πολύτιμο ιστορικό κείμενο για τα χρονικά του Βυζαντίου, γραμμένο στα αραβικά από έναν χριστιανό μελετητή με καταγωγή από την Αντιόχεια (Γιαχία ο Αντιοχεύς), διαβάζουμε ότι λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του Σαμουήλ «Οι Βούλγαροι ηγέτες έγραψαν στον αυτοκράτορα Βασίλειο, ταπεινώνοντας τον εαυτό τους μπροστά του και εκφράζοντας την επιθυμία να αποδεχθεί τα φρούρια και τις περιοχές που βρίσκονταν υπό τον έλεγχό τους, ζητώντας παράλληλα την άδειά του να παρουσιαστούν σε αυτόν και να ενεργήσουν σύμφωνα με τις διαταγές του». Και προσθέτει: «Τότε ο Βασίλειος μετέβη στη Βουλγαρία και όλοι οι τοπικοί άρχοντες βγήκαν να τον προϋπαντήσουν.
Εκείνος παρέλαβε τα φρούριά τους, τους έδειξε επιείκεια και απένειμε στον καθένα αξιώματα ανάλογα με τις ικανότητες και την προσφορά του. Κράτησε για τον εαυτό του τα ισχυρά φρούρια, διορίζοντας σε αυτά Έλληνες διοικητές, ενώ κατεδάφισε τα υπόλοιπα. Τακτοποίησε τις υποθέσεις της Βουλγαρίας και διόρισε εκεί «βασιλικούς», δηλαδή διαχειριστές όλων των υποθέσεων και της περιουσίας». Για να καταλήξει: «Το βουλγαρικό κράτος προσαρτήθηκε στο ελληνικό κράτος και μετατράπηκε σε κατεπανίκιο (δηλαδή σε διοικητική περιφέρεια της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας).
Αυτά συνέβησαν κατά το 44ο έτος της βασιλείας τού Βασιλείου. Στη συνέχεια, επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη». Στις 29 Ιουλίου 1014 ο Βυζαντινός στρατηγός Νικηφόρος Ξιφίας εξαπέλυσε μια αιφνιδιαστική επίθεση εναντίον των Βουλγάρων, υπό τις διαταγές του ίδιου του αυτοκράτορα Βασιλείου Β’, στην τοποθεσία Κλειδί. Ο Σαμουήλ μόλις που διέφυγε την αιχμαλωσία. Αλλά ήταν η τραγική τύχη των συλληφθέντων συμπατριωτών του που τελικά τον σκότωσε. Ο «Βουλγαροκτόνος» αποφάσισε ότι η τιμωρία που έπρεπε να επιβληθεί στους Βούλγαρους αιχμαλώτους, ως στασιαστές εναντίον του Βυζαντινού αυτοκράτορα, ήταν η βυζαντινή τιμωρία των εγκλημάτων προδοσίας.
Δόθηκε εντολή να τυφλωθούν με πυρωμένο σίδερο 15.000 Βούλγαροι στρατιώτες. Δύο μήνες αργότερα, τον Οκτώβριο, όταν ο Σαμουήλ αντίκρισε την ατελείωτη, ζοφερή πορεία 15.000 τυφλών στρατιωτών του, που καθοδηγούνταν από έναν μονόφθαλμο για κάθε 100 άνδρες, δεν άντεξε. Έπεσε αναίσθητος στο έδαφος, έχοντας υποστεί καρδιακή προσβολή. Ξεψύχησε δύο μέρες μετά. Το 1965, ο τάφος του Σαμουήλ βρέθηκε από τον Έλληνα καθηγητή Νικόλαο Μουτσόπουλο στην Εκκλησία του Αγίου Αχιλλείου στο νησάκι της Μικρής Πρέσπας.
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Αποτελεί το κορυφαίο σύμβολο της εθνικής Ιστορίας της Βουλγαρίας. Υπήρξε ο σημαντικότερος ηγεμόνας της Πρώτης Βουλγαρικής Αυτοκρατορίας, κυβερνώντας από το 997 έως το 1014. Η βασιλεία του σημαδεύτηκε από τον πολυετή, σκληρό αγώνα του για την ανεξαρτησία του κράτους του απέναντι στη Βυζαντινή Αυτοκρατορία. Έταν γιος του κόμη Νικολάου – γι’ αυτό και η δυναστεία του ονομάστηκε Κομητόπουλοι). Αρχικά έδρασε ως στρατηγός και ηγέτης της βουλγαρικής αντίστασης μετά την κατάληψη των ανατολικών βουλγαρικών εδαφών από τους Βυζαντινούς. Το 997 στέφθηκε επίσημα τσάρος. Μετέφερε το κέντρο της εξουσίας και την πρωτεύουσά του στα δυτικά, με επίκεντρο τις Πρέσπες και την Αχρίδα. Είχε καταφέρει να επεκτείνει την αυτοκρατορία του από την Αδριατική έως τη Μαύρη Θάλασσα. Στη σύγκρουσή του με το Βυζάντιο, ο μεγάλος και μοιραίος αντίπαλός του ήταν ο Βυζαντινός αυτοκράτορας Βασίλειος Β’, ο οποίος έμεινε στην Ιστορία ως «Βουλγαροκτόνος». Στις 29 Ιουλίου 1014, στη Μάχη στο Κλειδί, ο Βασίλειος Β’ συνέτριψε τον βουλγαρικό στρατό και διέταξε να τυφλωθούν 15.000 αιχμάλωτοι, αφήνοντας έναν μονόφθαλμο ανά εκατό άνδρες για να οδηγήσει τους υπολοίπους πίσω στον ηγεμόνα τους. Όταν ο Σαμουήλ αντίκρισε το θέαμα του τυφλωμένου στρατού του, κατέρρευσε και πέθανε στις 6 Οκτωβρίου 1014. Το 1018 η Βουλγαρία υποτάχθηκε πλήρως στο Βυζάντιο.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου