29 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1941 : 85 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΕΤΑΞΑ - ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΟΝ ΚΥΒΕΡΝΗΤΗ ΤΟΥ ΕΠΟΥΣ ΤΟΥ 40 ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

ΑΠΟ ΤΟ ΑΡΧΕΙΟ ΤΗΣ κ ΙΩΑΝΝΑΣ ΦΩΚΑ ΕΓΓΟΝΗΣ ΤΟΥ ΑΕΙΜΝΗΣΤΟΥ ΜΕΓΑΛΟΥ ΗΓΕΤΗ ΙΩΑΝΝΟΥ ΜΕΤΑΞΑ

ΤΗΝ ΕΥΧΑΡΙΣΤΟΥΜΕ ΠΑΡΑ ΠΟΛΥ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΑΡΑΧΩΡΗΣΗ ΤΟΥ ΥΛΙΚΟΥ

Την Τρίτην 28 Ιανουαρίου 1941 ο Βασιλεύς προήδρευσε στο

Υπουργικό Συμβούλιο και ανακοινώνοντας με βαθειά συγκίνηση την κατάσταση  της υγείας του Ιωάννη Μεταξά, ζήτησε από τους Υπουργούς να παραμείνουν εις τας θέσεις των υπηρετούντες την πατρίδα. Την επομένη το πρωί ανακοίνωσε ότι ανέθεσε την κυβέρνηση στον Αλέξανδρο Κορυζή, Διοικητήν της Εθνικής Τράπεζας, τέως Yπουργό Κοινωνικής Προνοίας της Κυβερνήσεως του Ιωάννη Μεταξά.

Ο Ιωάννης Μεταξάς απεβίωσε, σε ηλικία 70 ετών, την 94η ημέρα του πολέμου, στην οικία του στην Κηφισιά, στις 6 τα χαράματα, την Τετάρτη 29 Ιανουαρίου 1941, αφού την προηγουμένη κοινώνησε των αχράντων μυστηρίων. Το ιατρικό ανακοινωθέν υπογεγραμμένο από 12 Έλληνες ιατρούς ήταν το εξής:

ΙΑΤΡΙΚΟ ΑΝΑΚΟΙΝΩΘΕΝ της 29^ης ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1941

Ο Πρόεδρος της Ελληνικής Κυβερνήσεως ενεφάνισε προ δέκα ημερών, ήτοι το προπαρελθόν Σάββατον, φλεγμονήν του φάρυγγος, ήτις κατέληξεν εις απόστημα παραμυγδαλικόν. Παρά την έγκαιρον διάνοιξίν του, ως και την μετεγχειρητικήν κατάλληλον θεραπείαν, παρουσίασεν εν συνεχεία τοξιναιμικά φαινόμενα και επιπλοκάς, ως γαστρορραγίαν και ουρίαν, και απέθανεν σήμερον, 6 π.μ.

Εν Αθήναις τη 29^η Ιανουαρίου 1941

Οι θεράποντες ιατροί

Μ. Γερουλάνος, Β. Μπένσης, Μ. Γεωργόπουλος, Μ.Μακκάς, Ε.Φωκάς,

Δ. Δημητριάδης,  Ι. Χρυσικός, Γ.Καραγιαννόπουλος, Δ. Κομνηνός, Ν. Λωράνδος,

Γ. Οικονομίδης, Ν. Γεωργόπουλος.

Η ασθένεια του Εθνικού Κυβερνήτου για λόγους ευνόητους δεν δημοσιοποιήθηκε στον ημερήσιο τύπο προ της 29^ης  Ιανουαρίου 1941. Ορισμένα πρωτοσέλιδα εφημερίδων, σχετικά με τον θάνατο, την διαδοχή, την ασθένεια και την κηδεία, αναρτήθηκαν στην ιστοσελίδα σε μορφή pdf. 

"Ο θάνατος του Ιωάννου Μεταξά εβύθισε την Ελλάδα εις απέραντον θλίψιν. Κανείς δεν επερίμενεν ένα τέτοιο κτύπημα από μέρους της Μοίρας....Ο Ιωάννης Μεταξάς υπήρξε ένας εξαιρετικός άνθρωπος πλήρης δυνάμεως και ζωτικότητος. Κανείς Έλλην δεν άμφέβαλλε δια την ξεχωριστήν φύσιν του. Αι υπηρεσίαι τας οποίας προσέφερεν εις την χώραν, πρώτον ως στρατιωτικός και ως πολιτικός έπειτα, είνε επίσης σπουδαιόταται. Η νεώτερη ελληνική ιστορία του επιφυλάσσει ιδιαίτερον και τιμητικόν κεφάλαιον. Τα τελευταία τέσσερα και μισό χρόνια επληρώθησαν εξ' ολοκλήρου με την μορφήν του. Και δεν υπάρχει κανείς που δεν θα αναγνωρίσει ότι εις την εσωτερικήν κατάστασιν και στην εξωτερικήν θέσιν της χώρας, επέθεσεν βαρεία την σφραγίδα του πνεύματος του. Το έργον του εκτείνεται προς όλας τας κατευθύνσεις της ζωής της ελληνικής κοινωνίας, την οποίαν επεδίωξε να αναδιοργανώσει και να τρέψει προς συγχρονισμένας κατευθύνσεις, με αντικειμενικό σκοπόν την ανύψωσιν των λαικών τάξεων και την υποστήριξιν των αδυνάτων και των πτωχών. Η κοινωνική αρμονία και η εθνική ενότης του ελληνικού λαού ήσαν οι δύο πόλοι περί τους οποίους εστράφη η εσωτερική του προσπάθεια. Και είδαμεν τους καρπούς της να ωριμάζουν και να αυξάνωνται εις τας ημέρας μας..."     ΕΛΕΥΘΕΡΟΝ ΒΗΜΑ

Ο ΘΡΗΝΟΣ ΤΗΣ ΕΟΝ

Τη χώρα ερήμωσε, Αρχηγέ, ο θάνατός Σου, Κι' ολα μαυροφορέθηκαν για σένα σε μιά μέρα,

μα πιο πολύ ωρφάνεψε εμάς ο χωρισμός Σου,

μας, τα παιδιά Σου της ΕΟΝ., πολύκλαυστεΠατέρα.

Κατάχλωμος σαν το κερί σωπαίνει ο Φαλαγγίτης γονατιστός τον ύστατο χαιρετισμό ως Σου δίνει,

και η Φαλαγγίτισσα με τη λεπτή και γυναικεία ψυχή της, βουβά ποτάμια δάκρυα στο Σκήνωμά Σου χύνει...

Χλωμό, ορφανό στον πόνο του, σαν πεθαμένο φύλλο,

με ακράτητους βαθείς λυγμούς σε κλαίει το Σκαπανάκι,

τον τρυφερώτερο έχασε που βρήκε ως τώρα φίλο,

μαζί του, Αρχηγέ, γινόσουνα και Σύ μικρό παιδάκι.

Κλαίνε τα παιδιά που ήθελες μονάχα να γελούνε,

κι' από το κακό ήσουνα έτοιμος να τα περιφρουρήσης,

ο ίδιος τώρα ακούσια τα κάμνεις να θρηνούνε.

και τι σκληρό να μην μπορείς να τα παρηγορήσης

  

ΡΙΤΑ  Ν. ΠΑΠΑ (Μπούμη)

Νεολαία  15-2-1941

ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΕΤΑΞΑΣ - ΥΓΕΙΑ 

Από προφορικές μαρτυρίες προκύπτει ότι η  απουσία πενικιλίνης, έπαιξε τον πρώτο ρόλο στην αδυναμία αντιμετώπισης της φλεγμονής του φάρυγγος από αναερόβια μικρόβια. Σοβαρός παράγων ήταν επίσης η εξάντληση του οργανισμού του λόγω της

τεράστιας κόπωσης που συνεπαγόταν το σύνθετο έργο του της 4^ης Αυγούστου, ως Υπουργού σε Υπουργεία που άμεσα συνδέονταν με την προετοιμασία του πολέμου: Εξωτερικών, Στρατιωτικών, Ναυτικών, Αεροπορίας και Παιδείας.

Επιπλέον την άνοιξη του 1940 είχε πάθει μια αιμορραγία των εντέρων, όμως είχε αποφύγει πιο εκτεταμένες εξετάσεις για να μην δημιουργήσει ανησυχίες στο εσωτερικό και σκέψεις στο εξωτερικό. Για τον ίδιο λόγο δεν εισήχθη σε νοσοκομείο όταν αρρώστησε. Είχε ήδη ουρία και ζάχαρο και οι σχετικές μετρήσεις εμφανίζονται τακτικά στο Ημερολόγιο του από τον Οκτώβριο του 1939. Μια δίαιτα στην οποία είχε αναγκαστικά υποβληθεί τον είχε αδυνατήσει πολύ. Τον Ιούνιο του 1940 έκανε και την Διαθήκη του. Προαίσθημα;

Οι σημειώσεις του στο Ημερολόγιο μαρτυρούν τη σωματική του εξάντληση, την ψυχολογική ένταση και την αγωνία του, για τις πολιτικές και στρατιωτικές εξελίξεις στην  Ευρώπη, τα κινήματα στο εσωτερικό, τα προβλήματα στο ελληνικό Στρατηγείο και την Κυβέρνηση, την αδυναμία των Aγγλων συμμάχων να προσφέρουν την απαιτούμενη βοήθεια, αλλά και την επιμονή τους να φέρουν ανεπαρκή αριθμητικά στρατό στην Ελλάδα.

Τον προβλημάτιζε επίσης η σκέψη ότι αργά ή γρήγορα θα επιτεθούν οι Γερμανοί. Όπως και η αβεβαιότητα για την στάση των Βαλκανικών κρατών και της Τουρκίας, και ως στρατιωτικός που ήταν δεχόταν ότι σε κατάσταση πολέμου υπάρχουν ανατροπές και δεν βασιζόταν απόλυτα στα ήδη συμφωνημένα. Όμοια  σημαντικός θα ήταν ο κόπος του  στις διπλωματικές επαφές, τις αποστολές και συναντήσεις στο εξωτερικό και στο εσωτερικό. Όμοια επίπονη ήταν η προσπάθειά του να ενισχύσει το ηθικό του λαού. Με ταξίδια ανά την Ελλάδα και παρουσία προσωπική σε κάθε λογής ομάδες, εργατών, αγροτών, φοιτητών, μαθητών, εμπόρων, βιομηχάνων και ομάδες της ΕΟΝ, έδωσε ελπίδα με τους 250 λόγους του και αναπτέρωσε το ηθικό του κόσμου, για το έργο που επιτελείτο σε όλους τους τομείς και έδινε συμβουλές ιδιαίτερες στην κάθε ομάδα..

...Πρωί απόγευμα συνεργασίαι, διαταγαί, ενέργειαι... Κούρασις μεγάλη... εξαντλητική εργασία... δεν μπόρεσα να κοιμηθώ... Κατάκοπος... Θα βαστάξουμε;  Ναι!  Γεννηθήτω το θέλημα του...

...Μετά την νίκη της Κλεισούρας η κατάσταση σοβαρεύει.  Από Βουλγαρίαν ειδήσεις όχι ευχάριστοι... Ουδεμία ελπίς ότι

θ' αντισταθεί εις Γερμανίαν... Είμαστε εις το τέλος της Ελλάδος; Ολα χάνονται - Θα πέσωμεν ως τον τελευταίο... Και μέσα εις όλα αυτά ο Παπάγος και το περιβάλλον του εδημιούργησαν το αποτακτικόν...

 

26 Δεκεμβρίου, Πέμπτη - 60η ημέρα του πολέμου

... Δεν μπορώ να ησυχάσω από τρία πράγματα. Έλλειψις πυρομαχικών και αν θα εύρωμεν - έχομεν μόνον για 3 - 4 μήνες - Δυσχέριαι εφοδιασμού. Απώλεια κτηνών - κρυποπαγήματα - έλειψεις καμιόν. Εάν λάβουμε 500 από Αγγλους, χρειάζονται άλλα 1000- Κακοκαιρία- χιόνια. Δεν μπορώ να κοιμηθώ.

28 Δεκεμβρίου, Σάββατον - 62α ημέρα του πολέμου

... Καιρός χειροτερεύει... Ζήτημα Δωδεκανήσου εγείρεται και οι Αγγλοι ανησυχούν για την Τουρκία... αγωνιώδης μέριμνα και ο καιρός χιονερός και βροχερός. - Τι θα υποφέρουν οι στρατιώται μου.

31 Δεκεμβρίου, Τρίτη - 65η ημέρα του πολέμου

... Τι χρόνος αυτός ο 1940, - Μεγάλος για μας. - και το τέλος μας να είναι μεγάλο.  Ο χαιρετισμός μου της νυκτός (ραδιοφωνικός) ωραίος, αλλά η φωνή αδύνατη.  Και αυτή αδύνατη; (Συνειδητοποιεί ο ίδιος την οργανική του αδυναμία)

Στις 14 Ιανουαρίου, Τρίτη - 79η ημέρα του πολέμου

...Από εδώ ειδήσεις γερμανικαί δια αντικατασκοπείας μας περί επικειμένης εισβολής Γερμανίας.

Στις 14 και 15 Ιανουαρίου. Τρίτη και Τετάρτη 79η και 80η ημέρα του πολέμου...

