Γράφει ο Βαθυκύανος Γλαυκώψ
Ο Νεοκλής Καζάζης, Έλληνας πανεπιστημιακός και νομικός, γεννήθηκε το 1849 στην Πέτρα Λέσβου και απέθανε το 1936 στην Αθήνα. Πολυγραφότατος, καταστρατήγησε την πένα του εναντίων των εχθρών του Ελληνισμού. Διετέλεσε πρόεδρος του ανεξαρτήτου εθνικιστικού συλλόγου «ὁ Ἑλληνισμὸς». Ο ίδιος ακόνισε την γραφίδα του για να ταχθεί δημοσιογραφικώς και επιστημονικώς υπέρ της Ελληνικότητας της Μακεδονίας σε συνεννόηση με τον άλλον εθνικιστή Ίωνα Δραγούμη. Χαρακτηριστικότερο έργο αναφορικά με την Μακεδονία είναι «Τὸ Μακεδονικὸν Πρόβλημα» της εκδόσεως Κυρομάνος.
Το συγγραφικό του έργο συνέβαλε και στην διαμόρφωση της εθνικιστικής ιδεολογίας εν Ελλάδι όπως κατάδηλα αναφαίνεται και το βιβλίο του «Ἐθνικὴ κατήχησις», το έργο των ερωτοαπαντήσεων σχετικών με πολιτική ορολογία και με πολιτική οντολογία, ήγουν σε σημασίες όπως «άνθρωπος», «κοινωνία», «έθνος», και ούτω καθεξής. Παράλληλα άσκησε δριμεία κριτική στο πολίτευμα της κοινοβουλευτικής Δημοκρατίας. Σχετικό έργο είναι το υπό ενός τόμου σειρά άρθρων ονόματι «Κοινοβουλευτισμὸς ἐν Ἑλλάδι» που εξεδόθη το 1910. Είναι από τους πρώτους διανοούμενους που ησχολήθη με την ψυχολογία των μαζών και για την κατάπτωση των πολιτευμάτων στην Νεοτέρα και Σύγχρονη Ιστορία. Σε άλλα του έργα εκφράζει την θέση της πολιτισμικής και γενετικής συνεχείας ενώ καταλήγει να στηρίζει την βοήθεια της Ορθοδόξου Εκκλησίας στην διατήρηση της ελληνικής συνειδήσεως, κατά την Τουρκοκρατία[1].
Μη παρορώμενης της προσοχής, είναι η υφολογία στην οποία ο συγγραφεύς γράφει. Δύναται να σκιαγραφήσουμε τα έργα του Καζάζη ως προϊόν τέχνης και ρητορικής[2], καθότι αποδεικνύεται δεξιοτέχνης του γραπτού λόγου. Μελίγλωττος και ρητορικός, σε περίπλοκη καθαρεύουσα. Και το οξύμωρο της υποθέσεως είναι ότι καίτοι περίπλοκη η καθαρεύουσα στην οποία γράφει, εκείνος κατορθώνει να παρουσιάσει αυτήν ως εναρμονισμένη και κατανοητή ακόμα και στον λιγότερο έχοντα πείρα με την λόγια μορφή της Νεότερης Ελληνικής Γλώσσας. Εξεζητημένο λεξιλόγιο, άρτια διατυπωμένη σύνταξη, που εξυπηρετεί την παρουσίαση ιδεών πασίδηλα και ο κατανοητός λόγος αποτελούν τις αρετές του λόγου του Έλληνος διανοητού που εξετάζουμε.
