ΒΑΛΚΑΝΙΚΟΙ ΠΟΛΕΜΟΙ : Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΔΕΜΙΡ ΙΣΣΑΡ η ΑΛΛΙΩΣ «ΜΑΧΗ ΤΗΣ ΒΕΤΡΙΝΑΣ η ΒΥΡΩΝΕΙΑΣ» ΣΤΙΣ 26-27 ΙΟΥΝΙΟΥ 1913

Οι Βούλγαροι, μετά την ήττα τους στο Κιλκίς και τον Λαχανά, οχυρώθηκαν στο Νέο Πετρίτσι και τη νότια είσοδο της στενωπού Ρούπελ, για ν’ ανασυνταχθούν και να ανακόψουν την Ελληνική προέλαση.

Η μάχη που ακολούθησε στις 26 και 27 Ιουνίου 1913, έμεινε στην ιστορία ως «μάχη του Δεμίρ Ισσάρ» αλλά και ως «μάχη της Βέτρινας» ή «μάχη της Βυρώνειας» και άνοιξε το δρόμο για την απελευθέρωση της Ανατολικής Μακεδονίας. Και, σε συνδυασμό με τη μάχη της Στρώμνιτσας, άνοιξε το δρόμο για την προέλαση στο Βουλγαρικό έδαφος.

Το Δεμίρ Ισσάρ, δηλαδή το σημερινό Σιδηρόκαστρο, καταλήφθηκε από τους Βουλγάρους στον 1ο Βαλκανικό Πόλεμο. Είχε ιδιαίτερη στρατηγική σημασία για τους Βουλγάρους, ως σιδηροδρομικός κόμβος και κέντρο ανεφοδιασμού της 2ης Βουλγαρικής Στρατιάς.

Η ανασύνταξη των Βουλγάρων έγινε μέσα σε κλίμα πανικού, που δεν το εκμεταλλεύτηκε ο Ελληνικός Στρατός. Συγκεκριμένα, το απόγευμα της 21ης Ιουνίου, υποχωρώντας από τον Λαχανά, οι Βούλγαροι πέρασαν πανικόβλητοι το Στρυμόνα, χωρίς να καταστρέψουν τις γέφυρες, που έμειναν αφρούρητες. Και μόνο αργά τη νύχτα, κατά τις 10 μμ, βλέποντας ότι δεν τους καταδίωκε η 7η ΜΠ, ο Διοικητής της 2ης Βουλγαρικής Στρατιάς Ιβανώφ έστειλε 3 Τάγματα από τις Σέρρες, που αναχώρησαν μετά τα μεσάνυχτα και έφθασαν στις γέφυρες κατά τις 2-3 πμ της 22 Ιουνίου, και τις ανατίναξαν, εγκαθιστώντας και φρουρές στην αριστερή όχθη.

Ο πανικός όμως συνεχιζόταν, εξ αιτίας φημών ότι το Ελληνικό Ιππικό έφθασε στη γέφυρα της Πεπονιάς και ο Ιβανώφ, κρίνοντας ως επισφαλείς τις Σέρρες, μετακινήθηκε στο Σιδηρόκαστρο. Η σύγχυση κι ο φόβος για την προέλαση του Ιππικού μας, που δεν έγινε ποτέ, ομολογούνται στα απομνημονεύματά του:

«Πολύ ενωρίς το πρωί, ενώ παρατάχθηκαν τα τμήματα αυτά [1], μεταγωγικά, ίπποι του Στρατηγείου και της Διοικήσεως μετόπισθεν, κλιμακηδόν επί της αμαξιτής οδού Δεμίρ Ισσάρ, κάποιος προχώρησε και άρχισε να φωνάζει: “Ελληνικό Ιππικό, Ελληνικό Ιππικό!!!”

Ο Διοικητής μετόπισθεν και όλοι οι Αξιωματικοί προπορεύονταν. Από την προηγούμενη ημέρα το φρόνημα των στρατιωτών ήταν πεσμένο από τη διάδοση περί εμφανίσεως Ελληνικού Iππικού.

Η άγνωστη κραυγή εμφανίσεως Ελληνικού Iππικού επέφερε τρομερό αποτέλεσμα.

Ο καθένας, αφού άκουσε ή χωρίς ν’ αντιληφθεί τι συμβαίνει, εγκατέλειψε φάλαγγα, οχήματα, αποσκευές, αρχεία και ιππεύσαντες όλοι τράπηκαν σε άτακτη φυγή.