έχει συνεχείς συσκέψεις με τον Αγγλο αρχιστράτηγο  Ουέιβελ τον ’γγλο Πρέσβυ Πάλερετ, τον Παπάγο και λοιπούς.

Οι Αγγλοι πιέζουν να φέρουν δυνάμεις. Πιέζουν δια ένα σύνταγμα αντι-αρμα-αεροπορικόν και ένα λόχον τανκς δια θεσσαλονίκην. Δεν έχουν τίποτε άλλο. Αποκρούομεν δια γνωστούς λόγους, λέγουν ότι Κυβέρνησίς των επιμένει. Φρασεολογία Αρχιστρατήγου.  Είσθε με την Κυβέρνησίν μας εις πλήρη αντίθεσιν γνωμών.  Το επανέλαβε τρεις φορές κατά την μακράν συζήτησιν- ομαλωτάτην - κατά την οποίαν υπερίσχυσα.  Διαβεβαιώ ότι δεν θα κάνωμεν ποτέ χωριστήν ειρήνην και ότι δεν παλαίομεν δια την νίκην, αλλά δια την τιμήν και μόνον. ...Πάλερετ μου έσφιξε το χέρι . Ουέιβελ με συνεχάρη.  Και οι δύο συγκινημένοι. - Εχει γούστο με όλα αυτά να με ξαναβγάλουν οι εν Λονδίνω  γερμανόφιλον! ...Μεσημέρι πρόγευμα εις Πάλαιρετ.- Απόγευμα συνέχεια συμβουλίου με αεροπόρους. - Συνομιλίαι εις Υπουργείον Εξωτερικών .- Ετελειώσαμεν .- Βράδυ εις στρατηγείον. Κατάκοπος έκαμα καθήκον μου.... Ας περιμένουμε.  Εάν οι ' Αγγλοι είχαν διαθέσιμες έστω πέντε μεραρχίες με άφθονα μηχανικά μέσα... Αλλά δεν έχουν τίποτε.

Όμως φαίνεται από κείμενο του Τσώρτσιλ ότι είχαν στην Αφρική 370.000 άνδρες ενώ απαραίτητες ήταν μόνον οι 45.000. Επομένως η απόφαση του Μεταξά να αρνείται τη μικρή δύναμη είναι διπλά δικαιολογημένη.

 

16 και 17 Ιανουαρίου, Πέμπτη και Παρασκευή - 81η και 82α ημέρα του πολέμου...

Είναι η τελευταίες  καταγραφές του Ημερολογίου του.

Στο Υπουργικό Συμβούλιο της Παρασκευής αισθάνεται μια αδιαθεσία και τα σημεία κοπώσεως είναι καταφανή.

....Αγγλοι επιμένουν να έλθουν Θεσσαλονίκην  με μικράς δυνάμεις  πυροβολικού.....Εργάσθηκα μέχρι βαθείας νυκτός...

Την 18η  Ιανουαρίου, Σάββατον - 83η ημέρα του πολέμου, έχει πλέον υψηλό πυρετό. Γράφει το τελευταίο του κείμενο που επιγράφεται:

«Διακοίνωσις του Eλληνος Πρωθυπουργού Ι. Μεταξά προς την Βρεταννικήν Κυβέρνησιν»

Είμεθα αποφασισμένοι να αντιμετωπίσωμεν καθ' οιανδήποτε τρόπον και με οιασδήποτε θυσίας ενδεχομένην  γερμανικήν επίθεσιν, αλλ' ουδόλως επιθυμούμεν να την προκαλέσωμεν εκτός εάν η Μεγάλη Βρεταννία θα ηδύνατο να μας παράσχη

εις Μακεδονίαν την απαιτουμένην βοήθειαν... καταλήγει δε με την φράση:

....Ημείς θα πράξωμεν μέχρι τέλους το καθήκον μας. Εις την Βρεταννικήν Κυβέρνησιν απόκειται να λάβη υπ' όψει τας υποδείξεις μας, υποδείξεις φίλων αφωσιωμένων και πιστών.

Η ΚΗΔΕΙΑ ΤΟΥ ΑΡΧΗΓΟΥ 31.1.1941 

 

Ντυμένος με πολιτική ενδυμασία, με το σήμα της Ε.Ο.Ν 

στο πέτο του και με γυμνό το ξίφος του Στρατηγού, όπως είχε ο ίδιος εκφράσει παλαιότερα την επιθυμία του, τοποθετήθηκε νεκρός, μαζί με ένα εικόνισμα της Μεγαλόχαρης της Τήνου, ο Εθνικός Κυβερνήτης Ιωάννης Μεταξάς. Με ένα κλωνί ανθισμένης αμυγδαλιάς να τον συντροφεύει πάνω στο φέρετρο, το οποίο μετέφεραν μέλη της Ε.Ο.Ν, και την αγάπη όλου του κόσμου να συνοδεύει ή γονατιστή να παραστέκει στην νεκρική πομπή, από την Κηφισιά, έφθασε η σωρός του στη Μητρόπολη της Αθήνας.

Στην οικία του τον είχαν αποχαιρετήσει ο Βασιλεύς Γεώργιος Β', το Υπουργικό Συμβούλιο, Ηγεσία του Στρατού, συγγενείς και φίλοι. Η βαρυπενθούσα σύζυγος και η οικογένειά του. Στην Μητρόπολη η σωρός του έμεινε για λαικό προσκύνημα με τιμητική φρουρά τα μέλη της Ε.Ο.Ν, για να τον χαιρετήσουν όλοι πριν την ταφή του, που ορίσθηκε για την 31^η  Ιανουαρίου, στις 3.30 το απόγευμα, ενώ επιμνημόσυνες δεήσεις έγιναν σε όλους τους ναούς της χώρας την ίδια ώρα.

Με το φέρετρο επί κηλίβαντος τηλεβόλου, που εσύρετο από τρακτέρ, μετεφέρθη η σωρός του Κυβερνήτου, το σκοτεινό εκείνο βροχερό δειλινό, μέσα σε ατμόσφαιρα βαθύτατης οδύνης του κόσμου και πάνδημο πένθος. Λαός και Στρατός, νέοι και γέροι,  ακολουθούσαν τον Αρχηγό τους πορευόμενο την Μακαρίαν Οδόν, προς στην τελευταία του κατοικία, στον απέριττο οικογενειακό του τάφο του Α' Νεκροταφείου.

Το Ρώυτερ μετέδιδε την πληροφορία ότι, «Εις όλα τα κυβερνητικά κτήρια του Λονδίνου κυμάτιζουν σήμερον 31 Ιανουαρίου, μεσίστιοι σημαίες δια τον θάνατον του Έλληνος Πρωθυπουργού Ιωάννου Μεταξά. Είναι η δεύτερη φορά που παρόμοια τιμή γίνεται για ξένο ηγέτη. Η προηγούμενη ήταν για τον Στρατάρχη Φος».

Οι «Τάιμς» έγραψαν « Η συμπάθεια των ελευθέρων λαών του κόσμου στρέφεται εξ' ολοκλήρου προς τους ηρωικούς Έλληνας, οι οποίοι έχασαν υπέροχον  ηγέτην. Όταν θα γραφή η ιστορία των πολέμων αυτών, ο Στρατηγός Ιωάννης Μεταξάς - του οποίου ο πρόωρος θάνατος ανηγγέλθη την πρωίαν - θα έχη την τιμήν, ότι πρώτος κατέστρεψεν τον μύθον του αήττητου, των στρατιών του Αξονος».

Ο ημερήσιος τύπος κυκλοφόρησε την 29^η Ιανουαρίου με την αγγελία του θανάτου,  την ασθένεια, την διαδοχή και την κηδεία του Εθνικού Κυβερνήτου. (Απο το ψηφιακό αρχείο της ΕΡΤ, ασπρόμαυρα πλάνα από την κηδεία του Εθνικού Κυβερνήτη Ιωάννη Μεταξά.)

http://www.ioannismetaxas.gr 
ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

Η ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΕΥΘΥΝΗ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΣΜΟΥ

Του Γιάννη Χ. Κουριαννίδη 

Διευθυντή περιοδικού «Ενδοχώρα» 

Ο Ιωάννης Καποδίστριας δεν μας καλεί να διαλέξουμε στρατόπεδο. Δεν μας βάζει στο ψευτοδίλημμα της σωστής ή λανθασμένης πλευράς της Ιστορίας. Μας καλεί να διαλέξουμε στάση. Στάση εθνικής αξιοπρέπειας και ιστορικής μνήμης

Αξιώθηκα επιτέλους να δω πριν από λίγες ημέρες την ταινία «Καποδίστριας» του Γιάννη Σμαραγδή. Σίγουρα επηρεασμένος, όχι τόσο από τις αρνητικές κριτικές εθνομηδενιστών κονδυλοφόρων όσο κάποιων άλλων που εστίασαν στη «σκηνοθετική μετριότητα», στους «φτωχούς και άνευρους διαλόγους», στις «ιστορικές ανακρίβειες», στους «μέτριους ηθοποιούς» και σε άλλες «αδυναμίες» της παραγωγής.

Οφείλω να τους ευχαριστήσω, γιατί το αποτέλεσμα ήταν πολύ καλύτερο από αυτό που περίμενα να δω και βγήκα από την αίθουσα με θαυμασμό για έναν άνθρωπο που κατάφερε να ξεπεράσει τις απίστευτες δυσκολίες και τρικλοποδιές που δέχτηκε και να μας παρουσιάσει μια ταινία που ανέδειξε με ενάργεια την προσωπικότητα του «αγίου της πολιτικής», του εθνικού μας Κυβερνήτη Ιωάννη Καποδίστρια.

Ο Σμαραγδής, αναμφισβήτητα, μας έδωσε την ευκαιρία να κοιτάξουμε κατάματα τις προκλήσεις της Ιστορίας και να κρίνουμε τον εαυτό μας. Κι αυτό, διότι η προσωπικότητα του Καποδίστρια αντανακλά στο σήμερα και αποτελεί μια δοκιμασία για τη διαμόρφωση του μέλλοντός μας. Μας διδάσκει ότι το έθνος δεν περιορίζεται σε κρατικά σύνορα, αλλά κατοικεί στη γλώσσα, στην πίστη, στο αίμα και στην ενότητα των ψυχών των μελών του.

Μέσα από την πλοκή της ταινίας αντιλαμβάνεται κανείς ότι ένα μικρό κράτος, που φέρει όμως το βαρύ φορτίο να αποτελεί την αποτύπωση ενός ιστορικού έθνους, με χρονικό βάθος πολλών αιώνων, με γεωπολιτικό βάρος και με ανοιχτά ζητήματα ασφάλειας, μπορεί να σταθεί όρθιο και να διαμορφώσει τις εξελίξεις, αν διαθέτει αξιοπιστία, ευελιξία και ικανότητα να διατηρεί ισορροπίες. Αυτά δίδαξε ο Καποδίστριας και αυτά έχουν την υποχρέωση να θυμούνται όσοι διοικούν αυτόν τον τόπο.

Η άνανδρη δολοφονία του δεν ήταν απλώς ένα πολιτικό έγκλημα. Ηταν μια ιστορική ήττα για τον Ελληνισμό. Κι αυτό γιατί μαζί του εκτελέστηκε και η προοπτική μιας Ελλάδας αυτάρκους, σοβαρής, κυρίαρχης και με εθνική στρατηγική. Από τότε, κάθε φορά που η πατρίδα μας παραιτείται από την αυτονομία της σκέψης της (και δυστυχώς συμβαίνει συχνά αυτό), εκτελώντας τις όποιες επιθυμίες άλλων, κάθε φορά που ευθυγραμμίζεται άκριτα με κάποιον ισχυρό, η σκιά αυτής της δολοφονίας, αυτής της εθνικής απώλειας, επιστρέφει και πέφτει βαριά επάνω μας.

Στην εποχή μας, μια εποχή πολέμων, ανακατατάξεων και επικίνδυνων απλουστεύσεων, η πατρίδα μας καλείται ξανά να επιλέξει: Θα αποτελέσει ένα ενεργό υποκείμενο της Ιστορίας ή θα περιοριστεί να είναι ένα απλό παρακολούθημα των εξελίξεων; Δεν πρέπει να διαφεύγει της προσοχής μας ότι το ελληνικό κράτος οφείλει να λειτουργεί ως εθνικό κέντρο, εντάσσοντας στον εθνικό του σχεδιασμό και τα εκατομμύρια των Ελλήνων της διασποράς, είτε αυτοί είναι οι ομογενείς μας που κατοικούν στις πανάρχαιες ελληνικές κοιτίδες (Βόρειος Ηπειρος, Κύπρος, Παρευξείνιες χώρες κ.ά.) είτε μετανάστες στις ΗΠΑ, τη Γερμανία, την Αυστραλία κ.ά. Διότι έθνος που αγνοεί τη διασπορά του, ακρωτηριάζει τη μνήμη του.

Ο Ιωάννης Καποδίστριας δεν μας καλεί να διαλέξουμε στρατόπεδο. Δεν μας βάζει στο ψευτοδίλημμα της σωστής ή λανθασμένης πλευράς της Ιστορίας. Μας καλεί να διαλέξουμε στάση. Στάση εθνικής αξιοπρέπειας. Στάση ιστορικής μνήμης. Στάση στρατηγικής ωριμότητας. Μας καλεί να μιλάμε με όλους, να μην υποχωρούμε σε κανέναν και να υπηρετούμε μόνο το μακροπρόθεσμο συμφέρον του έθνους.

Ο Ελληνισμός μεγαλούργησε όταν σκέφτηκε οικουμενικά και έδρασε εθνικά. Οταν δεν φοβήθηκε την πολυπλοκότητα του κόσμου. Οταν δεν απαρνήθηκε τις ρίζες του. Γι’ αυτό πρέπει να σταθούμε αντάξιοι της ιστορίας μας, με πατρίδα στην καρδιά και στρατηγική στον νου, όπως μας δίδαξε ο Καποδίστριας. Αυτό πρέπει να αποτελέσει τον εθνικό μας όρκο.

https://www.dimokratia.gr/apopseis/651458/i-istoriki-eythyni-toy-ellinismoy/ 

 

27 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2008 : Ο ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΣ ΠΟΥ ΓΝΩΡΙΣΑ - 18 ΧΡΟΝΙΑ ΧΩΡΙΣ ΤΟΝ ΕΘΝΑΡΧΗ

Απο τον Θεόδωρο – Νεκτάριο Ζούμπο

Πολλοί άνθρωποι είχαν την τύχη να ζήσουν τον Μακαριστό Αρχιεπίσκοπο από κοντά, αλλά ιδιαίτερα εμείς οι Βολιώτες είχαμε την ευλογία να έχουμε τον Χριστόδουλο μας για χρόνια πνευματικό πατέρα στην Μητρόπολη Δημητριάδος. Δέκα οκτώ χρόνια έχουν περάσει από την αποδημία εις τον Κύριο αυτού του ξεχωριστού μεγάλου Έλληνα κι Ιεράρχη κι η απώλειά του γίνεται κάθε μέρα και πιο αισθητή. Δεν θα μπω στην διαδικασία να αναλύσω πόσα θα είχαν αποφευχθεί και πως θα έμπαινε φρένο στο ξεπούλημα και την κατάντια της πατρίδας, αν ο Εθνάρχης μας ήταν ακόμα ζωντανός. Αυτό, ας το εξετάσει καθένας από μόνος του κι ας προσπαθήσει να βρει την αιτία που έφυγε τόσο πρόωρα ο τελευταίος μεγάλος Έλληνας. Μέχρι τον επόμενο βέβαια, γιατί το έθνος μας πάντα γεννούσε και θα γεννάει ήρωες...

Θα αναφερθώ μόνο στον άνθρωπο Χριστόδουλο, αν μου επιτρέπει η ταπεινότητά μου να το πράξω, κάθως σίγουρα πολλοί άλλοι έχουν το δικαιώμα να ομιλούν περισσότερο, αφού τον έζησαν από κοντά. Θέλω, όμως, να καταθέσω και την προσωπική μου άποψη, γιατί και για ένα λεπτό να συναντούσες τον Μακαριστό, καταλάβαινες αμέσως πως είχες μπροστά σου έναν πεφωτισμένο άνθρωπο.
Τον Χριστόδουλο μας τον γνωρίσαμε ως ομαδόπουλα κι ως ομαδάρχες στις ευλογημένες κατασκηνώσεις της Ι.Μ.Δ. στον Άγιο Λαυρέντιο. Εκεί υπό την σκέπη του Μακαριστού μάθαμε για τον Χριστό, την εκκλησία, την πατρίδα και πήραμε διδάγματα κι αξίες που θα μας συντροφεύουν μέχρι το τέλος της ζωής μας. Ως ομαδόπουλο θυμάμαι τον Χριστόδουλο μας να μας συντροφεύει στο μεσημεριανό γεύμα και να κάθεται για ώρες να μας λέει ανέκδοτα, ώστε να δημιουργείται μια ευχάριστη ατμόσφαιρα, ενώ εμβόλιμα μας έδινε και χρήσιμες πατερικές συμβουλές.
Μετά από χρόνια κατάλαβα, γιατί αυτός ο ξεχωριστός άνθρωπος είχε συνέχεια ένα χαμόγελο στα χείλη. Ήθελε πάντα όλοι να βλέπουν το γλυκύ πρόσωπο της εκκλησίας, που συγχωρά, που αγκαλιάζει και φροντίζει όλα τα παιδιά της. Πώς να μην ασφυκτιούν μετά οι ναοί από νεολαία, όταν μιλούσε ο Χριστόδουλος; Ήταν ικανός να κάνει τον «διασκεδαστή» για ώρες μόνο και μόνο για να σου πει έναν διδακτικό λόγο που θα σε οδηγήσει στην σωτηρία την ψυχής. Εξάλλου, το ήξερε πολύ καλά -όπως λέει και η παραβολή με τον άνεμο και με τον ήλιο- πως με την θερμές ακτίνες του ήλιου βγάζει την κάπα του ο βοσκός κι όχι με τον δυνατό και κρύο άνεμο.
Βέβαια, αυτό δεν σήμαινε πως δεν ήταν αυστηρός με τους εχθρούς του Έθνους και της εκκλησίας και πάντα μάχοταν μέχρι τελευταίας ρανίδας για τα δίκαιά μας. Όπως και το έκανε...
Θα κλείσω με μια δεύτερη προσωπική εμπειριά πάλι από τις κατασκηνώσεις του Αγίου Λαυρεντίου. Κάποια στιγμή πήγαμε ως ομαδάρχες να τον υποδεχτούμε στην πύλη μαζί με τους ιερείς. Όλοι θέλαμε να κάνουμε καλή εντύπωση στον πνευματικό μας πατέρα και τον υποδεχτήκαμε με αγάπη, φιλώντας του το χέρι και λέγοντάς του: «Καλώς ήρθατε, Σεβασμιώτατε»! Όταν έφτασε δίπλα μου από τον αυθορμητισμό της νιότης του είπα: «Καλώς ήρθες, Πάτερ». Αμέσως κάποιοι «δαγκώθηκαν» δίπλα μου για το λεκτικό αυτό ατόπημα της λάθος προσφώνησης, αλλά ο Χριστόδουλος μας χαμογέλασε πλατιά, με χτύπησε στην πλάτη και μου είπε: «Καλώς σας βρήκα».
Δεν τον ενδιέφεραν τα αξιώματα και οι... τεμενάδες. Το μόνο που ήθελε ήταν να είναι πάντα ο πνευματικός μας πατέρας που θα μας οδηγήσει μακριά από την αμαρτία και στην σωτηρία, ακουλουθώντας τον δυσβάσταχτο δρόμο της αρετής και της ανδρείας.
Χριστόδουλε μας, μας λείπεις, αλλά είμαι σίγουρος ότι κι από εκεί ψηλά μας καθοδηγείς κι ακόμα μας προστατεύεις!

http://www.pentapostagma.gr/2012/01/blog-post_4566.html

27 ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 1974 : 52 ΧΡΟΝΙΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ ΘΡΥΛΙΚΟΥ ΑΡΧΗΓΟΥ ΤΗΣ ΕΟΚΑ ΓΕΩΡΓΙΟΥ ΓΡΙΒΑ ΔΙΓΕΝΗ...

Ο Γεώργιος Γρίβας, γεννήθηκε στη Λευκωσία στις 23 Μαΐου 1897, αλλά μεγάλωσε στο Τρίκωμο Αμμοχώστου. Το 1916, φεύγει από το νησί και πάει στην Μητροπολιτική Ελλάδα για να φοιτήσει στη Σχολή Ευελπίδων. Για πρώτη φορά, βρέθηκε στο πεδίο της μάχης κατά τον Ελληνοτουρκικό πόλεμο ο οποίος σαν επακόλουθο είχε την Μικρασιατική καταστροφή. Εκεί, υπηρέτησε έχοντας το βαθμό του Δεκανέα. Το 1923 προήχθη σε Υπολοχαγό, το 1926 σε Λοχαγό και το 1938 σε Ταγματάρχη.
Το 1940 βρέθηκε στη Βόρειο Ήπειρο να πολεμά τους Γερμανοιταλούς. Κατά τη Γερμανική κατοχή συνέστησε τη μυστική στρατιωτική οργάνωση «Χ». Μετά το πέρας του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και κατά τη διάρκεια του εμφυλίου πολέμου στην Ελλάδα, η οργάνωση «Χ» αποτέλεσε τον σκληρό πυρήνα ενάντια στους κομμουνιστές. Μετά την ήττα των κομμουνιστών, ο Γεώργιος Γρίβας και οι «Χίτες» αναμίχθηκαν με την πολιτική.
Όταν τέθηκε θέμα εξέγερσης των Ελλήνων της Κύπρου εναντίον των Άγγλων, επιλέγηκε ως αρχηγός του όλου εγχειρήματος. Ήρθε στην Κύπρο, συνέστησε την Ε.Ο.Κ.Α. και σαν αρχηγός της, ηγήθηκε του αγώνα που είχε στόχο την Ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα. Μετά το τέλος του αγώνα της Ε.Ο.Κ.Α., το 1959, ο Γεώργιος Γρίβας Διγενής προήχθη σε Στρατηγό και εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα και πάλι. Η απομάκρυνσή του από το νησί ήταν ένας από τους όρους των Άγγλων. Έφτασε στην Ελλάδα με τη στρατιωτική του στολή και το πιστόλι στη μέση και έτυχε ενθουσιώδους υποδοχής.

Το 1963 αναλαμβάνει την ηγεσία της νεοσύστατης ΑΣΔΑΚ (Ανώτατη Στρατιωτική Διοίκηση Άμυνας Κύπρου) και στην ουσία ήτανε ο πρώτος αρχηγός της όπως την ξέρουμε σήμερα ΕΦ(Εθνικής Φρουράς). Το 1967 η Εθνική Φρουρά, κάτω σπό την ηγεσία του, διενεργεί επιχειρήσεις εναντίον τουρκικών θυλάκων στην περιοχή Κοφίνου – Άγιου Θεοδώρου έχοντας ως σύνθημα και στόχο το «Ο εχθρός στη θάλασσα». Αναγκάζεται και πάλι να εγκαταλείψει την Κύπρο μαζί με την Ελληνική Μεραρχία. Επανήλθε και πάλι, μυστικά, στην Κύπρο τον Σεπτέμβρη του 1971 και ίδρυσε την Ε.Ο.Κ.Α. Β’. Η ΕΟΚΑ Β’ στελεχώθηκε κυρίως από πρώην άνδρες της ΕΟΚΑ και νέους που πίστεψαν ότι με τη δυναμική δράση θα πειθόταν ή θα εξαναγκαζόταν ο Μακάριος να ακολουθήσει τη γραμμή της Ένωσης. Το κράτος δημιούργησε ειδικές μονάδες για την αντιμετώπιση της δράσης της Ε.Ο.Κ.Α. Β’(Εφεδρικό σώμα της αστυνομίας). Παράλληλα είχαν δημιουργηθεί και άλλες ομάδες που υποστήριζαν τον Μακάριο οι οποίες δρούσαν ανεξέλεγκτα κατά των υποστηρικτών του Στρατηγού Γρίβα. Πέθανε στις 27 Ιανουσαρίου 1974 στο σπίτι του Μάριου Χριστοδουλίδη στη Λεμεσό. Κηρύχθηκε τριήμερο επίσημο πένθος . Οι σημαίες αναρτήθηκαν μεσίστιες στα κυβερνητικά κτίρια. Τηρήθηκε τριήμερη αργία στα σχολεία και στις δημόσιες υπηρεσίες. Η μέρα της κηδείας του τηρήθηκε ως δημόσια αργία. «Η Βουλή των Αντιπροσώπων, συνελθούσα σήμερον, ημέρα Πέμπτη, 31 Ιανουαρίου 1974, σε έκτακτη επίσημη συνεδρία για να αποτίσει φόρο τιμής προς τον εκλιπόντα αρχηγό της ΕΟΚΑ Στρατηγό Γεώργιο Γρίβα Διγενή και να μνημονεύσει τις εξαίρετες υπηρεσίες τις οποίες ο εκλιπών εθνικός ήρωας πρόσφερε για την απελευθέρωση της ιδιαίτερης πατρίδας του Κύπρου, με ψήφισμά της ανακηρύσσει τον εκλιπώντα ήρωα Στρατηγό Γεώργιο Γρίβα – Διγενή, ως άξιο τέκνο της ιδιαίτερής πατρίδας του Κύπρου» ΖΕΙ ΚΑΙ ΜΑΣ ΚΑΘΟΔΗΓΕΙ 27/1/1974: Ο ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΑΘΑΝΑΤΟΥ ΘΡΥΛΟΥ «Έπεσεν ο βαθύσκιος δρυς υπό την σκιάν του οποίου το Έθνος των Ελλήνων εγνώρισε ημέρας μεγαλείου και ανατάσεως. Ο μυθικός Διγενής υπέκυψε χθες εις τα μαρμαρένια αλώνια, αφού εκτυπήθη γενναίως με τον Χάροντα.» Ο Γρίβας μετά την επιβολή των συμφωνιών Ζυρίχης-Λονδίνου, αναγκάζεται να φύγει από την Κύπρο. Στις 17 Μαρτίου 1959 φτάνει
στην Αθήνα όπου τον περιμένει πλήθος επισήμων και λαού. Ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Θεόκλητος στεφανώνει τον Διγενή με χρυσό στεφάνι. Την επομένη η Βουλή των Ελλήνων τιμά τον Γρίβα. Ο Ροδόπουλος, τότε πρόεδρος της Βουλής διαβάζει: «Η Βουλή των Ελλήνων τιμώσα τον γενναίον στρατιώτην και άπαντας τους υπό την ηγεσίαν του αγωνισθέντας δια την ελευθερίαν της Κύπρου, αποτίει φόρον τιμής εις τους ηρωικούς νεκρούς και τα θύματα του ένδοξου αγώνος. Εκφράζει την βαθείαν ευγνωμοσύνη του Έθνους προς πάντας τους γενναίους μαχητάς. Κηρύσσει τον ένδοξον και ηρωικόν αξιωματικόν του Ελληνικού στρατού Γεώργιον Γρίβα (Διγενή), ΑΞΙΟΝ ΤΗΣ ΠΑΤΡΙΔΟΣ» Η αντιστασιακή δράση του Γεώργιου Γρίβα κατά τη γερμανική κατοχή Ένα ιστορικό ντοκουμέντο επιβεβαιώνει και καταρρίπτει όλα τα μυθεύματα αυτόκλητων ιστορικών κατά της «X» και του αρχηγού της Ο Γεώργιος Γρίβας Διγενής αποτελεί μια από τις σημαντικότερες προσωπικότητες που ανέδειξε η νεότερη κυπριακή ιστορία, με σημαντική προσφορά και στην ευρύτερη ελληνική Iστορία. Ο Γεώργιος Γρίβας έλαβε μέρος και διακρίθηκε σε όλους τους εθνικούς αγώνες του Έθνους, από τη Μικρασιατική Εκστρατεία (1919-1922), στο Έπος της Πίνδου (1940-1941) στην Εθνική Αντίσταση κατά της γερμανικής κατοχής (1941-1944) και στην απόκρουση της κομουνιστικής προσπάθειας για μετατροπή της Ελλάδας σε Λαϊκή Δημοκρατία (1944). Η κορυφαία, όμως, εθνική συνεισφορά του ήταν η οργάνωση και η διεξαγωγή του επικού Αγώνα της ΕΟΚΑ (1955-1959), που οδήγησε στην ανεξαρτησία της Κύπρου. Στο σημείωμα που ακολουθεί, φέρουμε σε γνώση του κυπριακού Ελληνισμού ένα ιδιαίτερα βαρυσήμαντο και ιστορικό ντοκουμέντο, το οποίο υπογράφει ο Αρχιεπίσκοπος Αθηνών Χρύσανθος και με το οποίο επιβεβαιώνεται η αντιστασιακή δράση του Γεώργιου Γρίβα, κατά τη διάρκεια της γερμανικής κατοχής της Ελλάδας. Το έγγραφο αυτό, το οποίο ήταν άγνωστο σ’ εμάς, φέρει ημερομηνία 14 Ιουνίου 1947 και κατά τον πιο κατηγορηματικό τρόπο επιβεβαιώνει ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος, ότι ο Γεώργιος Γρίβας και η οργάνωση της οποίας ηγείτο, η «Χ», ανέπτυξαν πλούσια αντιστασιακή δράση. Στη συνέχεια παραθέτουμε αυτούσιο το ιστορικό αυτό έγγραφο, το οποίο δημοσιεύθηκε στο βιβλίο του Γιώργου Ν. Καραγιάννη, «Η Εκκλησία από την Κατοχή στον Εμφύλιο», Αθήνα 2001. σσ. 353-354:
«Βεβαίωσις
Ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος βεβαιοί ότι ο αντισυνταγματάρχης κ. Γεώργιος Γρίβας, αρχηγός της Εθνικής Στρατιωτικής οργανώσεως «Χ» κατά την περίοδο της κατοχής: 1. Ευρίσκετο εν στενή επαφή μετ’ εμού διά την τηρητέαν στάσιν υπό της οργανώσεως «Χ» και ελάμβανε οδηγίας, τας οποίας είχον εξ επαφών μου μετά της εν Καΐρω Ελληνικής Κυβερνήσεως και προς τα οποίας ούτος συνεμορφώθη. 2. Οργάνωσε μαχητικά τμήματα εντός των πόλεων Αθηνών – Πειραιώς και εις τα Περίχωρα, διά δράσιν κατά του κατακτητού και ειδοποίησε τόσο την Ελληνικήν Κυβέρνησιν Καΐρου όσον και το στρατηγείον Μ. Ανατολής, ότι αυταί ήσαν εις την διάθεσίν των δι’ οιανδήποτε αποστολήν. 3. Εξώπλισεν τα τμήματα ταύτα δι’ οπλισμού προερχόμενοι εξ αγοράς διά συλλεγέντων εράνων υπό της εν Αθήναις Εθνικής Επιτροπής. 4. Απέστειλε αξιωματικούς της οργανώσεως δι’ ενίσχυσιν των ανταρτικών σωμάτων Ζέρβα και Ψαρρού. 5. Συνειργάζετο μετά της εν Αθήναις μυστικής αγγλικής υπηρεσίας πληροφοριών «Κόδρος», μετά της οποίας είχον θέσει τούτον εις επαφήν, και εις την οποίαν διέθεσε προσωπικόν εξ αξιωματικών και πολιτών της οργανώσεων διά την συλλογήν πληροφοριών προς όφελος του Στρατηγείου Μ. Ανατολής. 6. Παρέδωσε εις ενταύθα Αγγλικήν υπηρεσίαν διάγραμμα των ναρκοπεδίων των λιμένων Πατρών, Πειραιώς και Θεσσαλονίκης, προς αποστολήν τούτου εις το Γενικόν Στρατηγείον Μ. Ανατολής. 7. Ηρνήθη οιανδήποτε συνεργασίαν της οργανώσεως μετά της Κυβερνήσεως Ράλλη, ου ένεκεν αρκετοί αξιωματικοί αυτής εδιώχθησαν. Ο ίδιος δε ο αρχηγός της οργανώσεως, διατεθείς εις τα τάγματα ασφαλείας διά διαταγής της Κυβερνήσεως Ράλλη, δεν συνεμορφώθη προς την διαταγήν ταύτης, εξ ου και εστερήθη των αποδοχών του και εδιώχθη, επιχειρηθείσης μάλιστα υπό της Κυβερνήσεως Ράλλη και της συλλήψεώς του. 8. Λόγω της δράσεώς του ταύτης εδιώκετο απηνώς μετά των κυριωτέρων συνεργατών του υπό των Γερμανών από τον Μάρτιον 1943 μέχρι και της αποχωρήσεώς των εξ Ελλάδος, και 9. Επί παρουσία μου παρεδόθη υπό του κ. Χρήστου Ζαλοκώστα εις τον αντισυνταγματάρχη κ. Γ. Γρίβα, ως αρχηγόν της στρατιωτικής οργανώσεως «Χ», αποσταλέν προς αυτόν τηλεγράφημα εκ Καΐρου υπό του τότε πρωθυπουργού κ. [Γεωργίου] Παπανδρέου έχον ούτως: «Εθνική Ένωσις απολύτως αναγκαία. Δι’ επίτευξιν σκοπού ωρίσαμεν Στρατιωτικόν Διοικητήν Αττικής. Σας διατάσσομεν εκτελέσητε διαταγάς του, όταν κληθήτε διά στρατιωτικήν ενέργειαν». Εν Αθήναις τη 14η Ιουνίου 1947 Ο Βεβαιών Ο Αρχιεπίσκοπος Χρύσανθος» Το άνω έγγραφο αποτελεί μιαν αποστομωτική απάντηση στους αυτόκλητους «ιστορικούς» της αριστεράς ή των «συνοδοιπόρων» της, οι οποίοι εμφανίζονται κατά καιρούς να γράφουν αβασάνιστα ότι «Η «Χ» δεν είχε την παραμικρή δράση κατά των Γερμανών» (βλ. Μακάριος Δρουσιώτης, «ΕΟΚΑ: Η σκοτεινή όψη» σ. 28). Η ιστορική βαρύτητα της μαρτυρίας του Αρχιεπισκόπου Χρύσανθου, καταδεικνύεται από την πορεία του θαυμαστού αυτού Έλληνα ιεράρχη και από την προσφορά του στο Έθνος. Ο Χρύσανθος Φιλιππίδης (1881 – 1949) διετέλεσε Μητροπολίτης Τραπεζούντας (1913 – 1913) σε μιαν ιδιαίτερα δύσκολη περίοδο για τον Ποντιακό Ελληνισμό. Ήταν τότε που ο Κεμάλ Αττατούρκ επιχειρούσε να αφανίσει τους Ποντίους. Έλαβε μέρος στις διαπραγματεύσεις για την τύχη του Πόντου και συνεργάστηκε με τον Ελευθέριο Βενιζέλο. Μετά τη Μικρασιατική Καταστροφή εγκαταστάθηκε στην Αθήνα ως αποκρισάριος του Οικουμενικού Θρόνου. Το 1938 ο Χρύσανθος εκλέγηκε Αρχιεπίσκοπος Αθηνών και παρέμεινε στον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο μέχρι το 1941. Με την είσοδο των Γερμανών στην Αθήνα, αρνήθηκε να ορκίσει την κυβέρνηση των δοσίλογων του Γεώργιου Τσολάκογλου (γνωστή ως κυβέρνηση Κουΐσλινγκς). Η άρνηση του Χρύσανθου να συνεργαστεί με τους Ναζί προκάλεσε την αντίδραση των γερμανικών κατοχικών αρχών και τον υποχρέωσαν να απομακρυνθεί από τον Αρχιεπισκοπικό Θρόνο. Ο Χρύσανθος έχει και μιαν ενδιαφέρουσα σύνδεση με την Κύπρο. Την περίοδο της χηρείας του Αρχιεπισκοπικό Θρόνου της Κύπρου, μετά το θάνατο του Κύριλλου του Γ΄ (1933) ο Χρύσανθος προτάθηκε για Αρχιεπίσκοπος Κύπρου. Οι Άγγλοι, όμως, αντέδρασαν άμεσα και δεν τον δέχθηκαν, γιατί αντιλαμβάνονταν ότι οι εθνικές και αγωνιστικές περγαμηνές τού Χρύσανθου και η ισχυρή προσωπικότητά του θα φούντωναν ακόμη περισσότερο τον ενωτικό πόθο των Κυπρίων. Με αυτό το σύντομο οδοιπορικό στους αγώνες και τη δράση του Χρύσανθου, καταδεικνύεται πέραν πάσης αμφιβολίας ότι η βεβαίωση, που υπογράφει για την εθνική προσφορά του Γεώργιου Γρίβα κατά την Κατοχή, αποκτά τεράστια ιστορική βαρύτητα. Όταν φυσιογνωμίες, όπως του πρώην Μητροπολίτου Τραπεζούντας, επιβεβαιώνουν και επικυρώνουν την εθνική προσφορά του Αρχηγού Διγενή κατά την περίοδο της Κατοχής, οι εμπάθειες και οι διαστρεβλώσεις των κονδυλοφόρων της κομουνιστικής αριστεράς εναντίον του Γεώργιου Γρίβα μένουν στο κενό. Η κομουνιστική Αριστερά στην Κύπρο και στην Ελλάδα δεν συγχώρεσαν στον Γεώργιο Γρίβα το γεγονός ότι το Δεκέμβριο του 1944 τους ανέτρεψε τα σχέδια να μεταστρέψουν την Ελλάδα σε Λαϊκή Δημοκρατία. Η ιστορία, όμως, και η συνείδηση του Ελληνισμού τον έχει κατατάξει μεταξύ των εξέχουσων φυσιογνωμιών του Έθνους. Δεν είναι τυχαίο ότι τόσο η Ελληνική όσο και η Κυπριακή Βουλή έχουν ανακηρύξει τον Γεώργιο Γρίβα – Διγενή άξιον τέκνον της πατρίδος, με την ανοχή τόσο της ΕΔΑ (το 1959) όσο και του ΑΚΕΛ (το 1974).

 

http://www.protigrammi.com/?p=3172

Ο ΚΩΣΤΗΣ ΠΑΛΑΜΑΣ ΚΑΙ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ

Γράφει ο Βαθυκύανος Γλαυκῶψ

 

Ι. Εισαγωγή

Ο γνωστότατος Εθνικιστής ποιητής Κωστής Παλαμάς, είναι ενδεικτικό παράδειγμα εθνικής ποιήσεως. Ουκ ολίγες φορές για να μην πούμε πάντα, υμνεί το Ελληνικό Έθνος δηλαδή την καταγωγή του. Ενδεικτικά τα ποιήματά του, όπως «Ὁ Δωδεκάλογος τοῦ Γύφτου», «Ἡ Νίκη», «Στὴ Νεολαία μᾶς» τα οποία ανεβάζουν το ηθικό και την αυτοπεποίθηση εκάστου Έλληνος και εκάστης Ελληνίδος. Στο παρόν άρθρο, θα εξακριβωθεί εάν όντως ο εθνικός μας ποιητής ήταν Εθνικιστής ή το αντίθετο. Προς επίρρωση των ανωτέρω, θα χρησιμοποιηθούν ως πρώτιστη τεκμηριωτική βάση του άρθρα του ενδεικτικά με τον Εθνικισμό καθώς και λοιπές αναφορές. Ταυτοχρόνως θα δοθεί και ανάλογη απάντηση, εάν και τούτο το άρθρο γράφεται οκτώ έτη μετά ενός αντιστοίχου που το αντιπαραβάλλει.

Αρθρογράφος, υπεστήριξε προ οκταετίας, ότι η ρήση του Παλαμά «ὁ πατριωτισμός εἶναι ἔμφυτος καὶ ‘γῶ ἐθνικιστὴς» καθίσταται αναξιόπιστη, μολονότι αναφοράς που επιβεβαιώνει την ρήση. Φρονεί, ότι εξαιτίας άλλης αναφοράς του περί της απέχθειας και του ονόματος και της ετικέτας,  εκείνος την αποστρέφεται. Τα πράγματα όμως δεν είναι έτσι, αλλά τωόντι περίπλοκα.

Αξίζει να γίνει μνεία ότι η παρούσα μελέτη έχει και εγκυκλοπαιδικό χαρακτήρα. Προς τούτο, πραγματοποιείται σημασιολογική ανάλυση πολιτειολογικών όρων, μνείες σε γεγονότα που ο ποιητής έζησε και διάφορες συγκρίσεις με άλλους διανοούμενους.

Προ του κυρίως μέρους της παρούσης μελέτης πρέπει να αναφερθεί ότι ο συγγραφεύς του ελεγκτικού άρθρου περί της αποκαλύψεως  ψευδών ειδήσεων που θα απαντηθεί κάτωθι, ερωτήθη υπό φιλολόγου. Καίτοι, εδώ αντιφάσκει καθότι ο ίδιος αδυνατεί να βρει τεκμήρια για να οικοδομήσει την στοιχειοθεσία του, αφετέρου, διαπράττει την λογική πλάνη της επικλήσεως στην αυθεντία.

Δεύτερο λάθος κατά το οποίο καταπίπτει, είναι ότι αδυνατεί να καταφύγει σε συγκριτική ανάλυση και κριτική των πηγών. Κλυδωνιζόμενος στην σκέψη πως, όποια ευρισκόμενη αναφορά που αντίκειται του άλλου είναι αρκετή, δεν εμβαθύνει για να την ερμηνεύσει. Δεν ακολουθεί συνάμα μία κριτική των πηγών. Δεν συγκρίνει της πηγές πληροφόρησης των πολιτικών ισχυρισμών του Παλαμά με άλλες. Διότι όταν θέλει κάποιος να απαντήσει σε κάποιον ή κάποιους διαδίδοντες –που σε αυτήν την περίπτωση κάτι τέτοιο δεν ισχύει– ψεύδη, ο απαντών πρέπει να υπερέχει συντριπτικά του απαντώμενου.

Και εξαιτίας του ασυνήθιστα ογκώδους κειμένου που τυγχάνει στους αναγνώστες, μάλλον υπερέχει ο ανταπαντών στον απαντώντα που τυγχάνει εδώ να είναι και απαντώμενος. Ο οποίος αντί να ξεσκεπάζει την παραπληροφόρηση φαίνεται συνεργός αυτής.

ΙΙ. Τεκμηρίωση περί του αντιθέτου

Πρώτιστα, είναι αδύνατον ο Παλαμάς να κείται αντίπερα του Εθνικισμού, όταν τάσσεται πασιδήλως υπέρ του Ιταλού Εθνικιστή Γκαμπριέλε Ντ’αννούντσιο. Ο ίδιος διατείνεται ότι ο Ιταλός ιδεολόγος είναι «ἱερὸς ψάλτης τῆς πατριδολατρεῖας» αλλά και ότι είναι «διεκδηκητῆς» καθότι αξίζει «δικαῖως θέσιν μεταξῦ τῶν δικτατόρων τῆς ἱστορικῆς περιόδου τῆν ὁποίαν δὲν εξήλθομεν, ὁ ἐθνηργέτης τοῦ 1914, ὁ τολμητιας ἀεροπόρος τοῦ πολέμου, ὁ στρατηλάτης τοῦ Φιοῦμε»[1].

Δεδομένης της εκδηλώσεως θαυμασμού από τον Παλαμά στον Ντ’ αννούντσιο, δύναται να συγκαταταχθεί από το άρθρο του πρώτου, το αρχικό στοιχείο που συνηγορεί, ότι ο αξιόλογος Έλλην ποιητής ήταν Εθνικιστής. Ωστόσο, εκείνο είναι μόνον η αρχή της παρούσης στοιχειοθεσίας.

Αξιοπρόσεκτο, ότι ο Ντ’ Aννούντσιο, με έναν λόχο ανδρών εξεστράτευσε με δική του πρωτοβουλία και κατέλαβε στις 12.9.1919 το Φιούμε (σημερινή Ριέκα) εγκαθιδρύοντας ένα Ιταλικό κράτος, υπό καθεστώς δικτατορίας, προσαγορευμένο ως «Αντιβασιλεία του Καρράρο» εμποδίζοντας την προσάρτηση αυτής από το Βασίλειο των Σέρβων Κροατών και Σλοβενών και κυβέρνησε υπό ενός αυταρχικού συντεχνιανιστικού καθεστώτος, υπό της διακατεχομένης ενδογενούς ασωτείας. Κατά την ειρωνεία της ιστορικής τύχης, το κράτος αναγνωρίσθηκε μόνο από Μπολσεβικικό καθεστώς του Λένιν[2].

Έπεται το άρθρο που εξεδόθη στην Εφημερίδα Εμπρός την 2α Οκτωβρίου 1923. Στο τέλος της πρώτης παραγράφου γράφει:

«Ὁ Φασισμὸς εἶναι αἵρεσις μόνον τοῦ Νατιοναλισμοῦ, απλοῦν, εὔχυμον ἤ κακόχυμον, ὅπως κρίνετε παραβλάστραρον τοῦ δένδρου του λεγομένου ἐθνικισμοῦ»[3]

Ο συνταιριασμός του παρόντος εδαφίου συνυφαίνεται αρτίως με το πρότερο άρθρο όπερ μελετήθηκε ανωτέρω, καθότι η τελευταία του φράση του τι εστί φασισμός αποκαλύπτει περεταίρω πράγματα.

«Εἶνε το βάρβαρο ὅνομα τῆς πατριδολατρείας τὴν ὁποία εξήρεν ὁ Πλάτων»[4].

Τάδε έφη ο συγγραφεύς τέσσερις μήνες πριν (18.11.1922), σχεδόν αμέσως μετά της εκδηλώσεως της πορείας προς την Ρώμη. Ο Πρωτεργάτης της, Μπενίτο Μουσσολίνι κέρδισε την εξουσία (28.10.1922). Έχοντας υπόψη τα εν συνόλω γεγραμμένα αντιλαμβάνεται κανείς ότι οι λέξεις πατριδολατρεία και Εθνικισμός δεν αντιτίθενται μεταξύ των, αλλά καθίστανται συνώνυμες. Πέραν τούτου, ευρίσκεται ο εθνικισμός σε αναντιστοιχία από τον φασισμό.

«Οἱ ἐθνικισταὶ, ἤ, ἄν θέλετε κατὰ τοὺς ὅρους τῆς παλαιὰς ἀπεριφράστου γλώσσης οἱ πατριῶται, διαφέρουν ἀπὸ τους φασίστας»[5].

Παρακάτω γίνεται κατάδηλη η διαφοροποίηση. Οι Εθνικιστές είναι αγνοί, μετέχοντες στον Ρωμαντισμό, σε αντιπαραβολή με τους Φασίστες ως μετέχοντες στον Μελλοντισμό.

«Διὰ τοῦτο, ὅπως καθῶς πληροφορούμεθα, οἱ εὐάριθμοι ἀλλὰ γνήσιοι ἀριστοκρατικοὶ τὸ φρόνημα, πατριδολάτριδες, δυσκόλως ὑποκρύπτουν κάποιο αἴσθημα… Ὅσάκις ἐνώπιὸν τῶν γίνεται λόγος περὶ τῶν φασιστῶν. Οἱ ἐθνικισταὶ εἰς τὴν Ἰταλίαν εἶναι ἰδεολόγοι. Ἔχουν πλήρη συνείδησιν μιᾶς μορφώσεως τὴν ὁποίαν ἐκπροσωποῦσιν, ἀρέσκονται εἰς τὰς συζητήσεις καὶ τὰς δι’ ἀφηρημένων ἰδεῶν ἀνεγέρσεις μαγικῶν παλατίων, ἱδρύουσι περιοδικὰ, εἶναι συνθέται πολιτειολογικῶν μελετημάτων. Ἀπευθύνονται εἰς καθηγητάς, εἰς σπουδαστάς, εἰς λογίους, εἰς διανοουμένους. Εἰς τὰς ἐφημερίδας των τηροῦσι, κατὰ κανόνα ἄψογον στάσιν ἀκόμη καὶ ὄτε δριμέως ἐπιτίθενται κατὰ τῶν ἀντιπάλων τῶν. Οἱ φασίσται πολύ περισσότερον σχετίζονται  μὲ τοὺς φουτουριστάς. Δὲν εἶναι παράδοξον ἐὰν ἀκούσωμεν ὅτι ὁ Μουσσολίνι ἐκτιμᾶ ἰδιαζόντως τὸν Μαρινέττη τὸν φημισθέντα ἡγέτη τοῦ μελλοντισμοῦ, ἄν καὶ οὗτος δὲν ἔλαβεν ἐνεργόν μέρος εἰς τὰς τάξεις τοῦ μαχητικοῦ φασισμοῦ. Ἁπλὴ πνευματικὴ συγγένεια».

Εδώ λοιπόν έχουμε σαφή διαφοροποίηση από τον αγνό Εθνικισμό με τον υπερεθνικισμό των Φασιστών. Αφενός μεν οι Εθνικιστές συζευγνύουν την πνευματική καλλιέργεια με την ενέργεια είτε με τον βίο τους είτε με τον ακτιβισμό, αφετέρου δε στους φασίστες υπερέχει η πράξη άνευ πολλής ευθυκρισίας των πραγμάτων. Έτσι οι μετέχοντες τον Φασισμό καταπίπτουν σε αίσχιστες πράξεις, βίαιες άνευ στρατηγικής χαρακτηριζόμενες ως επισφαλείς. Οι ίδιοι ομοιάζουν μάλλον με συμμορία παρά με πνευματικό κοινωνικό και δραστικό κίνημα. Παραπαίουν στην πολιτισμική αδράνεια, αλλά λειτουργούν εμπράκτως. Σε άλλο του άρθρο ο συγγραφεύς τους κατονομάζει ως ομάδα μπράβων εξαιτίας της της σφοδρότητας της βίας τους[6].

Ας μην υπολανθάνει της προσοχής μας και μία νύξη περί του Μελλοντισμού ή Φουτουρισμού. Το φιλοσοφικό και καλλιτεχνικό κίνημα, που ήκμασε κατά το 1909 και συνεχίσθηκε καθ’ όλον τον περασμένο αιώνα, εστιάζει στα τεχνολογικά επιτεύγματα του ανθρώπου. Αντιστρατεύεται τον ρωμαντισμό και το επιμέρους χαρακτηριστικό αυτού της εξωτικότητας, το φυσικό περιβάλλον, συμπεριλαμβανομένης της ζωής της υπαίθρου. Τα βίαια εγχειρήματα εξυψώνονται Ο εξωραϊσμός του ανθρωπογενούς, τεχνητές του κατασκευές και η τραχεία τη πράξει δράσεις, είναι το μείζον ενώ το φυσικό περιβάλλον το έλασσον[7].

Ο κανονικός εθνικισμός είναι αγνός διότι οι μετέχοντες αυτόν διακατέχονται υπό ρομαντική ιδιοσυστασία. Ιδιοσυστασία ιδεαλιστική, μάλλον ανθρωπιστικότερη των υπερεθνικιστών.

ΙΙΙ. Η συνωνυμία των λέξεων Εθνικισμός και πατριδολατρία και τα αίτια της της επιλογής της δεύτερης λέξης

Γιατί ωστόσο προτιμά στο 1931, την λέξη Πατριδολάτρης αντί της λέξεως Εθνικιστής;

Σε επιπρόσθετο άρθρο γράφει ηλίου φαεινότερα τον λόγο που προτιμά την λέξη πατριδολατρία ή φιλοπατρία.

, -«ἰδοῦ ὁ τολμητίας ἀξιοθαύμαστος φασισμὸς, ἂν τὸν ἐξετάσετε απὸ περιοπὴς καὶ ἀσχέστως πρὸς τὰ συμφέροντα τῶν καθέκαστα ἐθνῶν, μας ὑπομιμνήσκει τὴν κατ’ἔξοχὴν ἀνάγκην ἕνὸς λαοῦ διὰ νὰ ζωογονηθεῖ, νὰ ἐπικρατήσηι, νὰ προκόψηi τὴν παλαιὰν καὶ τόσον περιφρονούμενην φιλοπατρίαν τὸ ἀπλούστατον φαεινότατον πατροπαράδοτον ἰδανικὸν τὸ ὁποίον βαρυθέντες νὰ προσλέπωμεν καὶ νὰ γευόμεθα ὠς ἄσπρο καλοψημένο ψωμὶ, μεταβάλλομεν εἰς ἀμφιβόλου ποιότητος καρύκευμα, εἰς αμφιβόλου ποιότητος λέξιν ποιότητας καὶ τὸ μετωνομάσαμεν ἐθνικισμὸν»[8]

Βάσει των αναγιγνωσκομένων τεκμηρίων φαίνεται ότι δεν καταδικάζει την εθνικιστική ιδεολογία. Απλούστατα διαφωνεί με την χρήση της λέξεως Εθνικισμός, καθότι ως λέξη αποτελεί όχι γνήσια ελληνική λέξη· τουναντίον αποτελεί σημασιολογικό δάνειο. Κατασκευάστηκε δηλαδή για να αποδώσει την γαλλική «νατσιοναλισμός (=nationalism) και δια τούτο την εξοβελίζει. Δεν αντιτίθεται αυτού, αλλά  ενστερνίζεται αυτόν χρησιμοποιώντας μία άλλη λέξη κεκλειμένη ως πατριδολατρεία ή φιλοπατρία.

Έτερος λόγος που καθίσταται η λέξη ως αμφιβόλου ποιότητος είναι η σημασία της. Ο εις, εκ των μεγίστων των ποιητών, συγγραφεύς γράφει ότι σιχαίνεται την ετικέτα. Αντιπαραβάλλεται δηλαδή των λέξεων σε κατάληξη -ισμός, καθότι εκείνες επιμένουν να είναι δηλωτικές η κατάληξη είναι βαρβαρική και άρα ξενόφερτη. Τους επικολλάται, ό,τι δηλώνουν τα αυτά πρόσωπα[9]. Άλλοτε, επικολλάται η προσηγορία και από τρίτους αλλά όχι σε ανθρώπους που εμπράκτως και άρα σε προσωπικό επίπεδο πράττουν ότι δηλώνουν.

Ομοίως ο Παλαμάς απεχθάνεται και την λέξη πατριωτισμός εξαιτίας της βεβαρβαρισμένης στιγματικής καταλήξεώς της. Τούτο κατοπτρίζει είτε τους αυτοπροσδιοριζομένους είτε τους ετεροπροσδιορισμένους. Αμφότεροι υποπίπτουν στην φαυλότητα. Δεν καταλαβαίνουν ότι ο πατριωτισμός είναι μέρος και προστάδιο του Εθνικισμού. Δεν κατανοούν ότι το αίσθημα αυτό δεν χρήζει να καθίσταται ακαλλιέργητο καθότι, εάν δεν μεταβληθεί σε επαναλαμβανόμενη πράξη που συνταυτίζεται με την κατάληξη στο στάδιο του Εθνικισμού δεν θα επιτευχθούν οι εθνικές επιδιώξεις. Τουτέστιν, οι πράξεις των υποτιθέμενων πατριωτών δεν είναι δηλωτικά της ιδεολογίας τους, αλλά οι λόγοι τους αντιφάσκουν με τις πράξεις.

Τρίτος λόγος είναι ότι ο Παλαμάς θέλει να αποδείξει πως ο Εθνικισμός υπάρχει από αρχαιοτάτων χρόνων, καθότι εκπηγάζεται από την φύση η εθνική συνείδηση. Προς τούτο, αποδίδει περιφραστικά και περιληπτικά τον εξωραϊσμό του Εθνικισμού υπό του Πλάτωνος[10], απορρίπτοντας ότι είναι τεχνητή κατασκευή υπό των Γάλλων. Ο Εθνικισμός δεν είναι σύστημα εξουσίας, αλλά πρότερο αίσθημα. Ύστερα εκδηλώνεται ατομικά με την εθνική ζωή, κοινωνικώς με την ομαδική δράση και τέλος με την κατάκτηση της εξουσίας και την δημιουργία ολοκληρωμένης και άρα τελειοποιημένης εθνικής κοινωνίας ενώνοντας τις τριγύρω εθνικές κοινότητες, δηλονότι την εθνική ενοποίηση. Ο Ελληνικός Εθνικισμός που ενστερνίζεται ο Παλαμάς εκδηλώνεται ως προς την κοινωνία, εμπράκτως, κατά το έθος, από κάτω προς τα πάνω. Δηλαδή υποστηρίζει, την ευσυνειδησία των Εθνών κατά την αρχαιότητα και τον δε Πλάτωνα τον ονομάζει εμμέσως πλην σαφώς Εθνικιστή, δηλαδή πατριδολάτρη (ή προς αποφυγήν του ιστορικού αναχρονισμού, για τους πιο αυστηρούς, ως έναν πρωτοεθνικιστή).

Στον αντίποδα, ο Εθνικισμός ο ξενικός δεν ελκύει τον ποιητή, διότι ως έννοια λανθασμένη, άνευ πραγματικής τεκμηριωτικής βάσης είναι μια τάση από πάνω καταλήγουσα προς τα κάτω, είναι φαύλος και δεν πηγάζει από τις τοπικές κοινοτικές ομάδες, εγκολπώνοντας κατ’ όνομα το άτομο τις εθνικές αξίες. Συνεκδοχικά ο φαύλος Εθνικισμός μεγάλης μερίδος ξένων θιασωτών του λογίζεται ότι το κράτος δημιουργεί Έθνος. Όσον αφορά τον Πατριωτισμό δεν κάνει χρήση της λέξεως ως συνώνυμη του Εθνικισμού επειδή ο πατριώτης προβάλλει παθητική αντίσταση στον ορατό κίνδυνό και μάλλον όταν αυτός είναι γενικευμένος. Στην καθημερινή του ζωή εμμένει μόνο στα λόγια, όχι στα έργα.

Κάτι τέτοιο υπεστήριζε και ο Δραγούμης άλλωστε. Η πεποίθηση του καθενός αποδεικνύεται εμπράκτως και όχι βάσει τα μεταβαλλόμενα λελεγμένα εκάστου και εκάστης.

Κατά τον εθνικιστή Ίωνα:

« -Τὶ πατριώτης, μπράβο σου.

-Σ’ εὐχαριστῶ, ἀλλὰ πατριώτης δὲν εἶμαι. Πολλοὶ με λὲν ἔτσι, καὶ ἄλλοι θὰ μὲ ὁνομάζουν ἴσως φιλόδοξο. Μὰ δὲν με μέλει. Ἂν  πήγαινα τῶρα στὴ Μακεδονία νὰ παλέψω μὲ τοὺς Βουλγάρους θὰ ἔλεγε ὁ κόσμος: «Τὶ πατριώτης!». Ὅμως δὲ θα πήγαινα ἄπὸ φιλοπατρία στὴ Μακεδονία, καὶ εἶναι τόσο μπερδεμένες οἱ αἰτίες  ποὺ μὲ ἀναγκάζουν νὰ ἐνεργῶ σὲ κάθε περίσταση ἔτσι ἢ ἀλλιῶς ποὺ δὲν μπορῶ νὰ ξεδιαλύνω, καὶ χαῖρομαι γι’ αυτὸ. Αἰσθάνομαι ὅλον τὸν πλοῦτο καὶ τὰ ἀκατανόητα και μπερδεμένα ἐλατήρια τῆς ζωῆς. Μ’ ἀρέσει νὰ μὴ δύνομαι νὰ ἐξηγήσω καλὰ καλὰ μιὰ πράξη μοῦ. Χάνεται ὁ πλοῦτος τῶν αἰτιῶν ὅταν προσπαθῶ να τὶς ἐξηγήσω. Τὶ φτωχῆ ποῦ εἶναι κάθε ἐξήγηση καὶ τὶ πλούσια ἡ ζωῆ! Καὶ δροσερὴ καὶ ζουμερὴ καὶ ἀνεάντλητη, καὶ άναρχη καὶ ατέλειωτη, ἀπεριόριτη, ανυπολόγιστη, μυτικὴ, τρισβαθὴ, ἀναρχικὴ, καὶ ἀνεξήγητη, γεμάτη μύθους καὶ προβλήματα, εἰρωνικὴ καὶ σκληρὴ, τρελλὴ καὶ μεγαλόδωρη καὶ αδιάφορη, ανοικτοχέρα καὶ κακὴ…»[11].

Τον ρωτά ο Φαρδύς, αφού η ζωή είναι γεμάτη μυστήριο και αντίφαση τότε γιατί πηγαίνει στην Μακεδονία.

Και ο Αλέξης (δηλαδή ο Δραγούμης) λέγει:

«Σὲ κάποιον κάμπο, τριγύρω κεκλισμένον μὲ συνορα ποῦ τον λὲν οἱ άνθρωποι πατρίδα, ἐκεὶ γεννήθηκα, ἐκεῖ εἶναι θαμμένοι ἄνθρωποι, ἐκεῖ ἀπὸ μικρὸς μεγάλωσα καὶ ανατράφηκα. Κάθε θύμηση τοῦ κάμπου αὐτοῦ, είναι η δική μοῦ ΄θύμηση. Τὰ νειάτα μοῦ εἶνιαι μία θύμηση βαθειὰ καὶ στερεὰ καὶ δυναμωνει, μέσα μοῦ τὴν πατρίδα. Στον καμπο αὐτὸν βρέθηκα καὶ μένω , πότε γέρος,  καὶ πότε ἄρρωστος. Στὸν κάμπο αὐτὸν τρέχω, περιδιαβάζω, χαίρομαι, στεναχωριοῦμαι, ταράζομαι βαρυοῦμαι καὶ κοιμοῦμαι….».

Για οικονομία λέξεων ας παρατεθεί λοιπόν η ουσία του νοήματος της πατριδολατρίας, ήτοι του Ελληνικού Εθνικισμού.

«Τὸ νὰ ζῶ μέσα στὸ ἔθνος μοῦ δὲ θα πεῖ πῶς εἶμαι πατριώτης. Ζῶ, ὅχι γιὰ τὸ εθνος μοῦ ἄλλὰ μέσα στο έθνος μου. Γιατί να τα αφῆσω;»

Τούτων Λεχθέντων ο ισχυρισμός του Δραγούμη, συνταυτίζεται με εκείνον του Παλαμά. Ο πατριωτισμός είναι αίσθημα. Ο Εθνικισμός του κατά προς το Έθνος αίσθημα ζην. Είναι τρόπος ζωής. Είναι νοοτροπία άπτεται σε όλες τις εκφάνσεις της ζωής ατομικώς, οικονομικώς, κοινωνικώς πολιτικώς. Είναι ενέργεια.

Μη λησμονητέα η ρήση:

«Ὁ ἐθνικισμὸς εἶναι μορφῆ τῆς ἐνέργειας. Ὁ Barres τιτλοφορεῖ τὰ βιβλία τοῦ μὲ τ’ ὄνομα τῶν μυθηστορημάτων τῆς ἐθνικῆς ἐνέργειας. Ἡ ὕπαρξις τοῦ ἔθνους εἶναι ἐνέργεια. Ἅμα παύση νὰ εἶναι ὅλη ἐνέργεια, χάνεται τὸ ἔθνος σιγᾶ σιγᾶ»[12]

ΙV. Επιλογή της σημασίας Πατριδολατρίας/Εθνικισμού αντί του Πατριωτισμού

Ούτως εχόντων των πραγμάτων οι Δραγούμης και Παλαμάς συμφωνούν στα σε ποικίλα. Ας αναλυθούν κάτωθι.

Πρώτιστα, ότι ο Εθνικιστής/πατριδολάτρης είναι πραγματικός πατριώτης συνολικός και ολοκληρωμένος από τον αυτοπροσδιοριζόμενο και νενομισμένο ως  πατριώτη, καθότι ο μεν διακατέχεται από συνείδηση φαύλη τεχνητή, όχι φυσική, ως απόρροια διάθεσης η οποία δεν αποτυπώνεται στην πράξη. Ο πατριώτης, ενθυμείται την λέξη μόνο για να προβάλλει παθητική αντίσταση και όταν προβληθεί εν καιρώ απειλής εξωτερικής και ορατότατης, -εάν υπάρξει- και κλυδωνίζεται στην αδράνεια, επειδή δεν πολεμά υπέρ μιας εθνικής ζωής και δεν αντιμάχεται την παρακμή του έθνους και τον αόρατο πόλεμο κατά αυτού. Έχει ταλέντο στις δηλώσεις μα είναι ατάλαντος στις πράξεις.

Επιπροσθέτως, ότι ο εν λόγω Εθνικισμός/πατριδολατρία είναι μία καθολική έννοια σαφέστερη από την του πατριωτισμού σημασία. Το προς τι χαρακτηρίζει κάποιον ως πατριώτη είναι σχετικό. Η λέξη πατριωτισμός είναι ασαφής εκδήλωση και μάλλον επιμέρους όρος. Είναι εκδήλωση προς την ιδιαίτερή του πατρίδα την τοπική, το χωριό του; Την πόλη του; Ένα κράτος με ομοεθνείς κατοίκους που με το άλλο ομοεθνές κράτος διασταυρώνουν μανιωδώς με ένα άλλο τα ξίφη τους, όπως στην Αρχαία Ελλάδα ή με τον σημερινό Ρωσοουκρανικό πόλεμο; Αντιλαμβάνεται κάποιος ότι η έννοια αυτή είναι περισσότερο  περιορισμένη και χαρακτηρίζεται με μειωμένη χωροταξική σημασία· νοείται ως κρατική και εξουσιαστική. Παρενθέτουμε επίσης ότι το κράτος μέσω μίας ομάδος από πρόσωπα του κατεστημένου πιθανόν να καταπιέζει το Έθνος που το τελευταίο έφτιαξε τούτο που το δημιούργησε ως μέσο για να ζει και να εκφράζεται ελεύθερο. Άρα ο πατριωτισμός ως η λέξη αποτελεί καταφύγιο της δημαγωγίας του πολιτικού αντεθνικού κατεστημένου. Άπτεται ή μάλλον ως επί το πλείστον άπτεται στις τρεις διαστάσεις, του βάθους του μήκους και του πλάτους.

Εν αντιθέσει του προειρημένου όρου, ο Εθνικισμός χωροταξικά αλλά και σημασιολογικά άπτεται σε ολόκληρο το Έθνος. Δηλονότι, σε δύο ή περισσότερα κράτη τα οποία αποτελούν την ίδια εθνικότητα. Ελλάς και Κύπρος, Γερμανία και Αυστρία, Ολλανδία και Φλάνδρα, Ρουμανία και Μολδαβία, Ρωσία, Λευκορωσία και Ουκρανία, Αρμενία και Ναγκόρνο Καραμπάχ, Γαλλία και Βαλλωνία, Σερβία και Κοσσυφοπέδιο.

Κάθε δύο ή τρία κράτη που είναι απότοκα ομοεθνών πληθυσμών αποτελούν ένα Έθνος. Είναι η μεγαλύτερη απόδειξη ότι τα Έθνη δεν είναι τεχνητά, αλλά φυσικά.

Τοιουτοτρόπως, καταλήγουμε στο τρίτο συμπέρασμα που θίγουν αμφότεροι οι συγγραφείς. Ότι ο Έθνικισμός αποτελεί αίσθημα εκ του φυσικού, απόρροια της ζωής, της κοινής εθνικής συνειδήσεως από αρχαιοτάτων χρόνων. Δεν είναι τυχαίο πως εισάγει την λέξη πατριδολατρία περισσότερο από την λέξη πατριωτισμός. Διότι εκείνη ενέχει το περιεχόμενο της λατρείας όπερ εστί η έμπρακτη εκδήλωση της αγάπης προς το Έθνος συνεχώς και αδιαλείπτως και εξ αρχής μέσα από την ατομική ζωή. Σημειοτέον ότι δεν εννοείται η ειδωλολατρική λατρεία, τουναντίον ως λατρεία λογίζεται ο φόρος τιμής. Ο Εθνικισμός εκδηλώνεται και καταλήγει από υποσυνείδητη ενέργεια και εκτυλίσσεται σε οργανωμένη ενέργεια συνειδητή ομαδική συσπείρωση πολιτική και κοινωνική τε.

Εάν παραθέσουμε ξανά τα λόγια του εκ των μεγίστων των Ελλήνων ποιητών: «Μα είναι άξιοι λόγου οι συγγραφείς αυτοί που αναφέρετε; Τον Λοτί βέβαια δεν μπορούσε κανείς να μην το λογαριάση. Αυτός με είχε κάνει να οργισθώ κάποτε πολύ εναντίον του. Και σ’ ένα μου δημοσίευμα στο «Εμπρός» τον είχα βρίσει σαν παληάνθρωπο. Έθεσα κατά μέρος όλο μου το θαυμασμό για το λογοτέχνη. Τι τα θέλετε… Ο πατριωτισμός μας είναι έμφυτος. Κι εγώ είμαι εθνικιστής, βέβαια εθνικιστής, είμαι ένας πατριδολάτρης…»[13]

Ο έμφυτος πατριωτισμός, ως αίσθημα, εκδηλώνεται με υποσυνείδηση και καταλήγει στην συνείδηση. Ο Παλαμάς εξακριβώνει με τις δύο τελευταίες προτάσεις ότι είναι σίγουρα Εθνικιστής και κάνει διευκρίνιση την φράσης του λέγοντας, ότι είναι πατριδολάτρης δηλαδή Εθνικιστής που η ιδεολογία του εκδηλώνεται ως εκδήλωση όχι κοινωνικής κατασκευής αλλά απορρέει από την ψυχοσύνθεση του ανθρώπου, χρονικώς ορμώμενης από την αρχαιότητα.

Ο πατριωτισμός αποτελεί δήλωση απορρέουσα υπό του εθνικού αισθήματος. Ύστερα γίνεται Εθνικιστής ήγουν έμπρακτος πατριωτικός συναισθηματισμός[14]. Και είναι ο Εθνικισμός συνώνυμος της πατριδολατρίας καθώς εκείνος είναι η κατ’ εξακολούθηση τιμή της γης και των κεκοιμημένων προγόνων.

Ας μην παροράται η κατά το 1919 εγγραφή του Ίωνος Δραγούμη:

«Ἀπὸ στενὸς πατριώτης γίνομαι ἐθνικιστής, μὲ τὴ συνείδηση τοῦ ἔθνους καὶ ὅλων τῶν ἄλλων εθνῶν, γιατὶ οἱ διαφορὲς τῶν ἄλλων ἐθνῶν πάντα θὰ ὑπάρχουν, καὶ ἔχω τη συνείδησὴ τοὺς, καὶ χαίρομαι ποῦ ὑπάρχουν αὐτὲς οἱ διαφορές, ποὺ μὲ τὶς ἀντιθέσεις τοὺς, ὑψώνουν τὴν ἀνθρώπινη συνείδηση καὶ ἐνέργεια»[15].

Αντιλαμβάνεται κανείς ότι ο πατριωτισμός είναι μέρος και προστάδιο του Εθνικισμού. Το να εμμένει κανείς στον πατριωτισμό του χωρίς να τελειοποιείται γενόμενος Εθνικιστής καταντά να μην πράττει και να αντιφάσκουν τα λόγια του με την παθητικότητα, την αδράνεια και ίσως και με τα προσκρουόμενα πεπραγμένα του.

V. Ο Εθνικισμός δεν καθίσταται έννοια διαφοροποιημένη ως ακραία σήμερα, αλλά συκοφαντημένη

Τέλος αυτοί που αντιτείνουν ότι ο Παλαμάς μετάνιωσε το 1931 επειδή ο Εθνικισμός εξισώθηκε με τον Ναζισμό και το Φασισμό αντιλέγουμε πρώτιστα ότι ο Ναζισμός δεν εξεδηλώθη στην πολιτική εξουσία παρά μόνο δύο χρόνια αργότερα. Και κατά δεύτερον ότι κατά την δεκαετία του ’30 υπήρχε ακραιφνής θαυμασμός ο οποίος θα φθάσει στο ναδίρ κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο στην ιδεολογία της σβάστικας και του δεσμοπελέκεως. Σημειοτέον, ότι κατά τις αρχές του Χίτλερ στην εξουσία η Φασιστική Ιταλία και η Ναζιστική Γερμανία είχαν όχι τις καλύτερες σχέσεις. Τούτο διαφαίνεται και στην περίπτωση της Συμμαχίας Αυστρίας του Ντόλφους, με την Ιταλία του Μουσσολίνι, και την Ουγγαρία του Μίλκας, εναντίων της Γερμανίας, της Αγγλίας και της Γαλλίας[16].

Η δαιμονοποίηση του όρου «Εθνικιστής»  και «Εθνικισμού» μάλλον σκόπιμη ήταν και μάλλον εξεδηλώθη μεταπολεμικά κατά το δεύτερο ήμισυ του περασμένου αιώνος.

VI. Εκλεκτικές συγγένειες Γαλλικού Μπαρεσσισμού με αυτόν του Ελληνικού Εθνικισμού και η περίπτωση του Παλαμά

Στα ποιήματά του, διαφαίνεται η επιρροή του Παλαμά από τον Μπαρρεσικό Εθνικισμό. Ο Γάλλος φιλόσοφος Μωρίς Μπαρρές, διατείνετο, ότι ο Εθνικισμός αποτελεί την κατεξοχήν τιμή της γης άρα άπτεται του χώρου και των νεκρών ήγουν την θέαση του Έθνους από την χρονική διάσταση. Αυτή η θέαση του Έθνους χωρικά και χρονικά υποβοηθείται υπό της παραδόσεως από προφορικότητα και των γραπτών πηγών, μέσω της ιστορίας. Τόσο η μία όσο η άλλη παράκεινται του παρόντος και τείνουν, να συντελέσουν, δηλαδή να εκπληρώσουν ένα ολοκληρωμένο και αισιόδοξο μέλλον τουτέστιν, την εκπλήρωση ενός συν-τελεσμένου μέλλοντος. Τόσο λοιπόν η γνώση του παρελθόντος μέσω της  παραδόσεως κατά τα ήθη και κατά τα έθιμα, όσο και η Ιστορία είναι αναγκαία για το Έθνος, καθότι έχουν χρόνο παρακείμενο και χρόνο του συντελεσμένου μέλλοντος. Παράκεινται του τώρα και συντελούν προς το μέλλον[17]. Εννοείται δηλαδή ότι η διαχρονία που έθνους και των αξιών αυτού που η ιστορία και η παράδοση διδάσκει, αποτελεί την κλείδα για την συλλογική βάσει του Έθνους βελτίωση και την αρτιότητα της κοινωνίας[18]. Επισημαίνεται δε, ότι ο Εθνικισμός της Γαλλικής Επαναστάσεως με την θεώρηση ότι το κράτος δημιουργεί Έθνος, ο Μπαρρές δεν την ενστερνίζεται. Πολλώ μάλλον δε, το αντίστροφο.

Επόμενο κοινό χαρακτηριστικό με τον Μπαρρές, τον Παλαμά αλλά και άλλους Εθνικιστές και ιδίως τους Έλληνες, είναι η εγκόλπωση της αντιστρατεύσεως στην ξενομανία. Αντιμάχονται δηλονότι, την μίμηση ξένων πολιτισμικών προτύπων[19]. Η υιοθέτηση σε ακραίο βαθμό των ξένων τεχνών και καλλιτεχνικών ρευμάτων, παραδόσεων, εισαγόμενων προϊόντων, κοινωνικής συμπεριφοράς, ενδυμασίας και ούτω καθεξής. Έτσι ο Εθνικισμός ως φυσική απόρροια των πραγμάτων παίρνει από τις αντιλήψεις αρχικά από ότι ταιριάζει στην συλλογική ιστορική συμπεριφορά ενός Έθνους και κατά δεύτερος ότι δεν βρίσκεται σε συνάφεια με αυτό τα απορρίπτει. Τούτο εμφαίνεται και στην πολιτική φιλοσοφία. Ο Γάλλος και ο Έλληνας διαμορφώνουν τον Εθνικισμό τους εκάτεροι ανά τα εκάτερα πολιτισμικά σύμφυτα με το Έθνος πρότυπα και βάσει τούτων δημιουργείται και το εθνικιστικό τους φιλοσοφικό σύστημα.

Παρόμοια φαίνεται η εθνικιστική πολιτική ζωή του Γαλλικού και του Ελληνικού κράτους κατά το Β’ μισό του 19ου αιώνος και στην αρχή του 20ου. Τόσο η μία χώρα, όσο και η άλλη υπέστησαν σφοδρή ήττα, αλλά δοξάσθηκαν αργότερα, μετά την σφοδρή υποτροπίαση του εθνικιστικού ρεύματος. Η έκφραση των πεζογράφων και των ποιητών στην συντριπτική πλειοψηφία τους ήταν σφόδρα εθνικιστικές[20]. Ο Παλαμάς φυσικά και δεν ήταν η εξαίρεση υπό του κανόνος. Τόσο η Γαλλία, όσο και η Ελλάς υπέστησαν ταπεινωτικές ήττες όπως επί παραδείγματα εκείνη του Γαλλοπρωσικού πολέμου το 1871 και προς δυσμάς τον Ελληνοτουρκικό Πόλεμο του 1897. Η ανορθωτική τάση, αίσθηση σε συνδυασμό με το νιτσεϊκό κίνημα έκανε τον Εθνικισμό σε εκάτερες τις χώρες να τις οδηγήσει σε αιτήματα προς την εθνική αναγέννηση όπερ και εγένετο. Ως προς την Γαλλία έχουμε την νίκη αυτής και των Άλλων συμμάχων κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ως προς την Ελλάδα έχουμε τις Κρητικές επαναστάσεις, τον Μακεδονικό Αγώνα, τους Βαλκανικούς Πολέμους, την συμμετοχή της Ελλάδος στον Α’ Παγκόσμιο πόλεμο, την Ουκρανική Εκστρατεία και την Μικρασιατική Εκστρατεία. Η Ελλάς μέσω του Εθνικισμού θριάμβευσε, για να ηττηθεί κατά την λήξη της Μικρασιατικής εκστρατείας και της ακραιφνώς βιαίας καταστροφής των Ελληνικών πληθυσμών εν Μικρά Ασία υπό των Τούρκων.

VII. Σύνοψη των ανωτέρω

Συγκεφαλαιώνοντας τα ειρημένα μας, έκαστος αντιλαμβάνεται, ότι ο Παλαμάς δεν αντιτίθετο στο Εθνικισμό, αλλά τον ενστερνιζόταν. Απλούστατα τον ονόμαζε «πατριδολατρία», καθώς η πρώτη λέξη αποτελεί σημασιολογικό δάνειο κατά τον εθνικό ποιητή. Σιχαίνεται το όνομα αλλά όχι την ιδεολογία. Σιχαίνεται την ετικέτα του. Ένας Εθνικιστής δεν αυτοπροσδιορίζεται πρώτιστα ως μία ιδεολογία με βάση την οικονομία, την κοινωνία και τα γνωστά φάσματα αυτών ή την αποτύπωση τους σε άξονες ούτε τεχνητή εκδήλωση. Πρώτιστα είναι αίσθημα, ύστερα ατομική και συλλογική εκδήλωση και αργότερα πολιτική. Για να πραγματοποιήσει, χρησιμοποιεί από όλο το πολιτικό φάσμα, ό,τι είναι σύμφυτο προς τον λόγο της φύσεως και την συλλογική συμπεριφορά αναλόγως εκάστου Έθνους στο οποίο το έκαστο άτομο κατάγεται. Στην ελληνική περίπτωση, πρέπει να υιοθετείται φιλοσοφικό ρεύμα ή μέρος αυτού σε ό,τι και εάν πρώτιστα συμφωνεί με την εθνική μας την Ελληνική Ιδέα να την συμβιβάζουμε τόσο με την ελληνική ανθρώπινη φύση, όσο και δογματικά με την, Ορθόδοξη Χριστιανική, γραπτή και προφορική τε, Παράδοση της Εκκλησίας και με αυτής των επτά, της πενθέκτης, συν των δύο Αγίων Οικουμενικών Συνόδων[21]. Ο Εθνικισμός είναι η ανώτερη και πραγματική φυσική και φυσιολογική ιδεολογία διότι υπάρχει με την ανώτερη εξελικτική βαθμίδα του ανθρώπου. Είναι η κοινωνία δύναται να ευτυχήσει και τα μέλη της που συνδέονται με τους δεσμούς που χαρακτηρίζουν το Έθνος να ευρίσκονται υπερταξικώς[22] υπό το καθεστώς της πραγματικής αλληλεγγύης. Δεν είναι άλλη από την αλληλεγγύη που εκπορεύεται από την εθνική συνείδηση

Τοιουτοτρόπως, ο Εθνικισμός είναι η μόνη πραγματική ιδεολογία γιατί ζωογονεί, δηλαδή είναι φορέας δημιουργικότητας και αυθεντικής πολιτισμικής δημιουργίας· συνδυάζει αρμονικά πλήθος ρευμάτων φιλοσοφικών και πολιτικών. Αποβάλλει τα αρνητικά των και πράττει συμφώνως προς την αυθεντικότητα της εθνοφυλής. Γι’ αυτό και δεν είναι ιδεολογία μονοδιάστατη ούτε υπάρχουν ετικέτες όπως τον λανθασμένο και πεπλασμένο εθνικισμό της δύσεως. Επέχει πολυφωνία. Διότι ο Ελληνικός εθνικισμός του Παλαμά όπως εκείνος του Δραγούμη, του Βεζανή και άλλων, είναι έμφυτος αυθύπαρκτος με τον άνθρωπο, καθότι μία από τις επιδιώξεις του Έθνους είναι η πολιτισμική δημιουργία. Συνάγεται λοιπόν ότι ο Εθνικιστής είθισται να είναι ελεύθερο πνεύμα.

Δεν είναι η πατριδολατρία πατριωτισμός. Η λέξη αυτή δεν συντείνει προς συνταύτιση. Ως πατριωτισμός εννοείται η έμφυτη κατάσταση της εθνικής διάθεσης. Εκείνη αναδύεται εμπράκτως με τον Εθνικισμό.

Εν τέλει, ο Παλαμάς δεν αντιτίθετο στον Εθνικισμό και το απόφθεγμά του είναι αυθεντικό. Ο Παλαμάς και εναργώς Εθνικιστής ήταν, και ήταν ένας από τους διαμορφωτές της αυτής ιδεολογίας, μέσω της ποιήσεώς του. Δυνάμεθα να τον προσθέσουμε ως έναν από τους διανοούμενους του Ελληνικού Εθνικισμού.

Τελειώνω με την παράθεση ποιήματος του Κωστή Παλαμά ο οποίος το αφιέρωσε στον Γκαμπριέλλε Ντ’ Αννούντσιο:

 

«Στὴ χῶρα τῆς ἡλιόκαλης μαρμαρωμένης

(Χαῖρε «κερὴ κορφὴ καὶ ἰοστέφανα πλάγια)!

Ἦρθες, Ὑπέρκαλε, κ’ ἐστάθης καὶ διαβαίνεις,

Καὶ ρίχνεις τὸ χρυσόβολογο ποῦ λεῖ τὰ μάγια.

Στο νικητήριον ἅρμα τοὺς βαρβάρους δένεις,

Μὲ νέα μοσχοβόλιὰ πἐρα, στὴ γῆ ταὴν ἅγια

Τοῦ Βιργιλίου τὰ κρίνα ταὰ γοργοανασταίνεις,

Καὶ ταὴν πολύτροπη Ὠμορφιὰ μ’ ἄφθαρτα βάγια

Στέφεις καὶ βουβὰ ὤ! Τὰ βύθη τῶν μνημάτων»[23].

 

[1] Κωστής Παλαμάς ,«Μουσολίνι» 18.11.1922, στο: Αλέξανδρος Καρράς, Ο Φασισμός ως φαινόμενο της εποχής του κι η ματιά του Κωστή Παλαμά, Αθήνα, εκδ, Νέα γενεά, 2024, σ. 56.
[2] Σώτη Τριανταφύλλου, Φασισμός, Η ιστορία μίας ιδεολογίας, εκδ. Πατάκη, Αθήνα,2025, σ. 18.
[3] Κωστής Παλαμάς ,«Ὁ Μουσολίνι συγγραφεῦς» 2.10.1923 , στο: Αλέξανδρος Καρράς, Ο Φασισμός ως φαινόμενο της εποχής του κι η ματιά του Κωστή Παλαμά, Αθήνα, εκδ, Νέα γενεά, 2024, σ. 65.
[4] Κωστής Παλαμάς ,«Μουσολίνι» 18.11.1922, στο: Αλέξανδρος Καρράς, Ο Φασισμός ως φαινόμενο της εποχής του κι η ματιά του Κωστή Παλαμά, Αθήνα, εκδ, Νέα γενεά, 2024, σ. 58.
[5] Κωστής Παλαμάς ,«Ὁ Μουσολίνι συγγραφεύς» 2.10.1923, στο: Αλέξανδρος Καρράς, Ο Φασισμός ως φαινόμενο της εποχής του κι η ματιά του Κωστή Παλαμά, Αθήνα, εκδ, Νέα γενεά, 2024, σ. 65.
[6] Κωστής Παλαμάς ,« Μουσολίνι» 18.10.1922, στο: Αλέξανδρος Καρράς, Ο Φασισμός ως φαινόμενο της εποχής του κι η ματιά του Κωστή Παλαμά, Αθήνα, εκδ, Νέα γενεά, 2024, σ. 57.
[7] John Hanson, «The Aesthetics of Futurism», στο: The Comparatist, τχ. 7, σ. 19–28, (1983).
[8] Κωστής Παλαμάς ,«Ὁ Μουσολίνι συγγραφεύς» 2.10.1923, στο: Αλέξανδρος Καρράς, Ο Φασισμός ως φαινόμενο της εποχής του κι η ματιά του Κωστή Παλαμά, Αθήνα, εκδ, Νέα γενεά, 2024, σ. 77.
[9] Κωστής Παλαμάς , Μουσολίνι» 18.10.1922, στο: Αλέξανδρος Καρράς, Ο Φασισμός ως φαινόμενο της εποχής του κι η ματιά του Κωστή Παλαμά, Αθήνα, εκδ, Νέα γενεά, 2024, σ. 57
[10] Η αναφορά του Πλάτωνος περί της προασπίσεων των αξιών της Πατρίδος και του Έθνους ανευρίσκονται στους διαλόγους «Κρίτων» και Πολιτεία. Ενδεικτικά, Βλπ. Πλάτων, Άπαντα, τ. 1 «Απολογία Σωκράτους – Κρίτων  – Φαίδων, Αθήνα, εκδ. Κάκτος, 1992. Στον Μεν Κριτία υπονοείται η προάρπιστη των συμφερόντων της Πατρίδας. Στην δε «Πολιτεία» απαντάται η λέξη «Φιλέλλην». Στην δεύτερη περίπτωση ενυπάρχει η έννοια της προασπίσεως των ζητημάτων του έθνος καθολικά. Δεν φαίνεται να κείται μακρόθεν της έννοιας του Πανελληνισμού του Ισοκράτους. Βλπ. Πλάτων, Άπαντα, τ. 5 «Πολιτεία», 470 d, Αθήνα, εκδ. Κάκτος, 1995.
[11] Ίων Δραγούμης, «Σαμοθράκη», σ. 203 στο: Άπαντα Ίωνος Δραγούμη, τ. 1, εκδ. Έκτωρ, Αθήνα, 2021.
[12] Ί. Δραγούμης, «Ὁ Ἑλληνισμὸς μοῦ καὶ οἱ Ἕλληννες», στο: Άπαντα Ίωνος Δραγούμη, Αθήνα 2021, τ. 2, σ. 384.
[13] Άπαντα Κωστή Παλαμά, τ. 14ος, Αθήνα, εκδ. Γκοβόστη, 1965, σ. 165.
[14] Δημήτρης Βεζανής,  «Ἐθνικισμὸς» 1945, στο: Εθνικιστικός Σύνδεσμος, ἄπαντα τὰ ἐκδοθέντα (1945 – 1964), εκδ. Πελασγός, Αθήνα, 2025.
[15] Ίων Δραγούμης, Φύλλα Ημερολογίου, τ. 6, εκδ. Ερμής, Αθήνα, 1987, σ. 59.
[16] Gehard Boltz, «The Coming of the Dollfuss–Schuschnigg Regime and the Stages of its Development», στο: Antonio Consta Pinto –  Aristotle Kallis, Rethinking Fascism and Dictatorship in Europe, Pelgrave, 2014, σ. 136.
[17] Μωρίς Μπαρρές, Οι Γη και οι Νεκροί εκδ Νέα Γενεά, Αθήνα, 2018, σ. 13.
[18] Παρασκευάς Ματάλας, Κοσμοπολίτες εθνικιστές, Ο Μωρίς Μπαρές και οι μαθητές του ανά τον κόσμο. Αθήνα, εκδ. 2021, σ.21 – 25.
[19]Περισσότερα για την αντιπαραβολή του Μπαρρές σε ξενογενή πολιτισμικά αγαθά βλπ: Μωρίς Μπαρρές, Οι Γη και οι Νεκροί, εκδ, σ. 48.
[20] Λυκούργος Κουρκουβέλας, Ο Κωστής Παλαμάς ως ανορθωτής του Έθνους και της Φυλής (1897-1922) «Η πρόσληψη των νιτσεϊκών εννοιών ως εθνικιστικές αξίες στο έργο του Κωστή Παλαμά» , Πανεπιστήμιο Κύπρου, Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας, Πανεπιστημιακή εργασία,2019 στο: «Ακαντέμια έντου/Academia edu». Πηγή: https://www.academia.edu/42859043/%CE%9F_%CE%A5%CF%80%CE%B5%CF%81%CE%AC%CE%BD%

CE%B8%CF%81%CF%89%CF%80%CE%BF%CF%82_%CF%84%CE%

BF%CF%85_%CE%9A%CF%89%CF%83%CF%84%CE%AE_%CE%A0%

CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%BC%CE%AC_%CE%9C%CE%AC%CE%

B9%CE%BF%CF%82

[21] Εννοείται υπό του γράφοντος, η σύνοδος του 879 κεκλειμένη ογδόη (Η΄) που συνεκάλεσε η Αυτοκράτειρα Θεοδώρα του Θεοφίλου. Σε εκείνην κατεδικάσθη η αιρετική παπική προσθήκη στο σύμβολο της πίστεως «και εκ του υιού το γνωστό «Φιλιόκβε» , και εκείνη του 1341 με επικεφαλής τον Άγιο Γρηγόριο τον Παλαμά η κελειμένη ενάτη (Θ΄). Η εκκλησία δογμάτισε σε ότι αφορά τα περί ακτίστης και κτιστής ουσίας και κατεδίκασε τον Πλατωνικό μυστικισμό του Βαρλαάμ.
[22] Δηλαδή με την ύπαρξη των τάξεων αλλά όχι την κοινωνική καταπίεση των κατώτερων τάξεων από τις ανώτερες. Η εξυγίανση της κοινωνικοοικονομικής καταστάσεως θα πραγματοποιείται μέσω της συνεργασίας των τάξεων μεταξύ των.
[23] Κωστης Παλαμάς, Χαιρετισμός προς τον Γαβριήλ Ντ’ Αννούνσιο, σ. 84 – 85, στο: Αλέξανδρος Καρράς, Ο Φασισμὀς ως Φαινόμενο της εποχής του και η ματιά του Κωστή Παλαμά, Εκδ. Νέα Γενεά, Αθήνα 2024.

 

Εθνική Ορθόδοξη Νεολαία