Ανατρέχοντας στις πρώτες σελίδες του έργου «Ὁ Κοινοβουλευτισμὸς ἐν Ἑλλάδι», είναι απόλυτα σαφής. Διαγράφει κάθετη γραμμή διαφωνώντας με το κοινοβουλετικό πολίτευμα. Η μέμψη του αυτή διακατέχεται υπό σαρκασμό. Παραθέτοντας, αναφέρει:
«Τὸ κόμμα, τὸ κόμμα! Ἡ ὁ νίκη τούτου καὶ ἡ ἐπικράτησις εἶνε ὁ ἀπόρρητος πόθος, ἡ μεγάλη ἱδἐα τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ. Τιαύτη ἡ σημερινὴ εἰκῶν τῆς πολιτικῆς καταστάσεως τοῦ ἐλευθέρου κράτους. Ποῖον τὸ συμπέρασμα; Ἡ χρεωκοπία τοῦ κοινοβουλευτισμοῦ».
Τα ειρημένα του Νεοκλέους Καζάζη ανευρίσκονται σε πολλά άρθρα που συνεγράφησαν κατά το 1910. Ο Νεοκλής Καζάζης εδώ προπηλακίζει την συνήθεια του Έλληνος να σκέφτεται το ίδιον του συμφέρον, εξοστρακίζων τους εθνικούς πόθους της απελευθερώσεως των ελληνικών πληθυσμών έναντι της εξυπηρετήσεως του ατομικιστή εαυτού του υπό τα κόμματα. Εντάσσεται σε ένα από αυτά και διασταυρώνει τα ξίφη του με τις κομματικές παρατάξεις ομοεθνών του, αδιαφορώντας για τα εθνικά ζητήματα. Ειρωνευόμενος τη κατάντια του Έλληνος γράφει την αντικατάσταση της Μεγάλης ιδέας με την μεγάλη ιδέα της φαυλότητος του κοινοβουλευτισμού και της κομματοκρατίας.
Τί επιχειρεί να αποδείξει· Πως ο κοινοβουλευτισμός είναι το πολίτευμα υποτυπώδους ελευθερίας και των επίπλαστων κατοχυρωμένα δικαιωμάτων, διαρκώς μεταβαλλόμενων κατά το δοκούν. Υπαίτιοι είναι οι κατά πλειοψηφία διεφθαρμένοι πολιτικοί και, πολλώ μάλλον δε, ο χαζοποιημένος λαός. Ο λαός, επαναπαυόμενος στα δικαιώματά του, μη όντας πεπαιδευμένος να ασκήσει αυτά, εκλέγει αντιπροσώπους που στην πλειοψηφία του είναι όμοιοι της χαμηλής νοημοσύνης αυτού. Και η μετάσταση ενός τόσο προγενέστερα νοήμονος έθνους στην ηλιθιότητα, έγκειται στις αμφότερες περιπτώσεις της επανάπαυσης και της ανάγκης. Επανάπαυση, διότι είναι ευχαριστημένος καθότι νομίζει ότι με την εκλογή θα λυθούν τα πάντα και δεν χρειάζεται να ανταποκρίνεται στα κοινά επί τεσσάρων ετών -ή οσησδήποτε διαρκείας η κυβέρνηση επικρατεί- και φυσικά στην ανάγκη, καθότι προτάσσει εκείνην αντί να πεθάνει ελλείψεων αναγκών, ελαττόνων και μεγίστων, για την πίστη του και για το έθνος του. Έκαστος αυτής της συμπεριφοράς διεπομένης υπό ατερμόνου παραλογισμού, δεν κοιτάει ούτε να προασπίσει τις εθνικές και χριστιανικές αξίες, ούτε να χρησιμοποιήσει τις διασυνδέσεις για το κοινωνικό εθνικό σύνολο, αντί να βολεύεται σε αξιώματα και θέσεις σε επαγγέλματα άνευ καταβληθέντος κόπου, κατά την εργασίαν των. Τουναντίον, είναι ειθισμένος στο καταναλίσκειν μέσω πελατειανισμού. Η επί το δημοτικέστερον, στην ρουσφετολογία.
