ΑΝ ΔΕΝ ΘΕΛΕΤΕ ΕΛΛΗΝΟΤΟΥΡΚΙΚΟ ΠΟΛΕΜΟ ΦΤΙΑΞΤΕ ΔΕΥΤΕΡΗ ΓΡΑΜΜΗ ΑΠΟΤΡΟΠΗΣ

Του Κωνσταντίνου Γρίβα 

Αναπληρωτή Καθηγητή Γεωπολιτικής στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων

Αποτελεί αναντίρρητο γεγονός ότι έχουμε εισέλθει σε μια περίοδο όπου το ενδεχόμενο πολεμικής αναμέτρησης με την Τουρκία βρίσκεται πιο κοντά από οποιαδήποτε άλλη στιγμή από το 1974 έως σήμερα. Και ένας από τους λόγους που φθάσαμε σε αυτό το σημείο είναι το ότι η ελληνική πλευρά περιφρόνησε τη στρατιωτική αποτροπή και εγκλωβίστηκε σε μια φαντασίωση αναφορικά με τον πυροσβεστικό ρόλο κάποιων (υποτιθέμενα) ισχυρών διεθνών παραγόντων.

Μια παράλληλη, συνδεδεμένη με την πρώτη φαντασίωση, είναι η "διπλωματική απομόνωση" της Άγκυρας, η οποία σερβίρεται από έναν πανίσχυρο επικοινωνιακό μηχανισμό στην αγωνιούσα ελληνική κοινή γνώμη, έτσι ώστε να καλυφθεί το γεγονός ότι η Τουρκία έχει συντρίψει τις μέχρι τώρα ελληνικές "κόκκινες γραμμές" και έχει την απόλυτη πρωτοβουλία των κινήσεων, αποδομώντας κομμάτι κομμάτι την ελληνική εθνική κυριαρχία. Και είναι δεδομένο ότι όταν η αντίπαλη πλευρά έχει την πολυτέλεια να αποφασίζει αυτή για τον χρόνο, τον τόπο και το είδος της πίεσης που θα ασκήσει, τότε έχει ένα τεράστιο πλεονέκτημα.

Όπως επίσης, είναι περίπου αναπόφευκτο πως αν η αμυνόμενη πλευρά βγάλει αυτοβούλως από την εξίσωση της αντιπαράθεσης την επιλογή της στρατιωτικής αποτροπής (deterrence), τότε ωθεί τον επιτιθέμενο να υιοθετήσει ολοένα και περισσότερο απειλές πολεμικής δράσης, ενταγμένες σε πολιτικές εξαναγκασμού (coercion), ώστε να προωθήσει τις θέσεις του. Με άλλα λόγια, η εδρασμένη στην στρατιωτική ισχύ αποτροπή αποτελεί τον συνθετικό διαλεκτικό πόλο με τον εξαναγκασμό, με τον οποίον διαμορφώνουν ένα ενιαίο γεωστρατηγικό μέγεθος.

Δηλαδή, μειωμένη αποτροπή οδηγεί σε γιγάντωση του εξαναγκασμού. Τόσο απλά.
Και αυτό ακριβώς συμβαίνει σήμερα στο ελληνοτουρκικό σύστημα. Καθίσταται, λοιπόν, επιτακτική ανάγκη να αναδημιουργήσουμε μια άμεση αποτρεπτική πρόταση και να ανακτήσουμε την πρωτοβουλία των κινήσεων έτσι ώστε να έχουμε κάποια πιθανότητα να φρενάρουμε την Τουρκία, χωρίς να συρθούμε σε πολεμική αναμέτρηση στον χώρο, τον χρόνο και υπό τους όρους που θα επιλέξει η Άγκυρα.

 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΓΚΡΥΤΗ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ SLPRESS
 

H ΓΕΝΕΤΙΚΗ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑ ΤΩΝ ΠΟΜΑΚΩΝ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ

Εισήγηση του Κωνσταντίνου Τριανταφυλλίδη, Καθηγητή Γενετικής και Γενετικής του Ανθρώπου ΑΠΘ

Περιλαμβάνεται στον τόμο των Πρακτικών Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου με τίτλο:

ΟΙ ΠΟΜΑΚΟΙ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ: Πολυεπιστημονικές και διεπιστημονικές προσεγγίσεις

Διοργανώθηκε από το Τμήμα Ιστορίας και Εθνολογίας του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης.

Οι Πομάκοι είναι Μουσουλμανική πληθυσμιακή ομάδα που ζει στη Θράκη εδώ και χιλιάδες χρόνια. Κατοικούν στον ορεινό όγκο της Ροδόπης, κατά μήκος των Ελληνοβουλγαρικών συνόρων. Κυριότερα χωριά και οικισμοί τους είναι: Οργάνη, Βυρσίνη, Διχάλα, Δρανιά, Δροσύνη, Κερασιά, Σμιγάδα, Ραγάδα, Κάρδαμος, Μύτικας. Η κατοικούμενη από τους Έλληνος Πομάκους ορεινή γεωγραφική ζώνη εκτείνεται ανατολικά από τον Νομό Έβρου (π.χ. Μέγα Δάρειο, Σιδηροχώρι) και δυτικά στους Νομούς Ξάνθης (π.χ. Κένταυρος, Σάτρες, Θέρμες, Κοτύλη, Εχίνος) και Δράμας. Σήμερα η πληθυσμιακή αυτή ομάδα είναι διασκορπισμένη κυρίως μεταξύ Ελλάδας, Βουλγαρίας, Τουρκίας και π.Γ.Δ.Μ. Η πλειοψηφία των Πομάκων ζει από την άλλη πλευρά των Ελληνοβουλγαρικών συνόρων, στη Νότια Βουλγαρία. Ομιλούν την Πομακική γλώσσα, ένα αμιγώς προφορικό γλωσσικό ιδίωμα χωρίς γραπτή μορφή μέχρι σήμερα. Ανήκει στην Ινδοευρωπαϊκή οικογένεια γλωσσών. Βέβαια, σήμερα οι περισσότεροι Πομάκοι μιλούν Τουρκικά ή Ελληνικά.

Oι υποπληθυσμοί των Πομάκων έχουν κοινά μορφολογικά, γλωσσικά, θρησκευτικά, κοινωνικό-οικονομικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά. Παρέμειναν για πολλούς αιώνες γενετικά απομονωμένοι εξαιτίας των ορεινών περιοχών όπου ζούσαν, των λαογραφικών εθίμων τους, του ενδογαμικού τρόπου της οργάνωσης της κοινωνίας τους και του παραδοσιακού τρόπου ζωής τους. Μετά τον 2ο Παγκόσμιο πόλεμο πληθυσμιακές ομάδες Πομάκων από ορεινά χωριά της Ροδόπης μετεγκαταστάθηκαν σε πεδινά χωριά του Νομού Ροδόπης. Υπάρχει συνεπώς μια διαδικασία τερματισμού της απομόνωσής τους. Από αυτή τη σκοπιά ο πληθυσμός των Πομάκων παρουσιάζει τεράστιο επιστημονικό ενδιαφέρον. Άλλα στοιχεία που αυξάνουν το ενδιαφέρον για την επιστημονική μελέτη τους αποτελούν: Η δημιουργία των πληθυσμών/οικισμών από μικρό αριθμό γεννητόρων, καθώς και η περιορισμένη ή ανύπαρκτη γονιδιακή ροή (μετακίνηση ανθρώπων) προς και από γειτονικούς πληθυσμούς. Αυτό συνεπάγεται ότι μικρό μέγεθος του πληθυσμού συμμετέχει ως γεννήτορες στη δημιουργία κάθε επόμενης γενιάς και οδηγεί τελικά σε αυξημένα επίπεδα ομοζυγωτίας. Η γενετική δομή/αρχιτεκτονική των απομονωνόμενων πληθυσμιακών ομάδων μπορεί να επηρεαστεί περαιτέρω από φαινόμενα γενετικής παρέκκλισης που συνήθως έχουν ως αποτέλεσμα την περαιτέρω μείωση του βαθμού της γενετικής ποικιλότητας. Απλώς δίνεται ότι η ύπαρξη γενετικής ποικιλότητας μέσα σε έναν πληθυσμό παρέχει στα άτομα τη δυνατότητα ανάπτυξης προσαρμοστικών πλεονεκτημάτων καθιστώντας τα ανταγωνιστικά αποτελεσματικότερα.

Η καταγωγή των Πομάκων. 

Η ιστορική προέλευση των Πομάκων παραμένει αδιευκρίνιστη. Σχετικά με την προέλευσή τους έχουν διατυπωθεί διάφορες αντικρουόμενες θεωρίες/ υποθέσεις, περισσότερο ή λιγότερο δόκιμες, λόγω της έλλειψης επαρκών γραπτών στοιχείων τεκμηρίωσης Δύο είναι οι επικρατούσες θεωρίες όσον αφορά την καταγωγή τους: α) οι Πομάκοι αντιπροσωπεύουν απογόνους των γηγενών πληθυσμών, π.χ. αρχαίων Θρακών,1 και β) Οι Πομάκοι κατάγονται από Μογγολικές φυλές που κατοικούσαν στην Ασία ή ακόμα ότι κατάγονται από αρχαίες “φυλές” της Αφρικής. Το πιθανότερο είναι ότι πρόκειται για γηγενείς πληθυσμούς, εγκατεστημένους στην ορεινή Ροδόπη γεωγραφικά απομονωμένους οι οποίοι εξισλαμίστηκαν τον 17ο – 18ο αιώνα κατά την Οθωμανική μπερίοδο.2

Γεγονός είναι ότι οι χώρες όπου κατοικούν οι Πομάκοι διεκδικούν την εθνική τους καταγωγή. Τόσο η Ελλάδα, όσο και η Βουλγαρία, αλλά και η Τουρκία έχουν διεκδικήσει τους Πομάκους, παρουσιάζοντας διαφορετικά ιστορικά στοιχεία προκειμένου να ενισχύσουν τους εθνικούς μύθους προσεταιρισμού τους. Στην Ελλάδα ιστορικοί υποστηρίζουν ότι οι Πομάκοι είναι απόγονοι του Παιονικού φύλου των Ροδοπαίων Αγριανών. Οι Βούλγαροι ιστορικοί θεωρούν τους Πομάκους Βούλγαρους Σλάβους, οι οποίοι εξισλαμίστηκαν. Κατά τους Τούρκους ιστορικούς είναι Τουρκογενούς προέλευσης, π.χ. Πετσενέγοι ή Κουμάνοι, οι οποίοι εγκαταστάθηκαν στην περιοχή της Ροδόπης πριν την Οθωμανική κατάκτηση της περιοχής. Βέβαια, κάθε μια από τις προηγούμενες υποθέσεις θα έχει ως αποτέλεσμα οι Πομάκοι να έχουν διαφορετική γενετική σύσταση. Ας δούμε τι δείχνουν τα αποτελέσματα των γενετικών αναλύσεων πάνω στο θέμα:

Α) Κλασικοί γενετικοί δείκτες

Ο Νικόλαος Ξηροτύρης, το 1971,2 και μετά μία εικοσαετία ο ίδιος με συνεργάτες του3 μελέτησαν τις γονιδιακές συχνότητες διάφορων ομάδων αίματος (ΑΒΟ, Rhesus) στους Πομάκους. Τα γενετικά αποτελέσματα εμφάνισαν ομαδοποιήσεις των πληθυσμών με γεωγραφικά και πολιτισμικά κριτήρια.

Β) DNA γενετικοί δείκτες

Οι δείκτες DNA αποτελούν το πιο αξιόπιστο κριτήριο για την πληθυσμιακή έρευνα. Η συνδρομή μάλιστα της βιοπληροφορικής έδωσε τη δυνατότητα σχεδιασμού και διεξαγωγής της έρευνας σε πληθυσμιακό επίπεδο σε νέα εντυπωσιακά επίπεδα ανάλυσης ακόμη και χιλιάδων γενετικών δεικτών. ΄Ετσι, η ανάλυση γενετικών δεικτών του DNA απέκτησε κυρίαρχη θέση στις προτιμήσεις των ερευνητών σε σχέση με τη μελέτη των κλασικών (πρωτεϊνικών) πολυμορφισμών.

Β.1. Μικροδορυφορικοί γενετικοί δείκτες

Η κ. Σιμιτοπούλου- Κοτζαμάνη4 εξέτασε στη διδακτορική της διατριβή τη γενετική σύσταση τυχαίων και αντιπροσωπευτικών δειγμάτων Χριστιανών, Πεδινών Μουσουλμάνων και Πομάκων του Νομού Ροδόπης με τη χρησιμοποίηση 15 αυτοσωματικών μικροδορυφορικών γενετικών δεικτών (STRs).

Η μελέτη αποκάλυψε πολύ μικρότερο βαθμό γενετικής ποικιλομορφίας στους Πομάκους σε σχέση με αυτόν που αποκάλυψε η έρευνα στους Πεδινούς Μουσουλμάνους και τους Χριστιανούς. Ο συνολικός αριθμός των αλληλομόρφων που παρατηρήθηκε στους 15 γενετικούς δείκτες σε κάθε ένα από τους τρεις πληθυσμούς ήταν 128, 165 και 173, αντίστοιχα. Ο μέσος αριθμός αλληλομόρφων που ανιχνεύτηκε σε κάθε πληθυσμό ήταν πάλι μικρότερος στους Πομάκους, αν και σχεδόν παρόμοιος μεταξύ Χριστιανών και Πεδινών Μουσουλμάνων. Επίσης, ο μέσος βαθμός ετεροζυγωτίας ήταν παρόμοιος ανάμεσα στα πληθυσμιακά δείγματα των Πεδινών Μουσουλμάνων και των Χριστιανών, αν και πολύ μικρότερος στο πληθυσμιακό δείγμα των Πομάκων. Το πρότυπο αυτό για τους Πομάκους είναι αναμενόμενο, εφόσον είναι γνωστό ότι στον υποπληθυσμό αυτό υπήρχαν πολλές μικρές ομάδες, διάσπαρτες στον ορεινό όγκο της Ροδόπης, απομονωμένες μεταξύ τους γεωγραφικά και γενετικά για μεγάλο χρονικό διάστημα. Το γενετικό τους πρότυπο πιθανόν να αντανακλά το αποτέλεσμα της επίδρασης ενδογαμικών συμπεριφορών, αλλά και φαινομένων τυχαίας γενετικής παρέκκλισης, δηλαδή τυχαίας αλλαγής στις γονιδιακές συχνότητες.

Οι εκτιμήσεις των γενετικών αποστάσεων ανάμεσα στα πληθυσμιακά δείγματα έδειξαν πολύ μικρές τιμές ανάμεσα στους τρεις υποπληθυσμούς, αν και διαπιστώθηκε μεγαλύτερη γενετική απόσταση καθενός από τους δύο υποπληθυσμούς με τους Πομάκους. Το αποτέλεσμα αυτό επιβεβαιώνει την εμπειρική γνώση, ότι οι Πομάκοι της ορεινής Ροδόπης – λόγω και της μακρόχρονης γεωγραφικής απομόνωσης – διαφέρουν από τις άλλες δύο πληθυσμιακές ομάδες, οι οποίες παρουσιάζουν κοινά γενετικά χαρακτηριστικά.

Τέλος, η γενετική σύσταση των τριών πληθυσμών (Πομάκοι, Πεδινοί Μουσουλμάνοι και Χριστιανοί του Νομού Ροδόπης) προσομοιάζει στο γενικό γενετικό πρότυπο των Νότιων Ευρωπαϊκών πληθυσμών, όπως προκύπτει από συγκρίσεις των γενετικών δεδομένων με αντίστοιχα δημοσιευμένα γενετικά στοιχεία για άλλους Ευρωπαϊκούς πληθυσμούς.

Β.2. Απλοί νουκλεοτιδικοί πολυμορφισμοί

Η γενετική σύσταση 1.883 Πομάκων από αρκετά Πομακοχώρια (Εχίνος, Γλαύκη, Κένταυρος, Κοτύλι, Σάτρες, Μύκη, Πάχνη) του Νομού Ξάνθης εξετάστηκε με την ανάλυση 733.202 απλών νουκλεοτιδικών πολυμορφισμών (SNPs).5 ΄Επειτα, η γενετική σύσταση των Πομάκων συγκρίθηκε με την αντίστοιχη του γενικού Ελληνικού πληθυσμού, Ευρασιατικών πληθυσμών, καθώς και του πληθυσμιακού δείγματος που προερχόταν από την περιοχή Μυοποτάμου-Ανωγείων Κρήτης. Η έρευνα κατέληξε στα ακόλουθα ενδιαφέροντα συμπεράσματα.

Οι συγγραφείς για να τοποθετήσουν/εντάξουν τους δύο απομονωμένους πληθυσμούς στο πλαίσιο του Ευρασιατικού γενετικού χάρτη, ανέλυσαν τα πρωτογενή γενετικά αποτελέσματα με τη μέθοδο της πολυδιάστατης κλιμακοποίησης. Στον τοπολογικό γενετικό χάρτη, οι δύο απομονωμένοι υποπληθυσμοί σχημάτισαν δύο ανεξάρτητες καλοκαθορισμένες ομάδες δίπλα – αλλά εκατέρωθεν – της θέσης του γενικού Ελληνικού πληθυσμού.

΄Επειτα οι συγγραφείς υπολόγισαν διάφορες βασικές γενετικές παραμέτρους προκειμένου να προβούν σε ποσοτική εκτίμηση της γενετικής ποικιλομορφίας (ποικιλότητας) κάθε πληθυσμού. Διαπίστωσαν ότι: Ο βαθμός γενετικής διαφοροποίησης των δύο απομονωμένων πληθυσμών από το γενικό πληθυσμιακό δείγμα από την Ελλάδα ήταν: Για τους Πομάκους Fst = 0,003, Για τους κατοίκους του Μυλοποτάμου/Ανωγείων Fst = 0,002. Ακόμα όμως και ο συντελεστής γενετικής διαφοροποίησης ανάμεσα στους δύο απομονωμένους πληθυσμούς αν και ήταν υψηλότερος (0,005), δεν ήταν στατιστικά σημαντικός. Το τελικό συμπέρασμα είναι ότι οι Πομάκοι ομαδοποιούνται μαζί με άλλα Ευρωπαϊκά πληθυσμιακά δείγματα.

Στην ίδια στατιστική ανάλυση αποκαλύφθηκε ότι υπάρχει κάποια ενδοπληθυσμιακή δομή στον πληθυσμό των Πομάκων, όπου άτομα από το χωριό (Κένταυρος) τείνουν να σχηματίσουν μια ξεχωριστή ομάδα. Η εικόνα αυτή για τους Πομάκους είναι αναμενόμενη, όπως εξηγήθηκε προηγουμένως.

Οι ερευνητές διαπίστωσαν, επίσης, ότι ο συντελεστής ομομιξίας ήταν πολλαπλάσιος στο πληθυσμιακό δείγμα των Πομάκων σε σχέση με τον γενικό ελληνικό πληθυσμιακό δείγμα (0,014 και 0,0004, αντίστοιχα). Παρόμοια, ο βαθμός ομοζυγωτίας στο γονιδίωμα των Πομάκων ήταν λίγο υψηλότερος από τον αντίστοιχο του γενικού Ελληνικού πληθυσμού (0,643 και 0,635, αντίστοιχα). Ο βαθμός απομόνωσης των Πομάκων τεκμηριώνεται και από το γεγονός ότι 88% του πληθυσμιακού δείγματος έχει τουλάχιστον ένα «υποκατάστατο (surrogate) γονέα» σε σύγκριση με το 6% του γενικού Ελληνικού πληθυσμού. Μάλιστα εκτιμήθηκε πως η μέση ηλικία των κοινών προγόνων ήταν 8.56 και 89,7 γενιές πριν από σήμερα. Με βάση αυτά τα στοιχεία υπολογίστηκε πως το δραστικό πληθυσμιακό μέγεθος ήταν 2.400 και 32.000 άτομα, αντίστοιχα. Με απλά λόγια, το ποσοστό της γενετικής παρέκκλισης στον απομονωμένο πληθυσμό των Πομάκων είναι τουλάχιστο 10 φορές μεγαλύτερο από αυτό του γενικού Ελληνικού πληθυσμού.

Β.3. Αυτοσωματικοί HLA δείκτες

Η ανάλυση της γενετικής σύστασης των Πομάκων με τον DNA προσδιορισμό των αλληλομόρφων γονιδίων που καθορίζουν λευκοκυτταρικά αντιγόνα (HLA) έδειξε6 ότι οι πληθυσμιακές ομάδες που βρίσκονται γενετικά πλησιέστερα προς τους Πομάκους είναι οι Έλληνες και οι Βούλγαροι, παρά οι Τούρκοι.

Γ. Συσχέτιση γενετικών παραλλαγών με αιματολογικά χαρακτηριστικά

Ερευνητές διαπίστωσαν5 υψηλό βαθμό συσχέτισης ανάμεσα σε δύο γενετικές παραλλαγές (rs 6913631 και rs7116019) που εδράζονται στο κοντό βραχίονα του 11ου χρωμοσώματος και στην περιοχή 15.41 (στην οποία βρίσκεται και το γονίδιο που κωδικοποιεί την αλυσίδα β της αιμοσφαιρίνης) και σε αιματολογικά χαρακτηριστικά, όπως τον μέσο όγκο ερυθρών (MCV), τη μέση συγκέντρωση αιμοσφαιρίνης (MCHC) και τη μέση περιεκτικότητα αιμοσφαιρίνης (MCH). Τo αλληλόμορφο π.χ. rs 6913631 είχε 32 φορές υψηλότερη συχνότητα (4,41%) στους Πομάκους σε σχέση με τον γενικό Ελληνικό πληθυσμό δείγμα (0,14%). Τα προηγούμενα αιματολογικά χαρακτηριστικά ίσως αποτελούν θετικές προσαρμογές της γενετικής σύστασης των Πομάκων στη μακρόχρονη κατοίκησή τους σε υψηλά ορεινά υψόμετρα, όπως συμβαίνει με τους κατοίκους του Θιβέτ που επιβιώνουν σε μεγάλο υψόμετρο (υψόμετρο 4.900 μέτρων) σε οροπέδιο της Κεντρικής Ασίας. Ειδικότερα, διαπιστώθηκε ότι δύο γονίδια ρυθμίζουν την παραγωγή αιμοσφαιρίνης (ερυθροκυττάρων) ως απόκριση στις χαμηλές συγκεντρώσεις οξυγόνου που υπάρχουν σε μεγάλα υψόμετρα.

Στο ίδιο πλαίσιο, ένα γενετικό στοιχείο χαρακτηριστικό για τους ΄Ελληνες Πομάκους αποτελεί η παραλλαγή της αιμοσφαιρίνης που ονομάζεται αιμοσφαιρίνη HbO-Arab.7 Αυτή παρουσιάζει τη μεγαλύτερη συχνότητα παγκοσμίως στους ΄Ελληνες Πομάκους.8 H συγκεκριμένη μετάλλαξη, η HbO-Arab, δημιουργήθηκε στους ΄Ελληνες Πομάκους περίπου 2.000 χρόνια πριν.9 Η συχνότητά της στον απομονωμένο πληθυσμό είναι αυξημένη ως συνέπεια της ενδογαμίας και της υψηλής γενετικής παρέκκλισης σε αυτόν τον πληθυσμό. Η σύγκριση των απλότυπων HbO-Arab των Πομάκων με αντίστοιχα δεδομένα από άλλους πληθυσμούς (΄Ελληνες, Ευρωπαίους, Ασιάτες, Ινδιάνους των Η.Π.Α., Αφρικανούς) υποδεικνύουν ότι οι Πομάκοι βρίσκονται γενετικά πλησιέστερα στους Ευρωπαίους και στους ΄Ελληνες, παρά σε Αφρικανούς ή Ασιάτες. Το στοιχείο αυτό υποδεικνύει ότι οι ΄Ελληνες Πομάκοι είναι Ευρωπαϊκής (καλύτερα Βαλκανικής) καταγωγής και όχι Ασιατικής ή Αφρικανικής προέλευσης, ενισχύοντας την υπόθεση που διατυπώθηκε από τον Θεοχαρίδη1 ότι πρόκειται για γηγενή πληθυσμό, πιθανώς απογόνων Θρακοελληνικών “φύλων”.

Δ. Συμπεράσματα

Συνοψίζοντας, τα αποτελέσματα της γενετικής έρευνας αποδεικνύουν ότι:

1. Η γενετική σύσταση των Πομάκων μελετήθηκε με τη χρήση κλασικών και τριών διαφορετικών DNA (γενετικών) δεικτών, καθώς επίσης με γονίδια που σχετίζονται με αιματολογικά χαρακτηριστικά.

2. Οι πληθυσμοί των Πομάκων παρουσιάζουν μικρότερη γενετική ποικιλότητα και βαθμό ετεροζυγωτίας σε σχέση με άλλους Βαλκανικούς πληθυσμούς, γεγονός που υποδεικνύει δράση γενετικής παρέκκλισης ή μειωμένη αρχική ιδρυτική πληθυσμιακή ομάδα δημιουργίας τους ή και τα δύο.

3. Τα γενετικά στοιχεία, στο επίπεδο του DNA, δεν αποδεικνύουν σημαντικές διαφορές στο γονιδιακό απόθεμα των δύο θρησκευτικών κοινοτήτων (Χριστιανοί και πεδινοί Μουσουλμάνοι) του Νομού Ροδόπης.

4. Οι Πομάκοι παρουσιάζουν διακριτό γενετικό πρότυπο σε σχέση με τις άλλες δύο πληθυσμιακές ομάδες του Νομού Ροδόπης (Χριστιανούς και Πεδινούς Μουσουλμάνους).

5. Οι Πομάκοι που ζουν στους τρεις Νομούς της Θράκης ίσως είναι διαχωρισμένοι σε διαφορετικές υποομάδες. Το πρότυπο αυτό είναι αναμενόμενο, μια και οι Πομάκοι ζουν ως μικρές ομάδες στον ορεινό όγκο της Ροδόπης, σχετικά απομονωμένες γενετικά για μεγάλο χρονικό διάστημα.

6. Τα πολλαπλά γενετικά στοιχεία ενισχύουν την υπόθεση ότι οι Πομάκοι αποτελούν γηγενή πληθυσμό της Βαλκανικής χερσονήσου.

7. Οι πληθυσμιακές ομάδες που βρίσκονται γενετικά πλησιέστερα προς τους Πομάκους είναι οι Έλληνες και οι Βούλγαροι, παρά οι Τούρκοι. Ως εκ τούτου τα γενετικά στοιχεία απορρίπτουν το σενάριο που προβλέπει ότι οι Πομάκοι έχουν Τουρκογενή προέλευση. Ο χρόνος εμφάνισης της HbO-Arab στους ΄Ελληνες Πομάκους (2000 χρόνια πριν) δεν υποστηρίζει την άποψη ότι είναι εξισλαμισμένοι Σλάβοι, μια και είναι γνωστό ότι αυτοί έφθασαν στη Βαλκανική γύρω στο 600 μ.Χ.

8. Οι Πομάκοι ζουν από την αρχαιότητα στην περιοχή της οροσειράς της Ροδόπης. Πρόκειται για απογόνους ενός προγονικού πληθυσμού της Θράκης, που ζει στην περιοχή για εκατοντάδες χρόνια.

Τελειώνοντας αξίζει να τονίσουμε ότι τα διαθέσιμα γενετικά δεδομένα5 δείχνουν ότι η γενετική διαφοροποίηση των Πομάκων από τον γενικό Ελληνικό πληθυσμό είναι πολύ μικρή. Ευελπιστούμε ότι χρησιμοποιώντας αντιπροσωπευτικά δείγματα Πομάκων, Ελλήνων και Βουλγάρων και ανάλυση όλου του γονιδιώματος αυτών των δειγμάτων, ίσως επιλυθεί οριστικά το μυστήριο της καταγωγής των Πομάκων.

1. Θεοχαρίδης Π. (1995). ΠΟΜΑΚΟΙ. Οι Μουσουλμάνοι της Ροδόπης: Ιστορία, Καταγωγή, Γλώσσα, Θρησκεία, Λαογραφία. ΄Εκδοση Πολιτιστικού Αναπτυξιακού Κέντρου Θράκης, Ξάνθη 1995, σελ. 600.

2. Ξηροτύρης Ν.Ι. ΄Ιδιαι παρατηρήσεις επί της κατανομής των συχνοτήτων των ομάδων αίματος εις τους Πομάκους. Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (Διδακτορική διατριβή), Θεσσαλονίκη 1971.

3. Σιμιτοπούλου Κ., Ξηροτύρης Ν., και Χρυσοστόμου Π. Χαρτογράφηση γονιδιακών συχνοτήτων τω συστημάτων ομάδων αίματος ΑΒΟ και Rhesus στον Νομό Ροδόπης. Πρακτικά 16ου συνεδρίου ΕΕΒΕ, Βόλος 1994.

4. Σιμιτοπούλου-Κοτζαμάνη Κ. Μελέτη γενετικών δεικτών σε πληθυσμιακές ομάδες της Θράκης. Τμήμα Ιστορίας-Εθνολογίας. Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης. (Διδακτορική Διατριβή), Κομοτηνή 2011.

5. Panoutsopoulou K., Hatzikotoulas K., Xirafa D., et al. Genetic characterization of Greek population isolates reveals strong genetic drift at missense and trait-associated variants. Nature Commun. 5: 5345 (2014), σελ. 11.

6. Khdair Sawsan (Χαδέρ Σαουσάν). Πολυμορφισμός των HLA τάξης Ι-ΙΙ γονιδίων στους Πομάκους της Ανατολικής Θράκης. Τμήμα Ιατρικής, Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (Διδακτορική διατριβή), Αθήνα 2013, σελ. 151.

7. Skaragas G., Koliakos G., et al. Hemoglobin O Arab in the Pomacs Population of Thrace. Gene Geography 10 (1996), σελ. 123-133.

8. Papadopoulos V., Dermitzakis E., et al. HbO-Arab mutation originated in the Pomak population of Greek Thrace. Haematologica 90 (2005), σελ. 255-257.

9. Papadopoulos V., Dermitzakis E., et al. The origin Greek Pomaks based on HbO-Arab mutation history. Haema 9 (2006), σελ. 380-394.

Konstantinos Triantaphyllidis

ΜΕ ΤΟΝ ΔΕΝΔΙΑ ΘΑ ΞΕΧΑΣΟΥΜΕ ΚΙ ΑΥΤΑ ΠΟΥ ΜΑΘΑΜΕ!

Του Σταύρου Λυγερού

Τα πρόσωπα που καταλαμβάνουν αξιώματα σε ένα κράτος, εκ των πραγμάτων συνδέονται με τον θεσμό που υπηρετούν. Ως εκ τούτου ο σεβασμός που όλοι οφείλουμε προς τον θεσμό κατά έναν τρόπο μεταγγίζεται και στο πρόσωπο. Υπό την προϋπόθεση ότι και το πρόσωπο σέβεται τον θεσμό που υπηρετεί, με την έννοια ότι στέκεται στο ύψος του αξιώματός του. Γράφω τα παραπάνω όχι με φιλοσοφική διάθεση, αλλά επειδή δεν πίστευα αυτά που άκουγα από το Νίκο Δένδια κατά τη διάρκεια της συζήτησης στη Βουλή για την κύρωση των συμφωνιών με Ιταλία και Αίγυπτο.

Θα μπορούσε, ίσως, κανείς να τα θεωρήσει ατοπήματα λόγω του προφορικού λόγου, αλλά τα είδα να δημοσιεύονται επακριβώς και στην ιστοσελίδα του υπουργείου Εξωτερικών. Ως εκ τούτου, ο υπουργός εννοεί στο ακέραιο όσα παρακάτω παραθέτω και τα οποία –παρεμπιπτόντως– πέρασαν στο "ντούκου". Αν και "βγάζουν μάτι" κανείς δεν τα σχολίασε!

