ΜΗΜΠΩΣ ΣΙΓΑ ΣΙΓΑ ΜΑΣ ΠΗΓΑΙΝΟΥΝ ΓΙΑ ΕΝΑ...''ΠΑΚΕΤΟ'' ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΩΝ, ΚΥΠΡΙΑΚΟΥ ΚΑΙ ΥΔΡΟΓΟΝΑΝΘΡΑΚΩΝ;

Του Σάββα Ιακωβίδη
 
Αφού η Τουρκία θα έχει δημιουργήσει τετελεσμένα, η ΕΕ, οι ΗΠΑ και οι εταιρείες υδρογονανθράκων θα υποδείξουν πιεστικά ότι, προς το συμφέρον όλων, η κρίση πρέπει να τερματιστεί. Άρα, οι πλευρές θα κληθούν σύντομα στο τραπέζι του διαλόγου με τουρκικούς όρους και τετελεσμένα, ώστε να συζητηθούν και να επιλυθούν ως πακέτο οι υδρογονάνθρακες, το Κυπριακό και τα Eλληνοτουρκικά…
 
Τα συμπεράσματα του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της περασμένης Πέμπτης και ειδικά η παρ. 17, η οποία αναφέρεται στις παράνομες δραστηριότητες της Τουρκίας στην κυπριακή και ευρωπαϊκή Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη, επιβεβαιώνουν ξανά: Στην πλάστιγγα ωμών συμφερόντων, το δίκαιο και οι δηλώσεις συμπαράστασης των εταίρων μας δεν είναι τίποτε άλλο παρά λεκτική και φραστική παρηγοριά στην κατεχόμενη και απειλούμενη Κύπρο.
Δεν αμφισβητούμε τις συντονισμένες προσπάθειες που η Αθήνα και η Λευκωσία κατέβαλαν για να επιτύχουν το μέγιστο. Υπάρχουν αρκετά θετικά στοιχεία, τα οποία μπορεί κανείς να διαπιστώσει μελετώντας προσεκτικά την παρ. 17 των συμπερασμάτων. Όμως, ευθύς ανακύπτουν μερικά κρίσιμα ερωτήματα.

Πρώτον, γιατί η Αθήνα και η Λευκωσία δεν αξιοποίησαν τη δύναμη του βέτο τους; Δηλαδή γιατί δεν προειδοποίησαν την Τουρκία και τους εταίρους και να τους διαμηνύσουν ότι: Η χώρα του Αττίλα δεν πρόκειται να ενταχθεί στην ΕΕ όσο συνεχίζεται η κατοχή της Κύπρου και όσο δεν υλοποιεί τις κυπρογενείς υποχρεώσεις της;
Δεύτερον, γιατί Αθήνα και Λευκωσία επιμένουν σε μιαν αδιέξοδη πολιτική υποστήριξης της ένταξης μιας χώρας, την οποία οι μεν εταίροι μας δεν θέλουν στις τάξεις τους, η ίδια, δε, απομακρύνεται όλο και περισσότερο προς το ακραίο Ισλάμ;
Τρίτον, γιατί Ελλάδα και Κυπριακή Δημοκρατία δεν ξεκαθάρισαν από καιρό ότι, ούτε τελωνειακή αναβάθμιση ούτε προενταξιακά κονδύλια θα δοθούν στην Τουρκία αφού με αλαζονεία και απίστευτη προκλητικότητα ποδοπατά τις κυπρογενείς και ευρωπαϊκές υποχρεώσεις της;
Τέταρτον, η Τουρκία εισέβαλε, κατέκτησε και ακόμα κατέχει, διά του «Βaρβάρου», του «Πορθητή», του «Γιαβούζ» και πολεμικών πλοίων της, και ήδη τρύπησε τμήμα της κυπριακής και ευρωπαϊκής ΑΟΖ. Δηλ. η Τουρκία εισέβαλε, κατέκτησε και κατέχει τμήμα της Ευρώπης! Τι δεν κατάλαβαν ή γιατί η Αθήνα και η Λευκωσία απέτυχαν να εξηγήσουν στους εταίρους μας αυτήν την πραγματικότητα;

Τον Μάρτιο του 2014, ρωσικές δυνάμεις εισέβαλαν και κατέκτησαν την Κριμαία, η οποία στη συνέχεια προσαρτήθηκε στη ρωσική επικράτεια. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο συνήλθαν αμέσως και τάχιστα αποφάσισαν κυρώσεις και περιοριστικά μέτρα κατά προσώπων, οντοτήτων και υπηρεσιών.
Προχθές Πέμπτη, η Επιτροπή και το ΕΣ «παρέτεινε έως τις 23 Ιουνίου 2020 τα περιοριστικά μέτρα που είχαν ληφθεί ως απάντηση στην παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας και της Σεβαστούπολης από τη Ρωσία». Η Τουρκία τι έκανε κατά της Κυπριακής Δημοκρατίας; Εισέβαλε, κατέκτησε και ακόμα κατέχει τμήμα της κυπριακής -και ευρωπαϊκής- ΑΟΖ της και προέβη σε παράνομη γεώτρηση δυτικά της Πάφου.
Ορθά ο Πρόεδρος Αναστασιάδης, πέντε φορές κατήγγειλε ότι η Τουρκία διενήργησε νέα εισβολή στην ΑΟΖ της Κυπριακής Δημοκρατίας. Οργίλη απορία: Γιατί η Λευκωσία δεν ζήτησε αμέσως έκτακτη σύγκληση του Συμβουλίου Ασφαλείας αφού η Κύπρος υπέστη πολεμική επίθεση;
Τι σημειώνει η παρ. 17 των συμπερασμάτων για την Κυπριακή Δημοκρατία (σε αυτά αναφέρεται ως Κύπρος); «Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εκφράζει σοβαρές ανησυχίες σχετικά με τις τρέχουσες παράνομες δραστηριότητες γεωτρήσεων της Τουρκίας στην Ανατολική Μεσόγειο».
Πού εκδηλώνονται αυτές οι «παράνομες δραστηριότητες γεωτρήσεων της Τουρκίας;». Στην κυπριακή ΑΟΖ! Γιατί δεν αναφέρεται ΡΗΤΩΣ όπως στη περίπτωση της ρωσικής εισβολής και προσάρτησης της Κριμαίας; Από τον Μάρτιο του 2014 «η ΕΕ έχει σταδιακά επιβάλει περιοριστικά μέτρα κατά της Ρωσίας ως απάντηση σε αυτήν τη σκόπιμη αποσταθεροποίηση της Ουκρανίας». Απορία: Η τουρκική εισβολή, κατάκτηση και γεώτρηση στην κυπριακή ΑΟΖ δεν αποσταθεροποιεί όλη την Αν. Μεσόγειο; Τι απαντά το ΕΣ στην παρ. 17;
«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο εγκρίνει την πρόσκληση προς την Επιτροπή και την EEAS (Ευρωπαϊκή Υπηρεσία Εξωτερικής Δράσης – η διπλωματική υπηρεσία της ΕΕ), να υποβάλουν χωρίς καθυστέρηση επιλογές για κατάλληλα μέτρα, συμπεριλαμβανομένων των στοχευμένων μέτρων. Η ΕΕ θα συνεχίσει να παρακολουθεί εκ του σύνεγγυς τις εξελίξεις και είναι έτοιμη να ανταποκριθεί κατάλληλα και με πλήρη αλληλεγγύη προς την Κύπρο».
Τι μπορεί να περιλαμβάνουν τα «στοχευμένα μέτρα» και τι σημαίνει «πλήρης αλληλεγγύη»; Ο καθείς μπορεί να τα ερμηνεύσει κατά το δοκούν. Τρία μηνύματα από τα συμπεράσματα της ΕΕ.
Πρώτον, η Λευκωσία ικανοποιείται φραστικά αλλά θα αναμένει, στους επόμενους μήνες, πιθανά «στοχευμένα μέτρα».
Δεύτερον, η κατοχική Τουρκία δεν τιμωρείται με άμεσες κυρώσεις, όπως η ΕΕ έπραξε στην περίπτωση της Ρωσίας, διότι τα ευρωπαϊκά και εθνικά συμφέροντα με τη χώρα του Αττίλα είναι τεράστια. Εξάλλου, ο σουλτάνος εκβιάζει με τα 3,5 εκ. πρόσφυγες.
Τρίτον, αφού η Τουρκία θα έχει δημιουργήσει τετελεσμένα, η ΕΕ, οι ΗΠΑ και οι εταιρείες υδρογονανθράκων θα υποδείξουν πιεστικά ότι, προς το συμφέρον όλων, η κρίση πρέπει να τερματιστεί. Άρα, οι πλευρές θα κληθούν σύντομα στο τραπέζι του διαλόγου με τουρκικούς όρους και τετελεσμένα, ώστε να συζητηθούν και να επιλυθούν ως πακέτο οι υδρογονάνθρακες, το Κυπριακό και τα ελληνοτουρκικά.


DEFENCE POINT
ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

Η ΑΠΕΛΕΥΘΕΡΩΣΗ ΤΗΣ ΚΟΡΥΤΣΑΣ ΑΠΟ ΤΑ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΑ ΤΗΣ ΑΥΤΟΝΟΜΟΥ ΗΠΕΙΡΟΥ ΣΤΙΣ 24 ΙΟΥΝΙΟΥ 1914

Τα Αυτονομιακά τμήματα αφού πλησίασαν κατά τη νύκτα προς τις 23 Ιουνίου 1914 τις εχθρικές θέσεις, τη χαραυγή μετά από ορμητική έφοδο ανέτρεψαν τους Αλβανούς από τις οργανωμένες θέσεις τους στα Υψώματα Καζάνι. Στη συνέχεια μετά την κατάληψη των αντικειμενικών σκοπών και τη σύντομη ανασυγκρότηση των τμημάτων, οι φάλαγγες συνέχισαν τις επιθετικές τους ενέργειες σύμφωνα με την προσωπική εκτίμηση της καταστάσεως από τους διοικητές τους και μέσα στο ευρύ περιθώριο πρωτοβουλίας που τους έδινε η διαταγή επιθέσεως του Αρχηγού Γεώργιου Τσόντου – Βάρδα.

Ενώ τα σώματα του Παύλου Γύπαρη και Παναγιώτη Γερογιάννη με διαταγή του Τσόντου – Βάρδα κατευθύνθηκαν προς τα χωριά της Κολώνιας Στίκα και Μπούτκα για να συναντήσουν τα τμήματα της Κολώνιας του Λοχαγού Νικόλαου Τσίπουρα, οι φάλαγγες του Γεώργιου Κονδύλη και Επαμεινώνδα Γραβάνη στράφηκαν προς τα βόρεια υψώματα του χωριού Νικολίτσα που κατέχονταν από εχθρικές δυνάμεις.

Το Σώμα του Οπλαρχηγού Μιχάλη Τσόντου κατέλαβε μέχρι τις 09:20 το χωριό Νικολίτσα, ενώ ο Ανθυπασπιστής Ηλίας Λουτσάρης (της φάλαγγας Ε. Γραβάνη) κατόρθωσε να καταλάβει το χωριό Αρέζα και να λάβει την επαφή με τον εχθρό που κατείχε τα βόρεια του χωριού υψώματα.

Η επίθεση στο δεξιό άκρο, στην κατεύθυνση Μπιγλίστα – Πρόγκρι – Σβέζντα κατά μήκος της κοιλάδας του Δεβόλη ποταμού εξελισσόταν επίσης ικανοποιητικά. Μέχρι τις 06:00 τα τμήματα του Λοχαγού Γεώργιου Μαυραντζά, που είχαν ενισχυθεί από τα Σώματα των Οπλαρχηγών Ιωάννη Καραβίτη, Κωνσταντίνου Παπαδοκώστα, και του Ανθυπασπιστή Λεωνίδα Παπαγεωργίου, κατόρθωσαν να καταλάβουν τα χωριά Μουτσουρίστα και Γκολομπέρντα (διάβαση Τσαγκόνι) και βρίσκονταν μπροστά στη Σβέζντα (αρχαίος Σελασφόρος), όπου συνάντησαν ισχυρή αντίσταση. Μετά από σκληρό αγώνα οι δυνάμεις του Λοχαγού Γ. Μαυραντζά ανέτρεψαν τους Αλβανούς και συνέχισαν την προέλαση τους προς τη λίμνη Μαλίκ. Οι απώλειες των Αυτονομιακών ήταν 3 νεκροί, ο οπλαρχηγός Σεϊμάνης με 2 άνδρες και 15 τραυματίες.

ο Οπλαρχηγός Παύλος Γύπαρης Ο Λοχαγός Γ. Κονδύλης ανέφερε στον Αρχηγό Γ. Τσόντο – Βάρδα για την εξέλιξη της επιθέσεως στην περιοχή Καζάνι – Νικολίτσα και ζήτησε την υποστήριξη του ουλαμού πυροβολικού, για να εισδύσει στην περιοχή της Κολώνιας. Τελικά μετά από διαταγή οι φάλαγγες του Γ. Κονδύλη και Ε. Γραββάνη στράφηκαν προς τα κατεχόμενα από τους Αλβανούς βόρεια υψώματα της Άρζας. Ο εχθρός, μετά από εύστοχη βολή του ουλαμού πυροβολικού, τράπηκε σε άτακτη φυγή προς τα υψώματα του όρους Μοράβα.

Ο Αρχηγός των Αυτονομιακών Δυνάμεων Κορυτσάς Γ. Τσόντος – Βάρδας εισήλθε στο χωριό Ντάρδα, όπου διέταξε τη συγκέντρωση και διανυκτέρευση των Σωμάτων των φαλάγγων Γεώργιου Κονδύλη, Επαμεινώνδα Γραββάνη και Βασίλειου Παπακώστα (εφεδρεία).

Τις πρωινές ώρες της επομένης προωθημένα τμήματα αναγνωρίσεως των Αυτονομιακών Δυνάμεων που κινήθηκαν προς τα δυτικά, πέρα από την κορυφογραμμή του Μοράβα, ανέφεραν ότι δεν συνάντησαν εχθρική αντίσταση. καθώς και ότι τα περισσότερα χωριά του κάμπου της Κορυτσάς είχαν πυρποληθεί. Σύμφωνα δε με πληροφορίες ιδιώτου Οθωμανού η φρουρά της Κορυτσάς αποτελούνταν από 85 άνδρες. Ο Αρχηγός Τσόντος – Βάρδας ανέφερε με τηλεγράφημα του προς την Αυτονομιακή Κυβέρνηση, στις 24 Ιουνίου, την προώθηση των Αυτονομιακών Δυνάμεων και την πρόθεση του να συνεχίσει τις επιχειρήσεις.

Τα τμήματα του Υπολοχαγού Παναγιώτη Γεωργακόπουλου, στις 23 Ιουνίου, κατέλαβαν το χωριό Μπόζιγκραντ και το χωριό Σενίτσα. Τα αλβανικά τμήματα στα δυτικά του Δεβόλη ποταμού, μεταξύ των χωριών Μπόζιγκραντ και Χοτσίστας, καταδιωκόμενα από τους Αυτονομιακούς διασκορπίσθηκαν προς τις διαβάσεις του Μοράβα και τα τμήματα του Υπολοχαγού Π. Γεωργακόπουλου ενώθηκαν με τις δυνάμεις του Λοχαγού Γ. Μαυραντζά στην περιοχής της Σβέζντας.