Τοιουτοτρόπως, δημιουργείται ένα κλίμα ειδωλολατρίας μεταξύ κομματάρχου και πελάτου. Είδωλο καθίσταται ο δημαγωγός της καπήλευσης ψήφων έναντι της εξουσίας που με την περίτεχνη πειθώ του έλκει ακόμη και αριθμό υψηλά νοήμονων. Ενός δημαγωγού κομματάρχου, ψευδόχριστου ώντος, του οποίου εναποθέτουν οι, τουλάχιστον, αφελείς το μέγιστον οι ανόητοι, τις ελπίδες τους και κατ’ επαγωγήν τον προς εκλογή κύαμό των, ευελπιστώντας την επίλυση όλων τους των προβλημάτων.
Δεν είναι τυχαίο που στον Νεοκλέα Καζάζη ανιχνεύονται τα κάτωθι:
«Πρέπει ὁ ἄνθρωπος νὰ ἀναμένηι τὴν πραγματοποίηση τοῦ σκοποῦ τοῦ, δηλαδὴ τῆς εὐημερίας τοῦ μόνον ἀπὸ τὴν κυβέρνησιν;
Ὄχι. Κατ’ ἐξοχὴν ἀπό τὸν ίδιον τὸν ἐαυτὸν τοῦ»[3].
Ουδείς χρήζει να επαφίεται στην κυβέρνηση, εξαγγέλλει ο Καζάζης. Και όχι μόνον. Ούτε την ηγέτιδα δύναμη της αντιπολιτεύσεως και ίσως ούτε την αντιπολίτευση καθολικά. Ο Έλλην καλείται να δράσει μόνος του από συλλογικά σχήματα τα οποία θα κάνουν την εθνική ιδέα πράξη στις πλατείες, στους δρόμους, στους δήμους στις κοινότητες, στα επαγγελματικά σωματεία συνεταιρισμούς και συντεχνίες και ύστερα στην διείσδυση στον πνευματικό χώρο και δη εντός πανεπιστημίων και άλλων τινών σχολών, ούτως ώστε να ανακύψει ένα υγιές μαζικό εθνικό κίνημα από τα πρότερα στα υστερότερα και από κάτω προς τα πάνω.
Από τον εαυτόν του Έλληνος εκπηγάζει η σωτηρία του έθνους. Όπως καλλίτερα εξέφρασε ο Περικλής Γιαννόπουλος, ο μεγαλύτερος εχθρός του Έλληνος είναι ο ίδιος του ο εαυτός[4]. Το να επιρρίπτει ευθύνες κάποιος στις κυβερνήσεις που ο ίδιος εξέλεξε χωρίς να προβαίνει σε ανασκόπησή του εαυτού αποτελεί τεκμήριο πως εκείνος υποκρίνεται. Υποκρισία, η οποία μετατρέπει τον Έλληνα σε σκιά του εαυτού του. Ο Γιαννόπουλος με την σειρά του γράφει ότι το αντίδοτο της καταστάσεως αυτής είναι ο κοινοτισμός. Ο δε Δραγούμης θα επεκτείνει την άποψη γράφοντας για ένα σύστημα συντεχνιακό όπου στο κράτος θα μετέχουν οι κοινότητες στις οποίες θα αυτοσυντηρούνται οι πολίτες[5]. Κάθε κοινότης ή δήμος θα σύγκειται μία ομάδα συντεχνιών που θα συνδιαλέγεται με το κράτος.
Πίσω στον Καζάζη, υπάρχει ψήγμα εθνικού κοινωνισμού. Από την εθνική συνείδηση απορρέει η φιλαλληλία από την οποία εκπορεύεται η γνήσια ηθική και πνευματική πρόοδος (εν αντιθέσει της φαύλης του δικαιωματισμού). Η μεν ηθική με το κατά φύσιν ζην, η δε πνευματική με την οικονομική άνεση και η ευμάρεια των ανθρώπων, μέσω της εργασίας και την παύσεως της αναβλητικότητος και της οιασδήποτε μορφής αδρανείας. Στην τελευταία, η παύση της αναβλητικότητας δημιουργεί ένα άτομο δραστήριο που ενεργεί και υλοποιεί. Και αυτή η οικονομική άνεση η φιλαλληλία και η πνευματική πρόοδος υφίσταται δια του συνεταιρισμού. Ο ίδιος ο Καζάζης, δίνει έναν επαρκή ορισμό περί αυτού.
«Ἡ συνένωσις τῶν ἐθνικῶν δυνάμεων, ὑλικῶν καὶ ἠθικῶν, σωματικῶν καὶ πνευματικῶν, πολλῶν ἀτόμων ἐπὶ τὸ αὐτὸ, εἰλικρινῶς ἐργαζομένων πρὸς ἐπιτυχίαν τοῦ κοινοῦ σκοποῦ. Διὰ τῆς ἀτομικῆς ἐνεργεῖας τὸ πρῶτον, διὰ τῆς συμπράξεως ἀκολούθως καὶ ἐπὶ τέλους διὰ τῆς κυβερνήσεως κατορθοῦται ὁ κοινωνικὸς σκοπός»[6].
Ο αυτός συνεργατισμός αποτελεί λύση κατά του κοινοβουλευτισμού. Αργότερα θα προτείνει και κοινωνιστική αντί της κεφαλαιοκρατικής πολιτικής προς ευμάρεια των εργατοτεχνιτών και την υλοποίηση συστήματος κοινωνικής προνοίας και την δημιουργία δίκαιης φορολογίας[7]. Δύναται να συνεπικουρεί τις δύο ακόλουθες λύσεις της ενισχύσεως του βασιλικού θεσμού ή του καθεστώτος αισυμνητείας όπως αναφέρεται κάτωθι. Ομολογουμένως προτάσσεται επιμέρους ως μία από τις ιάσεις της μάστιγας ονόματι κοινοβουλευτισμού.
Προσέτι λύση που προγενέστερα πρότεινε ο Καζάζης είναι εκείνη που δεν ακολούθησε ο Χαρίλαος Τρικούπης. Ο Λέσβιος διανοούμενος ψέγει τον τελευταίο, γιατί παρέμεινε ασκούμενος κοινοβουλευτική εξουσία αντί να καθιερώσει δικτατορικό καθεστώς προκειμένου ο εκσυγχρονισμός της χώρας μέσω της δημιουργίας δημοσίων έργων, να μην είναι κοστοβόρα. Η αποφυγή του κόστους θα ήταν η πάταξη της διαφθοράς επί των επενδύσεων ο έλεγχος των δημοσιονομικών. Τοιουτοτρόπως, θα απεφεύγετο η οικονομική κρίση και η πτώχευση του 1893[8]. Μία έξοδος προς μία κυβέρνηση θέτουσας την χώρα υπό κατάσταση πολιορκίας θα αποτελούσε την διελκυστίνδα της νοικοκυρεύσεως των δημοσιονομικών και ειδικότερα οικονομικών προβλημάτων.
Τελευταία λύση που προτείνει το 1910 είναι η αναδιάρθρωση του πολιτικού συστήματος. Βρισκόμαστε στην εποχή μετά της εξάρσεως του κινήματος στου Γουδί. Σε αυτήν πιστεύει ότι ο Βασιλεύς δεν δύναται να είναι διακοσμητικός. Τουναντίον να είθισται να προβαίνει σε περισσότερες ενέργειες ούτως ώστε να αποτελέσει αντίβαρο του κοινοβουλίου. Προτείνει δηλαδή ένα καθεστώς πρώτιστα Βασίλειο και δευτερευόντως κοινοβουλευτικό[9]. Για τον περεταίρω έλεγχο του Κοινοβουλίου προς αποφυγήν της κυβερνητικής και βουλευτικής ασυδοσίας, επιτάσσεται κατά τον Καζάζη η υποταγή της εκτελεστικής στην δικαστική εξουσία, ενώ η διοίκηση να αποτελεί προτέρημα όλου του κοινοβουλίου και όχι μόνο των Βουλευτών επί της κυβερνήσεως.