Σταμάτησαν στην Άνω Τζουμαγιά και άλλοι στο Νευροκόπι.

Μόνο ένα μέρος από αυτούς κατορθώθηκε ν’ αναχαιτισθεί και ν’ ανασυνταχθεί στο Δεμίρ Ισσάρ».

Στις 22 Ιουνίου, το Επιτελείο της 2ης Βουλγαρικής Στρατιάς, μη θεωρώντας ασφαλές ούτε το Σιδηρόκαστρο, επειδή ο Στρατηγός Σαράφωφ, Διοικητής της 3ης Βουλγαρικής Μεραρχίας που ηττήθηκε στο Κιλκίς, είχε ήδη υποχωρήσει στα Πορόϊα, αναχώρησε στις 5 πμ για το Πετρίτσι. Ο Ιβανώφ, που φοβόταν και την επιδημία χολέρας που είχε αρχίσει να εξαπλώνεται, γύρισε στο μεταξύ στο Σιδηρόκαστρο, και σαν έφθασε στο δρόμο πριν τα στενά του Ρούπελ, είδε με τα μάτια του την εικόνα που αφηγείται ο ίδιος:

«Σκόνη μέχρι τα σύννεφα και επί της οδού και εκατέρωθεν αυτής απειράριθμοι φυγάδες, άνδρες, γυναίκες, στρατιώτες, κτήνη.

Οι άνθρωποι είχαν όψη φρενοβλαβών και μόλις δια του φραγμού της οδού με αυτοκίνητα κατορθώθηκε να σταματήσουν δύο έφιπποι πυροβολητές, οι οποίοι χρειάσθηκαν μερικά λεπτά έως ότου συνέλθουν και … διηγήθησαν ότι εις τον Σιδηροδρομικόν Σταθμόν Δεμίρ Ισσάρ εφάνη Ελληνικόν Ιππικόν, το οποίον διεσπάθιζε ότι εύρισκε εμπρός του.

Αυτοί δε, μαζί με άλλους … μόλις κατώρθωσαν να διαφύγουν.

Προτού όμως ακόμη τελειώσουν την αφήγησίν τους, εχάθησαν καλπάζοντες προς το εσωτερικό της Βουλγαρίας εν ριπή οφθαλμού».

Ο Ιβανώφ είχε κάθε λόγο να πιστέψει την πληροφορία αυτή, αφού οι γέφυρες του Στρυμόνα ήσαν αφρούρητες, αλλά και επειδή αγνοούσε πού ήταν το Ελληνικό Ιππικό, το οποίο είχε χαθεί από τις 19 Ιουνίου που εμφανίστηκε στο Κιλκίς. Και μετέβη εσπευσμένα στο Πετρίτσι, όπου πληροφορήθηκε ότι δεν απαντούσε και το τηλεγραφείο Σιδηροκάστρου. Απελπισμένος, αναχώρησε για τη Στρώμνιτσα, όπου έφθασε στις 16.30 της 22 Ιουνίου.

Στο μεταξύ, ο Στρατιωτικός Διοικητής Σερρών Σχης Αθανάσωφ, διέταξε το πρωί της 22ας να συγκεντρωθούν όλες οι Δυνάμεις στο Σιδηρόκαστρο, και εκεί να ανασυνταχθούν, με σκοπό να ελέγξει τα στενά του Ρούπελ, για να μην κοπεί η οδός υποχωρήσεως. Αυτό αναφέρθηκε και στον Ιβανώφ, που ξαναβρίσκοντας το θάρρος και την ψυχραιμία του διέταξε να αντιταχθεί άμυνα επί της ανατολικής όχθης του Στρυμόνα, στο Σιδηρόκαστρο.

Η Διαταγή που εκδόθηκε στις 07.00 της 23ης Ιουνίου, όριζε τα εξής:

«Εφ’ όσον ο εχθρός δεν σας πιέζει, η υποχώρησις είναι άκαιρος.

Ο ποταμός, όσον κι αν είναι διαβατός εις πολλά του σημεία, εν τούτοις παρουσιάζει μεγάλας δυσκολίας η διάβασίς του υπό του εχθρού, εάν μάλιστα παρενοχλείται από το Πυροβολικόν μας.

Να επανέλθουν συνεπώς τάχιστα τα στρατεύματά σας επί των διαβάσεων αυτών και να οργανώσητε ισχυράν αντίστασιν.

Κρατήσατε τμήματα εις διάθεσίν σας, δι’ αντεπιθέσεις την κατάλληλον στιγμήν».

Η διαταγή αυτή επανέφερε την ψυχραιμία και οι δυνάμεις του Αθανάσωφ άρχισαν το επόμενο απόγευμα να συγκεντρώνονται στις διαβάσεις του Στρυμόνα, ενώ και άλλα τμήματα έφτασαν εκεί το πρωί της 24ης Ιουνίου, και άλλα άρχισαν να οργανώνονται στη γραμμή Ράδοβο-Σπάτοβο [2].

Και ο Στρατηγός Σαράφωφ, από τα Πορόϊα, συμπτύχθηκε μετά το μεσημέρι της ίδιας μέρας στη Βέτρινα.

Το Ελληνικό Γενικό Στρατηγείο, μετά τη νίκη στο Κιλκίς-Λαχανά, διέταξε να αναπαυθούν τα στρατεύματα το απόγευμα της 21ης και να είναι έτοιμα για νέα προέλαση την 22α Ιουνίου.

Στις 23 συγκροτήθηκε «Τμήμα Στρατιάς», υπό τον Διοικητή της 1ης ΜΠ Υπτγο Εμμανουήλ Μανουσογιαννάκη, θέτοντας υπό τις διαταγές του την 1η, 6η και 7η ΜΠ, με εντολή να ερευνήσει τα όρη Κρούσια και να προχωρήσει ως τις διαβάσεις του Στρυμόνα.

Η 7η ΜΠ έφτασε νωρίς στις 23 στο Όρλιακο [3], όπου είχε ήδη εγκαταστήσει προφυλακές από την προηγουμένη.

Το ίδιο απόγευμα, η 1η ΜΠ έφτασε στο Καγιαλί [4] και η 6η ΜΠ έφτασε τα μεσάνυχτα στο Κιοσελή [5].

Το βράδυ της 23ης Ιουνίου, το Γενικό Στρατηγείο διέταξε το Τμήμα Στρατιάς να κινηθεί προς αποκατάσταση της επαφής και την καταστροφή των δυνάμεων του Σαράφωφ, που από την Δοϊράνη υποχώρησαν προς τα Πορρόϊα και από εκεί στράφηκαν ανατολικά καταδιωκόμενες από την Ταξιαρχία Ιππικού.

Πρόθεση του ΓΣ και αποστολή του Τμήματος Στρατιάς ήταν η εκδίωξη των εχθρικών δυνάμεων από τα στενά του Στρυμόνα, για ν’ ανοίξει ο δρόμος προς την Άνω Τζουμαγιά (το σημερινό Μπλαγκόεβγκραντ) και τη Σόφια. Την «πύλη» για τα στενά του Στρυμόνα κρατούσε η Βέτρινα, το σημερινό Νέο Πετρίτσι. Το Τμήμα Στρατιάς διέταξε την 1η και 6η ΜΠ να κινηθούν βόρεια, στη δεξιά όχθη του Στρυμόνα [6] και να γίνει αναγνώριση στον κάμπο με το Ιππικό.

Αφού οι δυνάμεις εντόπισαν τον εχθρό και πήραν θέσεις για νέα επίθεση, στις 23.00 της 25ης Ιουνίου, το Τμήμα Στρατιάς διέταξε προέλαση:

«Τμήμα Στρατιάς: Προς τας 1 και 6 Μεραρχίας

1. Ο εχθρός κατέχει το χωρίον Βέτρινα. Εκατέρωθεν σιδηροδρομικής γεφύρας έχουσι τοποθετηθή περί τα 12-15 πυροβόλα.

Κατεσκευάσθη ξυλίνη γέφυρα 500 μέτρα βορείως σιδηροδρομικής γεφύρας.

Έτεραι εχθρικαί δυνάμεις ευρίσκονται εις Πούλιοβον [7] και Ράδοβον. Το χωρίον Χατζή Μπέϊλίκ [8], κατέχεται υπό ανταρτών. Η διάβασις Δεμίρ Καπού πιθανώς κατέχεται από εχθρικό Πεζικό δυνάμεως περίπου Τάγματος.

2. Αύριον το Τμήμα Στρατιάς θα εξακολουθήση την πορεία του προς Βέτριναν, όπως απωθήση τον εχθρόν εκείθεν του ποταμού.

3. Αι Μεραρχίαι 1 και 6 θα βαδίσωσιν η μία κατόπιν της άλλης, προηγουμένης της 1ης Μεραρχίας.

Η 1η Μεραρχία θα βαδίση δια δύο φαλάγγων. Αριστερά φάλαγξ δια Τζαφερλή, Δερβέντι [9], Χατζή Μπεϊλίκ και δεξιά δια της καροποιήτου οδού.

Η 6η Μεραρχία θα ακολουθήσει την καροποίητον οδόν, τάσσουσα το Πυροβολικόν αυτής πλησίον της κεφαλής της φάλαγγος.

Εκκίνησις της μεν 1ης Μεραρχίας την 04.00 ώραν πρωίας αύριον, της δε 6ης την 04.45.

Θα βαδίζω μετά της δεξιάς φάλαγγος της 1ης Μεραρχίας.

4. Η 6η Μεραρχία θα αποστείλη εν Τάγμα μεθ’ ενός πυροβόλου υπό Αξιωματικόν, το οποίον εκκινούν λίαν πρωί δι’ Άνω Πορόϊα θα βαδίση δια της ορεινής διαβάσεως Δεμίρ Καπού, όπως εκδιώξη τον εχθρόν και καταλάβη την διάβασιν ταύτην.

5. Αι Ημιλαρχίαι Ιππικού αμφοτέρων των Μεραρχιών και η αποσπασθείσα εις το Τμήμα Στρατιάς Ίλη υπό της Ταξιαρχίας Ιππικού, αποτελούσαι Επιλαρχίαν υπό την Διοίκησιν του αρχαιοτέρου Ιλάρχου, αναχωρούσαι λίαν πρωί θα επιζητήσωσι την επαφήν μετά του εχθρού.

Μετά την ανάπτυξιν των Μεραρχιών προς μάχην, το Ιππικόν θα ταχθή εις το δεξιόν.

Αι Ημιλαρχίαι των Μεραρχιών να αποσπάσωσιν αύριο, λίαν πρωί, ανά τρεις Ιππείς ως αγγελιαφόρους παρά τω Διοικητή εκάστου Συντάγματος.

6. Αι Μοίραι πυρομαχικών και τα μεταγωγικά Σώματος των Σωμάτων δεν θα ακολουθήσωσι τας φάλαγγας, αλλά θα συγκεντρωθώσι την 06.00 ώραν της πρωίας εις Τζαφερλή, αναμένοντα, ουχί πεφορτωμένα, νέας Διαταγάς.

Το Τμήμα Στρατιάς
ΜΑΝΟΥΣΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ».

Οι Βουλγαρικές δυνάμεις είχαν την εξής αμυντική διάταξη:

Στα υψώματα περί τη Βέτρινα, από Κέσεσλικ ως τη σιδηροδρομική γραμμή και τη δεξιά όχθη του Στρυμόνα, γύρω και μέσα στο χωριό, χωρίς πρώτα να απομακρύνουν τους κατοίκους από αυτό, όπως συνηθιζόταν τότε, οι Βούλγαροι ανέπτυξαν δύναμη 12 Ταγμάτων Πεζικού (2 Τάγματα του 47ου ΣΠ που ήλθαν από την Κρέσνα, 2 Τάγματα του 69ου ΣΠ και το 32ο και 46ο ΣΠ) υπό τον Σαράφωφ, και δύο Πεδινές Πυροβολαρχίες υπό τον Σχη Ριμπάρωφ.

Στην αριστερή όχθη του Στρυμόνα, από τη σιδηροδρομική γέφυρα, μπροστά από τα λουτρά του Σιδηροκάστρου, ως το χωριό Ράδοβο, ανέπτυξαν 10 Τάγματα (25ο ΣΠ, 7ο Εφεδρικό ΣΠ και 1 Τάγμα του 42ου ΣΠ), 3 Πεδινές Πυροβολαρχίες και 4 Βαρέα Πυροβόλα (2 των 10 και 2 των 12 εκατοστών).

Ως εφεδρεία είχαν 12 Τάγματα και Πεδινό Πυροβολικό. Στον ορεινό όγκο του Μπέλες, περί το Δεμίρ Καπού και Καλέ Μπαΐρ, είχαν 2 ακόμη Τάγματα και μία Ορεινή Πυροβολαρχία, και στο όρος Τσεγγέλι το υπόλοιπο του 47ου ΣΠ. Ενώ, για την ασφάλεια των μετόπισθεν από την πλευρά της Στρώμνιτσας, που είχε καταληφθεί από τον Ελληνικό Στρατό την προηγούμενη μέρα, αναπτύχθηκαν στα υψώματα του Πετριτσίου το 29ο και το 67ο ΣΠ με επί πλέον Πεδινό Πυροβολικό.

Το Στρατηγείο της 2ης Στρατιάς ήταν στην Κρέσνα. Το Βουλγαρικό σχέδιο πρόβλεπε διατήρηση των θέσεων στην περιοχή Βέτρινας - Σιδηροκάστρου, ως το βράδυ της 27ης Ιουνίου, για να δοθεί χρόνος στα πυροβόλα και τα μεταγωγικά της 4ης Στρατιάς να συμπτυχθούν στην Κρέσνα, μέσω της κοιλάδας του Στρυμόνα, και στη συνέχεια σύμπτυξη και της 2ης Στρατιάς προς βορρά.

Στις 26 Ιουνίου, οι δύο Στρατοί ήρθαν σε επαφή. Τα 4 βουλγαρικά τοπομαχικά πυροβόλα, χάρη στο μεγάλο βεληνεκές τους, έβαλλαν από μεγάλη απόσταση κατά του 4ου ΣΠ, που ήταν στην εμπροσθοφυλακή της 1ης ΜΠ, και αμέσως άρχισαν να βάλλουν και τα 20 πεδινά πυροβόλα που ήταν στην αριστερή όχθη του Στρυμόνα και τη σιδηροδρομική γέφυρα.

Συνολικά, 24 Βουλγαρικά πυροβόλα έβαλλαν συνεχώς ως αργά το βράδυ κατά των Ελληνικών προφυλακών. Χωρίς να κάνουν οικονομία σε πυρομαχικά, οι Βούλγαροι έφραζαν το δρομολόγιο της δεξιάς φάλαγγας [10].

Από τα πυρά τους πήραν φωτιά τα ξερά σπαρτά και τα χόρτα και η θερμότητα, προστιθέμενη στον καύσωνα, έκανε αφόρητη την πορεία των ανδρών στην περιοχή.

Το επί κεφαλής των Ελληνικών προφυλακών Ι/4 Τάγμα, όταν άρχισε να βάλλεται αναπτύχθηκε και, αφού προχώρησε λίγο, τελικά καθηλώθηκε, καθώς δεν γινόταν να βαδίσει σε εντελώς ακάλυπτο έδαφος, υπό σφοδρό εχθρικό πυρ χωρίς τη στήριξη του Ελληνικού Πυροβολικού.

Τα άλλα 2 Τάγματα του 4ου ΣΠ, αφού βγήκαν από το δρόμο, καλύφθηκαν στο ύψος του Σιδηροδρομικού Σταθμού της Βυρώνειας, κατά μήκος της γραμμής, που ήταν ανυψωμένη και περιβαλλόταν δεξιά και αριστερά από ψηλά δένδρα, χόρτα και καλαμιές, σε μεγάλο μήκος. Το ίδιο έκανε και το 2ο ΣΠ που ακολουθούσε.

Οι 2 Ορειβατικές Πυροβολαρχίες, τάχθηκαν προς πυροβόληση στο Σταθμό της Βυρώνειας και άνοιξαν πυρ κατά τις 10.30, αλλά γρήγορα σταμάτησαν, μετά τη διαπίστωση ότι αδυνατούσαν, λόγω βεληνεκούς, να προσβάλουν τον εχθρό.

Η προώθηση νότια της σιδηροδρομικής γραμμής ήταν αδύνατη, διότι από το μέρος εκείνο το έδαφος ήταν αδιάβατο, λόγω των ελών. Αφού λοιπόν η προχώρηση σταμάτησε, ο Μανουσογιαννάκης έστειλε την παρακάτω Διαταγή στο Διοικητή του 4ου ΣΠ:

«26 Ιουνίου 1913, ώρα 11 πρωίας

Σχην Οικονομίδην

Δεδομένου ότι το Πυροβολικόν δεν ηδυνήθη εισέτι να ταχθή προς πυροβόλησιν και ότι άνευ υποστηρίξεως τούτου αι απώλειαι θα είναι μεγάλαι, να οχυρωθήτε εις καταλλήλους θέσεις επιτηρούντες τον εχθρόν και προσωρινώς να μη προελάσητε περαιτέρω.