Σύμφωνα με το σχέδιο επιχειρήσεως των Αυτονομιακών, προβλεπόταν σε συνδυασμό με την επίθεση ανατολικά των δυνάμεων της δυτικής Μακεδονίας του Τσόντου – Βάρδα και παράλληλη ενέργεια από τα νότια των τμημάτων της Κολώνιας του Λοχαγού Ν. Τσιπούρα.

Από τις πρωινές ώρες της 23ης Ιουνίου, οι κύριες δυνάμεις της περιοχής Κολώνιας, υπό τις διαταγές του Αρχηγού Νικολάου Τσιπούρα, επιτέθηκαν στην κατεύθυνση Ερσέκα – Κιάφε Κιάριτ – Κορυτσά, ενώ το Σώμα του Έφεδρου Υπολοχαγού Ευγένιου Στράτου κινήθηκε στην κατεύθυνση Λουμπένια – Βυθκούκι – Ερσέκα για την κάλυψη από δυτικά της ίδιας προσπάθειας.

Μετά από ασήμαντες συγκρούσεις τα τμήματα κατέλαβαν, μέχρι τη νύχτα προς 24 Ιουνίου, τη γραμμή χωριό Βυθκούκι – διάβαση Κιάφε Κιάριτ, όπου και εγκατέστησαν προφυλακές.

Τις βραδινές ώρες έφτασαν στη διάβαση Κιάφε Κιάριτ, κοντά στο χωριό Φλόκι, όπου κια διανυκτέρευσαν τα Σώματα Γύπαρη και Γερογιάννη. Την επομένη το πρωί, 24 Ιουνίου 1914, τα Αυτονομιακά τμήματα συνέχισαν την προέλαση τους χωρίς να συναντήσουν εχθρική αντίσταση. Αντιπροσωπεία κατοίκων της Κορυτσάς, που συνάντησαν κατά την κίνηση τους σε απόσταση 8 χιλιομέτρων από την πόλη, ανέφερε στους Αρχηγούς των Αυτονομιακών, ότι τη νύχτα οι Αλβανοί είχαν εγκαταλείψει την πόλη.

Το προπορευόμενο Σώμα του Παύλου Γύπαρη εισήλθε στην Κορυτσά στις 08:00, ακολουθούμενο από το Σώμα του Παν. Γερογιάννη και τα τμήματα της Κολώνιας του Νικ. Τσιπούρα, μέσα σε έξαλλο ενθουσιασμό των Ελλήνων κατοίκων που γιόρταζαν για δεύτερη φορά την Απελευθέρωση τους.

Οι Αρχηγοί έλαβαν αυστηρά μέτρα τάξης, τα οποία εφαρμόσθηκαν με απόλυτη ακρίβεια και οι Αυτονομιακές Δυνάμεις κατέλαβαν κατάλληλες θέσεις στην έξοδο της πόλης και στα γύρω υψώματα, γιατί υπήρχαν πληροφορίες ότι δυνάμεις προσκείμενες στον Εσσάτ Πασά πλησίαζαν την πόλη από τα βόρεια.

Ο Ταγματάρχης Γεώργιος Τσόντος – Βάρδας, που ειδοποιήθηκε για την απελευθέρωση της Κορυτσάς, αναχώρησε από τη Ντάρδα και έφτασε στην πόλη τις βραδινές ώρες της ίδιας μέρας, απ’ όπου απέστειλε σχετικό τηλεγράφημα στην Προσωρινή Κυβέρνηση του Γεώργιου Χρ. Ζωγράφου.

Το τηλεγράφημα για την Απελευθέρωση της Κορυτσάς έφτασε στο Δέλβινο ενώ συνεδρίαζε η Συντακτική Συνέλευση για να λάβει απόφαση σχετικά με την επικύρωση του Πρωτοκόλλου της Κέρκυρας. Η Συνέλευση «τιμής ένεκεν» διέκοψε τις εργασίες της και η Προσωρινή Κυβέρνηση, αφού συνεχάρη τον Γεώργιο Τσόντο – Βάρδα για την επιτυχία, εξέδωσε γενική εγκύκλιο διαταγή προς τον Στρατό της Αυτόνομης Ηπείρου με την οποία συνέχαιρε τους αγωνιστές και τους παρότρυνε να συνεχίσουν τον αγώνα τους με το ίδιο θάρρος, μέχρι να δικαιωθούν οι θυσίες τους.

ΤΟ ΟΡΑΜΑ
ΙΝΦΟΓΝΩΜΩΝ
ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ 1821 : ΤΟ ΟΛΟΚΑΥΤΩΜΑ ΚΑΙ Η ΚΑΤΑΣΤΡΟΦΗ ΤΩΝ ΨΑΡΩΝ ΣΤΙΣ 20-22 ΙΟΥΝΙΟΥ 1824

Η δράση τών ψαριανών πολεμικών πλοίων καί οι αμέτρητες πειρατικές ενέργειες κατά τών Τούρκων τής Ιωνίας, τής Θράκης καί τής Μακεδονίας προκάλεσαν τήν οργή καί τή μήνη τών Οθωμανών υπηκόων εναντίον τών Ψαριανών πειρατών. Εστάλησαν πρός τήν Υψηλή Πύλη δεκάδες επιστολές γεμάτες διαμαρτυρίες καί παράπονα γιά τίς καταστροφές πού υπέφερε τό δοβλέτι τού σεβαστού πατισάχ. Ο σουλτάνος, θυμωμένος γιά τίς ταπεινώσεις πού τού προξενούσαν οι αχάριστοι Ρούμ, μόλις είδε στόν χάρτη τό μικροσκοπικό σχήμα τού νησιού, απλά τό έξυσε μέ τό νύχι του, δίνοντας έτσι μέ αυτό τόν τρόπο τή διαταγή γιά τήν πλήρη καταστροφή του. 

Από τόν Ιανουάριο τού 1824 οι πρόκριτοι τών Ψαρών είχαν πληροφορίες από Ρωμιούς πού διέμεναν στήν Κωνσταντινούπολη καί τή Σμύρνη γιά επικείμενη κάθοδο τού τουρκικού στόλου, ο οποίος θά ένωνε τή δύναμή του μέ πολεμικά πλοία από τήν Αλγερία καί τήν Τυνησία καί εν συνεχεία θά έπλεε από κοινού μέ τούς βορειοαφρικανούς στό Αιγαίο Πέλαγος γιά νά καταστρέψει τή Σάμο, τά Ψαρά, τίς Σπέτσες καί τήν Ύδρα. Ήταν η σειρά τών Ψαριανών νά στείλουν δεκάδες επιστολές πρός τό Βουλευτικό καί τό Εκτελεστικό, γιά νά ειδοποιήσουν τούς Έλληνες παραστάτες γιά τήν ετοιμασία τού τουρκικού στόλου καί νά τούς ικετεύσουν νά πάρουν μέτρα ώστε νά αντιμετωπίσουν τόν άμεσο κίνδυνο πού απειλούσε τά τέσσερα νησιά καί όχι μόνο. Προβλέποντας οι Ψαριανοί τήν βέβαιη τουρκική επίθεση, φρόντισαν νά μεταφέρουν στό νησί τους, τούς Μακεδόνες ενόπλους πού είχαν απομείνει από τό σώμα τού Καρατάσσου στή Σκόπελο καί στή Σκιάθο.

«Από τών πρώτων ημερών τού Ιανουαρίου τού 1824 υπήρχον πληροφορίαι ότι οι Τούρκοι θά επεχείρουν κατά θάλασσαν εκστρατείαν - μεγαλυτέραν τών προηγουμένων. Οι Ψαριανοί είχον πληροφορηθεί ότι η νήσος των θά απετέλει ιδιαιτέρως τόν στόχον τού τουρκικού στόλου καί είχον ειδοποιήσει σχετικώς τήν κυβέρνησιν. Τήν 23ην Μαρτίου 1824 επιστολή Έλληνος εκ Σμύρνης πρός τούς προκρίτους τής Ύδρας παρείχε λεπτομερείς πληροφορίας περί τών συγκεντρουμένων δυνάμεων καί τής παρασκευαζομένης εκστρατείας.

"Τό αίτιον τού παρόντος μου είναι νά σάς ειδοποιήσω, αδελφοί μου φιλογενείς, ότι σήμερον έφθασεν ο κουριέρης (αγγελιοφόρος) από Κωνσταντινούπολιν καί μάς γράφουν τάς μεγάλας δυνάμεις καί τάς ετοιμασίας, οπού εκστρατεύει ο σουλτάνος πρός τό μέρος τής Ελλάδος διά ξηράς καί θαλάσσης. Ο στόλος του είναι από κομμάτια 58, από τριπόντες έως μπρίκια. Είναι οι τριπόντες 2, ντιλίνια 8, βάζει όμως καί 60 ορτάδες (λόχους) γιανιτσάρων μέσα, προσέτι έπεμψε καί εις όλην τήν επικράτειαν προσταγές, ήτοι φιρμάνια αφοριστικά διά νά τρέξουν όσοι πιστοί Ανατολή καί Ρούμελη. Προσέτι (επιπλέον) προστάζει όλην του τήν δύναμιν καί τούς δίδει τήν άδειαν νά κτυπήσουν, νά αφανίσουν, νά σκλαβώσουν όλον τό μέρος τής Ελλάδος καί τά νησιά - Ψαρά πρώτον, Σάμον, Τήνο, Ύδρα, Σπέτσες καί Κάσον. Από επτά χρονών καί πάνω σκλάβον δέν θέλει, μόνο σπαθί...".

Τήν 16ην Μαΐου 1824 ελήφθη πληροφορία εις Ψαρά ότι ο τουρκικός στόλος ήτο πλέον έτοιμος νά αποπλεύση διά νά κτυπήση τά Ψαρά. Οι Ψαριανοί απηυθύνθησαν πρός τήν κυβέρνησιν, ζητούντες νά ληφθούν επειγόντως μέτρα πρός αντιμετώπισιν τού κινδύνου, αλλά τό εκτελεστικόν επέδειξε τήν συνήθη του αδιαφορίαν. Δέον νά σημειωθή ότι μεταξύ τών τριών νήσων είχεν εκδηλωθή αντιμαχία, οι δέ Σπετσιώται καί Ψαριανοί εδυσπίστουν πρός τήν Ύδραν, τήν οποίαν κατηγόρουν ότι εφρόντιζε μόνον περί αυτής, ενδιαφερομένη διά τήν είσπραξιν τών εσόδων τού Αιγαίου πρός τόν σκοπόν όπως διαθέτη τά χρήματα μόνον πρός ενίσχυσιν τού στόλου της.

Όταν ο τουρκικός στόλος εξήλθε τών Στενών, η Βουλή τών Ψαρών απέστειλε, τήν 12ην Ιουνίου 1824, επιστολήν πρός τούς παραστάτας τής νήσου εις τό βουλευτικόν μέ έγγραφον πρός τήν διοίκησιν, διά τής οποίας εζητείτο νά εκπλεύση ο στόλος πρός αντιμετώπισιν τού κινδύνου. Εις τήν έκκλησιν ταύτην η κυβέρνησις απήντησε δι' εγγράφου υπό ημερομηνίαν 17 Ιουνίου, υπογραφομένου υπό τών Γεωργίου Κουντουριώτου, Παναγιώτη Μπόταση, Ιωάννου Κωλέττη, Αναγνώστη Σπηλιωτάκη εις τό οποίον ανεφέροντο μεταξύ άλλων καί τά εξής:

"Σείς ενώ περιμένετε περίστασιν, καί αύθις τούς εχθρούς νά τρομάξετε, ηξεύρετε ότι καί όλοι οι λοιποί Έλληνες στέκονται προσεκτικοί νά χειροκροτήσωσι τόν ελληνικόν στόλον. Χθές έλαβεν η διοίκησις τήν χαροποιόν αγγελίαν ότι εξέπλευσαν τά υδραιοσπετσιώτικα πλοία, καί ελπίζει μέχρι τούδε νά έφθασαν αυτόθι (εκεί) καί συνεννοηθήτε καθ' όλα."

Είναι όμως γνωστόν ότι οι στόλοι τής Ύδρας καί τών Σπετσών ανεχώρησαν διά Κάσον καί όχι διά Ψαρά, ο δέ Νικόδημος ορθώς παρατηρεί εις τό "Υπόμνημά" του ότι ψευδώς τό εκτελεστικόν ανήγγειλεν εις τούς Ψαριανούς περί τής αφίξεως τού ελληνικού στόλου τήν 17ην Ιουνίου 1824, διότι καί τήν ημερομηνίαν τής αναχωρήσεως καί τόν προορισμόν του εγνώριζε.»

 

Μεγάλη Αμερικανική Εγκυκλοπαίδεια, 1971

Η ελληνική κυβέρνηση έδειξε εγκληματική αμέλεια στίς αμέτρητες εκκλήσεις τών Ψαριανών. Ο Κωλέττης καί οι αδελφοί Κουντουριώτη απαντούσαν αόριστα μέ υποσχέσεις, εκθειάζοντας απλώς τή γενναιότητα τών Ψαριανών. Οι πολιτικοί τής εποχής, από τή μία δήλωναν ότι δέν υπήρχαν χρήματα γιά νά κινηθεί ο στόλος καί από τήν άλλη κινητοποιούσαν όλες τίς διαθέσιμες στρατιωτικές δυνάμεις τους γιά νά εξοντώσουν τούς εγχώριους αντιπάλους τους. Ο Καραϊσκάκης καί ο Μακρυγιάννης αργότερα θά καταλάβαιναν τό λάθος τους νά τρέξουν νά πολεμήσουν εναντίον τού Κολοκοτρώνη, γιά νά ικανοποιήσουν τή ματαιοδοξία καί τή δίψα γιά εξουσία τών καλαμαράδων καί τών Υδραίων καραβοκύρηδων. 

Τό Εκτελεστικό, αντί γιά βοήθεια στούς Ψαριανούς, τούς έστειλε μία επιστολή μέ τήν οποία ψευδώς τούς πληροφορούσε ότι ο ελληνικός στόλος έπλεε πρός τό νησί τους. Τήν ψεύτικη αυτή επιστολή πού υπέγραψαν οι Κωλέττης, Κουντουριώτης, Μπότασης καί Σπηλιωτάκης μάς τήν παραθέτει ο Κωνσταντίνος Νικόδημος (1796-1877), στήν ιστορία του γιά τά Ψαρά. Στήν επιστολή αυτή, η τότε κυβέρνηση δήλωνε ότι ο ελληνικός στόλος ξεκινούσε γιά τά Ψαρά, ενώ ήταν η ίδια η κυβέρνηση πού τού είχε δώσει διαταγή νά πλεύσει πρός τήν Κάσο, σέ αντίθετη δηλαδή κατεύθυνση!

Μάταια οι Ψαριανοί παραστάτες Νικόλαος Βελισσάριος, Γεώργιος Καλαφάτης, Απόστολος Νικολάου καί Νικόλαος Λουμάκης επιχειρούσαν νά πείσουν τό Εκτελεστικό νά μή στείλει τό στόλο στήν ήδη κατεστραμμένη Κάσο, αλλά νά τόν κατευθύνει βορείως πρός τά Ψαρά, πού βρίσκονταν υπό άμεση απειλή.

«Οι παραστάται τών Ψαρών λαβόντες τά γράμματα τής Βουλής των τά ενεχείρησαν εις τήν Διοίκησιν. Καταχωρώ τό πρός τούς παραστάτας έγγραφον τής Βουλής τών Ψαρών.

"Ημέτεροι Παραστάται!

Σπεύδομεν αύθις νά σάς περικλείσομεν επιστολήν μας πρός τήν υπερτάτην Διοίκησιν, πληροφορητικήν τών κινημάτων καί σκοπών τού εχθρικού στόλου από 70 πλοία μικρά καί μεγάλα, ός τις ευρίσκεται ήδη εις Μυτιλήνην, εξ ών 17 μεγάλα είναι εις τήν επιφάνειαν κατά τό Σίγρι. Έχει εμβαρκάτους έως 15.000 στρατόν, κηρύττει ότι θέλει κτυπήσει ή τήν Σάμον, ή τήν νήσον μας καί σήμερα ή αύριον τόν περιμένομεν...

Τή 12η Ιουνίου 1824 - Η Βουλή τής νήσου Ψαρών."

Εκ τών αποφασισθέντων πρός έκπλευσιν πλοίων, πεντήκοντα ενός τόν αριθμόν καί δεκατεσσάρων ηφαιστείων, εξέπλευσαν μέρος μετά παρέλευσιν πεντήκοντα πέντε ημερών (Υδραίων καί Σπετσιωτών), αλλά διά πού; διά τά κινδυνεύοντα Ψαρά; όχι. Διά τήν καταστραφείσα Κάσσον. Οι δέ πρόκριτοι τών Σπετσών αναγγέλουσι τήν έκπλευσιν των πρός τήν Διοίκησιν διά τής επομένης αναφοράς.

"Πρός τό Σεβαστόν Εκτελεστικόν Σώμα.

Ειδοποιούμεν τήν Σεβαστήν Διοίκησιν ότι όλος ο ημέτερος στόλος αναχωρεί ήδη εντεύθεν, καί κατ' ευθείαν πρός Κάσσον διευθύνει τάς πρώρας. Ευχόμεθα τοιγαρούν (επομένως) πρός Θεόν, νά επιβραβεύση εις αυτόν ουρανόθεν τήν νίκην, πρός δόξαν τού ονόματός του, καί ευλόγησιν τού λαού του.

Εκ Σπετσών, τήν 16ην Ιουνίου 1824 - Οι πρόκριτοι τής νήσου Σπετσών."

Τό δέ Εκτελεστικόν πέμπει τήν εξής διαταγήν.

"Προσωρινή Διοίκησις Ελλάδος

Τό Εκτελεστικόν Σώμα, πρός τούς κυρίους προκρίτους τής νήσου Σπετσών.

Ελήφθη η χθεσινή επιστολή σας ειδοποιούσα τήν έκπλευσιν καί διεύθυνσιν πρός τήν νήσον Κάσσον τών πλοίων σας. Η Διοίκησις επήνεσε τόν πατριωτισμόν καί τόν ζήλον όπου βασιλεύει εις τάς ευαισθήτους καρδίας σας καί χαίρει κατά πολλά διά τήν προθυμίαν, ήν έχετε διά τήν καταστροφήν τών εχθρών τής πατρίδος, καί εύχεται διά νά επιστρέψουν εστεμμένα μέ τά νικητήρια.

Εν Ναυπλίω, τήν 17ην Ιουνίου 1824 - Ο πρόεδρος"

Επί δέ τής αναφοράς τής Βουλής τών Ψαρών τής 12ης Ιουνίου, πέμπει τήν εξής διαταγήν.

"Προσωρινή Διοίκησις Ελλάδος

Τό Εκτελεστικόν Σώμα, πρός τούς ευγενεστάτους προκρίτους τής νήσου Ψαρών.

Ελήφθη η αναφορά σας από τάς 12 τού τρέχοντος καί εξ αυτής βεβαιούται η Διοίκησις όσην πεποίθησιν πατριωτισμού, καρτερίας καί γενναιότητος συνέλαβε διά τούς ανδρείους Ψαριανούς, καί όσην ελπίδα ελληνικής προόδου καί καταδιωγμού εχθρικού έχει από τούς απτοήτους σας προμάχους ναύτας.

Χθές έλαβεν η Διοίκησις τήν χαροποιάν αγγελίαν ότι εξέπλευσαν τά υδραιοσπετσιώτικα πλοία, καί ελπίζει μέχρι τούδε νά έφθασαν αυτόθι (ακριβώς εκεί) καί συνεννοηθήτε καθ' όλα. Εκπλεύσετε λοιπόν κύριοι καί τά υμέτερα (δικά σας) πλοία, οδηγηθήτε από τάς περιστάσεις καί τά εχθρικά κινήματα καί συμφώνως πράξατε ό,τι περιμένει πάλιν τό ενεστώς νά ιδή από τάς τρείς ναυτικάς νήσους.

Τή 17η Ιουνίου 1824, εν Ναυπλίω

Ο πρόεδρος Γεώργιος Κουντουριώτης, Παναγιώτης Μπότασης, Ιωάννης Κωλέττης, Αναγνώστης Σπηλιωτάκης."

Τέλος πάντων εστάλη εις τούς Ψαριανούς διαταγή, ουχί ειλικρινής, ίνα εκπλεύσωσι τά πλοία των, αλλά πρός τίνα πλέον σκοπόν; ήτο πλέον αργά. Αι ανωτέρω διαταγαί πρός τούς προκρίτους Σπετσών καί Ψαρών φέρουσι τήν αυτήν χρονολογίαν. Ώστε εγράφησαν τήν αυτήν ημέραν, εκ δέ τού αύξοντος αριθμού δηλούται ότι εγράφησαν καί τήν αυτήν ώραν. Ο δέ σκοπός των είναι ανεξήγητος καί τά γραφόμενα ακατάληπτα, διότι εις μέ τούς προκρίτους Σπετσών λέγει "χαίρω διά τήν έκπλευσιν τών πλοίων εις Κάσσον", εις δέ τούς Ψαριανούς κρύπτει τήν αποστολήν εις Κάσσον καί τούς λέγει ότι τά υδραιοσπετσιώτικα εξέπλευσαν καί ελπίζει νά έφθασαν αυτόθι (εις Ψαρά)...»

 

Υπόμνημα τής νήσου Ψαρών - Κωνσταντίνος Νικόδημος (4)

Αντίθετα από τούς Έλληνες, ο σουλτάνος κινήθηκε αποφασιστικά καί γρήγορα. Ανέθεσε εκ νέου στό ναύαρχο Χοσρέφ πασά τήν οργάνωση τού στόλου του καί ο τελευταίος στά μέσα Απριλίου τού 1824 εξήλθε από τόν Ελλήσποντο καί έπλευσε πρός τή Λέσβο. Τήν αρμάδα του τήν αποτελούσαν δύο ντελίνια τών 74 κανονιών, πέντε φρεγάτες, καί δεκάδες κορβέτες, μπρίκια, σκούνες μαζί μέ φορτηγά τά οποία θά παραλάμβαναν φανατισμένα ασιατικά στρατεύματα από τίς μικρασιατικές ακτές.

Ο Μαχμούτ είχε φροντίσει μέ φετβά (θρησκευτικό διάταγμα) νά καλέσει τούς πιστούς σέ ιερό πόλεμο κατά τών απίστων μέ αποτέλεσμα νά συγκεντρωθούν στά παράλια τής Μικράς Ασίας χιλιάδες άτακτοι στρατιώτες οι οποίοι περίμεναν τά πλοία πού θά τούς μετέφεραν στίς εστίες τής ελληνικής επανάστασης. Ο Χοσρέφ παρέλαβε επιπλέον Αλβανούς στρατιώτες από τήν Θεσσαλονίκη, ούτως ώστε νά έχει στή διάθεσή του μία αξιόλογη αποβατική δύναμη. Τό μεγαλύτερο μέρος τού στόλου του περιπολούσε ανοιχτά στό Σίγρι τής Λέσβου, γιά τυχόν επίθεση από τόν ελληνικό στόλο, η οποία όμως δέν θά γινόταν ποτέ. Τά Ψαρά ήταν πλέον στό έλεος τών γενιτσάρων καί τών ατάκτων μουσουλμανικών στιφών τής Ανατολής.

Τήν ημέρα πού ο ελληνικός στόλος ξεκινούσε από τίς Σπέτσες καί τήν Ύδρα μέ κατεύθυνση τήν Κάσο, φάνηκε ο τουρκικός στόλος έξω από τά Ψαρά. Μόνο η εμφάνιση τού ελληνικού στόλου, θά ήταν δυνατή νά τρέψει τόν άτολμο Τούρκο ναύαρχο σέ φυγή. Οι Ψαριανοί όμως θά αντιμετώπιζαν ολομόναχοι τόν εχθρό, μέ εξαίρεση μερικούς Μακεδόνες καί Αρβανίτες οπλαρχηγούς, οι οποίοι μάλιστα τούς εξανάγκασαν νά χαλάσουν τά πηδάλια τών πλοίων τους ώστε νά μήν τούς εγκαταλείψουν σέ περίπτωση ήττας από τόν τουρκικό στρατό. Η ολέθρια αυτή απόφαση θά στοίχιζε αργότερα τή ζωή σέ χιλιάδες αμάχους.

«Στίς τέσσερις τό πρωΐ, ημέρα Παρασκευή 20 τού Ιούνη 1824, άρχισε νά ξεμπουκάρει από τό Σίγρι, η αρμάδα. Φύσαγε μαϊστράλι. Σέ λίγο, όταν σκόρπισε τό αυγινό πούσι, οι βιγλάτορες από τόν Τηλέγραφο τήν ξεδιακρίνουν νά έρχεται ολόϊσια γιά τό νησί τους. Δίνουν αμέσως τό σινιάλο καί σέ λίγο οι Ψαριανοί βρίσκονται στό πόδι κι ο καθένας τρέχει στό πόστο πού είχε ταχθεί.

Γέμισε η θάλασσα καράβια, ίσαμε 235 μεγάλα καί μικρά πλεούμενα. Πολλά από τά φορτηγά, τά γεμάτα στρατό, ήταν ευρωπαϊκά καί γιά τούτο αρμένιζαν δίχως παντιέρα. Έτσι στέκονταν εν τάξει μέ τήν ουδετερότητα πού είχαν προκηρύξει οι κυβερνήσεις τους. Σ' αυτά βρίσκονταν στοιβαγμένοι πάνω από 15.000 πολεμιστές. Μά κι από τούς πιλότους οι περισσότεροι Ευρωπαίοι. Τούς προμήθεψαν στούς Τούρκους οι Λεβαντίνοι (Ευρωπαίοι τής Σμύρνης), πού μέ κάθε τρόπο γύρευαν νά λείψει τούτη η σφηκοφωλιά πού έβλαφτε τό εμπόριό τους.

Προστάζει ο Χοσρέφ ν' αρχίσει η απόβαση. Φελούκες, σαλούπες, σκαμπαβίες, λαντσόνια γεμάτα ασκέρι, αθώρητα μέσα στή θολούρα τής μάχης φτάνουν στήν ξηρά. Μπήγοντας οι Τούρκοι τίς πολεμικές τους κραυγές ορμάνε νά πατήσουν τά ταμπούρια τών Ψαριανών. Θερίζονται όμως από τή φωτιά τών δικών μας, πισωδρομάνε, ξαναμπαίνουν στά πλεούμενά τους καί φεύγουν. Λυσσομανάει ο Χοσρέφ. Στέλνει καινούργιο ασκέρι μέ τήν προσταγή στά πληρώματα μόλις τούς βγάλουν στήν ξηρά ν' αποτραβηχτούν, έτσι πού νά μήν τούς απομένει τίποτ' άλλο παρά είτε νά νικήσουν είτε νά χαθούν. Προσπάθησαν, πολέμησαν καί χάθηκαν.

Μόλις θαμποχάραξε η άλλη μέρα (Σάββατο, 21 Ιουνίου 1824) τά κανόνια τής αρμάδας αρχίζουν νά κτυπάνε τίς ντάπιες (προμαχώνες) τού Κάναλου. Σύγκαιρα ώς εκατό σαλούπες καί λαντσόνια ξαναρίχνουν καινούργια στρατεύματα στήν ξηρά. Κι όπως λογαριάζουν πώς τά πρώτα κύματα τής νέας επίθεσης τους θά τσακίζονταν, είχαν δεμένες τίς σαλούπες μέ σκοινιά από τά καράβια τους, νά τίς τραβάνε πίσω, νά τίς ξανακαργάρουν (ξαναγεμίσουν) πολεμιστές καί νά τίς ξαναστέλνουν στή στεριά. Τέσσερις ώρες κράταγε ο πεισματικός αυτός πόλεμος δίχως κανένα κέρδος τών Τούρκων.

Βλέποντας ο Χοσρέφ, τά ρετζάλια (αξιωματικοί) του καί οι Ευρωπαίοι αξιωματικοί πού είχε συμβουλάτορές του πώς τόσο αίμα χύσανε νά ξεφωλιάσουν από τά ταμπούρια τού Κάναλου τούς δικούς μας δίχως τίποτα νά πετύχουν, προστάζουν, τά ευρωπαϊκά φορτηγά νά βγούνε από τήν παράταξη καί νά τραβήξουνε αλλού. Πίσω από τά σύννεφα καπνού, πού τά έκανε αθώρητα στούς Ψαριανούς, προχωράνε κατά τή βορειοανατολική άκρη τού νησιού, συνοδευόμενα από πολλές φρεγάδες. 

Αφού πέρασαν τόν κάβο Μαρκάρη, τράβηξαν στήν ανατολική αγκαλιά του, σέ μιά μικρή αμμουδιά πού τό μάκρος της δέν ξεπερνά τίς εκατό δρασκελιές καί τό φάρδος της τίς σαράντα. Ερινό λέγανε οι Ψαριανοί τούτον τόν ορμίσκο πού στάθηκε μοιραίος γι' αυτούς. Μπροστά στήν ξακουστή αυτή γή καί τήν παράδοξη σιωπή οι Οθωμανοί κοντοστέκονται. Οι Τουρκαρβανίτες αρνιούνται νά πηδήξουν πρώτοι στ' ακρογιάλι. Οι ρέμπελοι καί οι μιλίτσια πέφτουνε σ' αμάχη. Κάμποσοι τέλος εθελοντές, συνεπαρμένοι από τόν ενθουσιασμό τους, ρίχνονται στό γιαλό. Οι Αρβανίτες τούς ακολουθάνε.

Πατάνε τή μικρή αμμουδιά στόν Ερινό κι αρχίζουν νά σκαρφαλώνουν στήν απότομη πλαγιά. Φτάνουν σέ στενό μονοπάτι, όπου κάποιος μοναχικός Έλληνας, βιγλάτορας εκεί, τούς σταματά. Καθώς οι Τούρκοι δέν μπόραγαν μ' άλλο τρόπο ν' ανεβούν παρά ο ένας πίσω από τόν άλλον, σκοτώνει ίσαμε έντεκα. Τρομαγμένος όμως από τό πλήθος τών εχθρών πού μεγάλωνε αδιάκοπα, γυρεύει νά φύγει. Τόν κυνηγάνε καί τόν ξεκάνουν. Ξεμπουκάρουν τότε πάνω στήν κορυφή τού κάβου, ορμάνε καί φτάνουν στήν ντάπια μέ τά τρία κανόνια πού κουλάντριζαν ως τριάντα Ψαριανοί πού ξαφνιάζονται, πισωδρομάνε, λιώνουν. Οι Τούρκοι, συνεπαρμένοι από τήν επιτυχία τους, χύνονται πάνω στούς Λιάπηδες (Αρβανίτες), πού μ' αρχηγό τους τόν Κότα ήταν ταγμένοι νά υπερασπίσουν τήν ντάπια. Ο Κότας, μπροστά στό χρήμα πού καρτέραγε νά πάρει από τόν εχθρό, ξεχνά καί δόξα καί τιμή καί όρκους καί προστάζει τούς δικούς του νά ρίξουν τ' άρματα καί νά παραδοθούν.

Ίσαμε δέκα χιλιάδες Τούρκοι ροβόλαγαν πιά χωρισμένοι σέ δύο κολώνες, πάνω στά Ψαρά. Η μία τράβαγε γιά τό Φτελιό καί η άλλη γιά τήν πολιτεία. Οι δικοί μας στό Φτελιό αντισκόβουν τήν πρώτη ορμή τους καί τούς αναγκάζουν νά πισωδρομήσουν. Μπαίνουν οι μπαϊραχτάρηδές τους μπροστά καί ρίχνονται σέ νέο γιουρούσι. Αντιβγαίνουνε μέ τόσο πλήθος οι λίγοι εκείνοι Έλληνες, πού τούς αναγκάζουν νά πισωγυρίσουν γιά δεύτερη φορά. Οι ντερβισάδες (δερβίσηδες), ανεμίζοντας τ' αστραφτερά τσεκούρια τους, φανατίζουν τ' ασκέρι μέ ρητά από τό Κοράνι, προσκαλώντας το, στ' όνομα τού Μωάμεθ, νά ξεπαστρέψει τούς γκιαούρηδες. Τότε οι εχθροί, κρατώντας μέ τό ένα χέρι μία πέτρα στό κούτελο νά προφυλαχτούν, προχωράνε όσοι κι άν σωριάζονται. Σέ λίγο πολεμάνε στήθος μέ στήθος. Δουλεύει πιά μονάχα τό σπαθί καί τό γιαταγάνι. Οι δικοί μας, σπρωγμένοι από τό μπούγιο τού εχθρού, κλείνονται τέλος στό στρατώνα πού είχανε φτιάσει από καιρό κι όπου βρισκόταν καί η μπαρουταποθήκη. Οι Τούρκοι, μπήγοντας τίς νικητήριες κραυγές, χυμάνε νά τόν πάρουν μέ ρεσάλτο. Μία φλόγα αναπηδά καί τό νησί τραντάζεται. Οι κλεισμένοι τινάχτηκαν στόν αέρα μαζί μέ τούς εχθρούς.»

 

Φωτιάδης Δημήτριος - Επανάσταση τού 1821
 

Οι Τούρκοι, όπως καί στήν Κάσο, πάτησαν τά Ψαρά από μία αφύλαχτη περιοχή. Υπάρχει καί η υποψία ότι ο Αρβανίτης οπλαρχηγός Κότας χρηματίστηκε καί άφησε τούς Τούρκους νά περάσουν, αλλά τό γεγονός ότι ο Κότας σκοτώθηκε πολεμώντας τόν εχθρό, δέν μπορεί νά επιβεβαιώσει τήν προδοσία του. Χιλιάδες πλέον βάρβαροι πάτησαν τό νησί τών Ψαρών καί ήταν αδύνατο νά αντιμετωπιστούν από τούς λίγους Ψαριανούς ενόπλους. Στό νησί τών 7000 κατοίκων είχαν βρεί καταφύγιο 25.000 πρόσφυγες, κυρίως γυναικόπαιδα, οι οποίοι αποτελούσαν εμπόδιο γιά τίς προσπάθειες τών πολεμιστών, οι οποίοι έπρεπε νά σκεφθούν κυρίως γιά τήν σωτηρία τών ανυπεράσπιστων αυτών όντων.

Οι ομηρικές μάχες πού δίνονταν σέ κάθε γωνιά τού νησιού είχαν τό ίδιο αποτέλεσμα. Οι Ψαριανοί έπειτα από σύντομη αναμέτρηση είτε τινάζονταν στόν αέρα είτε μέ ξαφνικό γιουρούσι, όταν τούς τελείωναν τά πυρομαχικά έβρισκαν ένδοξο θάνατο από τά γιαταγάνια τού εχθρού. Τά πλοία πού θά μπορούσαν νά τά χρησιμοποιήσουν γιά νά διαφύγουν ήταν αχρηστευμένα στό λιμάνι τών Ψαρών, αφού δέν είχαν τιμόνια. Ο πανικός έκανε τίς μανάδες νά τρέχουν μέ τά μωρά στά χέρια γιά νά σωθούν. Αλλά πού νά τρέξουν; Πώς νά σωθούν; Πολλές έπεφταν στή θάλασσα γιά νά γλυτώσουν τήν ατίμωση καί πνίγονταν, ενώ άλλες πήδαγαν στίς βάρκες καί ήταν τόσοι πολλοί οι απελπισμένοι πού έμπαιναν σ' αυτές, πού έκαναν τίς βάρκες νά αναποδογυρίσουν.

Τό κατάφορτο από γυναικόπαιδα μπρίκι τού Δημήτρη Λενού, πού κατάφερε νά σηκώσει πανιά, βρέθηκε μετά από λίγο περικυκλωμένο από τά τούρκικα πλοία. Υπήρχαν μόνο πέντε άνδρες πάνω στό μπρίκι καί ένας από αυτούς, ο Γιάννης Κουτέπας πήρε ένα δαυλό καί φώναξε δυνατά.

- "Αδέλφια, σκλαβιά ή θάνατος;"

Όλοι απάντησαν "Θάνατος!" καί ο ναυτικός έριξε τό δαυλό στήν μπαρουταποθήκη γιά νά βρεθεί μαζί μέ τούς συντρόφους του στά Ηλύσια Πεδία. Μερικά μόνο μπρίκια καί πυρπολικά κατάφεραν νά ξεφύγουν από τόν κλοιό τού τουρκικού στόλου καί νά τρέξουν πρός τήν σωτηρία τής ανοιχτής θάλασσας. Τίς περισσότερες αργοκίνητες βάρκες γεμάτες μέ γυναίκες καί παιδιά, οι Τούρκοι τίς συλλαμβάνανε εύκολα, σφάζανε τούς άνδρες, πετούσαν τά βρέφη στή θάλασσα καί αιχμαλώτιζαν τίς γυναίκες. Ο κυβερνήτης τής γαλλικής κορβέτας "Ίσις", σύμφωνα μέ τόν Graviere, μέτρησε σέ λίγα μόνο λεπτά τριάντα πτώματα γυναικών καί παιδιών. Πολλά από τά πτώματα θά έφθαναν αργότερα μέχρι τίς ακτές τής Μυκόνου καί τής Τήνου.

Ο Εγγλέζος πλοίαρχος Γιόρκ ανέβηκε στή ναυαρχίδα τού Χοσρέφ γιά νά τού ζητήσει χάρη γιά κάποιον φίλο του αρχιμανδρίτη. Ο Τούρκος πασάς πού καθόταν στήν άνετη καρέκλα του καί μοίραζε φλουριά σέ όσους ακουμπούσαν μπροστά του τά κεφάλια τών γκιαούρηδων, χαμογέλασε στόν πλοίαρχο καί έδωσε εντολή σέ ένα υπηρέτη του. Αυτός έφερε μπροστά ένα κεφάλι μέ μία μεγάλη γενειάδα καί ο Τούρκος είπε στόν Εγγλέζο: "Ιδού ο φίλος σου...". Ας σημειωθεί ότι ο Χοσρέφ εθεωρείτο από τούς Οθωμανούς ως ο περισσότερο πράος καί συμβιβαστικός από τούς Οθωμανούς αξιωματούχους. Ο καπουδάν πασάς κατά τήν επιστροφή του στήν Ιστανμπούλ θά παρέδιδε στόν πατισάχ του 500 κεφάλια καί χιλιάδες μύτες καί αυτιά Χριστιανών γιά νά στολίσει μέ αυτά ο σουλτάνος τό σαράϊ του. Υπολογίζεται ότι στά Ψαρά χάθηκαν ή σκλαβώθηκαν περίπου 20.000 ψυχές.

«Αγόμενος υπό τού βορείου ανέμου ο στόλος τού Χοσρέφ κατελάμβανε τό στενόν τών Αντιψάρων καί εκύκλου τήν πόλιν. Πλήθος μικρών νηών (πλοίων) πανταχόθεν απεπειρώντο νά διαπλεύσωσιν, ενώ τά τουρκικά πλοία κατεπυροβόλουν ανηλεώς τούς φεύγοντας, αι λέμβοι εδίωκον αυτούς, καί οι Αρναούται (Αλβανοί) μεθύοντες εκ τού ρέοντος αίματος, επήδων από λέμβου εις λέμβον σφάζοντες πάντας τούς δυστυχείς όσων εφείσθησαν αι σφαίραι. Τά ύδατα τού λιμένος εν μικρώ εβάφησαν ερυθρά καί ο κυβερνήτης τής "Ίσιδος" ηρίθμησε πλέων, εν εκτάσει εκατόν είκοσι μέτρων τριάκοντα πτώματα γυναικών καί παιδίων.

Τό φρούριον μόνον τού Αγίου Νικολάου ανθίστατο έτι. Ο ασθενής ούτος προμαχών αντεπυροβόλει μετ' εκπληττούσης δυνάμεως κατά τών σφαιροβολούντων αυτό φρεγατών, καί κατά τού πειρωμένουν νά καταλάβη αυτό πεζικού. Τετρακόσιοι Έλληνες υπό αθλίου περιβόλου προασπιζόμενοι, ανθίσταντο κατά εξακισχιλίων καί πλέον Τούρκων.

Περί τήν έκτην εσπερινήν ώραν ευρίσκοντο εις απόστασιν φωνής από τού φρουρίου καί τότε ήρξαντο μετά τών εντός αι αμοιβαίαι προκλήσεις διά μυρίων ύβρεων. Περί τήν έκτην καί ημίσειαν, φοβερά εγείρεται βοή, οι Τούρκοι πανταχόθεν κυκλώσαντες ανέρχονται τόν λόφον, τά εξωτερικά χαρακώματα περιπίπτουσιν εις χείρας των. Εκ τής "Ίσιδος" διακρίνουσι, παρακολουθούσι τά ελάχιστα τής μάχης επεισόδια. Οι Γάλλοι αξιωματικοί, μέ τό τηλεσκόπιον εις τήν χείρα, θεωρούσιν αδιαλείπτως τήν ελληνικήν σημαίαν. Εφ' όσον τό ιερό τούτον ράκος κυματίζει επί τού πυροβολείου, πάσα ελπίς δέν απωλέσθη ακόμη.

Εις Τούρκος ορμά. Δέν είχε έτι εγγύση τόν ιστόν εφ' ού μόλις κινείται η σημαία υπό τής θνησκούσης πνοής τού ανέμου σαλευομένη, καί φοβερά έκρηξις έσεισε τό στερέωμα. Τό φρούριον, οι υπερασπίσαντες αυτό ήρωες, ο εισβαλών εις αυτό πολέμιος, τά πάντα ανετινάχθησαν εις μυρία τεμάχη. Οι Ψαριανοί ετήρησαν τόν λόγον των, ουδείς αυτών προέδωκε τόν υπέρ πατρίδος καί πίστεως αγώνα.

Μόλις τό σκότος τής νυκτός ηδυνήθη νά καλύψη τάς κινήσεις αυτής, η "Ίσις" πλησιάζει τό βάραθρον ούτινος δεσπόζει τό καταστραφέν φρούριον. Βαθεία σιγή αποκρίνεται εις τάς κλήσεις αυτής. Δέν υπάρχουσι πλέον εκεί θύματα πρός διάσωσιν. Ουδένα ελησμόνησεν η λύσσα τών Τούρκων. Τή επαύριον πρωΐα τά εφόλκια (βάρκες) τής "Ίσιδος" επισκέπτονται τούς σκοπέλους τής βορείας ακτής. Οι Γάλλοι ναύται ερευνώσι μετά θρησκευτικής ακριβείας, τά άντρα, τάς χαράδρας, τάς ελαχίστας τών βράχων κοιλότητας. Νύν δέ, χάριτι Θεία, αι έρευναι αυτών δέν αποβαίνουσι μάταιαι, γυναίκες, παιδία, βαρέως τετραυματισμένοι στρατιώται κατέφυγον εις τήν από τού πεδίου μάχης μεμακρυσμένην ταύτην γωνίαν τής νήσου καί λησμονηθείσαν κατά συνέπειαν υπό τών Τούρκων. Περί τών πρώτην ώραν μετά μεσημβρίαν η γαλλική σημαία έσκεπε υπό τήν προστάτιδα αυτής σκιάν εκατόν πεντήκοντα έξ άτομα από βεβαίου θανάτου διασωθέντα.

Από τής καταστροφής τής Χίου, ουδέποτε τοιαύτη σφαγή είχε καθαιμάξη τό θέατρον τού πολέμου, ουδέποτε τοσούτον φοβερά συμφορά είχεν εφελκύση τήν συμπάθειαν τής Ευρώπης. Έξ επτά χιλιάδων Ψαριανών, τρισχίλιοι μόνον διεσώθησαν φεύγοντες, δεκαεπτά δέ χιλιάδες προσφύγων κατεσφάγησαν ή ήχθησαν εις αιχμαλωσίαν.»

Jurien de la Graviere - Ιστορία τού υπέρ ανεξαρτησίας τών Ελλήνων αγώνος κυρίως τού ναυτικού, Κωνσταντίνος Ράδος, Αθήνα 1894

Oι ελάχιστοι πλέον εναπομείναντες μαχητές άρχισαν νά τρέχουν πρός τό μέρος τής Μαύρης Ράχης ή Παλιόκαστρο. Οι Τούρκοι τούς κυνηγούσαν κατά πόδας. Ανάμεσά τους βρισκόταν καί μία μάνα μέ τά τέσσερα παιδιά της. Στήν αγκαλιά της είχε δύο μωρά καί τά άλλα δύο ήταν γατζωμένα στά φουστάνια της. Οι περισσότεροι άντρες τήν προσπέρασαν. Κάποιοι πού είχαν απομείνει τελευταίοι καί προσπάθησαν νά τήν υπερασπιστούν, έπεσαν νεκροί από τίς σπαθιές τών Τούρκων. Η μάνα, πού είχε απομείνει πλέον μόνη ανάμεσα στά τουρκικά κτήνη, άρπαξε τό μαχαίρι ενός νεκρού καί άρχισε νά σφάζει τά ίδια της τά παιδιά, γιά νά μήν πέσουν στά χέρια τών μουσουλμάνων καί γίνουν γενίτσαροι. Όταν έσφαξε καί τά τέσσερα παιδιά της, γύρισε τό μαχαίρι στά στήθη της καί τό έμπηξε μέ όλη της τή δύναμη.

Στό Παλιόκαστρο κατάφεραν νά συγκεντρωθούν 150 ένοπλοι άνδρες Ψαριανοί καί Αρβανίτες. Μαζί τους είχαν 1000 γυναικόπαιδα. Οι μωαμεθανοί καθ' όλη τή διάρκεια τής ημέρας επιχειρούσαν απανωτά γιουρούσια γιά νά ανέβουν τή μάντρα, ενώ τά πλοία τους κανονιοβολούσαν τίς θέσεις τών Χριστιανών. Στά ανοιχτά υπήρχαν καί γαλλικά πολεμικά, πού παρατηρούσαν αμέτοχα τήν μάχη μεταξύ δύο διαφορετικών κόσμων. Τής βαρβαρότητας τής Ασίας καί τού πολιτισμού τής Ευρώπης. Πολεμούσαν οι Ψαριανοί γιά τήν πατρίδα τους καί οι μουσουλμάνοι γιά τήν άλωση κι άλλης χριστιανικής πόλης. Πολεμούσαν οι Έλληνες γιά τήν προστασία τής πατρίδας τους καί οι Τούρκοι γιά νά τήν κατακτήσουν. Τό Ισλάμ μαχόταν τόν Σταυρό. Τό τυραννικό καί απάνθρωπο καθεστώς τού σουλτάνου πολεμούσε τήν δημοκρατική Βουλή τών Ψαρών. Πολεμούσαν αυτοί πού διψούσαν γιά αίμα καί αυτοί πού διψούσαν γιά ελευθερία καί αξιοπρέπεια. Πολεμούσαν αυτοί πού πεινούσαν γιά γυναικεία σάρκα εναντίον αυτών πού αγωνιούσαν γιά τήν τύχη τών παιδιών τους.

Τελικώς η απέραντη πολυπολιτισμική καί χωρίς σύνορα Οθωμανική αυτοκρατορία θά έσβηνε από τό χάρτη μία μικρή μονοεθνική καί ελεύθερη χριστιανική οντότητα, όπως ήταν τά Ψαρά. Μέ τή σημερινή ορολογία, οι πράκτορες τών Τούρκων πού κοσμούν τήν ελληνική Βουλή μπορούν νά μιλούν χωρίς νά ντρέπονται γιά τόν συνωστισμό τών Ψαρών.

Έπεσε η νύκτα καί βρήκε τή μάντρα στή Μαύρη Ράχη απάτητη καί τή σημαία τού Σταυρού νά κυματίζει μπαρουτοκαπνισμένη καί ξεσκισμένη πάνω στόν ιστό της. Οι αμυνόμενοι τσακισμένοι από τήν κούραση καί τή δίψα έπρεπε νά αντέξουν όχι μόνο γιά τούς εαυτούς τους αλλά καί γιά τά παιδιά καί τούς άμαχους πού είχαν υπό τήν προστασία τους. Τό καράβι, δίχως τιμόνι, τού Αναγνώστη Τζώρτζη ήταν αραγμένο κάτω από τό Παλιόκαστρο. Τή νύκτα οι άνδρες άρχισαν νά κατεβάζουν από τά βράχια τίς γυναίκες μέ τά παιδιά γιά νά επιβιβαστούν στό μπρίκι, πού θά επιχειρούσε νά διαφύγει μέσα από τόν εχθρικό κλοιό. Η Μαρία Σπανού ήταν από εκείνες πού αρνήθηκαν νά ανέβουν στό καράβι, λέγοντας:

- "Όχι, θά μείνω νά πεθάνω εδώ μαζί σας."

Οι Τούρκοι αντιλήφθησαν τήν κίνηση κι έστειλαν σκαμπαβίες γιά νά συλλάβουν τό μπρίκι, αλλά τά κανόνια από τό Παλιόκαστρο τίς ανάγκασαν νά γυρίσουν πίσω. Πάνω στό μπρίκι ανέβηκαν οι Δημήτρης Κοτζιάς, Χατζηαντρέας Μοναρχίδης, Αλέξανδρος Μαμούνης καί Γιάννης Σίδερος. Τήν τελευταία στιγμή γύρισαν καί έβαλαν άλλους στή θέση τους.

- "Θά μείνουμε νά πεθάνουμε στό βράχο μας. Τραβάτε στό καλό αδέλφια. Θά σμίξουμε πάλι στήν άλλη ζωή."

Τό μπρίκι κατάφερε χωρίς τιμόνι καί μέ μόνο βοηθό του τά πανιά νά ξεγλυστρήσει πρός τή σωτηρία. Εκείνη τή νύκτα οι υπόλοιποι μαζεύτηκαν στό εκκλησάκι τού Άη Γιάννη καί πήραν τήν απόφαση νά μήν τούς πιάσουν ζωντανούς οι Αγαρηνοί. Ανάμεσά τους ήταν ο γέρο - τυφλός Δημήτρης Βρατσάνος μέ τόν γιό του Αντώνη καί ο γενναίος Ράντος σλαβικής καταγωγής. Τό αχνό φώς τού καντηλιού φώτιζε τά χλωμά πρόσωπα πού είχαν τήν όψη τού θανάτου.

Τό πρωϊνό τής Κυριακής στίς 21 Ιουνίου 1824 ο Γάλλος Γκραβιέρ από τό πολεμικό πού παρακολουθούσε μέ τό τηλεσκόπιό του έβλεπε πάνω στήν Μαύρη Ράχη νά ανεμίζει η σημαία τών Ψαρών μέ τόν κόκκινο σταυρό καί τίς λέξεις "ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ή ΘΑΝΑΤΟΣ". Από τά ευρωπαϊκά φορτηγά ξεκίνησαν οι λέμβοι φορτωμένες ασκέρια τής Ανατολής πού είχαν ορκιστεί μπροστά στό δερβίση τους καί στό όνομα τού Αλλάχ ότι θά καταλάβουν τή μάντρα καί θά κόψουν τά κεφάλια όλων τών Ρωμηών πού βρίσκονταν μέσα σ' αυτή. Ο Χοσρέφ γιά καλό καί γιά κακό είχε προστάξει τούς γκαλιοντζήδες (πεζοναύτες) του νά βρίσκονται στίς πλάτες τών ατάκτων καί σέ περίπτωση πού αυτοί υποχωρούσαν νά τούς ρίξουν στό ψαχνό. Οι άτακτοι στρατιώτες τού Αλλάχ μέ αλαλαγμούς όρμηξαν στή μάντρα, ενώ βροντούσαν τά κανόνια τής αρμάδας πού έστελναν πάνω στό Παλιόκαστρο τή μία βόμβα μετά τήν άλλη.

Τό ένα γιουρούσι έδινε τή θέση του στό επόμενο, μά η μάντρα δέν έπεφτε. Οι πολεμίστρες ξερνούσαν φωτιά καί ατσάλι. Όσο κι άν έβριζαν καί απειλούσαν οι αξιωματικοί καί οι τσαούσηδες, τά άτακτα στίφη τό μόνο πού κατάφερναν ήταν νά γεμίζουν μέ τά πτώματά τους τό χώρο μπροστά στό τείχος. Όποιος ανέβαινε τό τείχος γέμιζε μέ μολύβι. Η σημαία εξακολουθούσε νά κυματίζει καί ο Χοσρέφ νά λυσσάει από τό κακό του. Είχε αποτραβήξει τίς βάρκες από τήν παραλία καί είχε δηλώσει στό στρατό του ότι θά τίς έστελνε πίσω μονάχα όταν θά έπεφτε τό τείχος.

Τό απόγευμα έφτασε καί ο ήλιος άρχισε νά πλαγιάζει. Οι αμυνόμενοι είχαν λιώσει από τήν κούραση καί τίς λαβωματιές. Ο ιδρώτας από τήν κούραση κολλούσε πάνω τους μαζί μέ τόν καπνό από τό μπαρούτι. Δέν άντεχαν άλλο. Οι γενίτσαροι πάτησαν τό τείχος. Τό τελευταίο ίχνος αντίστασης τών Ψαρών είχε σβήσει καί μαζί του θά χανόταν γιά πάντα η ηρωϊκότερη βραχονησίδα τού Αιγαίου. Ο Αντώνης Βρατσάνος, περιτριγυρισμένος από τά γυναικόπαιδα μέσα στήν μπαρουταποθήκη κοιτούσε τούς συντρόφους του κρατώντας αναμμένο τόν δαυλό πού θά έφερνε τή λύτρωση.

- "Βάλε φωτιά Αντώνη!"

Εκείνος περίμενε νά μπούν καί άλλοι εχθροί μέσα στήν αποθήκη καί έριξε τό δαυλό στό μπαρούτι. Οι Γάλλοι στήν έκθεσή τους θά έγραφαν αργότερα ότι η έκρηξη έμοιαζε μέ τήν έκρηξη ηφαιστείου. Τά καράβια κουνήθηκαν σάν νά επρόκειτω γιά σεισμό. Όσες γυναίκες είχαν απομείνει ζωντανές έπεσαν από τά βράχια στή θάλασσα μέ τά παιδιά τους στήν αγκαλιά τους. Από τούς άντρες δέν επέζησε κανένας. Μέ τή θυσία τους, οι Ψαριανοί ήρωες έστειλαν τό μήνυμα ότι οι απόγονοι τού Λεωνίδα είχαν σπάσει μιά γιά πάντα τίς αλυσίδες τής σκλαβιάς.

"Στών Ψαρών τήν ολόμαυρη Ράχη
περπατώντας η Δόξα μονάχη,
μελετά τά λαμπρά παλληκάρια,
καί στήν κόμη στεφάνι φορεί,
γινομένο από λίγα χορτάρια
πούχαν μείνει στήν έρημη γή."

Τρία μπορούμε νά πούμε ότι ήταν τά ολέθρια λάθη τών Ψαριανών προεστών. Τό πρώτο ήταν ότι μόλις πληροφορήθηκαν τίς ετοιμασίες τού ενωμένου μουσουλμανικού στόλου, έπρεπε νά στείλουν όλα τά γυναικόπαιδα στήν Ύδρα γιά προστασία καί νά απαιτήσουν τήν άμεση επιβίβαση στρατιωτικών σωμάτων, καί όχι νά ανταλλάσουν ανούσιες επιστολές μέ τούς πολιτικούς. Τό δεύτερο λάθος ήταν ότι δέν άκουσαν τήν πρόταση τού Κανάρη, ο οποίος επέμενε νά μεταφερθεί ο πόλεμος στή θάλασσα, καθώς τά ταχύτατα ψαριανά πλοία θά μπορούσαν νά ξεφεύγουν από τά δυσκίνητα τουρκικά πλοία καί νά τά παρενοχλούν στήν ανοιχτή θάλασσα. Η επιτυχής φύλαξη από λίγους ενόπλους όλων τών ακτών τής νήσου ήταν αδύνατη. Καί τό τρίτο λάθος ήταν η αφαίρεση τών τιμονιών από τά πολεμικά πλοία.

«Αι γυναίκες εν τή περιστάσει ταύτη προέκριναν τόν έντιμον μάλλον θάνατον, ή τήν άτιμον ζωήν, καί τούτου ένεκα, πλείσται όσαι εξ αυτών ριπτόμεναι εν τή θαλάσση επνίγοντο, άλλαι δέ εν τώ επί τού Παλαιοκάστρου φρουρίω ερχόμεναι, εγένεντο παρανάλωμα τού πυρός. Αι δέ ευειδείς καί ωραίαι παρθένοι, ορώσαι ταύτα, βαρείαν επί τής συνειδήσεως λύπην έφερον, καί θέλουσαι ίνα διατηρήσωσιν εαυτάς αμολύντους καί τήν παρθενίαν αδιάφθορον, σωρειδόν καί αυταί εν τοίς θαλασσίοις ύδασιν ερρίπτοντο καί απεπνίγοντο.

Οι εις τάς βορείας θέσεις οπλαρχηγοί Αντώνιος Σαρής, Αντώνιος Κατσουλιέρης, Νικόλαος καί Ανδρέας αυτάδελφοι Μαυραγιανναίοι, όταν είδον σμήνη τούρκων ασιατικών κατ' αυτών ερχομένων είπον:

"Ώ αδελφοί! μή δειλιάσωμεν τά ταγκαλάκια (Τούρκοι στρατιώτες από τήν Ασία), αλλ' άς ορμήσωμεν κατά τών ανάνδρων ασιατικών τούρκων. Σήμερον άς είπωμεν ότι εγεννήθημεν, σήμερον πάντες υπέρ Πίστεως καί Πατρίδος άς αποθάνωμεν, καί η δεξιά τού Υψίστου θά μάς στεφανώση!"

Ποιήσαντες δέ τό σημείον τού Σταυρού καί όντες περί τούς τριακοσίους σχεδόν άνδρας ώρμησαν κατ' αυτών, εκκενώσαντες τά όπλα των, έπειτα δέ ξιφουλκήσαντες συνεπλάκησαν μανιωδώς μετ' αυτών, εφόνευσαν δέ εκατοντάδας τούρκων ασιατικών, περικυκλωθέντες όμως έπειτα καί αυτοί εκ τού πλήθους απέθανον υπέρ Πίστεως καί Πατρίδος ενδόξως.

Μόλις βλέπων ο επί τών βαρβάρων στρατάρχης τούνομα Πανούσης (Τουρκαλβανός αρχηγός) τόν εαυτόν του κύριον τής νήσου, εντέλλεται καί αυστηρώς διατάσσει τούς ομοίους αυτώ βαρβάρους, κρατών καί αυτός ανά χείρας τήν εαυτού αιμοσταγούσαν μάχαιραν, ίνα φονεύωσι πάντα Χριστιανόν. Όθεν, ως λύκοι ορυώμενοι, καί ως λυσσώδεις κύνες γαυγίζοντες, εισέρχονται εις τήν χώραν, διασκορπίζονται εις τάς οικίας, προχωρούσιν εις τόν λιμένα, φονεύουσιν, αρπάζουσι, λεηλατούσι καί αιχμαλωτίζουσι. Τότε προχωρούσιν εις τό ακρωτήριον τών μύλων, περικυκλούμενοι από ασιατικούς βαρβάρους οι ιερείς τού Υψίστου Γαβριήλ ο Ανέζης καί ο εκκλησιάρχης τού Αγίου Νικολάου Μελέτιος, φονεύουσι τινάς διά πιστολίων καί επιτέλους εκμετρούσι καί αυτοί τού ζήν διά φασγάνων (τούς μαχαίρωσαν μέ σπαθιά).

Αυτόθι ο Κωνσταντίνος Κυπαρίσσης έχων οικίσκον επί τού ακρωτηρίου τού λιμένος κάι κλεισθείς εν αυτώ μετά τής συζύγου του, εμάχετο γενναίως καί απελπιστικώς, μέχρις ού εξηντλήθη η εν αυτώ πυρίτις καί φονεύει πολλούς τών εχθρών. Απατηθείς δέ μετά ταύτα εκ τών λόγων τού οπλαρχηγού Πανούση, τού αλβανού, παραδίδεται αυτώ, καί παραδίδει αυτόν ούτως τοίς στρατιώταις, ούτοι δέ δέσαντες αυτόν χείράς τε καί πόδας, τόν καίουσιν εις πυράν!

Απέναντι δέ, κατά τά Λιμονάρια λεγόμενα, κυκλωθέν τό πλοίον τού εν μακαρία τή λήξει καπετάν Δημήτρη Λένου καί τινων εκεί παρευρεθέντων ανδρών καί πλήρες όν γυναικοπαίδων, ίνα μή αιχμαλωτισθώσιν, ανθίσταντο μετά καρτερίας ηρωϊκής καί ψυχικής γενναιότητος, καί πολεμούντες, εθαυματούργησαν υπερανθρωπίνως. Επαπειλούμενοι δέ, καί ουδαμού ευρίσκοντες άσυλον ή σμικράν τινα βοήθειαν, ευρισκόμενοι δέ καί εντός κινδύνου, προετίμησαν τόν θάνατον μάλλον, ή τήν αιχμαλωσίαν! Διό ρίψαντες πεπυρακτωμένους άνθρακας εις τήν πυριταποθήκην, κατεκάησαν άπαντες!

Τήν επιούσαν, ημέραν Κυριακήν, εξέρχεται ο ναύαρχος αυτών Χοσρέφης εις τήν ξηράν, προσκαλεί τόν επί τής ξηράς στρατάρχην Πανούσην, καί διατάσσει, ίνα μετά τού στρατού του, καί μεθ' ετέρων βαρβάρων ασιανών, καταλάβη τό φρούριον τού Παλαιοκάστρου. Εν τούτοις μεσιτεύει ο κατά τύχην τότε ευρεθείς εκεί διοικητής τής βασιλογαλλικής Γαμβάρας, ίνα παραλάβη τούς εν τώ φρουρίω Έλληνας, καί νά κατάσχη, ως έλεγεν, αυτό αμαχητί, αλλ' ο βάρβαρος διψών εισέτι αίματος, απορρίπτει τήν πρότασιν ταύτην, καυχώμενος δέ καί μεγαλορρημονών, διατάσσει διά κήρυκος τήν επίθεσιν.

Ενισχυθέντες όθεν οι βάρβαροι εκ τών υποσχέσεων τού αλλαζώνος στρατάρχου, επιπίπτουσι λυσσωδώς κατά τού επί τού Παλαιοκάστρου φρουρίου. Οι δέ εν αυτώ, ευάριθμοι όντες, εμάχοντο ανδρείως καί καρτερικώς, τών βαρβάρων τετράκις εις φυγήν τραπέντων, ως μή δυναμένων αποκρούσαι τήν γενναίαν τών Ελλήνων αντίστασιν.

Τέλος πλήθος ασεβών αλαλαζόντων καί τών μιαρών αυτών κραυγών μέχρι τού ουρανού αναβαινόντων, εισπηδώσι δέ εντός αυτού από πολλά μέρη καί συμπλέκονται μετ' αυτών. Η εκατέρωθεν σφαγή υπήρξε φρικωδεστάτη. Ιδόντες οι ημέτεροι, ότι αι γυναίκες καί τά τέκνα ηρπάζοντο, προετίμησαν μάλλον τόν έντιμον καί ένδοξον θάνατον, ή τήν άτιμον καί άδοξον ζωήν! Διό καί άμα είδον ότι ο περίβολος τού φρουρίου ήτο πλήρης βαρβάρων, λαμβάνουσι πύρ, καί χωρίς νά φεισθώσι τής εαυτών ζωής, θέτουσι αυτό επί τής πυριταποθήκης καί πάραυτα ανατινάσσονται εις τόν αέρα καί καταφλέγονται!

Ο Νάννος (Ιωάννης Τσόντζας από τή Μακεδονία) σχεδόν πεντηκοντούτης εδιωρίσθη επί τού νησιδίου Δασκαλειό, επί τού οποίου είχον δύο μεγάλα πυροβόλα, είχε πολλούς μετ' αυτού. Ελθόντος δέ τού Ορταλάμπεη μέ μίαν φρεγάδα καί πολεμούντος κατ' αυτού, μή δυνηθέντος δέ νά τούς βλάψη, επενόησεν άλλως νά τούς συλλάβη μέ απάτην. Εξήλθεν ο ίδιος μετά πολλών, καί τινος Χριστιανού, όν εξαπέστειλεν εξ ονόματός του, ειπόντος αυτώ νά τοίς είπη νά παύση τό πύρ καί ορκίζεται εις τόν προφήτην του νά τοίς χαρίση τήν ζωήν, καί νά τοίς δώση καί αξιώματα.

Τότε τώ είπεν ο Νάννος, τί ενομίσας; ότι ελεύθερος Έλλην, θά προσκυνήση βαρβάρους; προτιμότερος είναι εις ημάς ο θάνατος, παρά νά κλίνωμεν τάς κεφαλάς ημών εις άστατον καί βάρβαρον δοβλέτιον (κράτος). Ορμησάντων δέ τινων διά νά τόν συλλάβωσιν, εξεκένωσεν όπλον κατ' αυτών καί εφόνευσε δύο. Πλησιασάντων δέ κατόπιν πολλών διά νά τόν συλλάβωσιν εξεκένωσαν αύθις τά όπλα των έκαστος τούτων. Ο δέ Νάννος εξεκένωσε τότε έν πιστόλιον εις τήν πυριταποθήκην καί ούτω εγένοντο πάντες παρανάλωμα τού πυρός υπέρ πατρίδος καέντες.»

 

Ημερούσια συμβάντα τής Αλώσεως τών Ψαρών 

ΑΓΙΑ ΣΟΦΙΑ
ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

Η ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΑ ΤΟΥ ΖΕΡΒΑ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΑΥΤΟΝΟΜΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ» ΠΟΥ ΟΡΑΜΑΤΙΖΟΤΑΝ ΤΟ ΚΚΕ ΤΟΝ ΙΟΥΝΙΟ ΤΟΥ 1944

Του Ιωάννη Αθανασόπουλου

Ιστορικού

Η συμφωνία των Πρεσπών υποστηρίχθηκε από την αριστερά -και όχι μόνο- με ιδιαίτερο ζήλο. Η παράδοση του ονόματος της Μακεδονίας καθώς και η αναγνώριση Μακεδονικής εθνότητας, ιθαγένειας και γλώσσας από την αριστερά και τους συνοδοιπόρους της όμως δεν είναι μια ενέργεια που συνέβη εν έτη 2019.

Ήδη από από τα μέσα της δεκαετίας του 1920 το ΚΚΕ ζητούσε την ανεξαρτησία της Μακεδονίας και της Θράκης. Ο «Ριζοσπάστης» στις 25 Ιανουαρίου 1925 έγραφε: «Ο Λένιν εκήρυξε και στη πράξη εφήρμοσε το δικαίωμα της αυτοδιάθεσης των καταπιεζόμενων εθνοτήτων μέχρις αποχωρισμού από το κράτος όπου είναι προσαρτημένες. Γι’αυτό όλα τα αστικά κόμματα δεν θέλουν να ακούσουν το όνομα του Λένιν στην Ελλάδα, που, διά μέσον του κόμματός μας, ζητεί να πάψη το ανθρωποπάζαρο των πληθυσμών Μακεδονίας και Θράκης και καλεί τους λαούς των ν’αγωνισθούν για ενιαία και ανεξάρτητη Μακεδονία και Θράκη και για τη Β.Κ.Ο.» 

Την πολιτική αυτή ακολούθησε πιστά το κόμμα καθ όλη τη διάρκεια της δεκαετίας του 1930. Φτάνοντας στα χρόνια της κατοχής αντιλήφθηκε πως η θέση αυτή ήταν εξαιρετικά επιζήμια για την ανάπτυξη του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ ιδιαίτερα στη Μακεδονία. Γι’ αυτό φαινομενικά αποκήρυξε αυτές τις θέσεις του που προκαλούσαν αντιδράσεις περισσότερο στη βάση των μελών του ΕΑΜ.

Στις επαφές του Τζήμα με εκπροσώπους του Τίτο αλλά και των Αλβανών συντρόφων τον Ιούλιο του 1943,  ο πρώτος διακήρυξε πως δεν μπορούσαν να αποδεχθούν το σχέδιο που πρότεινε ο Τέμπο και είχε υπογράψει με τον Βερβέρη για αυτόνομη Μακεδονία που θα εγγυούνταν το υπό σύσταση Βαλκανικό Κοινό Γενικό Στρατηγείο (έμεινε στα χαρτιά) γιατί αυτό θα ήταν ολέθριο λάθος για το ΚΚΕ.

Την ίδια περίπου εποχή κυκλοφόρησε και η συμφωνία Πετριτσίου μεταξύ ΚΚΕ και Κ.Κ Βουλγαρίας που παρέδιδε την Μακεδονία. Το σύμφωνο αυτό αμφισβητείται σήμερα και από σοβαρούς ιστορικούς. Βέβαια είτε το σύμφωνο αυτό ήταν πλαστό είτε όχι η ουσία των σκοπών και των στόχων του ΚΚΕ δεν άλλαξε σχετικά με την αυτονομία της Μακεδονίας, κάτι που επιβεβαιώθηκε με την απόφαση της 5ης Ολομέλειας της ΚΕ του ΚΚΕ τον Ιανουάριο του 1949. Σε αυτό το σύμφωνο αναφέρεται ο Ζέρβας στην διαμαρτυρία του που δημοσιεύεται στον Επαναστάτη της 17ης Ιουλίου 1944 (Αρχεία Πανελληνίου Συνδέσμου Αγνωνιστών Εθνικής Αντιστάσεως «ΕΟΕΑ-ΕΔΕΣ ΝΑΠ. ΖΕΡΒΑΣ») καθώς και σε άλλες παρασπονδίες του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ:

 

ΕΛΛΗΝΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ
ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΚΟΝΔΥΛΗΣ : «… ΘΑ ΜΑΘΟΥΝ ΣΕ ΔΙΑΦΟΡΕΣ ΠΕΡΙΠΤΩΣΕΙΣ ΣΤΟ ΜΕΛΛΟΝ ΟΤΙ ΕΠΕΜΒΑΣΗ ΔΕΝ ΕΞΑΓΕΤΑΙ ΜΟΝΟΝ ΥΠΟ ΜΟΡΦΗ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΩΝ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ ΑΛΛΑ ΚΑΙ ΕΙΣΑΓΕΤΑΙ ΥΠΟ ΜΟΡΦΗ ΤΡΟΜΟΚΡΑΤΙΚΩΝ ΕΝΕΡΓΕΙΩΝ…»

Απόσπασμα από το Παναγιώτης Κονδύλης «Θεωρία του Πολέμου» (Εκδόσεις Θεμέλιο 1997), σελ. 375-6
 
«Χώρες ανήμπορες να ανταποδώσουν, έστω καί μέ λίγα, αλλα έπώδυνα πλήγματα από μακριά, τα πολλά πλήγματα πού θα δέχονταν από κοντά, θα ήσαν αθύρματα στα χέρια του̃ πλανητικου̃ ήγεμόνα καί θα μεταβάλλονταν σέ πεδίο ασκήσεων καί δοκιμών της στρατιωτικής του τεχνολογίας και τής πολεμικής του έτοιμότητας. Έτσι, σύντομοι καί έντατικοί, οἰονεί «χειρουργικοί» πόλεμοι, όπου ή ὐψηλή στρατιωτική τεχνολογία θα έκδιπλώνει ανεμπόδιστα τίς δυνατότητές της καί θα κρίνει αποκλειστικά την έκβαση του πολέμου, εἶναι πιθανοί μονάχα όταν ὁ ένας από τούς δύο ἐμπολέμους, ὁ «χειρούργος» δηλαδή, ὐπερέχει λίγο πολύ συντριπτικά· ὅσοι λοιπόν προβλέπουν ότι στό μέλλον θα έπικρατήσει αὐτή ή μορφή πολέμου, στήν πραγματικότητα έχουν απλώς κατά νου̃ν έναν ορισμένο συσχετισμό δυνάμεων. Μέ δεδομένον αὐτόν τόν συσχετισμό, ὁ ασθενέστερος μόνο μία δυνατότητα έχει να μεταφέρει (ἐν μέρει) τόν πόλεμο στό έδαφος του̃ ἰσχυροτέρου, να έπιτύχει δηλαδή μέ αλλα μέσα ὅ,τι μια μεσαία ή μείζων Δύναμη θα κατάφερνε μέ τούς βαλλιστικούς της πυραύλους· ή δυνατότητα αὐτή εἶναι ή τρομοκρατία καί η δολιοφθορα. Οἱ Δυναμεις, οί ὁποίες διεκδικούν αύτονόητα για τόν ἑαυτό τους τό δικαίωμα ἐπεμβασεως όπου καί όποτε θέλουν, έπικαλούμενες και αὐτό ούτε καν παντα «ανθρωπιστικούς» καί «είρηνευτικούς» σκοπούς, θα μαθουν σέ διαφορες περιπτώσεις στό μέλλον ότι επέμβαση δέν έξαγεται μόνον ὑπό μορφή στρατιωτικών ἐπιχειρήσεων αλλα καί είσαγεται ὑπό μορφή τρομοκρατικών ἐνεργειῶν. “Οπου αύτές έχουν πολιτικά κίνητρα, μπορούν να χαρακτηρισθου̃ν ὡς ή απαντηση του̃ φτωχού στή στρατιωτική ίσχύ του̃ πλουσίου· πρόκειται δηλαδή για μια πολιτική βούληση πού δέν έχει τα πολεμικά μέσα για να έκφρασθεί πλήρως καί ανοιχτα σέ έπίπεδο ισοτιμίας μέ τον αντίπαλο. Ώστόσο κάθε γενικός ὁρισμός τής τρομοκρατίας είναι επισφαλής, όχι μόνον ἐξ αίτίας του̃ πλήθους τών μορφών καί τών πηγών της, αλλά καί γιατί δύσκολα αποφεύγει κανείς, ὡς φίλος, τόν ἐξωραισμό ή, ὡς έχθρός, τό ανάθεμα. Ἄς μείνουμε λοιπόν σέ κριτήρια πιό χειροπιαστα κι ας παρατηρήσουμε ότι τρομοκρατία ασκούμενη ὡς ὑποκαταστατο πολεμικής πραξης έναντια σέ μια μεγαλη Δύναμη δέν είναι πιθανό να προσλαμβανει τή μορφή τής δολοφονικής απόπειρας κατά μεμονωμένων προσώπων, όπως γινόταν τόν 19ο αί. καί στίς αρχές τοῦ 20ου̃ στή Ρωσσία, αλλα καί στήν ὑπόλοιπη Εύρώπη, καί όπως έν μέρει ξαναγινε κατα τή δεκαετία του̃ 1970 καί του̃ 1980, κυρίως στή Γερμανία καί στήν Ἱταλία. Σε όλες αύτές τίς περιπτώσεις, φορείς τών τρομοκρατικών πραξεων ήσαν μικρές όμαδες έξεγειρόμενες έναντίον του̃ έσωτερικου̃ καθεστώτος τής χώρας τους, τό ὁποῖο στα ματια τους τό συμβόλιζαν κατά τόν ένα ή τόν άλλο τρόπο τα δολοφονούμενα πρόσωπα.