Τα συναγόμενα των δεδομένων μας γύρω από τα προκύπτοντα στοιχεία συνηγορούν, ότι οι εθνικιστικές απόψεις του Νεοκλέους Καζάζη και η περιρρέουσα, επί των κειμένων του, συλλογιστική αντλείται από την ιστορική επιστήμη. Μέσω της χρήσεως επιστημονικών γεγονότων καταλαβαίνει την ψυχοσύνθεση του ανθρωπίνου είδους. Καταλήγει το έργο του δηλαδή να άπτεται στην ψυχολογία. Ύστερα, προσφεύγει στην μάζα, καταλαβαίνοντας την συλλογική ψυχική συμπεριφορά αυτής και καταλήγει να αφουγκράζεται τα πάθη του έθνους ασκώντας κοινωνιολογία. Τοιουτοτρόπως, ερευνά εκριζωμένο πρόβλημα εντοπίζει την βάση αυτού και προτείνει την υλοποίηση λύσεων για το ελληνικό έθνος.
[1] Νεοκλής Καζάζης, Ἐθνικῆ Κατήχησις, εκδ. Νέα Γενεά, Αθήνα, 2018, σ. 45.
[2] Γεώργιος Κόκκινος: «Η ιστορική κουλτούρα της Ελληνικής διανόησης
του τέλους του 19ου αιώνα και η εμπέδωση του τρισήμου σχήματος της
Ελληνικής ιστορίας. Η θεωρία της ιστορίας του καθηγητή της Νομικής
σχολής τοηυ Νεοκλή Καζάζη» Λυντία Τρίχα – Κίτη Αρώνη Τσίχλη (επιμ), Ο
Χαρίλαος Τρικούπης και η εποχή του, εκδ Παπαζήση. Αθήνα, 2000, σ. 468.
[3] Νεοκλῆς Καζάζης, Ἐθνικῆ Κατήχησις, εκδ. Νέα Γενεά, Αθήνα, 2018, σ. 18.
[4] Περικλής Γιαννόπουλος, «Ἔκκλησις πρὸς τὸ Πανελλήνιον
Κοινὸν»,στο: Περικλής Γιαννόπουλος, Ἄπαντα, Αθήνα, εκδ. Ελεύθερη Σκέψις,
σ. 239
[5] Σταμάτης Μαμούτος, «Όψεις του ελληνικού πολιτικού Ρομαντισμού
στο παράδειγμα του Ίωνος Δραγούμη. Μια προσέγγιση στο δημοσιευμένο έργο»
Αθήνα, Διδακτορική διατριβή ΕΚΠΑ, 2025, σ. 363.
[6] Νεοκλῆς Καζάζης, Ἐθνικῆ Κατήχησις, εκδ. Νέα Γενεά, Αθήνα, 2018, σ. 18
[7] Νεοκλής Καζάζης, «Ὁ Κοινοβουλευτισμὸς ἐν Ἑλλάδι, Αθήνα, εκδ. Νέα Γενεά, 2018, σ. 320.
[8] Γεώργιος Κόκκινος: «Η ιστορική κουλτούρα της Ελληνικής διανόησης
του τέλους του 19ου αιώνα και η εμπέδωση του τρισήμου σχήματος της
Ελληνικής ιστορίας. Η θεωρία της ιστορίας του καθηγητή της Νομικής
σχολής του Νεοκλή Καζάζη» Λυντία Τρίχα – Καίτη Αρώνη Τσίχλη, Ο Χαρίλαος
Τρικούπης και η εποχή του, εκδ. Παπαζήση. Αθήνα, 2000, σ. 429.
[9] Νεοκλής Καζάζης, «Ὁ Κοινοβουλευτισμὸς ἐν Ἑλλάδι, Αθήνα, εκδ. Νέα Γενεά, 2018, σ. 300 – 314.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου