Η «ΑΠΕΡΑΝΤΗ ΑΠΕΙΛΗ» ΤΗΣ ΤΟΥΡΚΙΑΣ ΚΑΙ ΟΙ ΠΟΛΛΟΙ ΚΡΙΚΟΙ ΤΗΣ ΑΛΥΣΙΔΑΣ ΤΟΥ ΠΟΛΕΜΟΥ

Του Παναγιώτη Ήφαιστου
Ομ. Καθηγητή Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Η Τουρκική απειλή δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Διαρκεί επί δεκαετίες και διαρκώς κλιμακώνεται. Παρατηρείται ότι σε κάθε φάση η κλιμάκωση επιταχύνεται ανάλογα με το κατά πόσο οι στρατηγικές εξελίξεις δημιουργούν παράθυρα ευκαιρίας που θα ωθήσουν την Ελλάδα σε κατευναστικές στάσεις και υποχωρητικές δηλώσεις οι οποίες δημιουργούν τις προϋποθέσεις ούτως ώστε εάν η Άγκυρα αποφασίσει να επιτεθεί να εκπληρώσει το μείζον των αναθεωρητικών αξιώσεων που θέτει επί δεκαετίες. Συντομογραφικά θα εξηγήσουμε ότι ο πόλεμος είναι πολύ σοβαρή υπόθεση για να διατυπώνονται γνώμες, να γίνονται άλματα συλλογισμών και να επιχειρούνται προβλέψεις.

Ποιες είναι όμως οι Τουρκικές αναθεωρητικές αξιώσεις και τι σημαίνει «απέραντη απειλή»;

Ακριβώς, στην στρατηγική ανάλυση μια απειλή θεωρείται απέραντη όταν ταυτόχρονα με την κλιμάκωση των αναθεωρητικών σκοπών τα σύνορα αυτών των σκοπών είναι θολά και αβέβαιο ως προς το πως θα τερματιστεί μια πολεμική σύρραξη και τι σκοπεύει να θέσει υπό τον έλεγχό του ο επιτιθέμενος.

Επί δεκαετίες με πλήθος κειμένων η Άγκυρα αρνείται καθολικά τις πρόνοιες του δικαίου της θάλασσας και των διεθνών Συνθηκών, ενώ αδίστακτα αξιώνει αλλαγή των οριοθετήσεων της διεθνούς τάξης που προβλέπει το διεθνές δίκαιο στην Κύπρο, το Αιγαίο και την Θράκη.

Το εάν θα ελέγξει πλήρως την Κύπρο ή θα την καταλάβει όλη δεν είναι σαφές. Γιατί εξάλλου επί δεκαετίες και παράνομα διατηρεί ένα τόσο ισχυρό στρατιωτικό σώμα στο νησί και κτίζει την μια βάση μετά την άλλη; Τι εννοούσε ο μέντορας του Ενρτογάν πρώην πρωθυπουργός Νταβούτογλου όταν έλεγε ότι η Κύπρος είναι τόσο μεγάλης γεωπολιτικής σημασίας ούτως ώστε η Τουρκία την θέλει υπό τον έλεγχό της ακόμη και αν δεν υπήρχε ένας Τουρκοκύπριος στο νησί;

Πόσα νησιά με αυθαίρετες και ψευδείς ερμηνείες επιδιώκει να ελέγξει ή να καταλάβει σε περίπτωση σύγκρουσης; Τα αδιευκρίνιστα 200 νησιά, νησίδες και βράχους που δήλωνε η Τσιλέρ πριν πολλές δεκαετίες ή όσα οι χάρτες της «Γαλάζιας Πατρίδας» εγκλωβίζουν στα πεδία της Τουρκικής Επικράτειας στις θολά οριοθετημένες από την Άγκυρα περιοχές του Αιγαίου Δυτικά των ακτών της Τουρκίας;

Ποιες είναι οι ακριβείς επιδιώξεις στην Θράκη όταν η Τουρκία οικειοποιείται την μουσουλμανική μειονότητα και που θα σταματήσει εάν αρχίσει μια πολεμική σύρραξη και καταφέρει να καταλάβει εδάφη;

Η επί δεκαετίες «ουδετεροποίηση» των περιοχών του Αιγαίου που η Ελλάδα όπως έχει κάθε δικαίωμα εάν εκπληρώσει τις πρόνοιες του διεθνούς δικαίου σχεδόν διπλασιάζει την Επικράτειά της –και συχνές δηλώσεις οίκοι που υποδηλώνουν διάθεση καζαν-καζαν/μοιρασιάς και κατά καιρούς και άλλων κατευναστικών θέσεων– οδήγησε στις θαλάσσιες οριοθετήσεις της Τουρκίας με την Λιβύη με τρόπο που παραβλέπει την ύπαρξη ακόμη και της Κρήτης.

Ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο της Ουκρανίας οι αναθεωρητικές αξιώσεις καθίστανται ολοένα πιο θολές και για αυτό με όρους στρατηγικής ανάλυσης η «απεραντοσύνη της Τουρκικής απειλής» εξελίσσεται επικίνδυνα.

Ταυτόχρονα και για να μιλάμε ρεαλιστικά, τόσο στο κεντρικό μέτωπο όσο και στην Κύπρο οι συμμαχίες και οι θεσμοί στους οποίους η Ελλάδα και η Κυπριακή Δημοκρατία συμμετέχουν πόρρω απέχουν από το να εδράζονται ξεκάθαρα στην διεθνή και ευρωπαϊκή νομιμότητα, ενώ συχνά δυτικοί ηγέτες κάνουν θολές και ασαφείς δηλώσεις «υπέρ ειρηνικών διαδικασιών» όταν οι τουρκικές αξιώσεις είναι μονομερείς και παράνομες. Η σημασία αυτής της επισήμανσης είναι ότι εάν έχουμε μεγάλη σύρραξη όπως και στην Κύπρο μετά το 1974 αλλά και σε πλήθος άλλων περιπτώσεων κανείς δεν θα σπεύσει να αποκαταστήσει την διεθνή νομιμότητα αλλά θα καλούν για συνομιλίες.

Αυτά υπογραμμίζοντας, ο Τουρκικός αναθεωρητισμός δεν πρέπει να εξετάζεται με βραχυπρόθεσμους όρους και με αφορμή τις δηλώσεις και ενέργειες κάθε συγκυρίας. Απαιτείται θέαση της μεγάλης και διαχρονικής εικόνας που επιβεβαιώνει τόσο την ύπαρξη κλιμακούμενης τουρκικής απειλής όσο και Μεταψυχροπολεμικών επιλογών για να καταστεί η Τουρκία περιφερειακό ηγεμονικό κράτος.

Εάν στην παρούσα ιστορική φάση η Ελλάδα ενδώσει –δεν αναφερόμαστε στην επί δεκαετίες παράληψη εφαρμογή του δικαίου της θάλασσας, την σχεδόν απαθή στάση μπροστά στο ακραία παράνομο casus belli και των αποφάσεων του ΣΑ του 1974, 1975 και 1983 για τερματισμό των παράνομων τετελεσμένων στην Κύπρο– και εάν δεν κατορθώσει να μεταδώσει σε όλους πανίσχυρα αποτρεπτικά μηνύματα πολύ μεγάλου κόστους, ενδέχεται η Τουρκία να πειστεί ότι οι διεθνείς και περιφερειακές περιστάσεις ευνοούν μια επίθεση, μάλιστα μεγάλης έκτασης.

Χωρίς να γίνεται η παραμικρή πρόβλεψη για επίθεση ή μη επίθεση –μόνο ανάλυση των προϋποθέσεων με πάγιους όρους τυπολογιών της στρατηγικής ανάλυσης μπορεί να κάνει κανείς και πιο ακριβείς εκτιμήσεις είναι υπόθεση των κρατικών επιτελείων– εάν η Τουρκία επιχειρήσει να εκπληρώσει μεγάλο μέρος των «απέραντων απειλών» κύρια μέριμνα θε είναι να ακυρώσει στρατηγικά την Ελλάδα και να αρχίσει η παραχώρηση κυριαρχίας με τρόπο που αλλάζουν αυτά που προβλέπουν οι Συνθήκες και οι Συμβάσεις.

Να μην ξεχνάμε επίσης, ότι το διακύβευμα είναι μείζον και όχι μόνο νομικό αλλά μακροχρόνια και στρατηγικό: Ενώ καθημερινά όλοι ακούνε τις δηλώσεις δυτικών δυνάμεων για την μεγάλη σημασία της Τουρκίας τυχόν έλεγχος του Αιγαίου και της Κύπρου θα εκτινάξει την Τουρκία σε αβάστακτα για την Ελλάδα στρατηγικά ύψη. Παρενθετικά τονίζεται ότι μπορεί στην Ελλάδα αυτό να υποτιμάται αλλά στην Τουρκία βλέπουν όλοι αυτή την πτυχή, εξ ου και η σύγκλιση θέσεων των εσωτερικών πολιτικών δυνάμεων όσον αφορά τις αναθεωρητικές αξιώσεις.

Συναφές επίσης είναι και το ζήτημα του ποιος θα αρχίσει πρώτος εκτεταμένη ένοπλη σύρραξη ή ακόμη και εάν ένας από τους δύο κρίνει ότι απαιτείται ένα πρώτο πλήγμα ακόμη και για αμυντικούς σκοπούς. Το μείζον αυτό ζήτημα ενώ πάντα είναι επί τάπητος όταν κανείς το θίγει απαιτεί μεγάλη προσοχή και υπευθυνότητα. Ενώ στην στρατηγική ανάλυση ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα σε κάθε στρατηγική αντιπαράθεση, στην Ελλάδα τέθηκε μόνο την δεκαετία του 1990 από τον αείμνηστο Παναγιώτη Κονδύλη, οπότε και έγιναν μερικές δημόσιες συζητήσεις. Σημειώνεται μόνο ότι αφορά πολλούς παράγοντες όπως τους συσχετισμούς δύναμης, το κατά πόσο η στρατηγική είναι αμυντική-αποτρεπτική ή αντίθετα αναθεωρητική-επιθετική και τα οπλικά συστήματα των αντίπαλων κρατών.

Αναφέρεται επίσης και το γεγονός ότι οι σύγχρονες τεχνολογίες ιδιαίτερα σε περιπτώσεις συχνών εμπλοκών καθιστούν τουλάχιστον δύσκολο να βεβαιωθεί πότε έγινε μεγάλη εμπλοκή, ποιος έπληξε πρώτος και εκτεταμένα και πως εξελίχθηκε τυχόν κλιμάκωση. Σίγουρο είναι ότι ένα αμυνόμενο κράτος απαιτείται να είναι έτοιμο για όλα ενώ μερικές τουρκικές δηλώσεις είναι εξαιρετικά ανησυχητικές.

Πόσο επικίνδυνη είναι η Τουρκική απειλή στην φάση που διανύουμε και πόσο μεγάλος είναι ο κίνδυνος μιας εκτεταμένης πολεμικής σύγκρουσης και πόσο πιθανό είναι η Ελλάδα να δεχθεί ένα πρώτο τουρκικό πλήγμα; Το ζήτημα της κλιμάκωσης μιας σύγκρουσης και της εκτέλεσης ενός πρώτου πλήγματος έχει αναλυθεί εκτενώς σε αγγλικά και Ελληνικά κείμενα* και εδώ θα περιοριστούμε να πούμε μονολεκτικά τα εξής, που και πάλι τονίζεται ότι δεν τίθεται ζήτημα ακόμη και της παραμικρής πρόβλεψης. Δύο μεταβλητές είναι κύριες και σημαντικές. Οι εκατέρωθεν ικανότητες των αντιπάλων και η μπλόφα.

Στην στρατηγική θεωρία η μπλόφα είναι μια πολύ σημαντική έννοια. Είναι βασικά η διαφορά μεταξύ απειλής και ικανότητας να την εκπληρώσει εάν υπάρξει σύρραξη. Ικανότητα εκπλήρωσης 100% σημαίνει μηδενικές ανάγκες για μπλόφα και αυτό σπάνια ισχύει. Μεγάλη μπλόφα έχουμε όταν γίνεται πιστευτό ότι σε περίπτωση σύγκρουσης η άλλη πλευρά θα έχει μεγάλο κόστος. Όσο περισσότερο μπλοφάρει ο απειλών και γίνεται πιστευτός από τον αμυνόμενο τόσο περισσότερο κερδίζει χωρίς μάχη –και ταυτόχρονα κερδίζει πόρους για δυνάμεις που δεν χρειάστηκαν–, τρομάζοντας (τον αμυνόμενο) και κινητοποιώντας άλλους με συμφέροντα που διακυβεύονται από μια σύρραξη.

Συναφές ζήτημα είναι ο όρος «σχετικό συμφέρον». Σε μια διένεξη, πως ιεραρχείται το εθνικό συμφέρον από τους εμπλεκόμενους; Εδώ βέβαια μας αφορούν οι εκατέρωθεν ιεραρχήσεις από την Ελλάδα και Τουρκία όσον αφορά την Θράκη, το Αιγαίο και την Κύπρο. Οι ιεραρχήσεις σχετίζονται με πολλά ζητήματα όπως για παράδειγμα γεωπολιτική σημασία, οικονομικοί πόροι, εσωτερικές καθεστωτικές και πολιτικές ισορροπίες και κυρίως κατά πόσο αυτό που διακυβεύεται είναι συμφέρον δυνάμεως ή ζωτικό συμφέρον.

Στην προκειμένη περίπτωση ενώ για την Ελλάδα είναι ζωτικό συμφέρον επειδή αφορά την Επικράτεια που προβλέπουν οι Συνθήκες και το ένα δέκατο του Ελληνισμού στην Κύπρο, για την Τουρκία είναι συμφέρον δυνάμεως επειδή εντάσσεται σε μια λογική αύξησης της ισχύος της για να καταστεί ηγεμονικό κράτος όπως εξάλλου ρητά δηλώνεται.

Τονίζεται και υπογραμμίζεται, πάντως, ότι στην στρατηγική ανάλυση θεωρείται δεδομένο ότι το αμυνόμενο κράτος που έχει ζωτικό συμφέρον –ενώ ο αντίπαλος έχει συμφέρον δυνάμεως– στην αναμέτρηση μέσων και θελήσεων διαθέτει αποτρεπτικό πλεονέκτημα. Το οποίο όμως απαιτείται να αξιοποιήσει δεόντως με παραστάσεις, δηλώσεις, ενέργειες και διπλωματία. Πρέπει, πάντως, να μεταδίδονται οι σωστές παραστάσεις και όχι κατευναστικές παραστάσεις. Ακλόνητες και αξιόπιστες αποτρεπτικές παραστάσεις.

Καταληκτικά, ο πόλεμος δεν είναι μόνο πολεμική σύρραξη και απαιτείται μεγάλη προσοχή στις θέσεις και στις διατυπώσεις.

1) Είναι η σημαντικότερη διαμορφωτική δύναμη της ιστορίας και ενώ μόνο παράφρονες θα τον ήθελαν δεν πρέπει να υποτιμάται ότι πάντα ένα κράτος που δέχεται απειλές πρέπει να είναι ικανό και πανέτοιμο να αμυνθεί.

2) Βασικά οι ποιοτικές βαθμίδες όσων μιλούν για την διεθνή πολιτική κρίνονται ανάλογα με το τι λένε για τον πόλεμο.

3) Ο πόλεμος είναι μια μεγάλη αλυσίδα με πολλούς κρίκους εκ των οποίων η ένοπλη σύρραξη (με τον οποία εκφοβίζουν οι δειλοί, οι άσχετοι και ανεύθυνοι συν και όσοι «υποβάλλουν κατευνασμούς») είναι μόνο ο τελευταίο κρίκος. Εξ ου και η ανάγκη το αμυνόμενο κράτος να διαθέτει αξιόπιστη εθνική στρατηγική και να εκπληρώνει τις πρόνοιες του διεθνούς δικαίου για την Επικράτειά του. Βασικά, η ιστορική πείρα διδάσκει ότι έχουμε ένοπλη σύρραξη εάν το αμυνόμενο κράτος κατευνάζει, οπότε το αποτέλεσμα είναι ήττα χωρίς ένοπλη εμπλοκή ή ένοπλη σύρραξη ή πιθανότατα αμφότερα.

4) Απαιτείται στρατηγική κουλτούρα για σοβαρό και υπεύθυνο διάλογο. Όπως και για άλλα κράτη, η στρατηγική κουλτούρα αποτροπής είναι μείζον ζήτημα εθνικής ασφάλειας.

ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ

* Τα ζητήματα αυτά έχουν αναλυθεί υπό το πρίσμα της στρατηγικής ανάλυσης σε πολλά Αγγλικά και Ελληνικά κείμενα. Για τα θέματα αξιοπιστίας, ορισμού της απειλής, ικανότητας/μπλόφας, σχετικού συμφέροντος / συμφέροντος δυνάμεως και πολλά άλλα εξετάστηκαν στο «Αποτρεπτική Στρατηγική και Ελληνική Εξωτερική Πολιτική» (Β μέρος του «Ελληνική αποτρεπτική στρατηγική», 1991) που επανεκδίδεται επαυξημένο. Ως προς αυτά πάντως, δεν αλλάζει κάτι καθότι πρόκειται για πάγιες τυπολογίες της στρατηγικής ανάλυσης.

Για τις αναφορές εντός κειμένου για παρεμβάσεις του 1998 για το «πρώτο πλήγμα» με αφορμή κείμενα του Παναγιώτη Κονδύλη βλ. «Η ανάλυση του Παναγιώτη Κονδύλη: Αποτρεπτική στρατηγική και η διαλεκτική σχέση ισορροπίας δυνάμεων, άμυνας, αντεπίθεσης, σταθερότητας, αστάθειας».  https://wp.me/paSdey-7Mz

 

Πηγή: στο https://www.huffingtonpost.gr/entry/e-aperante-apeile-tes-toerkias-kai-oi-polloi-krikoi-tes-alesidas-toe-polemoe_gr_62a372abe4b0cdccbe4f96bc

https://ifestos.edu.gr/2022/06/12/%ce%b7-%ce%b1%cf%80%ce%ad%cf%81%ce%b1%ce%bd%cf%84%ce%b7-%ce%b1%cf%80%ce%b5%ce%b9%ce%bb%ce%ae-%cf%84%ce%b7%cf%82-%cf%84%ce%bf%cf%85%cf%81%ce%ba%ce%af%ce%b1%cf%82-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%bf/ 

 

AUKUS ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ : ΡΕΥΣΤΕΣ ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΕΣ ΑΝΑΚΑΤΑΤΑΞΕΙΣ

Του Παναγιώτη Ήφαιστου
Ομ. Καθηγητή Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Οι «συμμαχικές συγκλίσεις» ΗΠΑ, Μεγάλης Βρετανίας και Αυστραλίας δεν είναι κεραυνός εν αιθρία. Εντάσσεται σε μια λογική πλανητικών ανακατανομών ισχύος και συμφερόντων λόγω αλλαγής των δομών ισχύος που προκάλεσε η πτώση της πρώην Σοβιετικής Ένωσης το 1989-90.

Το πώς εξελίσσονται τα πράγματα, πάντως, αφορούν ζωτικά την Ελλάδα επειδή ανεξάρτητα των μακροχρόνιων προεκτάσεων η Τουρκία «σαν έτοιμη από καιρό» σπεύδει να εκμεταλλευτεί τα γεγονότα, να ενισχύσει τα ερείσματά της, να κάνει συναλλαγές με τις μεγάλες δυνάμεις με σκοπό την στρατηγική αναβάθμισή της.

Με κάθε νοητό κριτήριο η Ελλάδα έχει συμφέρον να μην δημιουργήσει παραστάσεις που ενισχύουν την Τουρκική στρατηγική να καταστεί περιφερειακή δύναμη που θα συναλλάσσεται προνομιακά με τις μεγάλες δυνάμεις.

Μια μικρή ιστορική αναδρομή: Μετά τον Ψυχρό Πόλεμο: «Γεμίζοντας» τα κενά ισχύος

Καλά κάνουμε να δούμε τις εξελίξεις σε αναφορά με την συμφωνία ΗΠΑ, Βρετανίας, Αυστραλίας υπό ένα ευρύτερο πρίσμα ενταγμένο στις στρατηγικές εξελίξεις των τελευταίων δεκαετιών.

Εισερχόμενοι στην Μεταψυχροπολεμική εποχή το 1989-90 σταδιακά «επιταχύνθηκε» η ανάδυση του πολυπολικού συστήματος που αποτελείται από πολλές μεγάλες και εν δυνάμει ηγεμονικές δυνάμεις.

Αναμενόμενα η ισχυρότερη ηγεμονική δύναμη, οι ΗΠΑ –εάν μη τι άλλο για λόγους που αφορούν το γεγονός κατοχής πυρηνικής ισχύος από πολλές πλέον μεγάλες δυνάμεις και της ανάγκης μείωσης του κινδύνου αστάθειας που θα μπορούσε να οδηγήσει σε ένα πυρηνικό πόλεμο που θα κατέστρεφε τον πλανήτη–, αντί μιας λελογισμένης διαχείρισης προς μια νέα πλανητική ισορροπία δυνάμεων, επηρεασμένη από νεοφιλελεύθερα ιδεολογήματα περί ηγεμονικής κυριαρχίας, άπληστα και αλόγιστα έσπευσε να «γεμίσει τα κενά ισχύος» κυριολεκτικά κατεδαφίζοντας κράτη και ολόκληρες περιφέρειες προκαλώντας όχι μόνο αστάθεια αλλά και αβάστακτες κακουχίες εκατομμυρίων ανθρώπων.

Διευκολύνθηκε και από την ευκολία που πολλά μέλη άλλων κοινωνιών πίστεψαν πως επέρχεται κάποιου είδους μυστήρια «παγκοσμιοποίηση» που φέρνει ένα ανθόσπαρτο πλανήτη και που επιτυγχάνεται με «ανθρωπιστικούς βομβαρδισμούς».

21ος αιώνας: Η επιτάχυνση

Καθώς εισερχόμαστε βαθύτερα στον 21ο αιώνα αυτές οι στρατηγικές εξελίξεις, ολοφάνερα, επιταχύνονται:

α) λόγω αναπόδραστης κατατριβής των ΗΠΑ (επειδή όπως μερικοί επισήμαναν τότε η υπερεπέκταση βλάπτει ακόμη και υπερδυνάμεις) και

β)επειδή παρά το γεγονός πως οι ΗΠΑ παραμένει το ισχυρότερο κράτος μοιραία οδηγεί σε εξισορροπητικές αποφάσεις όπως η απόφαση AUKUS των ΗΠΑ/Βρετανίας και Αυστραλίας.

Τα ζητήματα αυτά είναι μπροστά μας, δείχνουν τους προσανατολισμούς καθώς προχωρούμε βαθύτερα τον 21 αιώνα και δεν μπορούν να εξαντληθούν σε ένα μικρό κείμενο. Εν τούτοις, μπορούμε, συντομογραφικά και ενδεικτικά, να θίξουμε μερικές πτυχές.

Brexit: Όχι τόσο τυχαίο

Κατά πρώτον, όπως έχουμε γράψει εδώ, με αφορμή την έξοδο της Μεγάλης Βρετανίας από την ΕΕ, «όταν αναλύουμε ή τοποθετούμαστε για γεγονότα βαθύτατων γεωπολιτικών και γεωστρατηγικών προεκτάσεων όπως το Brexit, χρήζει να γνωρίζουμε ότι το παρελθόν και το μέλλον συνδέονται με διαχρονικούς στρατηγικούς σκοπούς των δυνάμεων εκείνων οι οποίες διαθέτουν κρατικά επιτελεία, στρατηγικό σχεδιασμό και σταθμίσεις και εκτιμήσεις για το πώς εξελίσσονται οι τάσεις στην διεθνή πολιτική τα επόμενα χρόνια ή ακόμη και τις επόμενες δεκαετίες».

Ας θυμηθούμε ποια ήταν η Μεγάλη Βρετανία

Να υπενθυμίσουμε ότι η Μεγάλη Βρετανία επί αιώνες και μέχρι το 1945 ήταν η κυρίαρχη ναυτική υπερδύναμη και

• α) με τον στόλο της και το δεσποτικό αποικιοκρατικό σύστημα ήλεγχε το μεγαλύτερο μέρος του πλανήτη,
• β) ασκούσε ασφυκτική στρατιωτική εποπτεία πάνω στην Περίμετρο της Ευρασίας εμποδίζοντας τις ηπειρωτικές δυνάμεις (βασικά την Ρωσία και την Γερμανία) να κατέβουν νότια στα «θερμά νερά» και
• γ) εφάρμοζε διαίρει και βασίλευε στην Ηπειρωτική Ευρώπη για να μην μπορέσει μια άλλη δύναμη ή μια συμμαχία δυνάμεων να κυριαρχήσει πάνω στην Ευρασία.

ΗΠΑ – Ηνωμένο Βασίλειο μια ειδική σχέση με παρελθόν

Συντομεύοντας ζητήματα που έχουν αναπτυχθεί εκτενώς σε άλλα κείμενα, υπογραμμίζονται μερικές πτυχές που ερμηνεύουν το γεγονός πως οι κοινές στρατηγικές πρωτοβουλίες με ΗΠΑ δεν είναι κεραυνός εν αιθρία:

1.  Το Ηνωμένο Βασίλειο πρωτοστάτησε για να αφήσουν οι ΗΠΑ την στρατηγική ουδετερότητα και να αντικαταστήσουν το Λονδίνο ως ο μεγάλος γεωπολιτικός στρατηγικός δρών και το ηγετικό κράτος της ναυτικής συμμαχίας προϊόν της οποίας ήταν και η Ατλαντική Συμμαχία.
2. Ήδη κατά την διάρκεια του πολέμου διευκόλυνε τις ΗΠΑ με παροχή τεχνολογίας για παραγωγή πυρηνικών όπλων ενώ ανάπτυξε τότε αθέατες προσεγγίσεις που εμπράγματα και νοηματικά ανάπτυξαν την ειδική σχέση Αμερικής-Βρετανίας την οποία εμείς θεωρούμε ως μεγάλη δύναμη με «ετερόφωτη ισχύ».
3. Αυτό εκπληρώθηκε τόσο με συνεργασίες σε όλους τους τομείς συμπεριλαμβανομένου του στρατιωτικού αλλά κυρίως με το να αναπτύξει την «ειδική σχέση» με την Ουάσιγκτον.
4. Αυτό σήμαινε ότι το Λονδίνο ήταν και όπως καταμαρτυρείται μετά το Brexit συνεχίζει να είναι ο κυριότερος στρατηγικός σύμβουλος της Ουάσιγκτον, ιδιαίτερα εάν λάβουμε υπόψη ότι εν πολλοίς διαιώνισε τα αποικιοκρατικά κρατικά επιτελεία και ότι η στρατηγική εμπειρία των στελεχών ήταν πολύτιμη για την νέα υπερατλαντική δύναμη.
5. Εντασσόμενη στην τότε ΕΟΚ δεκαετία του 1970 (επιτεύχθηκε μετά την αποχώρηση του Ντε Γκολ) σκοπός που ευνόησε και η Ουάσιγκτον ήταν να ελέγχει τις εξελίξεις, ιδιαίτερα στα «μέτωπα» Γερμανίας, Γαλλίας, Ρωσίας.
6. Με την σχετική ισχύ των ΗΠΑ σταδιακά να μειώνεται και ενόψει μεγάλων στρατηγικών εξελίξεων στην Ευρωπαϊκή Ήπειρο και στον πλανήτη διόλου τυχαία Ουάσιγκτον αλλά και Λονδίνο έκριναν ότι το «Brexit» ευνοούσε νέους στρατηγικούς χειρισμούς και διαιώνιση εάν όχι ανάπτυξη της «ειδικής σχέσης».

Αγγλοσαξονική συμμαχία

Κατά δεύτερον, και υποχρεωτικά συντομεύοντας, χρήζει να γνωρίζουμε ότι όταν οι μεγάλες δυνάμεις παίρνουν αποφάσεις α) υπάρχουν ορατές αλλά και αθέατες πτυχές, β) εντάσσονται σε αλληλένδετους βραχυχρόνιους, μεσοπρόθεσμους και μακροχρόνιους σκοπούς και εναλλακτικά στρατηγικά σενάρια και γ) μόνο ότι βραχυχρόνια είναι ορατό στους τρίτους ενδιαφερόμενους, δεν επαρκεί για κατανόηση των βαθύτερων αιτίων και των μακροχρόνιων σκοπών.

Ενώ ολοφάνερα και καταμαρτυρούμενα η «αγγλοσαξονική συμμαχία» είναι μια μεταπολεμική σταθερά που διαιωνίζεται και βαθαίνει Μεταψυχροπολεμικά, βρισκόμαστε ακόμη στην αρχή συμμαχικών συγκλίσεων και εξισορροπητικών αποφάσεων.

Ως προς αυτά ολοκληρώνουμε φωτίζοντας ορατές τάσεις εντός των εξισορροπητικών αποφάσεων που απαιτείται να ενταχθούν σε μια μακροχρόνια λογική.

1. Το ότι η Κίνα είναι η μεγάλη στρατηγική πρόκληση δεν είναι νέο αλλά επιβεβαιώνεται ολοένα και περισσότερο.
2. Ενώ υπάρχουν και άλλες αναδυόμενες μεγάλες δυνάμεις στεκόμαστε σε τρεις που αφορούν ζωτικά την Ευρώπη και κατ’ επέκταση και την Ελλάδα.
   Αναφερόμαστε στην Γαλλία, την Γερμανία και την Ρωσία, παρατηρώντας όπως ξανά γράφτηκε εδώ ότι μετά το 1990 για αυτούς τους στρατηγικούς λόγους η ΕΕ είναι μικρό καραβάκι πάνω στα μεγάλα Μεταψυχροπολεμικά στρατηγικά κύματα.
3. Ενώ η μόνη σχετικά προβλέψιμη δύναμη είναι η Γαλλία –της οποίας όμως τις μακροχρόνιες αποφάσεις δεν μπορεί προσδιορίσει επακριβώς– τα περισσότερα περιστρέφονται γύρω από το Γερμανικό ζήτημα.

Οι πλείστοι αξιόπιστοι και σοβαροί αναλυτές της Δύσης θεωρούν ότι το πιθανότερο μακροχρόνιο ενδεχόμενο είναι στρατηγική σύγκλιση ΗΠΑ-Ρωσίας για εξισορρόπηση της Κίνας με ερωτήματα για τον ρόλο της Ινδίας σε αυτή την περίπτωση.

Ενώ πολλά είναι απρόβλεπτα σίγουρα κάτι σημαντικό είναι ορατό, σταθερό και δυναμικό:

• α) Το Γερμανικό ζήτημα αφοράζωτικά την Γαλλίαπερισσότερο από κάθε άλλο,
• β) τυχόν συμμαχική σύγκλιση Γερμανίας-Ρωσίας αλλάζει δραστικά τα γεωπολιτικά δεδομένα της Ευρασίας εξ ου και η αρνητική στάση πολλών όταν αναπτύσσονται τέτοιες τάσεις και
• γ) ενώ βλέπουμε και ακούμε για συγκλίσεις Ρωσίας-Κίνας κανείς δεν μπορεί να υποτιμά τις πολύ μεγάλες ιστορικές διαφορές των δύο δυνάμεων αλλά και τις εν δυνάμει μεγάλες μακροχρόνιες γεωπολιτικές διαφορές τους.

Για το τελευταίο, επισημαίνεται ότι οι πλείστοι αξιόπιστοι και σοβαροί αναλυτές της Δύσης θεωρούν ότι το πιθανότερο μακροχρόνιο ενδεχόμενο είναι στρατηγική σύγκλιση ΗΠΑ-Ρωσίας για εξισορρόπηση της Κίνας με ερωτήματα για τον ρόλο της Ινδίας σε αυτή την περίπτωση.

Σε κάθε περίπτωση, εν μέσω αυτών των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων προσανατολισμών απαιτείται προσοχή για την συναγωγή τελεσίδικων εκτιμήσεων για τις βραχυχρόνιες αποφάσεις.

Τι κατάλαβε η Τουρκία

Καλό θα ήτανε να γίνει κατανοητό ότι η Τουρκία από καιρό κατανόησε –και είναι αδιάφορο αν στην εξουσία είναι ο Ερντογάν ή κάποιος άλλος– ότι για τις περιφερειακές δυνάμεις διανοίγονται νέες μεγάλες ευκαιρίες ενώ οι κίνδυνοι δεν λείπουν.

Εκτός από ενδείξεις για επανάληψη των στρατηγικών επιλογών της δεκαετίας του 1970 για μετατόπιση βαρών σε περιφερειακές δυνάμεις μέσω στρατηγικών συναλλαγών, ο συνδυασμός των αποσταθεροποιητικών ανθρωπιστικών παρεμβάσεων των ΗΠΑ τις τρεις τελευταίες δεκαετίες με τις ύστερες τάσεις αποχώρησης από την Μέση και Μείζονα Ανατολή, δημιουργείται μια περίπλοκη στρατηγική δομή εντός της οποίας όποιος είναι ισχυρός και όποιος κινείται ορθολογιστικά αφενός αναβαθμίζεται και αφετέρου είναι πιο ασφαλής. Οι συναλλαγές με τις μεγάλες δυνάμεις ( patron-clientrelations) είναι προϋπόθεση για να μπορέσει ένα περιφερειακό κράτος να είναι ασφαλές και αναβαθμισμένο.

Τι πρέπει να καταλάβει η Ελλάδα

Τέλος αλλά όχι το τελευταίο, είναι κάτι περισσότερο από ορατό ότι η Ελλάδα απαιτείται:

Να έχει διασφαλισμένη μια πανίσχυρη αποτρεπτική στρατηγική απέναντι στην απειλητική και αναθεωρητική Τουρκία.

Να μην αυτοκτονήσει πολιτικά, ανθρωπολογικά, στρατηγικά και γεωπολιτικά με το να δεχθεί με «διζωνικές, δικοινοτικές και πολιτικές ισότητες» να τεθεί η Κύπρος και το ένα δέκατο του Ελληνισμού υπό Τουρκική επικυριαρχία.

Κατεπειγόντως να κάνει συναλλαγές με τις ΗΠΑ για κάθε «διευκόλυνση» καθότι μόνο δίνοντας είναι ένας ακόμη λόγος να θεωρηθεί αναλώσιμη.

Με στρατηγικό σχεδιασμό των κρατικών λειτουργών (και όχι κομματικών ή άλλων που καλούνται να διαδραματίσουν ρόλο) να ακολουθήσει μια περιφερειακή εξισορροπητική στρατηγική όπου οι μακροχρόνιοι σκοποί θα ορίζουν τον προσανατολισμό των βραχυχρόνιων και μεσοπρόθεσμων αποφάσεων.

https://ifestos.edu.gr/2021/09/20/aukus-%ce%ba%ce%b1%ce%b9-%ce%b5%ce%bb%ce%bb%ce%b7%ce%bd%ce%bf%cf%84%ce%bf%cf%85%cf%81%ce%ba%ce%b9%ce%ba%ce%ac-%cf%81%ce%b5%cf%85%cf%83%cf%84%ce%ad%cf%82-%ce%b3%ce%b5%cf%89%cf%80%ce%bf%ce%bb%ce%b9/

ΤΑ ΒΑΘΥΤΕΡΑ ΑΙΤΙΑ ΤΟΥ ΤΟΥΡΚΙΚΟΥ ΑΝΑΘΕΩΡΗΤΙΣΜΟΥ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΑ ΑΠΟΣΠΑΣΜΑΤΑ ΑΠΟ ΤΟ ΒΙΒΛΙΟ ΤΟΥ ΑΧΜΕΤ ΝΤΑΒΟΥΤΟΓΛΟΥ «ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΟ ΒΑΘΟΣ».

 

Του Παναγιώτη Ήφαιστου
Ομ. Καθηγητή Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

 

Ο αείμνηστος Νεοκλής Σαρρής κυριολεκτικά αγωνίστηκε για την έκδοση του βιβλίου του Αχμέτ Νταβούτογλου «Στρατηγικό βάθος η διεθνής θέση της Τουρκίας». Επιμελήθηκε την πρώτη μετάφραση σε ξένη γλώσσα που έκανε ο καταγόμενος από την Κωνσταντινούπολη και σήμερα επίκουρος καθηγητής Νικόλαος Ραπτόπουλος. Μερικοί Έλληνες πανεπιστημιακοί με την παρότρυνση μάλιστα του Νεοκλή Σαρρή εισηγήθηκαν την μετάφρασή του. Καθ’ όλη την διάρκεια της μετάφρασης είχα την ευκαιρία να γνωρίσω καλύτερα τον αείμνηστο Νεοκλή, ο σημαντικότερος ίσως σύγχρονος γνώστης της Τουρκίας. Επί δεκαετίες έγραψε σημαντικά κείμενα αλλά σε ένα κράτος όπου κυριαρχούσαν κατευναστικά σύνδρομα τα κείμενά του είχαν απήχηση για όσους ενδιαφέρονταν και τα διάβαζαν και δεν ήταν λίγοι.

Είναι σημαντικό να υπογραμμίσω ότι όπως σε συνομιλία μας ανέφερε «τα γράφω και τα λέω επί δεκαετίες θέλω να τα ακούσουν από τους ίδιους τους Τούρκους». Αυτή η επισήμανσή του είναι μεγάλης σημασίας. Συχνά παραπέμποντας στον Sun Tzu Εάν γνωρίζεις τον εχθρό σου και τον εαυτό σου δεν έχεις ανάγκη να φοβάσαι το αποτέλεσμα ακόμη και εκατό μαχών, Εάν γνωρίζεις τον εαυτό σου αλλά όχι τον εχθρό σου για κάθε νίκη που κερδίζεις θα έχεις και μια ήττα, Εάν δεν γνωρίζεις τον εαυτό σου ούτε τον εχθρό σου θα νικηθείς σε κάθε μάχη.

Την Τουρκική απειλή εμείς την είχαμε ορίσει προγενέστερα και εκτεταμένα στην βάση τυπολογιών της στρατηγικής ανάλυσης στο βιβλίο μας για το τι είναι αποτρεπτική στρατηγική και ποιοι είναι οι άξονες μιας αξιόπιστης Ελληνικής αποτρεπτικής στρατηγικής. Είναι ένα πράγμα αυτό και άλλο να συνεκτιμάς κριτήρια που βρίσκονται σε κείμενα όπως το βιβλίο του Αχμέτ Νταβούτογλου. Ο οποίος όπως όλοι γνωρίζουν παρά το ότι δεν είναι πλέον πρωθυπουργός –δεν ξέρουμε όμως τι γίνεται εάν «φύγει» ο Ερντογάν– είναι ο θεωρητικός του Νέο-Οθωμανισμού, ο μέντορας του Ερντογάν αλλά και πολλών άλλων. Τα βιβλία του που μεταφράστηκαν στα Ελληνικά είναι ένας θησαυρός γνώσης για τους ακραία επικίνδυνους προσανατολισμούς της Τουρκίας. Ανεξάρτητα τι θα συμβεί στο κράτος αυτό οι προσανατολισμοί που ακολουθεί είναι αναθεωρητικοί και ηγεμονικοί και ως προς αυτό στην Άγκυρα συμφωνούν όλοι ή καλύτερα ανταγωνίζονται ποιος θα είναι πιο αναθεωρητικός και επιθετικός.

Αφήνεται ο ενδιαφερόμενος να συμβουλευτεί τα βιβλία του Νταβούγογλου εάν ενδιαφέρεται. Κατωτέρω παραθέτω μόνο μερικά αποσπάσματα για την Θράκη, το Αιγαίο και την Κύπρο. Ακόμη και από αυτά κανείς βλέπει αμέσως τον απέραντο χαρακτήρα της Τουρκικής γεγονός που συνηγορεί με την θέση ότι α) κατευνασμός εκ μέρους της Ελλάδας είναι θανατηφόρα στάση και β) Η μη χάραξη αξιόπιστης εθνικής στρατηγικής και η κυριαρχία ερασιτεχνών στους διαδρόμους της εξουσίας δεν μπορεί παρά να έχει βαθύτατες προεκτάσεις.

Κάτι τέτοιο προϋποθέτει άρτια κρατικά επιτελεία. Το λέμε δεκαετίες αλλά δεν διαφαίνεται κάτι θετικό. Κομματικοί και διεθνικοί δρώντες επί δεκαετίες «συμβάλλουν» αποφασιστικά στις αποφάσεις με αποτέλεσμα η Ελλάδα να αντιμετωπίζει κινδύνους πέραν κάθε φαντασίας. Αυτό μάλιστα εν μέσω καταιγιστικών στρατηγικών εξελίξεων.

Αποσπάσματα από το «Στρατηγικό βάθος η διεθνής θέση της Τουρκίας». 1) η Λογική του νέο-Οθωμανισμού. 2) Θράκη. 3) Αιγαίο. 4) Κύπρος

Λογική νέο-οθωμανισμού

146 Ιδωμένη από αυτή την άποψη, η περικλείουσα επιρροές νεοοθω­μανισμού ρητορική εσωτερικής και εξωτερικής πολιτικής του Οζάλ, ο οποίος επιχείρησε να αναπτύξει μία αρμονική πολιτική με τις δι­εθνείς συγκυρίες, που εμφανίστηκαν στις δυναμικές συνθήκες του Ψυχρού πολέμου, υπήρξε το κυρίαρχο και ανοδικό ρεύμα αυτής της νέας περιόδου κυρίως κατά τη διάρκεια των ετών 1987-1993. Τα κοινά στοιχεία μεταξύ του ρεύματος του οθωμανισμού της περιόδου του Τανζιμάτ και της προσέγγισης του Οζάλ έχουν ως εξής: α) Η αναδόμηση του κράτους κατά τρόπο, ώστε να εξασφαλίζεται η αρ­μονία του με τις διεθνείς συγκυρίες. β) Η προσπάθεια δημιουργίας μίας νέας πολιτικής ταυτότητας και πολιτικής κουλτούρας, ώστε να λαμβάνονται υπόψη και τα ανοδικά εθνικιστικά κινήματα που συνι­στούσαν απειλή για την ενότητα του κράτους κατά τις εν λόγω δύο περιόδους. γ) Η υιοθέτηση μίας εκλεκτικής στάσης, η οποία στην αναζήτηση της νέας πολιτικής κουλτούρας επιχειρεί να εναρμονίσει τις δυτικές αξίες με τις παραδοσιακές αξίες, γεγονός που παρατηρεί­ται, για παράδειγμα, σε μία παρόμοια στάση με εκείνη που τήρησε ο Ναμίκ Κεμάλ,* ο οποίος επιχείρησε να νοηματοδοτήσει εκ νέου το

149

Κατά τη μεταψυχροπολεμική περίοδο ο Ισλαμικός κόσμος, ο οποίος εξωθήθηκε από το διεθνές σύστημα με τον πόλεμο του Κόλ­που και το δράμα της Βοσνίας και παρουσιάστηκε ως νέα απειλή είτε στη θέση του Τέλους της ιστορίας είτε σε εκείνη της Σύγκρουσης των πολιτισμών, βρέθηκε στο πρώτο ήμισυ της δεκαετίας του 1990 ενώ­πιον μιας ψυχολογίας παρόμοιας με εκείνη του δεύτερου μισού του 19ου αιώνα.5 Ο Ισλαμικός κόσμος και οι κοινωνίες της Ανατολής, που ένιωσαν ότι βρίσκονται και πάλι ενώπιον μίας αναμέτρησης με ένα νέο αποικιοκρατικό κύμα, έζησαν μία πραγματική απογοήτευση με την εφαρμογή των δύο μέτρων και δύο σταθμών που τήρησε η Δύση στη Βοσνία.

Τον θρύλο του Σέιχ Σαμίλ, που έγινε σύμβολο του αντιαποικιακού αγώνα κατά τον 19ο αιώνα, διαδέχτηκαν οι θρύλοι του Ντουντάγιεφ και Αλία.* Έτσι άρχισε να διαμορφώνεται μία ταυ­τότητα υπερήφανης αντίστασης απέναντι στη Δύση, η οποία τήρησε έναντι της Ανατολής μία απορριπτική στάση.

Η άνοδος της ισλαμικής ταυτότητας συνέβαλε ακόμη στην εξασφάλιση της δημιουργίας μίας σχέσης μεταξύ του κοινού θρησκευτικού δεσμού, που διαμορφώθηκε ως κινητήρια δύναμη των εθνικών κινημάτων, τα οποία κατά τη μετα­ψυχροπολεμική περίοδο απέκτησαν δυναμική και υποστηρίχτηκαν από ξένα κέντρα για την προάσπισή της, αλλά και της εθνικής τους ακεραιότητας. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο αποκτούσαν ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον οι πολιτικές που ακολούθησε ο κυβερνητικός συνασπι­σμός του Κόμματος της Ευημερίας και του Κόμματος του Ορθού Δρόμου, κατά το διπλωματικό άνοιγμα προς την Ασία και την Αφρι­κή και τις πολιτικές προσεγγίσεις προς την τρομοκρατία του ΡΚΚ, και το Κουρδικό ζήτημα. Η αντίληψη των θρησκευτικών δεσμών ως προ­στατευτικής ασπίδας έναντι της εξάπλωσης στον εκτός της Ευρώπης χώρο, χωρίς να υπάρξει απευθείας σύγκρουση με τη Δύση και με τα στρατηγικά συμφέροντα των δυτικών χωρών, αλλά και η αναμόχλευ­ση των εθνικών διαχωρισμών, έτσι όπως θεωρήθηκε ότι επιχειρείτο, αντανακλούσαν μία στάση η οποία συνιστούσε συνέχεια των ισλαμι­κών πολιτικών που εφαρμόστηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα.

151

Το κίνημα αυτό, που βασιζόταν στη μεταφορά με όλους τους προδρόμους της φιλοσοφίας του Διαφωτισμού του 18ου αιώνα, η οποία ευθύνεται για τη ριζοσπα­στική ρήξη με την ιστορία και τη Μεταφυσική, θεωρούσε ότι ήταν αναπόφευκτη ιστορική αναγκαιότητα η μεταστροφή της νοοτροπίας και του πολιτισμού (της τουρκικής κοινωνίας) για την εξάλειψη των υφιστάμενων ιστορικών αντιφάσεών της με τη Δύση, που διαθλώνται στις διεθνείς σχέσεις, και τη διαμόρφωση μίας πολιτικής κουλτούρας σύμφωνης προς αυτήν την κατάσταση.Μία παρόμοια προσέγγιση προκαλούσε ταυτόχρονα μία κά­ποια ένταση και διαμόρφωνε ένα πεδίο σύγκρουσης μεταξύ της συνέχειας των θρησκευτικών, εθνικών και ιστορικών στοιχείων. Η ένταση αυτή, η οποία τοποθετήθηκε σε ένα πλαίσιο προοδευτισμού-οπισθοδρόμησης (συντηρητισμού), οφειλόταν στην αντίληψη που είχε επικρατήσει για την ιστορική εμπειρία της Δύσης ως μία αναπό­φευκτη παγκόσμια διαδικασία

155

Η διαδικασία της 28ης Φεβρουαρίου ως προϊόν μίας τεταμένης ατμόσφαιρας, έχοντας υποβαθμίσει τον Δυτι­κισμό σε ένα ξεκομμένο από την ιστορία και τη θρησκεία δογματικό θετικισμό του 18ου αιώνα, απέκτησε, μη έχοντας παρακολουθήσει τις εξελίξεις που ελάμβαναν χώρα στη Δύση, έναν χαρακτήρα «δυ­τικισμού παρά τη Δύση» προετοιμάζοντας το πεδίο για τη μετατρο­πή της υφιστάμενης δυναμικής διαδικασίας, η οποία οφείλεται στη γραμμή ρήξης που επιχείρησε να δημιουργήσει στην πολιτική κουλ­τούρα σε μία διαδικασία αυξανόμενης έντασης.

156

Τόσο η εσωτερική πολιτική συνοχή της Τουρκίας όσο και η διε­θνής της θέση βρίσκονται στη φάση της διαδικασίας επαναπροσδι­ορισμού υπό καθεστώς εξαιρετικά λεπτών ισορροπιών. Οι ανοδικές και καθοδικές τάσεις που σημείωσαν τα διάφορα ρεύματα φέρουν ση­μεία της διαδικασίας της έκτακτης αλλαγής που διέρχεται η Τουρκία.

158

Όσες κοινωνίες έπαιξαν τον ρόλο της γέφυρας βάσει της ψυχολογίας της ισχυρής ταυτότητας και της αυτοπεποίθησης πραγματοποίησαν πολιτισμικές αναζωπυρώσεις που άνοιξαν τους ορίζοντες του αν­θρώπινου γένους. Στον ισλαμικό πολιτισμό οι άξονες που κινήθηκαν γύρω από τα Χαλιφάτα της Ανδαλουσίας, τους Οθωμανούς και τις Ινδίες αποτελούν το καλύτερο παράδειγμα διαμόρφωσης ενδοπολι­τισμικής σχέσης γέφυρας εντός ενός πολιτισμικού παραδείγματος.

Τα Χαλιφάτα της Ανδαλουσίας, ακόμη κι όταν εξαφανίζονταν από πολιτική άποψη, διαδραματίζοντας αυτό τον ρόλο της γέφυρας προ­σέφεραν τα κατάλληλα ελιξήρια που έμελλε να γίνουν πηγή ζωής για άλλες κοινωνίες. Οι Οθωμανοί που βρίσκονταν στις πιο περίπλοκες και ετερογενείς περιοχές της ιστορίας του πολιτισμού με μία νοοτρο­πία που εκλάμβανε αυτή την ποικιλομορφία ως πλούτο και όχι ως αντίφαση πραγματοποίησαν ένα νέο πολιτισμικό άνοιγμα εντός του κυρίαρχου ισλαμικού παραδείγματος επιδεικνύοντας δυναμισμό με την ίδρυση μίας ιδιόμορφης νέας τάξης πραγμάτων στον χώρο των διεθνών σχέσεων. Η ίδια αποστολή ανατέθηκε στους πολιτισμικούς κύκλους της Ιταλίας, η οποία και εξασφάλισε την αναζωπύρωση της Αναγέννησης εντός του δυτικού πολιτισμού, γεγονός που οφείλεται στη σχέση γέφυρας που είχε με τον κυρίαρχο πολιτισμό της εποχής, τον ισλαμικό πολιτισμό.

159

Ένας τέτοιος προσδιορισμός του χώρου υποδεικνύει έναν στρα­τηγικό προσανατολισμό. Δε σημαίνει δηλαδή ότι όλοι όσοι βρίσκο­νται πέραν αυτής της ζώνης θεωρούνται εχθροί και ότι πρέπει να κρατηθούν εκτός των στρατηγικών και τακτικών συνεννοήσεων και των διαπραγματεύσεων (παζαρεμάτων). Ο πολιτισμικός περίγυρος, η οικονομική και πολιτική σφαίρα επιρροής βασίζονται επί αυτού του στρατηγικού προσανατολισμού. Η Τουρκία δεν έχει πια την ευχέρεια δημιουργώντας ένα εσωστρεφές σύστημα να διατηρήσει την ύπαρξή της ως ενός απλού μέλους της παγκόσμιας πολιτικής γεωγραφίας. Είτε θα επιδοθεί, λαμβάνοντας υπόψη τις μεγάλες δυσκολίες αυτού του στρατηγικού προσανατολισμού, στη δημιουργία ενός δυναμικού πολιτισμικού άξονα είτε θα αλλοιωθεί η προσωπικότητά της και θα χαθεί η φήμη της ως παθητικοπεριφερειακού στοιχείου ενός πολιτι­σμικού άξονα, ο οποίος έχει δημιουργηθεί από άλλους.

Η Τουρκία κατέχει μία πολύπλευρη ιστορική κληρονομιά που στεγάζει τόσο τη συσσωρευμένη πολιτική εμπειρία των αρχαίων πολιτισμών όσο και τα θεμελιώδη και περίπλοκα στοιχεία της δια­δικασίας του εκμοντερνισμού. Η εκ νέου παραγωγή αυτής της κλη­ρονομιάς με συνθέσεις που ανοίγουν (πνευματικούς) ορίζοντες είναι μία μεγάλη ευκαιρία όχι μόνο από την άποψη της υπέρβασης των τοπικών προβλημάτων αλλά και από την άποψη της δραστήριας συμ­μετοχής στα πεδία των παγκόσμιων κρίσεων. Η αξιοποίηση αυτής της δυνατότητας είναι εφικτή με την εξασφάλιση μίας πολύπλευρης ανανέωσης και ενός στρατηγικού προσανατολισμού δυναμένου να μειώσει τις εντάσεις της εσωτερικής πολιτικής ταυτότητας και του πολιτισμού που παρατηρούνται στη χώρα και θα διευκολύνει τη διευ­θέτηση των εσωτερικών λογαριασμών και τον πολλαπλασιασμό των

160 εναλλακτικών λύσεων. Η στήριξη του αισθήματος του «ανήκειν σε μία κοινωνία» σε μία ισχυρή ιστορική και κοινωνιολογικοπολιτισμι­κή βάση και η διαμόρφωση ενός περιβάλλοντα χώρου που ται από την ελευθερία σκέψεως, η οποία τροφοδοτείται από αυτή την αίσθηση, αποτελεί την ελάχιστη προϋπόθεση για τη δημιουργία μίας τέτοιας πλούσιας ατμόσφαιρας στρατηγικής σκέψης.

Θράκη

σ. 104

Η Τουρκία οφείλει να επανεκτιμήσει πλέον τη βαλκανική της πολιτική έχοντας αποτινάξει την ψυχολογία της υπεράσπισης της Κωνσταντινούπολης και της Ανατολικής Θράκης, η οποία έχει καλ­λιεργηθεί από τις οδυνηρές αναμνήσεις των καταστροφών που προ­κλήθηκαν κατά τους Βαλκανικούς πολέμους και ενισχύθηκαν από τις συνθήκες που επικρατούσαν κατά τη διάρκεια του Ψυχρού πολέ­μου. Υπό τις νέες περιφερειακές συνθήκες η υπεράσπιση της Ανα­τολικής Θράκης και της Κωνσταντινούπολης δεν εξαρτάται από την τοποθέτηση συμβατικών μονάδων στην Ανατολική Θράκη αλλά από την ενεργή χρήση σε διπλωματικό και στρατιωτικό επίπεδο των πε­δίων επιρροής που θα δημιουργηθούν πέρα από τις συνοριακές γραμ­μές. Σήμερα διαμορφώνεται μία περιφερειακής εμβέλειας δυναμική συγκρότηση ισορροπίας δυνάμεων στα Βαλκάνια και ως φυσικό επακόλουθο αυτού του γεγονότος οι χώρες οι οποίες θα δείξουν επι­δεξιότητα στον ευέλικτο και δυναμικό χειρισμό των εναλλακτικών σχεδίων θα αυξήσουν την επιρροή τους, ενώ οι στατικές και αδρανείς χώρες χάνοντας τις καθοριστικές ιδιότητές τους στην άσκηση επιρ­ροής στην περιοχή ολοένα και περισσότερο θα απομονώνονται.

106

Οι πολιτικοί που ασχολούνται με την άσκηση της εξωτερικής πο­λιτικής είναι αναγκασμένοι, ξεπερνώντας αυτή τη ψυχολογική ηττο­πάθεια, να ακολουθήσουν και στον Καύκασο μία δραστήρια πολιτική που θα βασίζεται σε δυναμικά ενδιάμεσα σχέδια. Οι Ρώσοι, για τους οποίους κάποιοι πίστευαν ότι θα κατέβουν ως το οροπέδιο του Ικονί­ου, αντιμετώπισαν μεγάλη δυσκολία να κρατηθούν ακόμη και στην Τσετσενία. Ωστόσο, δεν πρέπει να σκεφτεί κανείς ότι αυτή η κατά­σταση μπορεί να συνεχιστεί στο διηνεκές. Στην περίπτωση που θα αγνοηθούν τα κέρδη τα οποία θα εξασφαλιστούν από την άσκηση δι­ορατικών πολιτικών κατά τη διάρκεια ευνοϊκών συγκυριών, στο μέλ­λον θα είναι ακόμη μεγαλύτερες οι δαπάνες για την υπεράσπιση της Ανατολικής Μικράς Ασίας. Αν γίνει μία σύγκριση με τα Βαλκάνια, η άμυνα της Ανατολικής Θράκης και της Κωνσταντινούπολης ξεκινάει από την Αδριατική και τη Βοσνία, ενώ αυτή της Ανατολικής Μικράς Ασίας και της Ερζερούμης από τον Βόρειο Καύκασο και το Γκρόζνι.

200

Η βάση της πολιτικής επιρροής της Τουρκίας στα Βαλκάνια είναι τα οθωμανικά κατάλοιπα, που είναι οι μουσουλμανικές κοινότητες. Σήμερα φαίνεται με ξεκάθαρο τρόπο το λάθος της πολιτικής εκκέ­νωσης των Βαλκανίων με τη μετανάστευση αυτών των κοινοτήτων (στην Τουρκία), που κατά το παρελθόν θεωρήθηκαν ως άχθος της εξωτερικής πολιτικής. Αυτή τη στιγμή η Τουρκία φαίνεται να διαθέ­τει σημαντικές δυνατότητες που της παρέχει η ιστορική συσσώρευση εμπειρίας, βασιζόμενη στην οθωμανική κληρονομιά στα Βαλκάνια. Πρωτίστως, στις δύο χώρες (Βοσνία και Αλβανία), όπου οι μουσουλ­μάνοι είναι πλειονότητα και θεωρούνται φυσικοί σύμμαχοι της Τουρ­κίας, εμφανίστηκε η βούληση να μετατραπεί αυτή η κοινή ιστορική συσσώρευση σε μία συμμαχία. Οι τουρκικές και μουσουλμανικές μειονότητες που διαβιούν στη Βουλγαρία, στην Ελλάδα, στη Μακε­δονία,* στο Σαντζάκ (επαρχία της Σερβίας), στο Κόσοβο και στη Ρου­μανία αποτελούν σημαντικά στοιχεία της βαλκανικής πολιτικής της Τουρκίας.

Οι δύο σημαντικοί βραχυπρόθεσμοι και μεσοπρόθεσμοι στόχοι της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας στα Βαλκάνια είναι η ισχυ­ροποίηση της Βοσνίας και της Αλβανίας μέσα σε ένα πλαίσιο στα­θερότητας και η δημιουργία ενός διεθνούς νομικού πλαισίου που θα θέσει υπό την προστασία του τις εθνικές μειονότητες της περιοχής. Στο νομικό αυτό πλαίσιο η Τουρκία πρέπει να επιδιώκει συνεχώς την εξασφάλιση εγγυήσεων που θα της παρέχουν το δικαίωμα παρέμβα­σης στα ζητήματα που αφορούν τις μουσουλμανικές μειονότητες των Βαλκανίων. Η νομιμότητα της επέμβασης της Κύπρου, που αποτελεί ένα εντυπωσιακό παράδειγμα στη σύγχρονη εποχή, κατέστη δυνατή εντός ενός τέτοιου είδους νομικού πλαισίου.

«Η βάση της πολιτικής επιρροής της Τουρκίας στα Βαλκάνια είναι τα οθωμανικά κατάλοιπα, που είναι οι μουσουλμανικές κοινότητες.»

200-1 «Οι δύο σημαντικοί βραχυπρόθεσμοι και μεσοπρόθεσμοι στόχοι της εξωτερικής πολιτικής της Τουρκίας στα Βαλκάνια είναι η ισχυροποίηση της Βοσνίας και της Αλβανίας μέσα σε ένα πλαίσιο σταθερότητας και η δημιουργία ενός διεθνούς νομικού πλαισίου που θα θέσει υπό την προστασία του τις εθνικές μειονότητες της περιοχής. Στο νομικό αυτό πλαίσιο η Τουρκία πρέπει να επιδιώκει συνεχώς την εξασφάλιση εγγυήσεων που θα της παρέχουν το δικαίωμα παρέμβασης στα ζητήματα που αφορούν τις μουσουλμανικές μειονότητες των Βαλκανίων. Η νομιμότητα της επέμβασης της Κύπρου, που αποτελεί ένα εντυπωσιακό παράδειγμα στη σύγχρονη εποχή, κατέστη δυνατή εντός ενός τέτοιου είδους νομικού πλαισίου.»

Η απόκτηση από την Τουρκία ενός τέτοιου δικαιώματος στα Βαλ­κάνια μπορεί να γίνει εφικτή, μόνο αν η χώρα υιοθετήσει μία δραστή­ρια και δυναμική βαλκανική πολιτική, η οποία θα λαμβάνει υπόψη συνεχώς τους πολιτισμικούς και ιστορικούς παράγοντες. Στην αντί­θετη περίπτωση η Τουρκία όχι μόνο θα χάσει την επιρροή που ασκεί στα Βαλκάνια έναντι της Ελλάδας, η οποία μέσω του Πατριαρχείου του Φαναρίου* που με τη μικρή ρωμαίικη μειονότητα επιδιώκει να αποκτήσει οικουμενικό χαρακτήρα, και της Ρωσίας, η οποία επιχει­ρεί να ασκήσει επιρροή στους ορθόδοξους Σλάβους στην περιοχή των Βαλκανίων και του Καυκάσου, αλλά θα μείνει και δίχως στή­ριγμα ενόψει των ελληνικών και ρωσικών διεκδικήσεων στα Στενά. Με τον εξοπλισμό των νησιών του Αιγαίου αποδείχτηκε σε τι βαθμό υπήρξαν λειτουργικές οι εγγυήσεις τις οποίες παρείχε η συνθήκη της Λοζάνης ενόψει των πιέσεων που ασκούν οι καταστάσεις της ρεαλι­στικής πολιτικής (Realpolitik).

Για να μην αντιμετωπίσει μία νέα βαλκανική καταστροφή, όπως εκείνη που εκτυλίχτηκε στις αρχές του 20ού αιώνα, η Τουρκία, αφε­νός, είναι υποχρεωμένη να ακολουθήσει μία δυναμική πολιτική στα θέματα που αφορούν το μέλλον των μουσουλμανικών κοινοτήτων οι οποίες αποτελούν τα οθωμανικά κατάλοιπα και, αφετέρου, να με­ριμνήσει, ώστε αξιοποιώντας με κατάλληλο τρόπο τις ενδοπεριφε­ρειακές ισορροπίες και τους εξωπεριφερειακούς παράγοντες να μην αναγκαστεί να αντιμετωπίσει μόνη ένα ενδεχόμενο Βαλκανικό συ­νασπισμό.

202

Με άλλα λόγια, η ασφάλεια των Βαλκανίων ολοένα και περισσό­τερο ταυτίζεται με τις παραμέτρους ασφάλειας που εκτείνονται στην κατεύθυνση των δυτικών συνόρων της Τουρκίας. Η ζώνη ασφάλειας που δημιουργήθηκε στην Ανατολική Θράκη κατά τη διάρκεια του Ψυχρού πολέμου πρέπει να επιδιωχθεί να επεκταθεί δυτικότερα με πολυμερείς και διμερείς συμφωνίες ασφάλειας που θα συναφθούν σε βαλκανικό επίπεδο. Από αυτή την άποψη κρίνεται αναπόφευκτη η δημιουργία «ομπρελών ασφάλειας» στην περιφέρεια ή εκτός της περιφέρειας, που θα έχουν στόχο την εξισορρόπηση του ρωσικού παράγοντα στην περιοχή και κυρίως την προετοιμασία ενός σχεδίου πλαισίου το οποίο θα εγγυάται την εσωτερική ασφάλεια και την εδα­φική ακεραιότητα της Αλβανίας, της Βοσνίας και της ΠΓΔΜ.*

278-9

Η σημασία του Κυπριακού από την οπτική της Τουρκίας μπορεί να μελετηθεί κατά βάση σε δύο κύριους άξονες.

Ο πρώτος προκύπτει από την ιστορική ευθύνη της Τουρκίας για την εμπέδωση της ασφάλειας της μουσουλμανικής τουρκικής κοινό­τητας της νήσου και είναι ένας άξονας που έχει κοινωνικό χαρακτή­ρα. Με τη μείωση των εδαφών του Οθωμανικού κράτους, πάντα μία από τις βασικές παραμέτρους της οθωμανοτουρκικής εξωτερικής πολιτικής υπήρξε η ασφάλεια και η συνέχεια των μουσουλμανικών στοιχείων που παρέμειναν στα εγκαταλειφθέντα εδάφη. Το ενδεχό­μενο δημιουργίας ενός κύματος που θα ξεκινήσει από μία περιοχή λόγω ανικανότητας ή αδυναμίας της Τουρκίας και θα επεκταθεί σε άλλες καθιστά αναγκαία μία κατάσταση γενικότερης επιφυλακής και επαγρύπνησης. Μία ενδεχόμενη αδυναμία, που θα μπορούσε να ανα­κύψει αναφορικά προς την ασφάλεια και την προστασία της τουρκι­κής κοινότητας της Κύπρου, εμπεριέχει τον κίνδυνο να εξαπλωθεί κατά κύματα στη Δυτική Θράκη και στη Βουλγαρία –και ακόμη και στο Αζερμπαϊτζάν και στη Βοσνία. Γι’ αυτό τον λόγο η προστασία της τουρκικής κοινότητας της Κύπρου έχει μεγάλη σημασία όχι μόνο από την άποψη της εν λόγω κοινότητας αλλά και από την άποψη του μέλλοντος των λοιπών κοινοτήτων, οι οποίες συνιστούν οθωμανικά κατάλοιπα.

286

Τα ζητήματα που την ενδιέφεραν άμεσα ήταν ζητήματα που κατά κανό­να αφορούσαν θέματα της εγγύς χερσαίας και εγγύτερης θαλάσσιας περιοχής της, όπως η Κύπρος, το Αιγαίο, η Δυτική Θράκη, το Βόρειο Ιράκ και η τουρκική μειονότητα στη Βουλγαρία. Στην περίπτωση, που οι κατάλληλες διεθνείς συγκυρίες αξιολογηθούν σωστά και με αποτελεσματικό τρόπο, διανύεται κάποια απόσταση στα θέματα των κρίσεων, ενώ στις περιπτώσεις που οι διεθνείς ισορροπίες δεν το επι­τρέπουν, γίνονται πιο προσεκτικές επιλογές που στοχεύουν στη διευ­θέτηση της κρίσης σε βάθος χρόνου.

304

Το Οθωμανικό κράτος κατά την περίοδο της υποχώρησής του από την παραμεθόριο προσπάθησε να κρατηθεί σε μία περιοχή που δεν θα ήταν τελείως αποκομμένη από τις πολιτικές της εγγύς ηπειρωτικής περιοχής. Αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής είναι η μακρά αντίσταση που έλαβε χώρα στις όχθες του Δούναβη, η υπεράσπιση του οροπέ­διου της Ερζερούμης με κάθε κόστος και η προσπάθεια δημιουργίας ενός συνεχούς ερείσματος στον άξονα Βαγδάτης-Αιγύπτου. Τα σύνορα του Εθνικού Όρκου τα οποία προσ­διορίζουν τον ζωτικό χώρο των οθωμανικών καταλοίπων που προ­έκυψαν μετά τον Α΄ Παγκόσμιο πόλεμο, και απ’ την άποψη αυτή νομιμοποιούν και τα μελλοντικά γεωγραφικά όρια της Τουρκικής Δημοκρατίας, αποτυπώνουν αυτή την προσπάθεια.* Στο πνεύμα του εγγράφου αυτού κυριαρχεί μία κρυφή βούληση αντίστασης που εκ­δηλώθηκε με σκοπό να διαφυλαχτεί η οθωμανική κυριαρχία στην Ανατολική και Δυτική Θράκη και στα Βαλκάνια, και κατά συνέπεια στην Ευρώπη, και να διατηρηθεί η επαφή με τον Καύκασο μέσω των πολιτικών που ακολουθήθηκαν προς τις ανατολικές επαρχίες, με τις οποίες υπήρχαν διαφωνίες, και να μην αποκοπεί η χώρα από τη Μέ­ση Ανατολή λόγω του άξονα που θα προέκυπτε από τη μοιραία πια απόσχιση του αραβικού γεωγραφικού χώρου στα νότια σύνορα του κράτους.

456

Η Βουλγαρία, η οποία έχει σοβαρές αντιπαραθέσεις με τη Σερβία και την Ελλάδα στο θέμα της Μακεδονίας και της Δ. Θράκης και εγείρει ιστορικές αξιώσεις σε αμφότερες τις περιοχές, παρουσιάζει στα εν λόγω θέματα θέσεις που ευρίσκονται εγγύς των αντίστοιχων της Τουρκίας. Εξάλλου, η παρουσία της τουρκικής μειονότητας* στο έδαφός της της επιτρέπει να ακολουθήσει συγκυριακά πολιτικές εγγύτερες προς τη σερβοελληνική συμμαχία, γεγονός που προσδί­δει σημασία στον περιφερειακό ρόλο της Βουλγαρίας. Η Ρουμανία, επειδή δεν συμμετέχει άμεσα στην κρίση, προσπαθεί να υιοθετήσει

476

Μετά το πέρας του Ψυχρού πολέμου το μεγαλύτερο κέρδος της Τουρκίας στις ισορροπίες των Βαλκανίων προέκυψε από το ότι οι εν λόγω δύο φυλές επέλεξαν μία πολιτική ανασυγκρότηση στα δικά τους κράτη εγγύτερη στο πολιτισμικό τους παρελθόν. Σε μία συγκυρία κατά την οποία οι Αλβανοί και οι Βόσνιοι (μουσουλμάνοι) δεν απο­λαμβάνουν σταθερότητα και επιρροή στα Βαλκάνια είναι αδύνατο η Τουρκία να αισθάνεται άνετα στην Ανατολική Θράκη και στη Μικρά Ασία. Η Βοσνία-Ερζεγοβίνη για την Τουρκία εξακολουθεί να κατέχει τη θέση ενός πολιτικού, οικονομικού και πολιτισμικού προκεχωρη­μένου φυλάκιου, το οποίο εκτείνεται στα ενδότερα της Κεντρικής Ευρώπης, και η Αλβανία συνιστά το βαρόμετρο για τη βαλκανική πολιτική της Τουρκίας. Όταν η Τουρκία αδυνατεί να παρέχει στήριξη στη σταθερότητα και στην ασφάλεια της Αλβανίας στα Βαλκάνια, είναι αδύνατο να ασκήσει μία μόνιμη επιρροή στην περιοχή.

477

Το μέλλον των Βοσνίων και των Αλβανών αποτελεί τόσο από γεωπολιτισμική όσο και από γεωπολιτική άποψη το κλειδί των Βαλ­κανίων. Μέσα στις ολισθηρές και μεταβαλλόμενες περιφερειακές σχέσεις των Βαλκανίων η πιο σημαντική στρατηγική προτεραιότη­τα και στοιχείο αμετάβλητο από την άποψη της Τουρκίας είναι το ζήτημα της παραμονής στον τόπο διαβίωσης και κατοχύρωσης της ασφάλειας των εν λόγω κοινοτήτων, οι οποίες αποτελούν οθωμανικά κατάλοιπα και συνδέουν τη μοίρα τους με την περιφερειακή ισχύ και τη βαρύτητα της Τουρκίας. Αυτό δεν αποτελεί μόνο μία ευθύνη που πρέπει να έλθει σε πέρας και ένα άχθος για την Τουρκία αλλά ταυτόχρονα και το πιο σημαντικό μέσο για τη δημιουργία πεδίου δράσης στα Βαλκάνια. Η ζώνη που εξικνείται βορειοδυτικά και μέσω του άξονα Μπίχατς-Κεντρική Βοσνία-Ανατολική Βοσνία-Σαντζάκ-Κόσοβο-Αλβανία-Μακεδονία-Κιρτζαλί-Δυτική Θράκη καταλήγει στην Ανατολική Θράκη έχει από τη σκοπιά της Τουρκίας τον χα­ρακτήρα ζωτικής αρτηρίας για τη βαλκανική γεωπολιτική και τον γεωπολιτισμό της.

482

Η ανάληψη καθοδηγητικού ρόλου σε κοινά σχέδια, τα οποία κα­λύπτουν το σύνολο των Βαλκανίων, θα αυξήσουν τη βαρύτητα της Τουρκίας στην περιοχή. Μετά την πολιτισμική σφαγή, για παράδειγ­μα, στη Βοσνία πρέπει δημιουργώντας μια μικρής κλίμακας βαλκανι­κή UNESCO να τεθεί θέμα από κοινού διαφύλαξης του πολιτισμικού ιστού της περιοχής. Και αυτό, γιατί από την εν λόγω πολιτισμική εκ­καθάριση τη μεγαλύτερη ζημία τη δέχεται η οθωμανοτουρκική πολι­τισμική κληρονομιά. Μπορεί να προταθεί επίσης μία συνεργασία για την εξασφάλιση των πολιτισμικών και εκπαιδευτικών δικαιωμάτων των εθνικών κοινοτήτων, που διαθέτουν διαφορετικές κουλτούρες στους κόλπους των βαλκανικών κρατών. Μία τέτοια συμφωνία μπορεί να διαμορφώσει ένα κατάλληλο έδαφος κυρίως για το Κόσοβο και τη Δυτική Θράκη.

Για τη μείωση της ενδοπεριφερειακής έντασης και τη δημιουργία κοινών πεδίων συμφερόντων πρέπει να δημιουργηθούν σχέδια με ιδιαίτερη έμφαση την οικονομία. Πέραν των σχεδίων που ήταν στην επικαιρότητα για ένα διάστημα, όπως ο βαλκανικός αυτοκινητόδρο­μος, πρέπει να δοθεί καθοδηγητικός ρόλος σε ευρύτερης κλίμακας επενδύσεις στις οποίες θα μπορούσε να ενεργοποιηθεί και το πλαίσιο συνεργασίας που προσφέρεται από τον ΟΟΣΕΠ

798

Οι αντιφάσεις μεταξύ του συστήματος του «μιλέτ» που διαμόρ­φωσε το Οθωμανικό κράτος, και η συγκρότηση του εθνοκράτους που αρχίζει να σχηματίζεται με το σύστημα της Βεστφαλίας στη Δυτική Ευρώπη, συνιστούν το υπόβαθρο των βασικότερων αντιφάσεων της ιστορίας της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, αντιφάσεις που εξακολουθούν να υφίστανται έως τις ημέρες μας. Τα εθνικιστικά κι­νήματα που σημείωσαν άνοδο με τη Γαλλική επανάσταση, ανήλθαν στο προσκήνιο της ιστορίας αποκτώντας νέα χαρακτηριστικά και νέα στοιχεία στα πλαίσια των ιδιαίτερων συνθηκών του οθωμανικού πολιτικού συστήματος. Ακόμη και όταν το Οθωμανικό κράτος υπο­χωρώντας αναδιπλώθηκε στην οριογραμμή της Ανατολικής Θράκης, άφησε πίσω του δυναμικές που θα προσδιορίσουν το μέλλον της εν λόγω ηπείρου.*

Αιγαίο

267

Οι πολιτικές της Τουρκίας για την Κύπρο και το Αιγαίο πρέπει να επανεξεταστούν ακόμη στο πλαίσιο της συγκυρίας του Ψυχρού πολέμου. Μία Τουρκία που έχει αποκλειστεί από το Αιγαίο και έχει περικυκλωθεί στα νότια από τη «Ρωμαίικη Διοίκηση της νότιας Κύ­πρου»* σημαίνει ότι τα περιθώριά της να κάνει ένα άνοιγμα στον κόσμο έχουν περιοριστεί σημαντικά.

268

Το γεγονός ότι η συντριπτική πλειονότητα των νησιών του Αιγαί­ου βρίσκεται υπό ελληνική κυριαρχία αποτελεί το σημαντικότερο αδιέξοδο της πολιτικής της εγγύς θαλάσσιας περιοχής της Τουρκίας. Η βασική πηγή προβλήματος στο Αιγαίο είναι η αγεφύρωτη αντί­φαση μεταξύ της γεωλογικής και γεωπολιτικής πραγματικότητας και του ισχύοντος καθεστώτος. Το γεγονός ότι τα νησιά του Αιγαίου είναι φυσική προέκταση της γεωλογικής δομής της χερσονήσου της Μικράς Ασίας και το ότι ο πολιτικός διαχωρισμός που έχει προκύ­ψει, σε αντίθεση με τις γεωπολιτικές αναγκαιότητες, με τις διεθνείς συνθήκες έχει επικυρωθεί υπέρ της Ελλάδας παρέχουν το κατάλ­ληλο έδαφος, για να αναφύονται διάφορα ζητήματα, όπως η υφαλο­κρηπίδα, τα χωρικά ύδατα, ο εναέριος χώρος, η ζώνη FIR, τα πεδία διοίκησης και ελέγχου και ο εξοπλισμός των νησιών

Η εγγύτητα ενός σημαντικού μέρους των ελληνικών νησιών στη μικρασιατική ακτή σε τέτοιο βαθμό, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν ως επι­χειρησιακή βάση εναντίον της Μικράς Ασίας, και η περικύκλωση των υδάτινων διαδρόμων, που εξασφαλίζουν το πέρασμα από την Προποντίδα στη Μεσόγειο, από αυτά τα νησιά, αξιολογούνται από την Τουρκία ως ένα πολύ σοβαρό κενό ασφάλειας

269

Στην περίπτωση που ισχύσει η εφαρμογή των 12 ν.μ., η Τουρκία στην πράξη δεν θα έχει πρόσβαση στο Αιγαίο χωρίς την άδεια της Ελλάδας. Σε αυτή την περίπτωση, ενώ το ποσοστό της ανοικτής θάλασσας θα υποχωρή­σει στο 26% του Αιγαίου, η κυριαρχία της Ελλάδας θα ανέλθει στο 63,9%, το Αιγαίο θα γίνει μία κλειστή θάλασσα της Ελλάδας και το ποσοστό της Τουρκίας θα κυμαίνεται γύρω στο 10%.

Στην περίπτωση που η ελληνική θέση αποκτήσει ισχύ, η Τουρ­κία θα βρεθεί αντιμέτωπη με μία στρατηγική πολιορκία, αλλά θα επηρεαστεί απευθείας και στις οικονομικές της δραστηριότητες.

272

Η Τουρκία, εξαιτίας των προηγούμενων σοβαρών διπλωματικών παραλήψεων, έχει ήδη φτάσει στο ύστατο σημείο υποχωρήσεων στο Αιγαίο. Μετά από αυ­τό, κάθε συμβιβασμός που θα γίνει μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες που ενδέχεται να φθάσουν ακόμη και ως την εξαφάνιση του ζωτικού χώρου της Τουρκίας στο Αιγαίο και κατ’ επέκταση του χώρου που κινείται στον άξονα Μεσόγειος-Εύξεινος Πόντος.

Η στάση των ΗΠΑ στην κρίση των Καρντάκ αποτελεί το πιο πρόσφατο παράδειγμα αυτής της κατάστασης αποδεικνύοντας πασιφανώς τη στρατηγική των ΗΠΑ για την ευρωπαϊκή ενδοχώρα.

Η φιλονικία περί της κυριαρχίας στο θέμα των Καρντάκ, που έλαβε χώρα μεταξύ της Τουρκίας και της Ελλάδας, κατέληξε στη στρατηγι­κή υπεροχή των ΗΠΑ στα Βαλκάνια, στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο. Από αυτή την κρίση δεν βγήκε κερδισμένη ούτε η Τουρ­κία, η οποία τήρησε μία αντιφατική στάση θέτοντας στην τράπεζα των διαπραγματεύσεων το θέμα της κυριαρχίας των βραχονησίδων, που ισχυριζόταν ότι της ανήκουν, ούτε και η Ελλάδα, η οποία αναγκασμέ­νη να αποσύρει τους στρατιώτες της που είχε αποβιβάσει με μεγάλες αξιώσεις στις βραχονησίδες έδωσε μία αυτόχρημα κωμική εικόνα στο ζήτημα που είχε προκαλέσει την ένταση. Ουσιαστικός παράγοντας και κερδισμένη πλευρά από αυτή την κρίση υπήρξαν οι ΗΠΑ.

Κύπρος

274

Η Κύπρος που βρίσκεται μεταξύ των Στενών, που χωρίζουν την Ασία από την Ευρώπη, και της διώρυγας του Σουέζ, η οποία χωρίζει την Ασία από την Αφρική, επέχει επίσης τόπο μιας σταθερής βάσης και αεροπλανοφόρου που είναι σε θέση να ελέγχει τις περιοχές του Περσικού κόλπου και της Κασπίας και τις υδάτινες αρτηρίες του Άντεν και του Ορμούζ, οι οποίες αποτελούν τις σημαντικότερες υδάτινες περιοχές που συνδέ­ουν Ευρασία και Αφρική. Δεν μπορεί κανείς να παραβλέψει τη στρα­τηγική θέση της Κύπρου

275

Μια χώρα που παραμελεί την Κύπρο δεν είναι δυνατόν να έχει έναν αποφασιστικό λόγο στις παγκόσμιες και περιφερειακές πολιτι­κές. Δεν μπορεί να είναι δραστήρια στις παγκόσμιες πολιτικές, διότι αυτό το μικρό νησί κατέχει μία θέση που μπορεί να επηρεάσει άμεσα τους στρατηγικούς συνδέσμους μεταξύ της Ασίας και της Αφρικής, της Ευρώπης και της Αφρικής και της Ευρώπης και της Ασίας. Και δεν μπορεί να είναι δραστήρια στις περιφερειακές πολιτικές, διότι η Κύπρος με την ανατολική της άκρη ομοιάζει με ένα βέλος στραμμέ­νο προς τη Μέση Ανατολή και με τη δυτική της άκρη συγκροτεί τον θεμέλιο λίθο των στρατηγικών ισορροπιών της Ανατολικής Μεσο­γείου, των Βαλκανίων και της Βόρειας Αφρικής.

277

Δεν υπάρχουν πια ως ανεξάρτητες μία βαλκανική πολιτική και μία μεσοανατολική πολιτική από την άποψη τόσο των παγκόσμιων όσο και των περιφερειακών ισορροπιών αλλά μία μεσα­νατολική-βαλκανική πολιτική, η οποία αναπτύσσεται με επίκεντρο την Ανατολική Μεσόγειο, όπου η Κύπρος συνιστά το βασικότερο εργαλείο της.

278-9

Στο πλαίσιο αυτό το Κυπριακό δεν είναι ούτε ένα συνηθισμένο τουρκοελληνικό εθνοτικό ζήτημα ούτε απλώς μία χρονίζουσα τουρ­κοελληνική ένταση. Η Τουρκία, που κατέχει μία θέση που επηρεά­ζεται άμεσα από όλες αυτές τις ισορροπίες, είναι υποχρεωμένη να αξιολογήσει την επί του Κυπριακού πολιτική της έξω από το περιορι­σμένο πλαίσιο των τουρκοελληνικών σχέσεων. Το Κυπριακό μετα­τρέπεται με μία συνεχώς αυξανόμενη ταχύτητα σε ένα ζήτημα Ευρα­σίας και Μέσης Ανατολής-Βαλκανίων (Δυτικής Ασίας-Ανατολικής Ευρώπης). Η πολιτική επί του Κυπριακού πρέπει να τεθεί σε ένα νέο στρατηγικό πλαίσιο, σύμφωνο προς το ήδη διαμορφωμένο νέο (διε­θνές) στρατηγικό πλαίσιο.

Η σημασία του Κυπριακού από την οπτική της Τουρκίας μπορεί να μελετηθεί κατά βάση σε δύο κύριους άξονες Ο πρώτος προκύπτει από την ιστορική ευθύνη της Τουρκίας για την εμπέδωση της ασφάλειας της μουσουλμανικής τουρκικής κοινό­τητας της νήσου. Γι’ αυτό τον λόγο η προστασία της τουρκικής κοινότητας της Κύπρου έχει μεγάλη σημασία όχι μόνο από την άποψη της εν λόγω κοινότητας αλλά και από την άποψη του μέλλοντος των λοιπών κοινοτήτων, οι οποίες συνιστούν

Ο δεύτερος σημαντικός άξονας του Κυπριακού ζητήματος είναι η σημασία της γεωγραφικής θέσης του νησιού από γεωστρατηγική άποψη. Ο άξονας αυτός καθ’ εαυτόν είναι ζωτικής σημασίας ανε­ξάρτητα από το ανθρώπινο στοιχείο που βρίσκεται εκεί. οθωμανικά κατάλοιπα.

Ακόμη κι αν δεν υπήρχε ούτε ένας μουσουλμάνος Τούρκος εκεί, η Τουρκία όφειλε να διατηρεί ένα Κυπριακό ζήτημα. Καμία χώρα δεν μπορεί να μείνει αδιάφορη σε ένα τέτοιο νησί που βρίσκεται στην καρδιά του ζωτικού της χώρου. Όπως τα Δωδεκάνησα, όπου δεν υπάρχει πλέον ένας επαρκής τουρκικός πληθυσμός, εξακολουθούν να διατηρούν τη σημασία τους για την Τουρκία και όπως οι ΗΠΑ, παρόλο που δεν έχουν καμία πληθυσμιακή προέκταση προς την Κούβα και τα υπό­λοιπα νησιά της Καραϊβικής, ενδιαφέρονται άμεσα γι’ αυτά, έτσι και η Τουρκία είναι υποχρεωμένη από στρατηγική άποψη να ενδιαφέρε­ται για την Κύπρο πέραν του ανθρώπινου παράγοντα.

Η γεωστρατηγική αυτή σημασία έχει και δύο σημαντικές δια­στάσεις.

Η πρώτη είναι η στενής κλίμακας στρατηγική σημασία, η οποία σχετίζεται με τις ισορροπίες Τουρκίας-Ελλάδας και της Τουρκικής προσέλαβε στρατηγικής σημασίας διαστάσεις, δεδομέ­νου ότι μία τέτοια απειλή, που θα κάλυπτε την περιοχή της νότιας και κεντρικής Μικράς Ασίας, με την παροχή άμεσης ή έμμεσης υποστή­ριξης από την Αρμενία, τη Ρωσία και τη Συρία θα είχε ως αποτέλεσμα να μην απομένει καμία ασφαλής περιοχή στην Τουρκία. Μία τέτοια πιθανότητα απειλής αποδεικνύει για μία ακόμη φορά τη σημασία της Κύπρου, που έχει την ιδιότητα να είναι ένα είδος πλωτής βάσης, για τη συνολική ασφάλεια της χερσονήσου της Μικράς Ασίας.

Η δεύτερη διάσταση της γεωστρατηγικής σημασίας είναι η ευ­ρείας κλίμακας στρατηγική σπουδαιότητα η οποία σχετίζεται με τη θέση που κατέχει η νήσος για τις περιφερειακές και παγκόσμιες στρατηγικές. Καμία παγκόσμια και περιφερειακή δύναμη που κάνει στρατηγικούς υπολογισμούς στη Μέση Ανατολή, στην Ανατολική Μεσόγειο, στο Αιγαίο, στη διώρυγα του Σουέζ, στην Ερυθρά θάλασ­σα και στον Περσικό κόλπο δεν μπορεί να παραμελήσει την Κύπρο. Η Κύπρος βρίσκεται σε μία τόσο εγγύς απόσταση σε όλες αυτές τις περιοχές, ώστε να έχει την ιδιότητα μίας παραμέτρου η οποία είναι σε θέση να επηρεάζει άμεσα όλες μαζί.

https://ifestos.edu.gr/2021/05/30/%cf%84%ce%b1-%ce%b2%ce%b1%ce%b8%cf%8d%cf%84%ce%b5%cf%81%ce%b1-%ce%b1%ce%af%cf%84%ce%b9%ce%b1-%cf%84%ce%bf%cf%85-%cf%84%ce%bf%cf%85%cf%81%ce%ba%ce%b9%ce%ba%ce%bf%cf%8d-%ce%b1%ce%bd%ce%b1%ce%b8%ce%b5/

ΚΥΠΡΙΑΚΟ-ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΑ ΜΕΤΑ ΤΗ ΓΕΝΕΥΗ : ΕΠΙΤΑΚΤΙΚΗ ΑΝΑΓΚΗ ΝΕΑΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗΣ

Του Παναγιώτη Ήφαιστου
Ομ. Καθηγητή Διεθνών Σχέσεων και Στρατηγικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Αναδημοσίευση (Εκδ. Ποιότητα)

Δεν καταργείται η Κυπριακή Δημοκρατία. Αποφάσεις συμβατές με τον Χάρτη του ΟΗΕ και την πράξη προσχώρησης στην Ε.Ε.

Για να παραφράσουμε τον Παναγιώτη Κονδύλη, σε ακροσφαλείς μεταβατικές ιστορικές συγκυρίες, όταν οι διεθνείς και περιφερειακές στρατηγικές ανακατατάξεις είναι καταιγιστικές, δεν υπάρχει η πολυτέλεια η πολιτική και στρατηγική σκέψη να είναι θολή.

Δεν υπάρχει η πολυτέλεια οι (δικές μας!) διαπραγματευτικές θέσεις να είναι αντιφατικές και αδιέξοδες με αποτέλεσμα η Ελληνική πλευρά να σύρετε και να διασύρετε από διαμεσολαβητές γραφειοκράτες που άλλοι καθοδηγούν.

Ούτε και να αφηνόμαστε να διολισθήσουμε σε στρατηγική παγίδα που θα φέρει αστάθεια και εθνοκαθάρσεις της πρωταθλήτριας τέτοιων ανοσιουργημάτων Τουρκίας (1922, Αρμένιοι, κουρδιστάν, Ιράκ, Συρία, Λιβύη και το 1974 στην Κύπρο). 

Μετά τη Γενεύη τι;

Μετά την επιβεβαίωση ακόμη και των χειρότερων φόβων στην Γενεύη κάθε περαιτέρω βήμα και κάθε απόφαση απαιτούν:

α) καθαρή πολιτική, θεσμική και στρατηγική θέαση

β) μακρόπνοο σχεδιασμό που αποκλείει παγίδες και αβάστακτες συμφορές και

γ) δρομολόγηση επιλογών με κόκκινες γραμμές όσον αφορά την εθνική ασφάλεια του Ελλαδικού κράτους και την ασφάλεια του ενός δέκατου του Ελληνισμού της Κύπρου.

Στηριζόμενοι σε επιχειρήματα και όχι συνθήματα ή ανυπόστατους αφορισμούς ένας λογικός συλλογισμός είναι ότι δεν μπορούν πλέον να υπάρχουν διαφωνίες στην Ελληνική πλευρά.

Υπάρχουν πλέον οι προϋποθέσεις να ενωθούν τα νήματα όλων γύρω από ορθολογιστικές αποφάσεις.

Τελικά ποιος είναι ο ρόλος του ΟΗΕ και γιατί σιώπησε ο Γκουτέρες;

ΜΕΤΑ ΤΟ ΠΕΡΑΣ ΤΩΝ ΑΝΑΜΕΝΟΜΕΝΑ ΝΑΥΑΓΙΣΜΕΝΩΝ ΣΥΝΟΜΙΛΙΩΝ ΣΤΗΝ ΓΕΝΕΥΗ Ο Κ. ΓΚΟΥΤΕΡΕΣ ΓΓ ΤΟΥ ΟΗΕ ΔΗΛΩΣΕ:

 

«ΔΕΝ ΒΡΗΚΑΜΕ ΚΟΙΝΟ ΕΔΑΦΟΣ». ΚΑΙ ΣΥΝΕΧΙΖΕΙ: «Η ΤΟΥΡΚΙΚΗ ΠΛΕΥΡΑ ΠΙΣΤΕΥΕΙ ΟΤΙ ΟΙ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΕΣ ΓΙΑ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΗ ΜΙΑΣ ΔΙΖΩΝΙΚΗΣ, ΔΙΚΟΙΝΟΤΙΚΗΣ ΟΜΟΣΠΟΝΔΙΑΣ ΕΧΟΥΝ ΕΞΑΝΤΛΗΘΕΙ».

 

ΟΙ ΤΟΥΡΚΟΙ , ΠΡΟΣΘΕΣΕ: «ΥΠΟΣΤΗΡΙΖΟΥΝ ΔΥΟ ΚΡΑΤΗ ΜΕ ΚΥΡΙΑΡΧΙΚΗ ΙΣΟΤΗΤΑ».

Συνέχισε με διάφορα σενάρια τα οποία βρίσκουμε ότι υπερβαίνουν τον ρόλο του ως θεματοφύλακα της διεθνούς νομιμότητας όπως απορρέει από τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ, κάτι  ως προς το οποίο ακολουθούν αντικειμενικά επιχειρήματα.

 

FABRICE COFFRINI VIA GETTY IMAGES

 

Η Τουρκία θέλει όλη την Κύπρο

Ένα πρώτο συμπέρασμα απόρροια και των δηλώσεων του ΓΓ του ΟΗΕ είναι ότι:  Δεν υπάρχει κοινό έδαφος, υπάρχει αδιέξοδο.

Εξ αντικειμένου η συζήτηση περί δικοινοτικών, διζωνικών και ισότητας σε εθνική-ρατσιστική βάση οδήγησαν στο σημείο μηδέν και απαιτούνται αποφάσεις εδρασμένες πάνω σε μια αντικειμενικά ορθή βάση.

Πάντως, κανένα δεν τιμά εάν δεν κατανοεί πλήρως τις Τουρκικές θέσεις και επιδιώξεις των οποίων η Γενεύη του Απριλίου 2021 είναι μια ακόμη απόδειξη:

Πρώτον, περιττεύει να μνημονεύσουμε τις εκατοντάδες δηλώσεις και σχέδια της Άγκυρας που κάνουν σαφές ότι θέλουν έλεγχο όλης της Κύπρου, για παράδειγμα«ακόμη και εάν δεν υπήρχε ούτε ένας τουρκοκύπριος στο νησί» και ότι με βάση αυτό που έγινε στην Κύπρο μπορεί να επαναληφθεί η ίδια στρατηγική στην Θράκη και αλλού (Νταβούτογλου).

Δεύτερον, τα «δύο κράτη» στα οποία σήμερα αναφέρεται η Τουρκική πλευρά και η «Διζωνική και Δικοινοτική Ομοσπονδία» (μάλιστα σε εθνική-ρατσιστική ισότητα) είναι οι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος.

Απλά διατυπώνονται διαφορετικά εκπληρώνοντας όμως τον ίδιο σκοπό οδηγώντας στο ίδιο αποτέλεσμα:

• Κατάργηση της Κυπριακής Δημοκρατίας.
• Αναγνώριση των παράνομων τετελεσμένων όσον αφορά τα νυν παράνομα κατεχόμενα (συμπεριλαμβανομένων των εποίκων που είναι έγκλημα πολέμου).
• Δημιουργία ενός μη βιώσιμου κρατιδίου μέσα στο οποίο η Τουρκία θα διαθέτει όλα τα μέσα για να κυριαρχήσει πλήρως.

ΕΝ ΤΩ ΜΕΤΑΞΥ ΔΕΝ ΘΑ ΕΙΝΑΙ ΜΟΝΟ ΟΜΗΡΟΙ ΚΑΙ ΥΠΟ ΔΙΩΓΜΟ ΤΟ ΕΝΑ ΔΕΚΑΤΟ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ ΑΛΛΑ ΚΑΙΤΟ ΕΛΛΑΔΙΚΟ ΚΡΑΤΟΣ ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΑ ΘΑ ΠΑΓΙΔΕΥΤΕΙ ΑΝΕΠΙΣΤΡΟΦΑ.

AMIR MAKAR VIA GETTY IMAGES

Κατάργηση της Κυπριακής Δημοκρατίας μας οδηγεί σε ομηρία

Η αντιστροφή του κατήφορου απαιτεί μια λογική, ορθολογιστική και στρατηγικά ασφαλή απόφαση: Πίσω στα θεμελιώδη, έσχατα και θέσφατα που ισχύουν για όλα τα κράτη και που είναι συμβατά με την αποστολή και τις δικαιοδοσίες του ΟΗΕ και που δημιουργούν προϋποθέσεις διεθνούς ειρήνης και ασφάλειας.

Ποια είναι τα νομικά, πολιτικά, θεσμικά και εξ αντικειμένου ορθά επιχειρήματα; 

Α) Βάση διεξόδου στο Κυπριακό είναι η Πράξη Προσχώρησης της Κυπριακής Δημοκρατίας στην ΕΕ που αποτελεί και εσωτερικό δίκαιο των κρατών μελών.

Η Ελλάδα και Κύπρος έχουν θεμιτό και νομιμοποιημένο δικαίωμα να απαιτήσουν από τους εταίρους τους μια ρητή συλλογική θέση της ΕΕ που είναι συμβατή με την Ευρωπαϊκή νομιμότητα όπως διαμορφώθηκε από την  πράξη προσχώρησης καλύπτοντας όλη την Επικράτεια της ΚΔ. Δηλαδή, de Jure το μόνο αναγνωρισμένο κράτος είναι η Κυπριακή Δημοκρατία.

Υπάρχει μια de facto παράνομη κατοχή εδαφών που τερματίζεται μόνο εάν εφαρμοστεί πλήρως και αδιαπραγμάτευτα η διεθνής και ευρωπαϊκή νομιμότητα. Πιο συγκεκριμένα: 

1) Δεν καταργείται η Κυπριακή Δημοκρατία (δεν έχει γίνει αυτό ξανά, δηλαδή δεν καταργήθηκε κανένα κράτος λόγω έξωθεν εισβολής), ιδιαίτερα όταν οι αποφάσεις του ΣΑ ρητά ορίζουν ότι είναι παράνομη και δημιούργησαν παράνομα τετελεσμένα που δεν ισχύουν

Αναφερόμαστε στις αποφάσεις του 1974 και 1983 και θα επανέλθουμε πιο κάτω. Όχι τις επόμενες «αποφάσεις» εκτός και εάν δεχόμαστε ως αποφάσεις τις παραινέσεις του ΣΑ για διαπραγματεύσεις με τις οποίες εμείς συναινούσαμε να κάνουμε επειδή το «τουρκικό πιστόλι» των παράνομων στρατευμάτων κατοχής ήταν στον κρόταφο των Κυπρίων.

Καταργούνται οι αποφάσεις του ΟΗΕ;

Κανένα όργανο του ΟΗΕ δεν έχει δικαιοδοσία να ζητήσει αναγνώριση των παράνομων τετελεσμένων.

Εξάλλου, οι μετέπειτα δηλώσεις του ΣΑ ήταν παραινέσεις για να ξαναρχίσουν οι διαπραγματεύσεις από εκεί που εμείς υποχωρήσαμε και οι Τούρκοι επανέρχονταν με νέες και παράνομες απαιτήσεις.

Αυτά αντιστρέφονται με μια κοινή δήλωση της Αθήνας και της Λευκωσίας, τελεία και παύλα. Είναι ζήτημα ορθής ανάλυσης της κατάστασης μετά την Γενεύη και ορθολογιστικής επανατοποθέτησης.

Πιο κάτω παραθέτουμε εντός εισαγωγικών το άρθρο 2 κεφ. Ι του Χάρτη ΟΗΕ. Δεν δίνει σε κανένα το δικαίωμα επέμβασης στο εσωτερικό των κρατών-μελών ιδιαίτερα όταν το θύμα δεν είναι η ΚΔ αλλά η Αμερικανοκίνητη χούντα και η παράνομα εισβάλλουσα Τουρκία.

Αυτά νομικά, πολιτικά και θεσμικά, όπως και το περιεχόμενο της Πράξης Προσχώρησης της ΚΔ στην ΕΕ, είναι ατράνταχτα επιχειρήματα.

Για να το πούμε ήπια, είναι αξιοπερίεργο γιατί δεν αποτελούν ανυποχώρητες θέσεις της Ελληνικής πλευράς με αποτέλεσμα να διολισθαίνουμε σε αδιέξοδο και αστάθεια που θα φέρει διάλυση της ΚΔ, κυριαρχία της Τουρκίας και στρατηγική παγίδευση της Ελλάδας.

2) Ενώ τα προαναφερθέντα εξ αντικειμένου είναι ακλόνητα επιχειρήματα, η πιο ρηξικέλευθη θέση απαιτείται να είναι η εξής: Ποτέ δεν αναγνωρίζονται τα παράνομα τετελεσμένα όσο και να κρατήσει αυτό.

Κάποιοι θα λέγανε να μείνει αδούλωτο μέχρι να απελευθερωθεί ή μέχρι να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις Τουρκικής συνηγορίας σύμφωνα με την διεθνή ευρωπαϊκή νομιμότητα την οποία οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να μελετήσουν εδώ όπου και η πάντοτε επίκαιρη μελέτη του διεθνούς πάνελ εμπειρογνωμόνων (μεταφρασμένη σε πολλές γλώσσες).

Για όσους δεν έτυχε να το γνωρίζουν η αίτησης ένταξης στην ΕΕ και ο ΕΑΧ που κάποιοι από καιρό υποστηρίζουν –πολιτικές που τελικά υιοθετήθηκαν αλλά όχι με την αναγκαία αποφασιστικότητα και την αναγκαία ριζική επανατοποθέτηση– σκοπό είχαν να δημιουργηθούν οι νομικές, πολιτικές, θεσμικές και στρατηγικές προϋποθέσεις  βιώσιμης διεξόδου.

Β) Βασική θέση συμφέρει να είναι ότι ισχύουν οι Αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του 1974 και 1983 (και καμιά άλλη καθότι παραβιάζουν τον Χάρτη).

Όλες οι αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας απαιτείται να είναι συμβατές με τον Καταστατικό Χάρτη του ΟΗΕ ιδιαίτερα Κεφάλαιο Ι Άρθρο 2 παράγραφος 7 όπου και οι Υψηλές Αρχές της διεθνούς Αμφικτιονίας, των διεθνών θεσμών και του εν γένει διεθνούς δικαίου.

Καταληκτικά, ο ρόλος του ΟΗΕ, οι διατάξεις των υψηλών αρχών του διεθνούς δικαίου και τα θέσφατα λειτουργίας των διεθνών θεσμών προσφέρουν στέρεα βάση μιας ριζικής, ριζοσπαστικής, αναγκαίας και μη εξαιρετέας και πολιτικά, νομικά και στρατηγικά νέας τοποθέτησης στο Κυπριακό.

 

ANADOLU AGENCY VIA GETTY IMAGES

 

Να βάλουμε τα πράγματα σε τάξη

Την πρωτοβουλία απαιτείται να την έχει η Αθήνα η οποία ως Μητρόπολη του Ελληνισμού για να είναι αξιόπιστο κράτος χρήζει να «συμβουλεύσει» το ένα δέκατο των Ελλήνων –των οποίων την ασφάλεια και την ύπαρξη απειλεί η Τουρκία– ότι δεν εξυπηρετεί κάτι η κρατική τους αυτοκτονία. 

Αποστολή του ΟΗΕδεν είναι να προσδιορίσει τα σύνορα της διεθνούς τάξης γιατί αυτά δεν ορίζονται στην βάση κάποιου κριτηρίου «δικαιοσύνης» –τα σύνορα ορίζονται με Συνθήκες συνήθως μετά τον τελευταίο πόλεμο ή επί του προκειμένου μετά από ένα εθνικοαπελευθερωτικό αγώνα–, αλλά να διαφυλάξει αυτή την διεθνή τάξη από επιθετικές ενέργειες και δημιουργία παράνομων τετελεσμένων.

Πρωτίστως, αποτελεί θεμελιώδη παρεκτροπή εάν παρέμβει στο εσωτερικό ενός κυρίαρχου κράτους μέλους το οποίο μάλιστα το ίδιο το ΣΑ αναγνωρίζει ρητά ότι υπήρξε θύμα παράνομης άσκησης βίας και παράνομων τετελεσμένων τα οποία και κάλεσε να τερματιστούν: Κεφάλαιο Ι άρθρο 2 παράγραφος 7 του Χάρτη του ΟΗΕ ξεκαθαρίζονται οι δικαιοδοσίες του ΣΑ αλλά και τα όρια αυτών των δικαιοδοσιών:

«Καμιά διάταξη αυτού του Χάρτη δε θα δίνει στα Ηνωμένα Έθνη το δικαίωμα να επεμβαίνουν σε ζητήματα που ανήκουν ουσιαστικά στην εσωτερική δικαιοδοσία οποιουδήποτε κράτους και δε θα αναγκάζει τα Μέλη να υποβάλλουν τέτοια θέματα για ρύθμιση σύμφωνα με τους όρους αυτού του Χάρτη.

Η αρχή όμως αυτή δεν πρέπει να εμποδίζει την εφαρμογή των εξαναγκαστικών μέτρων που προβλέπονται από το Κεφάλαιο 7». 

Καταργείται ο Κατασταστικός Χάρτης του ΟΗΕ;

Επειδή η ουσία πάντα, ιδιαίτερα στις πρόνοιες του Χάρτη του ΟΗΕ αλλά και κάθε ζητήματος της διεθνούς πολιτικής βρίσκεται στις ειδοποιούς διαφορές –και αφού τονιστεί πως σπάνια υπάρχουν αποφάσεις του ΣΑ και πολύ σπανιότερα τόσο ξεκάθαρα ψηφίσματα όπως είχαμε στο Κυπριακό το 1964, 1974 και 1983–, είναι απαραίτητο να γίνει σαφές ότι για την Ελληνική πλευρά από νομική, πολιτική και θεσμική άποψη τίποτα δεν άλλαξε κάτι μετά το 1974 και Ελλάδα και Κύπρος –μιας μάλιστα και που ο ΓΓ του ΟΗΕ δήλωσε ότι η πεπατημένη οδήγησε σε αδιέξοδο– να απαιτήσει από τον ΟΗΕ την εφαρμογή της διεθνούς και ευρωπαϊκής νομιμότητας. 

Επαναλαμβάνεται καθότι είναι καθοριστικής σημασίας ότι δεν μπορεί να αμφισβητηθεί νομικά και πολιτικά ότι την διεθνή ειρήνη και ασφάλεια δεν την διατάραξε η Κυπριακή Δημοκρατία αλλά η Τουρκία μετά το υποκινούμενο από την CIA πραξικόπημα της Αμερικανοκίνητης χούντας, όπως και οι ίδιοι οι Αμερικανοί ομολογούν.

Οι αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας είναι ρητές όπως σπάνια συμβαίνει. Οι αποφάσεις 186 / 1974, 360 / 74 και 541 / 1983, για παράδειγμα, καλούν όλους να σεβαστούν την κυριαρχία του μόνου αναγνωρισμένου κράτους, της Κυπριακής Δημοκρατίας Δ, και ζητούν την αποκατάσταση της Συνταγματικής τάξης θεωρώντας την εισβολή απειλή για την διεθνή ειρήνη και ασφάλεια. 

Εξίσου ρητά με μια εξαιρετικά σημαντική διατύπωση που αφορά ευθέως τις διαπραγματεύσεις, ζητούν:

«την αποχώρηση χωρίς καθυστέρηση όλου του στρατιωτικού προσωπικού» και γίνεται σαφές ότι στις διαπραγματεύσεις επίλυσης της κρίσης «Δεν θα επηρεαστούν» από τα πλεονεκτήματα που αποκτήθηκαν από τις πολεμικές επιχειρήσεις»

Ερωτάται: Γιατί εμείς συνεχίζουμε να αφήνουμε τρίτους, όποιοι και να είναι αυτοί, να εκπέμπουν ιδέες αδιέξοδων ρυθμίσεων που νομιμοποιούν, ακριβώς, την παράνομη άσκηση βίας, τα παράνομα τετελεσμένα και που όχι μόνο καταργούν ένα κυρίαρχο κράτος αλλάζοντας με νέα Συνθήκη την διεθνή τάξη αλλά επιπλέον αναπόδραστα οδηγούν σε αστάθεια που θέτει σε κίνδυνο την διεθνή και περιφερειακή ασφάλεια;!

Μήπως υπάρχει κάποιος ή κάτι που υπερισχύει των Υψηλών Αρχών του καθεστώτος της κρατικής κυριαρχίας; Νομικά, πολιτικά και διαπραγματευτικά μιλώντας, η απάντηση είναι: Απολύτως ΟΧΙ.

Εξίσου σημαντική εάν όχι περισσότερο σημαντική και μεγάλο υπέρτερο και ακλόνητο έρεισμα για την Κυπριακή Δημοκρατία είναι η απόφαση του ΣΑ 541 του 1983 μια δεκαετία μετά την παράνομη εισβολή και τα παράνομα τετελεσμένα.

Όπως και οι άλλες αποφάσεις, αυτή πολύ περισσότερο και σε συνδυασμό με τις αποφάσεις του 1974, ορίζει επακριβώς ποιος και πως διατάραξε την διεθνή τάξη.

Αυτές οι αποφάσεις μαζί και οι υψηλές αρχές του Καταστατικού Χάρτη λογικό είναι να αποτελούν διαπραγματευτική σημαία και κόκκινη γραμμή μιας νέας διαπραγματευτικής προσέγγισης συμβατής με τον ρόλο του ΟΗΕ και του Συμβουλίου Ασφαλείας και όχι κάποιο φανταστικό και ανύπαρκτο ρόλο. Με την απόφαση 541, επιπρόσθετα, ξεκαθαρίζεται ότι:

«Η απόπειρα να δημιουργηθεί μια ”Τουρκοκυπριακή Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου” είναι άκυρη, επιδεινώνει την κατάσταση της Κύπρου, καλεί την τουρκική πλευρά να την αποσύρει» και διευκρινίζει για ακόμη μια φορά ότι υπάρχει ένα μόνο κράτος και μόνο μια κρατική κυριαρχία, αυτή της Κυπριακής Δημοκρατίας την οποία κανείς δεν μπορεί να καταλύσει παρά μόνο εάν εμείς οι ίδιοι αυτοκτονήσουμε κρατικά. Αυτό απαιτούν οι Τούρκοι και θα ήταν αυτοκτονικά ανορθολογικό να μην απορριφθεί κάθετα και ανυποχώρητα.

Για αποφυγή κάθε αθέλητης ή ηθελημένης παρανόησης, γίνεται σαφές ότι δεν μιλάμε για κάποια αντιπαράθεση με όργανα του ΟΗΕ ή αντιπροσώπους τους αλλά για αξίωση ενός κυρίαρχου κράτους-μέλους να συμμορφωθούν όλοι –συμπεριλαμβανομένου του Συμβουλίου Ασφαλείας – με τις Υψηλές Καταστατικές Αρχές του Χάρτη.

 

EUROKINISSI

.

Θύμα και θύτης

Αυτά είναι τα κόκκινα σύνορα των νομικών και πολιτικών όψεων του καθεστώτος της κρατικής κυριαρχίας τα οποία εάν παραβιαστούν δεν συντελείται μόνο μια ακραία παρανομία αλλά δημιουργούνται προϋποθέσεις αστάθειας για την διεθνή ειρήνη και ασφάλεια.

Είναι ξεκάθαρο ποιος είναι θύμα και θύτης παρανομίας και την υψηλότερη όλων των αρχών του σύγχρονου πολιτικού πολιτισμού που όπως είπαμε ρητά διατυπώνεται στο Άρθρο 2 του Χάρτη: Κανείς και ποτέ δεν έχει δικαιοδοσία ανάμειξης στις εσωτερικές υποθέσεις ενός κράτους-μέλους και ότι ο ρόλος του ΣΑ είναι να αποκαταστήσει την διεθνή τάξη και νομιμότητα και όχι να ευνοήσει τον θύτη, να εξοντώσει το θύμα κράτος-μέλος και να δημιουργήσει προϋποθέσεις διεθνούς αστάθειας.

Έφθασε η στιγμή χωρίς καμιά άλλη επιλογή με πρωτοβουλία του Ελληνικού κράτους και πείθοντας την Κυπριακή Δημοκρατία που δεν κείται μακράν και καλά κάνουμε να το αντιληφθούμε πριν το καταλάβουμε πικρά ότι απαιτείται να επανατοποθετηθεί το Κυπριακό στην βάση της διεθνούς και ευρωπαϊκής νομιμότητας.

Να αξιωθεί από το Συμβούλιο Ασφαλείας και όλα τα όργανα και τους αντιπροσώπους του διεθνούς αυτού οργανισμού, εμπράγματα:

1ον. Να εκπληρωθούν οι πρόνοιες του Καταστατικού Χάρτη

2ον. Να παρακαμφθούν και εξαφανιστούν λαθραία καταγεγραμμένες θολές, παράνομες και αποδεδειγμένα αδιέξοδες διατυπώσεις για το εσωτερικό καθεστώς ενός κυρίαρχου κράτους-μέλους.

Αυτές οι διαπραγματευτικές θέσεις είναι εκ αντικειμένου μονόδρομος εάν θέλουμε να είμαστε αξιόπιστο κράτος.

Στην αρχή πιο πάνω εξηγήθηκε ότι δεν υπάρχει καμιά λογική να χειροτερέψει η κατάσταση με αναγνώριση των παράνομων τετελεσμένων, κατάργηση της ΚΔ και δημιουργία προϋποθέσεων αστάθειας.

Τέλος, προκαλεί θλίψη όταν επίσημοι Ελλαδικοί και Κυπριακοί παράγοντες κρατούν αυτοκτονικές σημαίες πάνω στις οποίες είναι γραμμένη παράνομη φράση «Διζωνική Δικοινοτική Ομοσπονδία με πολιτική ισότητα». Ουδέν άλλο σχόλιο πέραν της ελπίδας η προαναφερθείσα ανάλυση να έγινε επαρκώς κατανοητή ενώ είμαστε έτοιμοι για διάλογο για τα πιο πάνω νομικά, θεσμικά, πολιτικά και στρατηγικά επιχειρήματα.

https://www.antibaro.gr/article/30345