 Ἄν όμως οί τρομοκρατικές ἐνέργειες κατευθύνονται από ἔνα εξωτερικό κέντρο καί σκοπεύουν να βλάψουν μια ξένη Δύναμη, εί δυνατόν όσο θα τήν έβλαπτε καί ένας κανονικός πόλεμος, τότε πρέπει ν” αναζητήσουν άλλο πεδίο. Αύτό τό προσφέρει ή ἴδια ή ὑφή τής υψηλα ἐκτεχνικευμένης κοινωνίας, ή ὁποία από πρώτη όψη είναι απείρως περίπλοκη, διακλαδωμένη καί κατακερματισμένη, ἐνώ στην πραγματικότητα ή λειτουργία της ἐξαρτάται από σχετικά ὀλιγαριθμα ἐνεργειακα καί πληροφορικα κέντρα. Γι” αὐτό καί εἶναι στό σύνολό της τόσο τρωτή όσο δέν ήταν καμμία κοινωνία του̃ παρελθόντος. Ένας αξιωματούχος της Ἀμερικανικής Ύπηρεσίας Πληροφοριών εἶπε πρόσφατα ότι αν είχε στή διαθεσή του ένα δισ. δολλαρια καί 20 ὶκανούς hackers θα μπορου̃σε να παραλύσει τίς Ἡνωμένες Πολιτεἰες. Σίγουρα δέν πρόκειται για κομπορρημοσύνη, αλλά για δήλωση βασιζόμενη σέ βαθειά γνώση τών πραγμάτων καί τών συσχετισμών τους. Έάν οι τρομοκρατικές ένέργειες έπικεντρωθου̃ν μέ τήν ἴδια γνώση καί μέ τήν αναλογη επιμονή σέ τέτοιους κρίσιμους κόμβους, τότε είναι βέβαιο ότι μποροῦν να γονατίσουν μια σύγχρονη δυτική κοινωνία. Καί κρίσιμοι κόμβοι δέν είναι μόνον τα παντοειδή ηλεκτρονικα συστήματα, αλλά καί οἱ μεγαλοι ένεργειακοί σταθμοί ή τα αποθέματα νερου̃, πού προσβαλλονται εύκολα μέ ίούς· η χρήση χημικών καί βιολογικών μέσων μπορεί ἐπίσης να έχει σαρωτικα αποτελέσματα, αν σκεφθου̃με λ.χ. ότι μέ 30 κιλα ανθρακος σκοτώνονται 30.000 άνθρωποι. Τό μεγαλο μειονέκτημα μικρών, καί μάλιστα μή δυτικών χωρών, οί ὁποίες θα έπιθυμου̃σαν να καμουν έξαγωγή τρομοκρατικών ἐνεργειών στίς δυτικές μητροπόλεις, είναι ή έλλιπής γνώση του̃περιβαλλοντος καί ή οργανωτική αδεξιότητα, ίδιαίτερα σέ σύνθετα καί φιλόδοξα έγχειρήματα, όπως έπίσης καί η σχετική ανικανότητα αριστου συσχετισμου̃ μέσων καί σκοπών, έτσι ὥστε να έπιτευχθεί τό μέγιστο πολιτικό καί ψυχολογικό αποτέλεσμα· αλλωστε ή πρόκληση γενικής ὑστερίας σέ κοινωνίες έθισμένες στήν ευημερία καί στήν ασφαλεια δέν αποτελεί καθί έαυτήν δύσκολη ὑπόθεση, απεναντίας μαλιστα: φαίνεται ὅτι ακριβώς σέ τέτοιες κοινωνίες η ροπή πρός τήν ὑστερία είναι ίδιαίτερα έντονη.
Έφ’ όσον ἐδώ δέν έξετάζουμε τήν τρομοκρατία γενικά, αλλά μονάχα ὡς ὑποκαταστατο ή ὡς συνέχιση ένός πολέμου μεταξύ κρατών, μιλούμε όχι για γηγενή, αλλα για είσαγόμενη τρομοκρατία (έστω καί αν γηγενείς συνεργάζονται μέ τό ξένο κρατος πού ύποκινεί τίς τρομοκρατικές ἐνέργειες). Ἡ διακριση είναι κρίσιμη ὡς πρός τήν πιθανή έκταση καί τίς πιθανές προοπτικές τής τρομοκρατικής δρασης. Ἡ είσαγόμενη τρομοκρατία μπορεί να έπιφέρει αξιόλογα αποτελέσματα, ὅμως προφανώς δέν είναι δυνατόν να παρει αξιόλογες διαστασεις, τουλαχιστον μέ τήν έννοια ὅτι θα βρεί έρείσματα σα έναν ευρύτερο κύκλο συμπαθούντων. Ἀπεναντίας, φιλοδοξία καθε γηγενούς τρομοκρατίας, αν καί συνήθως απραγματοποίητη, εἴτε να μετεξελιχθεί σέ ανταρτοπόλεμο μέ απόρθητες βασεις έξορμήσεως καί μέ πληθος υποστηρικτών ή συνοδοιπόρων. “Οπως βέβαια διδασκει ή ίστορική έμπειρία, ή διεξαγωγή ανταρτοπολέμου συνεπάγεται κατά κανόνα πράξεις τρομοκρατίας, ὡστόσο αναμεσα σέ ανταρτοπόλεμο καί τρομοκρατία μπορούμε να χαραξουμε μια ἐννοιολογική διαχωριστική γραμμή λέγοντας ότι ανταρτοπόλεμος είναι μια ένοπλη αμφισβήτηση της κατεστημένης έξουσίας, η οποία λόγω της πραγματικής έκτασης καί του ὁρατου̃ ή λανθάνοντος δυναμικού της θέτει απτά ζήτημα αλλαγής του̃ κατόχου της έξουσίας, ἐνώ από τήν τρομοκρατία, ὅσο έπιδεικτικα κι αν αμφισβητεί αὐτή τήν κατεστημένη ἐξουσία, λείπει ακριβώς τούτη η διασταση.» … «διαφορισμένη καί περίπλοκη κοινωνία, της όποίας η λειτουργία, καθώς είπαμε, εξαρτάται από σχετικά λίγα κέντρα τους στόχους της τρομοκρατίας στό μέλλον, συγκεντρώνει ταυτόχρονα τούς ανθρώπους στίς πόλεις, κάνει τήν ύπαιθρο πληθυσμιακά, οίκονομικά καί πολιτικά αμελητέα. Καθώς η διαδικασία αὐτή επιτελείται σέ παγκόσμιο επίπεδο, ό ανταρτοπόλεμος χάνει τό πεδίο της εκδίπλωσής του ακόμα καί στήν Ἀσία ή στή Λατινική Ἀμερική· αλλωστε ή ήδη αποψιλωμένη ύπαιθρος εἶναι όσο ποτέ άλλοτε εκτεθειμένη στα όπλα καί προσιτή στα μεταφορικά μέσα του̃ τακτικου̃ στρατου̃. Έτσι, τα μειονεκτήματα τῶν ανταρτικῶν σωματων εναντι του̃ τελευταίου επαυξανονται, ενῶ παραλληλα εκλείπουν όλο καί περισσότερο οί ἱστορικές προϋποθέσεις πού εξεθρεψαν τα ανταρτικα κινήματα, πρό παντός ὁ εθνικοαπελευθερωτικός καί αντιαποικιακός αγώνας. Μπορούμε λοιπόν να επαναλαβουμε εμφατικα τή θέση ότι ὁ ανταρτοπόλεμος σήμερα ἔχει προοπτικες μόνον εκεί όπου ταυτίζεται με ένα πανεθνικό κίνημα εναντίον μιας ξένης Δύναμης ή όπου δεν συνοιντα καμμιαν αντίσταση γιατί τό εσωτερικό καθεστώς έχει καταρρεύσει· …»


ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑ
ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

ΕΠΟΙΚΙΣΜΟΣ ΜΕ ΛΑΘΡΟΜΕΤΑΝΑΣΤΕΣ

Η πατρίδα μας μετατρέπεται σε τριτοκοσμική ισλαμική χώρα με εξαθλιωμένη οικονομία, σαθρούς και μη λειτουργικούς θεσμούς, ετερόφωτο πολιτικό κόσμο και γηράσκοντα γηγενή πληθυσμό - μέρος του οποίου «αποδρά» από την Ελλάδα για να βρει μεροκάματο στην αλλοδαπή.

Σύμφωνα με έρευνα του ΟΗΕ που δημοσιεύτηκε πρώτα στον ιστότοπο του κρατικού γερμανικού ειδησεογραφικού πρακτορείου Deutsche Welle (ηλεκτρονική διεύθυνση dw.com/), «η Γερμανία ανήκει στις χώρες με τον μεγαλύτερο αριθμό αναγνωρισμένων προσφύγων και η Ελλάδα σε αυτές με τον μεγαλύτερο αριθμό νέων αιτήσεων για την παροχή ασύλου μετά τις ΗΠΑ, το Περού, τη Γερμανία, τη Γαλλία, την Τουρκία και τη Βραζιλία.

Ενώ το 2015 είχαν αιτηθεί άσυλο στην Ελλάδα μόλις 11.400 άτομα, το 2017 ο αριθμός τους αυξάνεται στις 57.000 και το 2018 στις 65.000. Από την εξέλιξη αυτή προκύπτει ότι η Ελλάδα δεν είναι πλέον χώρα διέλευσης προσφύγων προς την υπόλοιπη Ευρώπη, αλλά χώρα προορισμού».

Δεν έρχονται για λίγο, αλλά για πάντα! Δεν έχουν κανέναν σκοπό να μετακινηθούν στις «πλούσιες χώρες του Βορρά», όπως αρέσκονται να λένε εκείνοι που αποκοιμίζουν τον λαό, αλλά να εγκατασταθούν εδώ, αντικαθιστώντας τον γηγενή πληθυσμό.

Οι Ελληνες θα χρησιμεύουν στο σύστημα μόνο για να χρηματοδοτούν τον αφανισμό του έθνους. Θα πληρώνουν την εξωφρενικά υψηλή φορολογία, θα χάνουν τις ακίνητες περιουσίες τους με τον ΕΝΦΙΑ και θα παρακμάζουν μέχρι να έρθει η στιγμή και της επισημοποίησης της «ιδιοκτησιακής» μεταβολής της πατρίδας μας.

Η Ελλάδα, που ανήκει στους Ελληνες όπως έλεγε το σύνθημα του ανθρώπου ο οποίος εργάστηκε συστηματικά για να την καταστρέψει, θα περάσει στον αστερισμό των ισλαμικών χωρών. Το Ισλάμ, ως γνωστόν, δεν χρειάζεται να κάνει ευφάνταστη πολιτική. Ασχολείται με τη δημογραφία και κυριαρχεί μέσω των γεννήσεων.

Δεν έρχονται πρόσφυγες εδώ. Δεν έχει εμφύλιο πόλεμο πια η Συρία ούτε το Πακιστάν βρίσκεται σε εμπόλεμη κατάσταση. Ερχονται λαθρομετανάστες απ’ όλες τις γωνιές της Γης, γιατί οι πολιτικοί αυτής της χώρας τούς προσκάλεσαν - με πρώτους και χειρότερους όλων την κομματική νομενκλατούρα του ΣΥΡΙΖΑ.

ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ
ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

Η ΑΞΙΟΠΙΣΤΙΑ ΤΗΣ ΕΘΝΙΚΗΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ, Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΑΠΕΙΛΗ ΚΑΙ ΣΥΜΜΑΧΙΕΣ

Του Παναγιώτη Ήφαιστου
Ομ. Καθηγητού Διεθνών Σχέσεων – Στρατηγικών Σπουδών, Παν/μιο Πειραιώς, Τμήμα Διεθνών και Ευρωπαϊκών Σπουδών 
 
Με αφορμή τις Τουρκικές προκλήσεις το 2019 και εν μέσω προεκλογικής αναμέτρησης η κατάσταση της αποτρεπτικής στρατηγικής της Ελλάδας είναι απογοητευτική. Η εθνική στρατηγική ενός οποιουδήποτε αξιόπιστου και βιώσιμου κράτους θέτει ως κόκκινες γραμμές την εφαρμογή των προνοιών του διεθνούς δικαίου και των Συμβάσεων για την εθνική Επικράτεια. Την ασφάλεια επίσης και την ακεραιότητα αυτής της Επικράτειας. Ορίζονται οι απειλές, ορίζονται τα μέσα εκπλήρωσης των ιεραρχημένων εθνικών συμφερόντων –με υπέρτατο, τονίζουμε την ασφάλεια και ακεραιότητα της Επικράτειας και την επιβίωση του κράτους– και συνδυάζονται τα διαθέσιμα μέσα με τον καλύτερο δυνατό τρόπο. Η στρατηγική, εξάλλου, ορίζεται ως η χρήση των μέσων για την εκπλήρωση των σκοπών, εδώ των ιεραρχημένων εθνικών συμφερόντων.
Η αντιμετώπιση των απειλών συνεπάγεται εσωτερική εξισορρόπηση με τους οικείους συντελεστές ισχύος και εξωτερική εξισορρόπηση με συμμαχίες. Για τις συμμαχίες θα επανέλθουμε πιο κάτω. Πολύ σύντομα λέμε ότι το σκέλος της εσωτερικής εξισορρόπησης είναι το σημαντικότερο της εθνικής στρατηγικής ενός κράτους. Απαιτεί:

• ποιοτική και ποσοτική επάρκεια πολεμικών μέσων,
• αξιόμαχη στρατιωτική ηγεσία,
• επεξεργασμένα επιτελικά σχέδια,
• υποστηρικτική οικονομική υποδομή,
• υποστηρικτικό εθνικό φρόνημα, ικανή,
• αξιόπιστη πολιτική ηγεσία,
• σταθερότητα στόχων και προσεγγίσεων ανεξάρτητα πολιτικών διακυμάνσεων,
• πλήρη συνεργασία πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας,
• υποστηρικτικές κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις,
• ετοιμότητα / αποφασιστικότητα προάσπισης εθνικού συμφέροντος,
• διπλωματία υψηλών προδιαγραφών που προϋποθέτει γνώση της διεθνούς πολιτικής εκ μέρους της πολιτικής ηγεσίας
• και διαρκή μέριμνα διαφύλαξης της αξιοπιστίας της αποτρεπτικής φήμης της χώρας.

Παρενθετικά λέμε ότι η έννοια απειλή είναι η εκδηλωμένη πρόθεση και ενέργειες της μιας πλευράς να προκαλέσει ζημιά στα συμφέροντα της άλλες πλευράς αν δεν συμμορφωθεί με τη θέλησή της. Διακρίνεται σε επιθετική απειλή (αναθεωρητικό κράτος) και αμυντική απειλή (του κράτους που υπεραμύνεται το status quo, των Συμβάσεων και των προνοιών του διεθνούς δικαίου). Ο κίνδυνος για τον αμυνόμενο είναι η διαφορά μεταξύ απειλής και ικανότητας. Ένας πολύ σημαντικός όρος είναι η «μπλόφα», δηλαδή η διαφορά μεταξύ διακηρύξεων και ικανότητας/πρόθεσης/στόχων. Ισχύει τόσο για τον αμυνόμενο όσο και τον επιτιθέμενο και ενέχει μεγάλη σημασία η ικανότητα αξιόπιστης μπλόφας γιατί εξοικονομεί πόρους. Το μείζον είναι η αξιοπιστία της απειλής. Συνήθως πολύ μεγάλη μπλόφα την αποδυναμώνει και μπλόφα που μεταδίδεται αξιόπιστα ενισχύει τις αποτρεπτικές παραστάσεις
Η αποτρεπτική αξιοπιστία θεωρείται βέλτιστη εάν διαθέτουμε επαρκή οικεία ισχύ άμυνας κατά των απειλών, δυνατότητα αξιοποίησης των οικείων ερεισμάτων και των αδυναμιών ή λαθών του κράτους που απειλεί, διασφάλισης επαρκών πληροφοριών ιδιαίτερα για τα σχέδια και την ισχύ του αντιπάλου και ως εκ τούτου γνώση των τρωτοτήτων του αντιπάλου.
Μείζον είναι βέβαια ότι ένα αξιόπιστο κράτος ποτέ δεν νομιμοποιεί με έμμεσο ή άμεσο τρόπο τις αναθεωρητικές απειλές ενός άλλου κράτους. Ενώ εδώ θα μπορούσαμε να συμπεριλάβουμε και την συμφωνία των Πρεσπών, στεκόμαστε μόνο στην Τουρκία και λέμε ότι παρά την αποτροπή των απειλών τις τελευταίες δεκαετίες στην Θράκη, στο Αιγαίο (πλην Ιμίων) και την περαιτέρω προώθηση των τετελεσμένων στην Κύπρο, τους τελευταίους μήνες η Ελλάδα διολισθαίνει ποικιλότροπα σε έμμεση τουλάχιστον νομιμοποίηση των αναθεωρητικών Τουρκικών αξιώσεων. Στην Κύπρο δε, όπου και η Αχίλλειος πτέρνα λόγω απόστασης, η με κάθε κριτήριο ακύρωση του Ενιαίου Αμυντικού Χώρου πλήττει όχι μόνο τα Ελληνικά συμφέροντα δημιουργώντας κίνδυνο κατάλυσης της Κυπριακής Δημοκρατίας αλλά επιπλέον ευρύτερα πλήττει και την αξιοπιστία της Ελλάδας ως αποτρεπτικό κράτος.