Είπε, λοιπόν, ο υπουργός: «Θα ήθελα, επίσης, να πω ότι τα λεχθέντα περί μειωμένης επήρειας όσον αφορά τις δύο συμφωνίες, δεν είναι ακριβή. Αποτελούν μία θεολογική συζήτηση, η οποία οφείλεται στο γεγονός ότι η επήρεια, για κάποιον πολύ περίεργο λόγο – οφείλω να σας πω ότι έχω επανειλημμένως απευθύνει ερώτημα, όχι εντός της αιθούσης, εκτός της αιθούσης, σε δημοσιογράφους, σε δημοσιολογούντες, τί σημαίνει επήρεια. Ουδείς μου απάντησε. Το μέγεθος είναι μεταφυσικό ή "θεολογικό" πλέον».

Προφανώς δεν θα μείνω στην ατελείωτη φράση. Μπορεί να συμβεί σε όλους μας. Θα μείνω, ωστόσο, στην ουσία της θέσης του Δένδια. Επειδή, λοιπόν, ρώτησε δημοσιογράφους τι σημαίνει επήρεια σε ΑΟΖ και δεν έλαβε απάντηση, ας του την δώσουμε εμείς. Επήρεια κύριε υπουργέ είναι ο βαθμός που μία ηπειρωτική περιοχή ή ένα νησί συμμετέχει (στην περιοχή του) στην οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ δύο κρατών.

Κι αυτό το μέγεθος δεν είναι καθόλου "θεολογικό", αφού αφορά την κατανομή πλουτοπαραγωγικών πόρων (αλιεία, κυματική ενέργεια, φύκια, υδρίτες και πιθανά κοιτάσματα υδρογονανθράκων). Επειδή, μάλιστα, έχουμε να κάνουμε με δημόσιο συμφέρον, οι αξιωματούχοι που το διαχειρίζονται στο όνομα του ελληνικού κράτους οφείλουν να είναι εξαιρετικά προσεκτικοί και σκληροί διαπραγματευτές. Γενναιόδωροι μπορούν να είναι μόνο με την προσωπική περιουσία τους.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΓΚΡΥΤΗ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ SLPRESS

ΤΟ ΚΑΨΙΜΟ ΤΟΥ ΛΙΔΟΡΙΚΙΟΥ ΣΤΙΣ 29 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1944

Ένα απ’ τα πιο καλά ιστορημένα βιβλία για την τραγική περίοδο της κατοχής , είναι αυτό του Η.Παπανικολή ( απ’ τη Σκαλούλα ), που έχει τίτλο » Η Μάχη στις Καρούτες 5-8-1944 «. Σ’ αυτό περιλαμβάνονται στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί , με μεγάλο κόπο , εδώ και στη Γερμανία . Από τα πλέον ενδιαφέροντα κεφάλαιά του , είναι εκείνο που αναφέρεται στη συγκρότηση και τη δράση του Γερμανικού » Συντάγματος 18 των Ορεινών Κυνηγών της Αστυνομίας «, που έδρασε στην περιοχή μας και έκαψε το Λιδορίκι .

Είναι χαρακτηριστικό της » τρέλας » που φέρνει ο πόλεμος , το ότι το «ηρωικό » αυτό Σύνταγμα , έφτασε να λεηλατεί φτωχόσπιτα της Δωρίδας και να καίει καλύβες της . Η δράση του Συντάγματος – όπως βγαίνει απ’ το βιβλίο – έχει έτσι :
Το Σύνταγμα 18 των » Ορεινών Κυνηγών της Αστυνομίας » ( POLIZEI – GEBIRGSJAGERN – REGIMENT 18 ) , ως προς τη συγκρότησή του , ήταν μοναδική περίπτωση στην καθόλου ιστορία των στρατών μεγάλης αστυνομικής μονάδας , ανταρτομάχων αλπινιστών , ειδικευμένων για εκκαθαριστικές επιχειρήσεις ορεινού εδάφους , δηλαδή για ανταρτοπόλεμο .

Υπήρξε , φυσικά , δημιούργημα της ανάγκης αντιμετώπισης των ανταρτών . Όταν σ’ όλα σχεδόν τα εδάφη που είχε καταλάβει στην προέλασή του ο γερμανικός στρατός , ξεφύτρωσαν αυθόρμητα οι δυνάμεις των παρτιζάνων , δημιουργήθηκε στην περιοχή CARMISCH – REUTTE της Βαυαρίας το » Σύνταγμα 18 » με τρία πλήρη τάγματα ( Ιο , ΙΙο και ΙΙΙο ) που επανδρώθηκαν αντίστοιχα απ’ τα πολύπειρα τάγματα 302 , 312 και 325 της Αστυνομίας που διαλύθηκε τότε.

Στην αρχική πολεμική σύνθεσή του , καθένα απ’ τα τάγματα αυτά είχε τρεις λόχους ορεινών κυνηγών (GEBIRGSJGERN ) κι’ ένα λόχο με βαριά όπλα ., ενισχυμένους με ένα στοιχείο όλμου ομαδικού , μια διμοιρία διαβιβάσεων , μια ομάδα ανιχνευτών και ένα θωρακισμένο όχημα πάντσερ .

Αρχικά διοικητές των τριών ταγμάτων ήταν οι ταγματάρχες HOSL για το Ι/18 , ZUVLKE για το ΙΙ/18 και ο αντισυνταγματάρχης DIETZ για το ΙΙΙ /18 . Πρώτος διοικητής του συντάγματος διορίστηκε ο συνταγματάρχης HERMAN FRANZ , που φρόντισε αργότερα στα μεταπολεμικά χρόνια με βάση τα πολεμικά ημερολόγια , τα έγγραφα που περισώθηκαν καθώς και με τις μαρτυρίες , γραπτές και προφορικές , των συμπολεμιστών του που επέζησαν , να συντάξει το χρονικό του συντάγματός του σε βιβλίο . Σύμφωνα λοιπόν με το βιβλίο αυτό , το » Σύνταγμα 18 «είχε την ακόλουθη πολεμική δράση :
Γυμνασμένο καθώς ήταν στις Βαυαρικές Άλπεις , πέρασε αρχικά για να πάρει το βάπτισμα του ανταρτοπολέμου στις γειτονικές πλευρές των Σλοβενικών Άλπεων της Γιουγκοσλαβίας . Όταν έφερε σε πέρας την αποστολή του αυτή , το σύνταγμα πήρε τη διαταγή να ετοιμαστεί για τις επιχειρήσεις στον Καύκασο . Στο μεταξύ όμως , το γερμανικό πεζικό είχε καταφέρει να ολοκληρώσει την κατάληψη του Καυκάσου και έτσι το απόσπασμα REISER στάλθηκε στη Φιλανδία για ν’ αναλάβει εκεί δράση .

Το Δεκέμβριο του 42 , το σύνταγμα έφτασε στον τόπο του προορισμού του στο OULU της βόρειας Φιλανδίας και προσκολλήθηκε στο εκστρατευτικό » Σώμα της Αρκτικής «του στρατηγού DIETL , που πολεμούσε τότε μέσα στα παγωμένα δάση της Καρελίας τις Σοβιετικές στρατιές κι είχε κιόλας κερδίσει , γιά τα κατορθώματά του στο Νάρβικ και για την επιτυχημένη ευέλικτη τακτική του , τον τίτλο » Ο Ρόμελ του Βορρά » .

Το σύνταγμα πολέμησε σ’ όλη την διάρκεια του χειμώνα μέσα στο πολικό κρύο , κάνοντας εκκαθαριστικές επιχειρήσεις , ανταρτοπόλεμο , πόλεμο χαρακωμάτων , ακόμη κι’ αναγνωριστικές εφόδους με διμοιρίες χιονοδρόμων .

Το Λιδορίκι μας,καμένο,μια χωριανή μας θρηνεί πάνω στ’ αποκαίδια του σπιτιού της,απέναντι φαίνεται ολοκάθαρα το..κουφάρι απ’ το καμάρι του Ψαλά,το Σαράϊ….

Κατά τον Ιούλιο του ’43 , οι στρατηγοί JODL και BOHME αφού επιθεώρησαν το σύνταγμα 18 σ’ αυτό το στρατόπεδο , έδωσαν στον συνταγματάρχη FRANZ τη διαταγή να ετοιμάσει τη μονάδα του για την Ελλάδα , όπου θα ‘πρεπε να ενισχύσει τις φρουρές και τις θέσεις που είχαν ακόμη τα τμήματα της 11ης ιταλικής στρατιάς , ύποπτης για προσχώρηση στο αντιφασιστικό κίνημα της Ρώμης .

Το σύνταγμα συγκεντρώθηκε στο OULU . Έκανε αποχαιρετιστήρια παρέλαση μπροστά στο στρατηγό DIETL ,που για να τιμήσει τους αγώνες του , παρασημοφόρησε με το σιδερένιο σταυρό τον συνταγματάρχη FRANZ και τους διοικητές των ταγμάτων του και πήρε έπειτα , μέσω του Ντάντσιχ , το δρόμο της επιστροφής και της νέας αποστολής στην Ελλάδα . Στις 15 Αυγούστου του ’43 το σύνταγμα 18 στρατοπεδεύει με όλη του τη δύναμη στο Λιανοκλάδι της Λαμίας , ενώ την επομένη ο συνταγματάρχης FRANZ παρουσιάστηκε στο στρατηγό FELMY στην Αθήνα για ν’ αναγγείλει την άφιξη της μονάδας του στην Ελλάδα .

Η Γερμανική διοίκηση εμπιστεύθηκε στο σύνταγμα τη φρούρηση των ζωτικών οδικών αρτηριών της Στερεάς Ελλάδας . Η κύρια αποστολή του συντάγματος ήταν η προστασία απ’ τις επιθέσεις των ανταρτών του τμήματος της σιδηροδρομικής γραμμής από την Αθήνα ως τη Λάρισα και η εξασφάλιση των κεντρικών αυτοκινητοδρόμων Θήβας – Λιβαδειάς – Λαμίας και Λιβαδειάς – Αράχοβας – Ιτέας -Άμφισσας – Μπράλου – Λαμίας , σ’ όλο τον περίγυρο του Παρνασσού .

Χωρίς καθυστέρηση το Ιο και το ΙΙο τάγμα εγκατάστησαν φυλάκια και φρουρά στον Μπράλο , Καστέλλια , Άμφισσα και Ιτέα , ενώ το ΙΙΙο τάγμα , με τμήματα της μεραρχίας BRADENBURG , ενίσχυσε τη φρούρηση της σιδηροδρομικής γραμμής μέχρι τη Θήβα . Σχεδόν αμέσως , στις 2 Σεπτεμβρίου ’43 , το ΙΙο τάγμα δέχτηκε αιφνιδιαστική επίθεση των ανταρτών στο φυλάκιο της Τοπόλιας κοντά στην Άμφισσα .

 Ο 7ος λόχος του λοχαγού KAHOUN με μεγάλες θυσίες κατόρθωσε να κρατήσει την οχυρωμένη θέση του . Ένα τεθωρακισμένο όχημα που έτρεξε για ενίσχυση , έπεσε στα χέρια των ανταρτών . Σε λίγες μέρες πάλι , στις 9 Σεπτεμβρίου , οι αντάρτες χτύπησαν το ίδιο τάγμα στους Δελφούς . Η μάχη κράτησε εφτά περίπου ώρες , και ήταν για τους Γερμανούς σωστή καταστροφή .

Η αείμνηστη Μ. Πουρνιά , ένα απ’ τα τραγικά θύματα της Γερμανικής θηριωδίας , του λοχαγού Μάλτεν που έκαψε το χωριό μας στις 29-8-1944 , μπροστά στο σπίτι της το 1928 .

To Λιδορίκι όπως ήταν το 1938 , η φωτογραφία είναι παρμένη απ’ το Γυφτομαχαλά .

Ακολούθησε σχεδόν αμέσως ( Γενάρης ’43 ) η μεγάλη εκκαθαριστική επιχείρηση , όλου του συντάγματος , από τον κόλπο της Λιβαδόστρας και τον Ελικώνα ως τις Καρούτες της Γκιώνας . Το ΙΙ τάγμα έκανε την εξόρμησή του από την Κωπαίδα προς τη Δόμβραινα , όπου συναντήθηκε με το Ι τάγμα , που πέρασε απ’ τον Ισθμό της Κορίνθου με πλοία στη Χόστια γιά ν’ ανηφορίσει απ’ το Κακόσι στη Δόμβραινα .

Στην υποχώρησή τους οι αντάρτες χτύπησαν στα υψώματα της Ξηρονομής τον προωθημένο 5ο λόχο , που με βαριές απώλειες ξέφυγε την καταστροφή χάρη στην έγκαιρη υποστήριξη ενός αποσπάσματος υπό τον ταγματάρχη POYS , που πρόλαβε να βοηθήσει το λόχο ν’ απαγκιστρωθεί . Στην επιχείρηση αυτή πήρε μέρος και το ΙΙΙ τάγμα που μόλις είχε επιστρέψει από τις Κυκλάδες . Το τάγμα αυτό με την πυροβολαρχία του , ενισχυμένο σημαντικά από ένα τάγμα Γερμανο-Μαροκινών από μερικές μονάδες της Βέρμαχτ , κατέλαβε το Κυριάκι . Μετά την εκκαθάριση της δυτικής πλαγιάς του Ελικώνα , ανέβηκε στην Αράχοβα κι’ έπειτα με μια ευρύτερη προώθηση έπιασε τον οδικό άξονα Γραβιάς – Άμφισσας – Ιτιάς και Γαλαξιδιού , όπου έφτασε στο μεταξύ κι η υπόλοιπη δύναμη του συντάγματος ( Ιο και ΙΙο τάγμα ) .

Τέλος , στις 7 Φεβρουαρίου το σύνταγμα , έχοντας πληροφορίες για τους Άγγλους της Γκιώνας , προώθησε τον 4ο λόχο του ΙΙ τάγματος υπό τον λοχαγό Σμίεγκ και τον υπολοχαγό Βάγκενφηλντ από την Άμφισσα προς τις Καρούτες , που ήταν το φρούριο του ΕΛΑΣ της περιοχής . Το απόσπασμα του Σμίεγκ ξεκίνησε απ’ την Άμφισσα με κατακλυσμό βροχής . Διάσχισε νύχτα με χιονοθύελλα το Καρουτιανό οροπέδιο , έκαψε τον καταυλισμό της Αγγλικής Αποστολής και αιχμαλώτισε την 7μελή ομάδα του σταθμού ασυρμάτου ( φρουρά , χειριστές και ένα Άγγλο αξιωματικό ) . Αμέσως έπειτα κατέλαβε τις χιονισμένες Καρούτες γιά να επιστρέψει την άλλη μέρα ανενόχλητο στην Άμφισσα .

Στις αμέσως επόμενες μέρες το ίδιο απόσπασμα , κοντά στο Γαλαξίδι , πέτυχε να αιχμαλωτίσει άλλον ένα Άγγλο Αξιωματικό και να πάρει λάφυρο τον ασύρματό του .Τέλος λίγο αργότερα στα δάση πάνω απ’ την Γραβιά πιάστηκαν αιχμάλωτοι άλλοι δυο Άγγλοι αξιωματικοί που είχαν ξεφύγει απ’ τις Καρούτες . Η άνοιξη του ’44 βρήκε το Σύνταγμα να έχει την έδρα του στη Λιβαδειά με το ΙΙΙ τάγμα διαθέσιμο για τη φρούρηση όλης της περιοχής απ’ την Άμφισσα ως την Κωπαίδα . Το ΙΙο τάγμα , με έδρα τη Λαμία ( 8ος λόχος ) είχε σαν αποστολή την εξασφάλιση της γραμμής Λαμίας – Μπράλου και τη φρούρηση της κοιλάδας του Σπερχειού . Ο 7ος λόχος του οργάνωσε ένα μόνιμο φυλάκιο στις Θερμοπύλες , ο 6ος λόχος και ο 5ος κράτησαν αντίστοιχα τα χωριά Μοσχοχώρι και Λιανοκλάδι .

O Διοικητής του Συντάγματος , συνταγματάρχης Χέρμαν Φραντς , πρώτος από δεξιά , και αξιωματικοί του συντάγματος 18 . Τρίτος απ’ αριστερά ο λοχαγός Μάλτεν , που κατέλαβε και έκαψε το Λιδορίκι .

Για να κρατήσει έναν ευρύτερο τομέα , το ΙΙΙ τάγμα έκανε μι μεγαλύτερη διασπορά των δυνάμεών του . Ο 10ος λόχος του λοχαγού Λαχάουερ αφού κατέλαβε στις 10 Φεβρουαρίου την Αράχοβα απλώθηκε μετά πάνω στο δρόμο Άμφισσας – Γραβιάς , ενώ για το τμήμα του δρόμου Άμφισσας – Ιτιάς είχε διατεθεί ο 11ος λόχος υπό τον λοχαγό Γιούγκερνς . Η υπόλοιπη δύναμη του τάγματος αφού έκανε μιά επιτυχημένη εκκαθαριστική επιχείρηση ως το Κυριάκι , άφησε μετά τον 9ο λόχο στην Αράχοβα κι έτσι έμεινε μόνο ο 12ος λόχος για εφεδρεία . Η κυριότερη επιτυχία του τάγματος στην περιοχή αυτή τότε , ήταν η διάλυση ενός τμήματος ανταρτών ( δύναμης περίπου ενός τάγματος )που χτυπήθηκε σε πορεία από Αγία Ευθυμία προς Γαλαξίδι απ’ όλα τα βαριά όπλα κι’ απ’ τα κανόνια της 3ης πυροβολαρχίας του λοχαγού Μιτερχούμπερ . Αρκετοί αντάρτες έπεσαν αιχμάλωτοι , ενώ 7 πολυβόλα και 30 αγγλικά όπλα ήταν τα λάφυρα μαζί με ένα κατεστραμμένο σταθμό ασυρμάτου .

Τέλος το Ι τάγμα επέστρεψε στην Πάρνηθα . Στις αρχές Μαρτίου το τάγμα αφού πέτυχε να αποκαταστήσει τις ζημιές ενός σαμποτάζ στο φράγμα του Μαραθώνα και να εκκαθαρίσει την περιοχή αυτή , πήρε μετά μέρος με τον 4ο λόχο του στις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στη δυτική και βόρεια Εύβοια . Μετά την επιστροφή του λόχου του , το τάγμα επανέλαβε τις εκκαθαριστικές του επιχειρήσεις μέσα στην Κωπαίδα ( Τοπόλια προς Μαγούλα ) και στις νοτιανατολικές πλαγιές του Ελικώνα ( Λιβαδόστρα προς Κορομπίλι ) .

Πιο αξιόλογη , όμως , ήταν η τελική φάση των επιχειρήσεων αυτών υπό τη διεύθυνση του ταγματάρχη Μαν με τη διαπόρθμευση του τάγματος απ’ την Κόρινθο στο Κακόσι και τη νυχτερινή διχαλωτή εξόρμησή του προς τη Χόστια και το Κυριάκι . Εκεί απειλήθηκε μεγάλη δύναμη ανταρτών με το επιτελείο της και με Άγγλους αξιωματικούς ( 30 Ιουνίου έως 1 Ιουλίου ’44 ). Οι αντάρτες κατόρθωσαν να ξεφύγουν αφού άφησαν στα χέρια του τάγματος πολλά λάφυρα ( όπλα , συσκευές ασυρμάτου και αρκετά αγγλικά αλεξίπτωτα ) καθώς και τρεις αιχμαλώτους .

Με τη λήξη της επιχείρησης αυτής το Ιο τάγμα επέστρεψε στην Αθήνα όπου έμεινε με την 3η πυροβολαρχία όλον τον Ιούλιο , ασχολούμενο με τη φρούρηση της περιοχής και τοπικές εξορμήσεις για την εκκαθάριση της περιοχής πάνω απ’ το φράγμα του Μαραθώνα προς εξασφάλιση των πηγών και των νερών της λίμνης . Στις αρχές Ιουνίου ’44 επέστρεψε στην Ελευσίνα το ΙΙο τάγμα αφού ολοκλήρωσε με επιτυχία τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις του στη Σπερχειάδα ( Καστρί , Μακρακώμη , Μονή Αγάθωνος κ,α ) . Το τάγμα μετακινήθηκε από Άμφισσα και Λιβαδειά προς Ελευσίνα , όπου έγινε τότε η συγκέντρωση και η προετοιμασία των δύο ταγμάτων για τις δυο μεγάλες θερινές επιχειρήσεις » Νάτερ » ( Οχιά ) και » Άντλερ » ( Αετός ) στη νότια Πελοπόννησο , δηλαδή για τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στον Ταύγετο και στον Πάρνωνα .

Το σύνταγμα 18 , με τα δυο αυτά τάγματά του και τις δύο πυροβολαρχίες του ( 1η και 2η ) , πήρε διαταγή να προωθηθεί εκκαθαριστικά από βορρά προς νότο στον Ταύγετο και μετά στον Πάρνωνα με συνεργασία και υποστήριξη γερμανικών μονάδων της 117ης μεραρχίας του στρατηγού Βον Λε Σουρ και τμημάτων της Ελληνικής Εθελοντικής Χωροφυλακής του συνταγματάρχου Παπαδόγκωνα , που είχε τότε αξιόλογη δύναμη στην Πελοπόννησο ( περίπου 8.000 άνδρες με πολλούς μόνιμους αξιωματικούς ) . Για τη σύνδεση και συνεργασία με τον Παπαδόγκωνα χρησιμοποιήθηκε ο ταγματάρχης Ρόϊς ενώ τη διοίκηση του ΙΙ τάγματός του ανέλαβε ο λοχαγός Ρόσενσχον.

Στις 5 Ιουλίου το σύνταγμα στρατοπέδευσε στην Τρίπολη για να πάρει αμέσως το δρόμο της επιστροφής στην Τρίπολη , και αμέσως να πάρει το δρόμο επιστροφής στην Αθήνα . Το ΙΙο τάγμα επέστρεψε στη Λαμία και το ΙΙΙο τάγμα γύρισε ξανά στην Άμφισσα . Όταν έγινε γνωστό ότι η περισσότερη δύναμη του ΙΙου τάγματος , δηλαδή το εκκαθαριστικό απόσπασμα του λοχαγού Χάκερτ , χτυπήθηκε και καταστράφηκε στις Καρούτες ( 5.8.44 ) το τάγμα ξεσηκώθηκε σε συναγερμό , όρμησε από την Αθήνα και διαβαίνοντας ολοταχώς από Λιβαδειά και Αράχοβα έφτασε την άλλη κιόλας μέρα στην Άμφισσα .     

Το τάγμα στην πορεία του για τις Καρούτες , δέχτηκε στο πέρασμα της Γκιώνας , σε υψόμετρο 1.400 μ περίπου , την επίθεση των ανταρτών και είχε αρκετούς τραυματίες . Γρήγορα όμως κατόρθωσε να περάσει στην αντεπίθεση και με την υποστήριξη των ορειβατικών κανονιών του απώθησε τους αντάρτες και προχώρησε βιαστικά προς τις Καρούτες για να περισώσει τους τυχόν επιζώντες .

Προπολεμικό Λιδορίκι απ’ το Γυφτομαχαλά, σωτήριον… έτος 1935 , στον Ψαλά φαίνεται καθαρά το σαράϊ , το αλσάκι της εκκλησίας μας δεν έχει γίνει ακόμα , το χωριό μας πανέμορφο , περιποιημένα σπίτια , ωραίοι άνθρωποι και όμορφη ζωή….

Το χωριό παρουσίαζε φριχτή θέα ! Δεν υπήρχε σπίτι που να μην έφερνε τα ίχνη της πρόσφατης μάχης . Μόλις εννέα επιζώντες βρέθηκαν μισοπεθαμένοι στο τριγύρω δάσος κι’ ενώ οι νεκροί αντάρτες είχαν ενταφιαστεί , οι σκοτωμένοι Γερμανοί είχαν στοιβαχτεί μέσα σε μια ξεσκέπαστη αποθήκη , κοντά στη ρεματιά του χωριού , όπου είχαν γίνει παρανάλωμα φωτιάς . Δεν υπήρχαν πια πτώματα , αλλά ένας φριχτός σωρός από μισοκαμένα κόκαλα , κρανία , άκρα , κορμοί , ανακατεμένα με λείψανα σκοτωμένων μουλαριών , έτσι που ήταν αδύνατη όχι μόνο η αναγνώριση αλλά και η μέτρηση των σκοτωμένων . Πάντως οι νεκροί ήταν εκατό τουλάχιστον .

Το τάγμα , ερεύνησε το χωριό απ’ άκρη σ’ άκρη , χωρίς όμως να βρει άλλους επιζώντες , ούτε χωρικούς εκτός από μια γριά . Ακολούθως επέστρεψε στην Άμφισσα αφού πέτυχε να διαπιστώσει την κατάσταση και να περισώσει τους εννέα επιζώντες . Στις 10 Αυγούστου έγινε από το ΙΙο τάγμα της Λαμίας μεγάλη εκκαθαριστική επιχείρηση με στόχο το Καρπενήσι , που ήταν η έδρα της ηγεσίας των ανταρτών και ορμητήριο των επιδρομών τους στη Σπερχειάδα .

Στις 28 Αυγούστου έγινε η τελευταία συνδυασμένη εκκαθαριστική επιχείρηση με στόχο το Λιδορίκι . Έλαβαν μέρος το ΙΙο τάγμα , με διοικητή τον ταγματάρχη Ρόις , η υπόλοιπη δύναμη του ΙΙΙου τάγματος υπό το λοχαγό Μάλτεν , η 2η πυροβολαρχία ( υπολοχαγός Σμιτ ) και η τρίτη πυροβολαρχία ( λοχαγός Μιττερχούμπερτ ) , καθώς και τμήματα της 11ης αεροπορικής μεραρχίας εδάφους . Αυτή τη φορά η κύρια επιθετική δύναμη μπήκε στο οροπέδιο του Λιδορικιού απ’ τα υψώματα του χωριού Μαλανδρίνο , ενώ η υπόλοιπη δύναμη προχώρησε απ’ το δρόμο ‘Ελατος -Καρούτες .

Η επιχείρηση πέτυχε χάρη στις πολλές και καλά συνδυασμένες δυνάμεις και στην πυκνή κι εύστοχη δράση του πυροβολικού . Αεροπλάνα αναγνώρισης επισήμαναν τους στόχους και καθοδήγησαν τη βολή του πυροβολικού , ώστε οι αντάρτες δεν κατόρθωσαν να οργανώσουν την άμυνά τους . Σύντομα , κάτω απ’ την πίεση των επιθέσεων ( που δεν ήταν άλλωστε χωρίς αισθητές απώλειες γιά τους επιτιθέμενους ) και το σφυροκόπημα των βαριών όλμων , τα αντάρτικα τμήματα ανατράπηκαν και οπισθοχώρησαν προς το στενό του Μόρνου , ενώ το Λιδορίκι , έπεσε επί τέλους , στα χέρια των Γερμανών και μετά τη λαφυραγώγησή του πυρπολήθηκε .

Τελικά , στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1944 η ανώτατη γερμανική ηγεσία διάταξε τη βαθμιαία εκκένωση της Βαλκανικής . Απ’ την περιοχή της Άμφισσας , η υπόλοιπη δύναμη του ανασυγκροτημένου ΙΙΙου τάγματος υπό το λοχαγό Μάλτεν , αφού εξασφάλισε τη διέλευση από την Ιτιά – Γραβιά προς Λαμία των μετακινούμενων από την Ζάκυνθο και Πάτρα τμημάτων , με αρκετέ μάλιστα απώλειες από τις συνεχείς επιδρομές των ανταρτών , στις 12 Σεπτεμβρίου εγκατάλειψε την Άμφισσα . Αφού για λίγο μεταστάθμευσε στο στρατόπεδο της Γραβιάς και αμέσως μετά στο Λιανοκλάδι , τελικά στις 23 Σεπτεμβρίου κινήθηκε σιδηροδρομικώς προς Θεσσαλονίκη .

To τραγικό Σύνταγμα 18 , και οι αξιωματικοί του , θλιβεροί πρωταγωνιστές του ολοκαυτώματος του Λιδορικιού , των Καρουτών , της Σκαλούλας , και τόσων άλλων χωριών , που όμως είχε κι’ αυτό τραγική κατάληξη , θύτες και θύματα , τελικά , θύματα όλοι της ανθρώπινης θηριωδίας , της ανθρώπινης βλακείας…

Στις μέρες αυτές , στη διοίκηση του συντάγματος 18 στη Λιβαδειά , παρουσιάστηκε ένας αποσταλμένος της Αγγλικής στρατιωτικής αποστολής από την περιοχή των ανταρτών και ζήτησε να γίνουν συζητήσεις σε μέρος που έπρεπε να προκαθοριστεί . Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε δέκα χιλιόμετρα περίπου νοτιοανατολικά της Λιβαδειάς και ήταν στρατιωτικά σφαλισμένη κι’ απ’ τα δύο μέρη . Στις διαπραγματεύσεις ο Άγγλος αξιωματικός ζήτησε από τον διοικητή του συντάγματος την παράδοση και κατάθεση των όπλων με το επιχείρημα , ότι για τους Γερμανούς δεν υπήρχαν πια δυνατότητες διαφυγής προς τη βόρεια Ελλάδα . Η αξίωση αυτή όμως δεν έγινε δεκτή και το σύνταγμα με τις πυροβολαρχίες του άρχισε τη σύμπτυξή του , εγκαταλείποντας τη Λιβαδειά στις 16 Σεπτεμβρίου για να μετακινηθεί  αμέσως απ’ το Λιανοκλάδι σιδηροδρομικώς προς Θεσσαλονίκη με κατεύθυνση τα Σκόπια και μετά το Βελιγράδι .

Στη Θεσσαλονίκη στις 12 Οκτωβρίου , ο διοικητής του συντάγματος 18 Χέρμαν Φρανς , πήρε διαταγή από τον στρατάρχη Λωρ , να παραμείνει εκεί σαν τελευταίος Γερμανός στρατηγός μέχρι να περάσει τα σύνορα κι’ ο τελευταίος Γερμανός στρατιώτης . Η εκκένωση της Ελλάδας έγινε σύμφωνα με το προκαθορισμένο σχέδιο , χάρη στη σιδηροδρομική γραμμή Λάρισας – Θεσσαλονίκης προς τα Σκόπια , που λειτουργούσε ακόμα . Το τραίνο με το επιτελείο του συντάγματος 18 ακινητοποιήθηκε κοντά στη Λάρισα από μια σειρά καλά προετοιμασμένες ανατινάξεις , που προξένησαν αρκετές ζημιές και απώλειες και που ασφαλώς για τους αντάρτες ήταν η απόδειξη της προειδοποίησής τους στη Λιβαδειά , ότι δεν υπάρχει πέρασμα για τη βόρεια Ελλάδα . Η πορεία όμως συνεχίστηκε .

Τελικά το σύνταγμα αφού προώθησε προς τα Σκόπια τις πυροβολαρχίες του και τα μάχιμα τάγματά του καλύπτοντας ταυτόχρονα και τη διέλευση των μονάδων της Βέρμαχτ ως τα σύνορα , στις τελευταίες μέρες του Οκτωβρίου εγκατέλειψε την Ελλάδα . Έτσι ολοκληρώθηκε η αποχώρηση από την Ελλάδα των Γερμανικών στρατευμάτων που αριθμούσε τότε περί τους 350.000 άντρες . Σύμφωνα με τη διαταγή , ο διοικητής Χέρμαν Φρανς με τον υπασπιστή του λοχαγό Μποκ , πέταξαν απ’ τη Θεσσαλονίκη με το τελευταίο Γιούνκερς 52 , ενώ οι άντρες του 11ου λόχου του συντάγματος 18 διάβαιναν σαν τελευταίοι Γερμανοί στρατιώτες τα Έλληνικά σύνορα .

    Ε  Π  Ι  Λ  Ο  Γ  Ο  Σ

Τραγική ήταν η Οδύσσεια της επιστροφής . Η διέλευση απ’ τη Γουγκοσλαβία ήταν μια αδυσώπητη , αιματηρή και χωρίς ανάπαυλα μάχη για όλα τα τμήματα του συντάγματος 18 , που δοκιμάστηκαν ανελέητα και σχεδόν αναλώθηκαν στον αγώνα αυτό . Ήδη τα τμήματα του Ιου και ΙΙου τάγματος προωθήθηκαν γοργά απ’ τα Σκόπια προς το Βελιγράδι γιά να πιάσουν θέσεις υποστήριξης πάνω στη συμβολή του Σαύου στο Δούναβη . Έπρεπε να κρατηθεί με κάθε θυσία ο σπουδαίος αυτός οδικός κόμβος καθώς και η πρωτεύουσα της Γιουγκοσλαβίας είχε κηρυχθεί » οχυρωμένη πόλη » .

Τα δύο τάγματα διακρίθηκαν στις σκληρές οδομαχίες αλλά είχαν βαριές απώλειες και σ’ όλη την υπόλοιπη αναδίπλωσή τους στο δρόμο της επιστροφής , κάτω απ’ τα πλήγματα των Παρτιζάνων του Τίτο και των στρατιών του Τολμπούκιν , δεν μπόρεσαν ποτέ πια να επουλώσουν τις πληγές τους και να ανακτήσουν την κανονική τους δύναμη . Ελάχιστα τμήματα μπόρεσαν να διασωθούν απ’ το οικτρό αυτό ναυάγιο της επιστροφής . Με μάχες αμέτρητες ξεγλιστρώντας μ’ ένα υποτυπώδη σχηματισμό διαφυγής , υπό την διοίκηση του ταγματάρχη Ρόις , έφτασαν στ’ Αυστριακά σύνορα στο Πράγκερχοφ για να αιχμαλωτιστούν τελικά από τους Βρετανούς , με την άνευ όρων παράδοση της Γερμανίας , και να καταλήξουν στο στρατόπεδο αιχμαλώτων το Τέσεντορφ της νότιας Αυστρίας .

Ιδιαίτερα τραγική ήταν η τύχη του πολύπαθου ΙΙΙου τάγματος καθώς έφτασε καθυστερημένα στις προσβάσεις του Βελιγραδίου για να φρουρήσειτο στενό πέρασμα ανάμεσα Τόπολα και Άβαλα . Το τάγμα με ολόκληρη την πυροβολαρχία του , καλά ανασυγκροτημένο και πειθαρχημένο κάτω απ’ τη στιβαρή κι επιδέξια διοίκηση του λοχαγού Μάλτεν , είχε κατορθώσει με μια σειρά αιματηρές , αλλά πετυχημένες μάχες ανάσχεσης , πάνω απ’ τα Σκόπια στο Κομάνοβο και στο Κράλιεβο ν’ αποκρούσει τις επιθέσεις των Σοβιετικών που προσπαθούσαν να κόψουν τη σιδηροδρομική γραμμή για να φράξουν έτσι στα Γερμανικά στρατεύματα το μοναδικό δρόμο της επιστροφής τους .

Τελικά , οι Ρώσοι κατόρθωσαν να κάμψουν την αντίσταση των Γερμανών και αφού πέρασαν τη σιδηροδρομική γραμμή στο Κραγκουτζέβακ , ξεχύθηκαν μέσα στη στενή κοιλάδα της Τόπολα που την κρατούσε το ΙΙΙο τάγμα . Στο μεταξύ οι αντάρτες του Τίτο έκλεισαν με μεγάλες δυνάμεις όλη τη δυτική οροσειρά της κοιλάδας κι έτσι η εχθρική λαβίδα έκλεισε σφιχτά γύρω απ’ το άτυχο τάγμα . Ο λοχαγός Μάλτεν μ’ όλη του την περικυκλωμένη δύναμη , υπερασπίστηκε γενναία τη θέση του στην Τόπολα . όλοι οι λόχοι κράτησαν ηρωικά τις θέσεις τους , απόκρουσαν με το στερνό θάρρος του απελπισμένου , πολλές εφόδους του εχθρού και πάλεψαν μέχρι την τελευταία σφαίρα και μέχρι τον τελευταίο στρατιώτη .

Δεν υπήρξαν αιχμάλωτοι ! Από ένα ασημάδευτο μεγάλο τάφο στο νεκροταφείο της πόλης κι’ απ’ την έλλειψη και της παραμικρής πληροφορίας για αγνοούμενους βγαίνει το θλιβερό συμπέρασμα ότι , όσοι κλείστηκαν εκεί , έμειναν εκεί για πάντα… Μόνο ένα μικρό τμήμα από τριάντα άντρες με τους λοχαγούς Μάλτεν και Λάνσουερκι άλλους δύο αξιωματικούς , χάρη στην αυτοθυσία του λοχαγού Γιούργκενς που τους κάλυψε με τον 11ο λόχο του , μπόρεσαν με υπεράνθρωπες προσπάθειες να διασπάσουν τον κλοιό των παρτιζάνων και να ξεφύγουν προς τα Άβαλα για να φέρουν εκεί τη θλιβερή πως το τάγμα είχε καταστραφεί .

Αλλά κι’ αυτά τα λείψανα , που έφτασαν με την ψυχή στα δόντια στα Άβαλα , πριν καλά-καλά προφτάσουν να προσκολληθούν σε μια μονάδα μεραρχίας των Ες- Ες » Πρίγκηψ Ευγένιος » , ξανάπεσαν σε κλοιό Σοβιετικών και παρτιζάνων χωρίς να γλιτώσουν αυτή τη φορά . Ο λοχαγός Μάλτεν κι όλοι σχεδόν οι συμπολεμιστές του έπεσαν εδώ και μόνον ο λοχαγός Λάνσουερ με 11 άντρες του κατάφεραν να βγούν ζωντανοί απ’ την κόλαση αυτή για να σώσουν τη σημαία τους και για να είναι μάρτυρες της θυσίας του τάγματος …

Το βιβλίο του διοικητή του συντάγματος 18 Χέρμαν Φρανς , τελειώνει μ’ ένα πένθιμο επίλογο για τους 3.000 αξιωματικούς και στρατιώτες του συντάγματος που έπεσαν η χάθηκαν στον πόλεμο αυτό και με ιδιαίτερα ευλαβικό έπαινο για το ΙΙΙο τάγμα που έπεσε πολεμώντας στην ξένη γη και δεν επέστρεψε στην πατρίδα …..

ΑΒΕΡΩΦ

ΕΛΙΑΜΕΠ : Ο ΣΗΜΙΤΗΣ ΕΠΙ ΚΕΦΑΛΗΣ ΤΩΝ ΔΙΑΠΡΑΓΜΑΤΕΥΣΕΩΝ ΣΤΗ ΧΑΓΗ!

Τόν φωτογραφίζει μέ ἄρθρο του ὁ εἰδικός σύμβουλος τοῦ Ἱδρύματος πρέσβυς Κακλίκης – Τόν παρομοιάζει μέ τόν Ἐλευθέριο Βενιζέλο

ΑΠΙΣΤΕΥΤΑ πράγματα συμβαίνουν στό παρασκήνιο τῆς ἐγχώριας πολιτικῆς σκηνῆς. Ἀπίστευτα καί ὅμως ἑλληνικά πού ἐπιβεβαιώνουν πλήρως τήν ἐκτίμηση τῆς «Ἑστίας», πώς ἐάν ὁ Ἐρντογάν δέν πράξει τό ἀπονενοημένο ὁδηγούμεθα μετά βεβαιότητος μέ σφραγῖδα Μέρκελ στό Ἑλσίνκι 2. Ἔτσι ἐνῶ:

– οἱ Ἀμερικανοί μᾶς παίζουν διπλό παιγνίδι μετέχοντας πλήν τῶν δικῶν μας καί στίς στρατιωτικές ἀσκήσεις τῶν Τούρκων μαζί μέ τούς Ἰταλούς νοτίως τῆς Κρήτης

– οἱ Γερμανοί παίζουν μαζί μας διπλό παιγνίδι λεονταρίζοντας κατά τῶν Τούρκων ἀπό τήν μία ἀλλά ἀρνούμενοι νά τούς ἐπιβάλλουν αὐστηρές κυρώσεις ὅσο διαρκεῖ ἡ Προεδρία τους

– οἱ Γάλλοι –δυστυχῶς– καί αὐτοί παίζουν διπλό παιγνίδι καθώς ἡ πρέσβυς τους στήν Λιβύη ἐπέδωσε πρόσκληση στόν φιλότουρκο Σάρρατζ νά ἐπισκεφθεῖ τό Παρίσι καί νά συναντηθεῖ μέ τόν Πρόεδρο Μακρόν

– ἡ Κομμισιόν σταμάτησε νά χρησιμοποιεῖ τόν ὅρο «κυρώσεις» καί ὁμιλεῖ γιά «ἐπιλογές»

– οἱ Αἰγύπτιοι παίζουν καί αὐτοί διπλό παιγνίδι καθώς ἠρνήθησαν νά στείλουν (ἐπιφυλάχθηκαν ἀκριβέστερα) μαχητικά ἀεροσκάφη, ἐμεῖς ἐδῶ στήν Ἀθήνα ἔχουμε ἀρχίσει νά συζητᾶμε τούς ὅρους τοῦ ἐπώδυνου συμβιβασμοῦ.

Καί ὄχι μόνο αὐτό. Συζητᾶμε ποιός θά εἶναι ὁ ἀρχιτέκτων τοῦ συμβιβασμοῦ καθώς κρίνεται πώς ὁ πρέσβυς Ἀποστολίδης, διοικητής τῆς ΕΥΠ ἐπί ἐκσυγχρονισμοῦ, δέν ἀρκεῖ γιά νά σηκώσει πολιτικά τό βάρος τοῦ συμβιβασμοῦ. Ἔτσι μέ τήν γνωστή μέθοδο ἄρχισε μέ πρωτοβουλία τοῦ ΕΛΙΑΜΕΠ νά διακινεῖται τό ὄνομα τοῦ πρώην Πρωθυπουργοῦ Κώστα Σημίτη ὡς ὑποψηφίου προτεινομένου ἐπί κεφαλῆς τῆς διαπραγματευτικῆς ὁμάδος πού θά συντάξει τό συνυποσχετικό παραπομπῆς στήν Χάγη. Μόνο τό ὄνομά του δέν ἔγραψε στό κυριακάτικο ἄρθρο του στήν «Καθημερινή» ὁ εἰδικός σύμβουλος τοῦ ΕΛΙΑΜΕΠ, πρώην στέλεχος τοῦ Ποταμιοῦ, πρέσβυς ἐπί τιμῆ Γιῶργος Κακλίκης. Πιό συγκεκριμένα ἔγραψε ἀφοῦ πρῶτα ἔπλεξε τό ἐγκώμιο Ἀποστολίδη: «Στήν κρίσιμη ὅμως στιγμή τῆς σύνταξης τοῦ συνυποσχετικοῦ βάσει τοῦ ὁποίου θά πραγματοποιηθεῖ ἡ προσφυγή στήν Χάγη ἡ Ἀθήνα σκόπιμο εἶναι νά θέσει σέ ἑτοιμότητα πολιτική προσωπικότητα διακομματικοῦ κύρους ἡ ὁποία μέ βάση τήν πολιτική ἐμπειρία καί τίς ἐξειδικευμένες νομικές γνώσεις της θά ἔχει τήν ἱκανότητα νά κατευθύνει μέ τίς παρεμβάσεις της τήν τακτική μας στό Διεθνές Δικαστήριο τῆς Χάγης. Εἶναι ἀπαραίτητη ἡ ἐμπλοκή στήν δικαστική ἐξέλιξη τῆς ὑπόθεσης τῆς ὑφαλοκρηπῖδας-ΑΟΖ μιᾶς ὑπεροχικής προσωπικότητας καί ὄχι ἑνός ἀβαθοῦς τεχνοκράτη πού θά στρέφεται γιά ὁδηγίες στήν Ἀθήνα σέ κάθε βῆμα τῆς διαδικασίας. (…) Ἀπό τήν πλευρά τους τά κόμματα τῆς Βουλῆς ἔχουν κάθε λόγο νά δεχθοῦν τήν παρουσία προσωπικότητας εἰδικοῦ πολιτικοῦ καί ἐπιστημονικοῦ βάρους στό ἐγχείρημα τῆς Χάγης.».

Ἀπό τόν εὐρύτερο πολιτικό χῶρο πού προέρχεται ὁ κύριος Κακλίκης δύο πρόσωπα ταιριάζουν κατ’ ἀρχήν σέ αὐτήν τήν περιγραφή: οἱ κύριοι Σημίτης καί Βενιζέλος. Μέ τήν διαφορά ὅτι ὁ πρέσβυς στήν κατακλεῖδα του θυμίζει ὅτι τήν Συνθήκη τῆς Λωζάννης διαπραγματεύθηκε μία προσωπικότης «μεγάλου βεληνεκοῦς», ὁ πρώην τότε Πρωθυπουργός Ἐλευθέριος Βενιζέλος. Ὁρίζει δηλαδή τό ἐπίπεδο τῆς ἐκπροσωπήσεως σέ ἀξίωμα πρώην Πρωθυπουργοῦ (ἄν δέν παίζει μέ τό ἐπώνυμο Βενιζέλος!). Τονίζει μάλιστα ὅτι ἡ Κυβέρνησις μπορεῖ «νά ἐπαναλάβει τό παράδειγμα τοῦ Ἐλευθέριου Βενιζέλου χωρίς ἀναστολές καί ἀγκυλώσεις.»

Ἡ «Ἑστία» καταγράφει σήμερα τήν διεργασία. Θά ἐπανέλθει μέ νέα ντοκουμέντα γιά νά δείξει πόσο …Βενιζέλος μπορεῖ νά γίνει ὁ κύριος Σημίτης μέ βάση τόν βίο καί τήν πολιτεία του.

ΕΣΤΙΑ

ΣΤΑ ΧΝΑΡΙΑ ΤΟΥ ΚΟΤΖΙΑ Ο ΔΕΝΔΙΑΣ - ΧΩΡΙΚΑ ΥΔΑΤΑ 12 ΜΙΛΙΩΝ : ΑΠΟ ΚΑΝΟΝΑΣ ΕΞΑΙΡΕΣΗ

Του Σταύρου Λυγερού

Χθες στη Βουλή, ο Δένδιας προανήγγειλε την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων στο Ιόνιο από τα έξι στα 12 (ναυτικά) μίλια. Η ιδέα δεν είναι νέα. Φεύγοντας από το υπουργείο Εξωτερικών (Οκτώβριος 2018), ο Κοτζιάς είχε αναφερθεί στην απόφασή του να επεκτείνει τα χωρικά ύδατα από τους Οθωνιούς (βορείως της Κέρκυρας), μέχρι τα Αντικύθηρα.

Ο Κοτζιάς είχε δώσει στίγμα των προθέσεών του κατά τη διάρκεια συνέντευξής του στην ΕΡΤ τον Δεκέμβριο 2017. Μέχρι να φύγει, όμως, από το υπουργείο Εξωτερικών δεν είχε κάνει το σχετικό βήμα. Ούτε το έκανε ο διάδοχός του Κατρούγκαλος, ούτε και ο Δένδιας. Τη διαχρονική αδράνεια των ελληνικών κυβερνήσεων τις τελευταίες δεκαετίες στο ζήτημα αυτό πληρώνουμε ακριβά σήμερα.

Σύμφωνα με το Δίκαιο της Θάλασσας, κάθε παράκτιο κράτος έχει δικαίωμα να επεκτείνει μονομερώς τα χωρικά του ύδατα μέχρι 12 μίλια. Εάν η Ελλάδα ασκούσε το δικαίωμά της, θα ακύρωνε σε μεγάλο βαθμό τις τουρκικές επεκτατικές διεκδικήσεις. Τα διεθνή ύδατα στο Αιγαίο θα περιορίζονταν δραστικά, άρα ένα πολύ μεγάλο τμήμα του θα γινόταν ελληνική θάλασσα.

Μεταξύ άλλων, θα λυνόταν πρακτικά και το ζήτημα της υφαλοκρηπίδας σ’ αυτή την περιοχή, αφού θα έμεναν σχετικά μικρές περιοχές (κυρίως στο βόρειο Αιγαίο και λιγότερο στα βόρεια της Κρήτης) προς οριοθέτηση. Γι’ αυτόν τον λόγο οι Τούρκοι έσπευσαν να αποτρέψουν την Αθήνα από το να ασκήσει το νόμιμο δικαίωμά της, χαρακτηρίζοντας αιτία πολέμου (casus belli) την επέκταση των ελληνικών χωρικών υδάτων.

Τον Ιούνιο 1995 η τουρκική Εθνοσυνέλευση εξουσιοδότησε την κυβέρνηση να λάβει ακόμα και στρατιωτικά μέτρα για να την εμποδίσει. Είχαν επίγνωση ότι, εάν γινόταν επέκταση, θα έχαναν το επεκτατικό τους παιχνίδι στο Αιγαίο. Ταυτοχρόνως θα ενισχυόταν σημαντικά η ελληνική θέση και στην Ανατολική Μεσόγειο. Η Αθήνα δηλώνει ότι διατηρεί ακέραιο το δικαίωμά της για επέκταση και θα το ασκήσει όποτε κρίνει. Πρόκειται για προσχηματική θέση. Όταν ένα δικαίωμα δεν ασκείται για πολλά χρόνια, όπως στην περίπτωσή μας, αποδυναμώνεται, η άσκησή του γίνεται ολοένα και πιο δύσκολη.

Χωρικά ύδατα πολλαπλού εύρους

Ας σημειωθεί ότι οι κυβερνήσεις Σημίτη, Κώστα Καραμανλή και Γιώργου Παπανδρέου, στο πλαίσιο των ελληνοτουρκικών διερευνητικών επαφών, έχουν διαπραγματευθεί το εύρος των ελληνικών χωρικών υδάτων. Κι αυτό παρότι (σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο) πρόκειται για δικαίωμα, που κάθε παράκτιο κράτος ασκεί μονομερώς. Δηλαδή, δεν έχει υποχρέωση να το διαπραγματευθεί με τα γειτονικά κράτη.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΓΚΡΥΤΗ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ SLPRESS.GR

ΑΟΖ ΑΚΟΥΜΕ ΚΑΙ ΑΟΖ ΔΕΝ ΒΛΕΠΟΥΜΕ - ΜΙΑ ΠΟΝΕΜΕΝΗ ΙΣΤΟΡΙΑ

Του Θεώδορου Καρυώτη

Εδώ ΑΟΖ, εκεί ΑΟΖ, που είναι η ΑΟΖ (Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη); Εδώ και 38 χρόνια προσπαθώ να πείσω τους συμπατριώτες μου για την αξία αυτής της τόσο ζωτικής για τα εθνικά μας συμφέροντα έννοιας. Ξεκίνησα, λοιπόν, έναν ανηφορικό δρόμο, γράφοντας και δημοσιεύοντας βιβλία και άρθρα στα ελληνικά και αγγλικά, προφανώς εις ώτα μη ακουόντων. Το φάντασμα της ΑΟΖ συνεχίζει να καταδιώκει την Τουρκία.

Είναι γνωστό σε όλους ότι η Άγκυρα θεωρεί την έννοια της ΑΟΖ τον μεγαλύτερο εχθρό της στην Ανατολική Μεσόγειο. Δεν θα ξεχάσω ποτέ το πένθιμο ύφος της τουρκικής αντιπροσωπείας στην διάρκεια της ψηφοφορίας για το νέο Σύνταγμα των Θαλασσών και Ωκεανών στη έδρα του ΟΗΕ στην Νέα Υόρκη, την 30η Απριλίου του 1982. Το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας κατέγραψε 130 ψήφους υπέρ, τέσσερεις κατά και 17 αποχές.

Τα τέσσερα κράτη, που έριξαν αρνητική ψήφο ήταν οι ΗΠΑ, η Τουρκία, το Ισραήλ και η Βενεζουέλα. Μπορώ τώρα να εκμυστηρευτώ κάτι που κράτησα μυστικό για πάνω από 38 χρόνια. Την επόμενη της ψηφοφορίας, πριν επιστρέψω στην Ουάσιγκτον, είχα μια συζήτηση με τους μεγάλους δασκάλους μου, το νομικό σύμβουλο του υπουργείο Ντόρη Χαλκιόπουλο και τον εμπειρογνώμονα του Δικαίου της θάλασσας Μανώλη Γούναρη.

Προσγείωση στην ελληνική πραγματικότητα

 

Εγώ τους μίλησα με ενθουσιασμό για την ΑΟΖ, αλλά αυτοί πολύ γρήγορα με προσγείωσαν στην ελληνική πραγματικότητα, όταν μου είπαν: «Θόδωρε μη ενθουσιάζεσαι, η ΑΟΖ είναι το ίδιο πράγμα με την υφαλοκρηπίδα». Έτσι, η επιστροφή μου στην αμερικανική πρωτεύουσα δεν ήταν καθόλου ευχάριστη. Μερικές ημέρες αργότερα κατάλαβα ότι με τη νομική τους παιδεία δεν ήταν σε θέση να αντιληφθούν την οικονομική διάσταση της ΑΟΖ, που ήταν το κυρίαρχο μέρος του καινοφανούς θεσμού του διεθνούς δικαίου.

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ ΣΤΗΝ ΕΓΚΡΥΤΗ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ SLPRESS.GR