Για την Τουρκική απειλή επειδή πολλά λέγονται, θα μπορούσαμε, πριν θίξουμε το ζήτημα των συμμαχιών, να ειπωθούν μερικά πράγματα.Προηγουμένως γίνεται σαφές ότι ο ακριβής ορισμός της απειλής σε συνάρτηση και με τα απαιτούμενα μέσα αντιμετώπισής της είναι αποκλειστική υπόθεση των κρατικών επιτελείων άμυνας και ασφάλειας, πρωτίστως των Ενόπλων Δυνάμεων. Τα μέσα πού διαθέτουμε για την αποτροπή είναι ευθέως ανάλογα του πως ορίζεται η απειλή. Ούτε ένα δολάριο περισσότερο ούτε ένα λιγότερο, συνηθίζεται να γράφεται σε αναλύσεις στρατηγικής.
Κοινός παρονομαστής ως προς τον οποίο η καθολική πολιτική ομοφωνία είναι αξίωμα, αφορά το γεγονός ότι η τουρκική απειλή είναι υπαρξιακού χαρακτήρα: Έχει ιστορικές ρίζες και σχετίζεται με τον χαρακτήρα του τουρκικού καθεστώτος και των πολιτικών του κυμάνσεων. Υπό ένα ευρύτερο πρίσμα με ιστορικούς όρους τα Βαλκάνια είναι ανάχωμα κατά των ηγεμονικών επιδιώξεων της δύναμης που βρίσκεται ή εφορμά από την Μικρά Ασία. Με κάθε κριτήριο στο πολυσυζητημένο βιβλίο του Νταβούτογλου «Στρατηγικό βάθος» γίνεται σαφές ότι οι Τούρκοι στο σύνολό τους έτσι βλέπουν την Ελλάδα εξ ου και με κάθε κριτήριο ορισμού η Τουρκική απειλή εμπίπτει στα πεδία που η στρατηγική θεωρία ονομάζει «απέραντη απειλή». Εάν δηλαδή εκτελεστεί δεν είναι προδιαγεγραμμένα τα νέα σύνορα. Θα είναι εκεί που ο επιτιθέμενος θα κατορθώσει να φτάσει όταν ο πόλεμος θα τερματιστεί.
Πάντα σε γενικές γραμμές, δεν μπορεί να υπάρχει Έλληνας που να αμφισβητεί που πρέπει να βρίσκονται τα σύνορα της Ελλάδας συμπεριλαμβανομένων αυτών που dejure προβλέπει το δίκαιο της θάλασσας(που νόμιμα, θεμιτά και νομιμοποιημένα περίπου διπλασιάζει την Ελληνική Επικράτεια) ή Έλληνας που να αμφιβάλλει για το γεγονός ότι η Τουρκία στο κεντρικό μέτωπο και στην Κύπρο επιδιώκει την αυθαίρετη και παράνομη αλλαγή του ισχύοντος εδαφικού και κυριαρχικού καθεστώτος.

Συμπεριλαμβάνονται η εναέρια κυριαρχία, τα χωρικά ύδατα, η υφαλοκρηπίδα, η ΑΟΖ, τα νησιά, οι νησίδες και οι βραχονησίδες. Στην Κύπρο με την λεγόμενη διζωνική, δικοινοτική ομοσπονδία με πολιτική ισότητα (σε εθνική ρατσιστική βάση) σημαίνει πλήρη επικυριαρχία, ομηρία εκατοντάδων χιλιάδων Ελλήνων και πλήρη αλλαγή των θαλάσσιων οριοθετήσεων. Στην Θράκη ρητά και απερίφραστα η Τουρκία απειλεί με «κυπροποίηση», δηλαδή μετατροπής των μουσουλμάνων σε στρατηγική μειονότητα.
Συνολικότερα η Τουρκία ρητά και απερίφραστα αποσκοπεί όχι μόνο για αναθεώρηση συνόρων και κυριαρχίας αλλά επίσης για κατάκτηση ηγεμονικής θέσης με δομική ανατροπή της ισορροπίας ισχύος και με κατάκτηση γεωπολιτικών ερεισμάτων που θα αλλάξουν τους περιφερειακούς στρατηγικούς συσχετισμούς. Υπογραμμίζεται ότι η Τουρκία ως προς αυτά πέρασε τις κόκκινες γραμμές επειδή οι σκοποί αναθεώρησης του εδαφικού και κυριαρχικού καθεστώτος συνοδεύονται από ολοένα μεγαλύτερες και πιο συγκεκριμένες στρατιωτικές ενέργειες.
Ενώ λοιπόν από καιρό, αλλά πολύ εντατικά και ανεύθυνα τους τελευταίους μήνες, η Ελλάδα βρίσκεται σε μια δύσκολη θέση στο πλαίσιο μιας αδυσώπητης αναμέτρησης μέσων και θελήσεων. Αντί να μαζέψουμε όλες μας τις δυνάμεις, να συσπειρωθούμε στο πλαίσιο μιας αναγκαίας και μη εξαιρετέας πολιτικής συναίνεσης, παρατηρείται ότι αφενός απουσιάζουν –εν μέσω προεκλογικής αναμέτρησης που συνήθως για θέματα εθνικής ασφάλειας πρέπει να ισχύει το αντίθετο– ρητοί και καταγεγραμμένοι προγραμματικοί προσανατολισμοί της εθνικής στρατηγικής και αφετέρου εμείς οι ίδιοι αποδυναμώνουμε την αξιοπιστία μας με ανεύθυνες δηλώσεις, αντιφάσεις, μισόλογα και κινήσεις που καταμαρτυρούν αδυναμία και υποχωρητικότητα.

Να μην υπάρχει αμφιβολία ότι εδώ σε ένα κείμενο όπως το παρόν, δεν μπορούν να ειπωθούν συγκεκριμένες ενέργειες που αποτελούν προνόμιο αλλά και έργο της πολιτικής και στρατιωτικής ηγεσίας. Μπορεί εν τούτοις να επισημανθεί ότι αναδεικνύεται
1. Έλλειμμα ή και παντελής απουσία πολιτικής συναίνεσης.
2. Απουσία ενός ευδιάκριτου προσανατολισμού και των προαναφερθέντων κόκκινων γραμμών της αποτρεπτικής μας στρατηγικής.
3. Κινήσεις που είναι τακτικού και όχι στρατηγικού χαρακτήρα ή και απελπισμένο καταφύγιο μάταιων ελπίδων όπως η καλλιέργεια δυνατοτήτων αποτελεσματικής ευρωπαϊκής συμπαράστασης. Ευρύτερα όπως από καιρό έχουμε επισημάνει, βρισκόμαστε σε μια ρευστή ενδιάμεση κατάσταση όπου διαρκώς η πλάστιγγα γέρνει ολοένα και περισσότερο προς τα Τουρκικά συμφέροντα.
Σε μια τέτοια κατάσταση, θεωρούνται ως ανεύθυνες διάφορες δηλώσεις όπως «να μην είμαστε μονοχοφάηδες», «η Τουρκία έχει μεγάλα θαλάσσια σύνορα» ή και αμφιταλαντεύσεις για το που βρίσκεται το Καστελόριζο. Δηλώσεις επίσης ακόμη και από επίσημα χείλη για το «μερίδιο» της Τουρκίας στα ενεργειακά δρώμενα της Ανατολικής Μεσογείου ως και να μην γνωρίζουμε τι ακριβώς επιδιώκει η Τουρκία.
Για να το πούμε διαφορετικά, πέραν της ολοένα μεγαλύτερης «εθιμικής καθιέρωσης» των «διαφορών» έχουμε και ρητές υποχωρήσεις από τις πρόνοιες του διεθνούς δικαίου, στάσεις που οδηγούν και σε προσαρμογή των θέσεων τρίτων κρατών. Γιατί τα κράτη, πρέπει να ξέρουμε, ιδιαίτερα τα ισχυρά, έχουν μακροχρόνιους σχεδιασμούς οι οποίοι, με δεδομένη πια την Ελληνική αδυναμία, διαρκώς αλλάζουν τα σχέδιά τους για την Τουρκία σχεδόν πάντα αρνητικά για την Ελλάδα ακόμη και όταν συγκρούονται με την Άγκυρα. Η Τουρκία, με ή χωρίς των Ερντογάν, δεν είναι ένα οποιοδήποτε κράτος στους γεωπολιτικούς σχεδιασμούς των μεγάλων δυνάμεων. Το σημαντικότερο κριτήριο για αυτές είναι κατά πόσο η Ελλάδα μπορεί ή δεν μπορεί να αποτρέψει την τουρκική απειλή. 
Τέλος, οι συμμαχίες. Αν και ένα πολύ σημαντικό ζήτημα της στρατηγικής ενός κράτους εδώ θα περιοριστούμε λόγω χώρου σε μερικές νύξεις και μπορούμε να επανέλθουμε. Κατ’ αρχάς, η ουσία πάντα βρίσκεται στις ειδοποιούς διαφορές. Δεν τίθεται ζήτημα σημασίας της ανάγκης αξιοποίησης των συμμετοχών σε διεθνείς θεσμούς, συμμαχίες και μεγιστοποίησης του οφέλους λόγω συγκλίσεων συμφερόντων όπως για παράδειγμα των ενεργειακών. Όμως πάντα ισχύουν, μεταξύ άλλων, τέσσερα πράγματα.

1. Η συμμαχική υπόσχεση σε κάθε τυπική ή άτυπη σχέση δεν είναι ποτέ βεβαία ενώ το κατά πόσο ένα κράτος θα σπεύσει να συνδράμει στρατιωτικά ένα άλλο επηρεάζεται από πολλές μεταβλητές μεγάλης κύμανσης. Η ρευστότητα της σύγχρονης διεθνούς πολιτικής και οι καταιγιστικές στρατηγικές ανακατατάξεις επιτείνουν αυτό τον παράγοντα.
2. Οι ισχυρότερες συμμαχίες της ιστορίας ήταν άτυπες, όπως για παράδειγμα, στην σύγχρονη εποχή, Κίνας-ΗΠΑ επί Μάο-Νίξον και Ισραήλ-ΗΠΑ μετά το 1945. Το μείζον είναι όπως λέμε η «ισορροπία των απειλών» (balanceofthreats) και το τι συμφέρον διακυβεύεται. Τα εμπλεκόμενα κράτη βρίσκονται σε μια διελκυστίνδα προσπαθειών καλλιέργειας παραστάσεων και θέσεων που συμφέρουν, ενώ, λέμε με νόημα, έχουν λιγότερη σημασία οι επετειακές φωτογραφίες των αρχηγών κρατών που κρατούν σφικτά τα χέρια αλλήλων και μεγαλύτερη σημασία οι συμφωνίες μέσα στα «μυστικά κουτιά της διπλωματίας». Παραμένει ότι έτσι λειτουργώντας οι παραστάσεις στρατηγικής αξιοπιστίας πρέπει να είναι πάντα καλά επιμελημένες και προσεγμένες. Όπως ς συνηθίζεται να γράφεται, «ακόμη και οι μορφασμοί του προσώπου όταν ένας πολιτικός ή στρατιωτικός ηγέτης μιλά για την στρατηγική μετρά αρνητικά ή θετικά στην αξιοπιστία του κράτους».
3. Διεθνείς θεσμοί όπως ο ΟΗΕ, η ΕΕ και άλλοι συμπεριλαμβανομένου του ΝΑΤΟ είναι πολύτιμα πεδία διπλωματίας, συναλλαγών και απόκτησης νομικών ερεισμάτων για τον αμυνόμενο αλλά δεν είναι το κύριο μέσο μιας εθνικής στρατηγικής όσον αφορά την ασφάλεια της Επικράτειας. Έτσι, όταν πανηγυρίζαμε για «εγγύηση των ελληνικών συνόρων επειδή ενταχθήκαμε στην ΔΕΕ» εμείς τότε προειδοποιήσαμε έγκαιρα ότι αφενός δεν θα πέσουν Δανοί αλεξιπτωτιστές στην Ρόδο και αφετέρου ότι το σημαντικότερο έρεισμα θα μπορούσε να είναι συνεργασίες στην αμυντική βιομηχανία. Εδώ είμαστε όπως ξέρουμε και δεν είναι υπερβολή να ειπωθεί ότι πολλοί Έλληνες ακόμη και ηγέτες αντί να ξέρουν πως θα εκμεταλλευτούν τις συμμετοχές αυτές περιμένουν Ευρωπαίους ή άλλους αλεξιπτωτιστές να επιπέσουν κατά των επιτιθέμενων Τούρκων. Το ίδιο επίσης για την ένταξη της Κύπρου στην ΕΕ όταν το επιχείρημά μας ήταν πως έτσι δημιουργούνται ερείσματα στα πεδία του Κοινοτικού νομικού κεκτημένου και ότι η στρατηγική μας θα μπορούσε να ενισχυθεί με διασυνδέσεις αλλά και ακλόνητη επίκληση εφαρμογής του κεκτημένου αυτού στην λύση του Κυπριακού.
4. Όπως ήδη υπαινιχθήκαμε και τονίσαμε, το κυριότερο κριτήριο στην διαμόρφωση των θέσεων και εναλλακτικών αποφάσεων των άλλων κρατών είναι η αξιοπιστία της δικής εθνικής αποτρεπτικής στρατηγικής. Ενώ για παράδειγμα οι ΗΠΑ ούτε αγαπούν ούτε μισούν τους Τούρκους ή τους Έλληνες, ένα κύριο κριτήριο είναι το κόστος για όλους από το κατά πόσο εάν η Ελλάδα δεχθεί επίθεση μπορεί να την αποκρούσει ή και να αντεπιτεθεί και να συντρίψει τον επιτιθέμενο. Μιλάμε για τον στρατηγικό ορθολογισμό των παικτών, τον σημαντικότερο ίσως όρο της στρατηγικής θεωρίας, ότι δηλαδή όλοι οι δρώντες κάνουν υπολογισμούς κόστους και οφέλους εναλλακτικών αποφάσεων και εναλλακτικών αποτελεσμάτων δικών τους και τρίτων. Το ζήτημα είναι πάντα: Τι κόστος και τι όφελος δημιουργεί ο αμυνόμενος για τον επιτιθέμενο και όλους τους άλλους. 

Ολοκληρώνοντας λέμε –όπως την επομένη των ευρωεκλογών– ότι πέραν του ολοφάνερου κινδύνου για τετελεσμένα για τα οποία πολύς λόγος γίνεται και πολύ αργά και ασυντόνιστα, το Ελληνικό κράτος δεν έχει την πολυτέλεια να μην ενεργήσει τάχιστα για να βελτιώσει την αποτρεπτική της στρατηγική τόσο στα πεδία της εσωτερικής εξισορρόπησης όσο και της εξωτερικής εξισορρόπησης. Κατεπείγουσα είναι η ανάγκη για πολιτική συναίνεση αλλά και για μια νέα αποτρεπτική αφετηρία που θα καθιστά αξιόπιστη την Ελληνική στρατηγική. Λογικό είναι όλοι οι Έλληνες πολίτες να θέλουν εκλογικό αποτέλεσμα που θα δημιουργήσει μια νέα στρατηγική αφετηρία.


ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΟΙΟΤΗΤΑ
ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