1η Μεραρχία
ΜΑΝΟΥΣΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ»

Με τη Διαταγή αυτή, ολόκληρο το 4ο ΣΠ αποσύρθηκε προς τη σιδηροδρομική γραμμή και παρέμεινε εκεί βαλλόμενο συνεχώς και υπό καύσωνα, παρά τις σημαντικές απώλειες που υφίστατο, μέχρι που νύχτωσε.

Η αριστερή φάλαγγα, με οδηγό τον Κ. Παρθένη που καταγόταν από τη Ράμνα, ξεκίνησε στις 03.30 και ακολουθώντας το καθορισμένο δρομολόγιο, αλλά και από ημιονική οδό που ήταν στις νότιες υπώρειες του Μπέλες, έφτασε χωρίς αντίσταση στις 10.00, προ του Κέσεσλικ. Εκεί όμως, η προσθοφυλακή εβλήθη από Βουλγάρους ατάκτους, που είχαν ακροβολισθεί στα υψώματα εντός και βορείως του χωριού. Το Τάγμα αναπτύχθηκε και χωρίς μεγάλη δυσκολία τους ανάγκασε σε υποχώρηση.

Από την κατεύθυνση της υποχώρησης και από αναγνωρίσεις, ο Διοικητής της φάλαγγας εκτίμησε ότι δεν μπορούσε να προωθηθεί προς τη Βέτρινα, χωρίς εξασφάλιση του αριστερού του από τους ατάκτους που κατείχαν τα δεσπόζοντα αντερείσματα του Μπέλες. Το έδαφος προς την πλευρά εκείνη είναι πολύ ανώμαλο, δύσβατο και καλυμμένο από θάμνους, με αλλεπάλληλες σειρές αντερεισμάτων, που κατεβαίνουν από τις κορυφές προς τους πρόποδες και χωρίζονται από βαθιές χαράδρες, που σε ορισμένα σημεία είναι αδιάβατες ακόμη και «κατ’ άνδρα». Συνεπώς, όπως εκτιμούσε, πριν την επίθεση κατά της Βέτρινας έπρεπε να καταληφθούν τα υψώματα πάνω από το χωριό, μέχρι τη σιδηροδρομική γέφυρα.

Το 5ο ΣΠ, μετά από συμπλοκή των προφυλακών μάχης του με τον εχθρό, κατάφερε να καταλάβει τα πρώτα αντερείσματα, αλλά η παραπέρα προέλαση ήταν αργή και επίπονη. Και έτσι, με βάση τη Διαταγή του Μανουσογιαννάκη σταμάτησε στις θέσεις που κατείχε ως εκείνη την ώρα.

Επειδή η έλλειψη Πεδινού Πυροβολικού ήταν αισθητή από την αρχή, η 7η ΜΠ διατάχθηκε να διαθέσει την Μοίρα Πετμεζά (3 Πυροβολαρχίες) στην 6η ΜΠ, η οποία πήρε εντολή να αναπτυχθεί δυτικά της Βέτρινας. Όμως, η Διαταγή αυτή άργησε να διαβιβαστεί και έφτασε τα μεσάνυχτα στη Μοίρα Πυροβολικού. Η αναχώρηση της Μοίρας αναφέρθηκε με οπτικό τηλέγραφο:

«Καγιαλή 26 Ιουνίου 1913, ώρα 12.35 μ.μ.

Προς Τμήμα Στρατιάς:

Ταύτην την στιγμήν διετάχθη Μοίρα Πεδινού Πυροβολικού όπως αναχωρήση το ταχύτερον.

7η Μεραρχία
ΣΩΤΗΛΗΣ»

Στις 1 το μεσημέρι της 26ης Ιουνίου, είχε κληθεί στο Στρατηγείο ο Διοικητής του 1ου Συντάγματος Ευζώνων, Ανχης Παπαδόπουλος Διονύσιος. Διατάχτηκε προφορικά να βαδίσει με το Σύνταγμά του προς την Βέτρινα, για να πιέσει και απειλήσει το δεξιό πλευρό του εχθρού. Ο Παπαδόπουλος υπέβαλε αργότερα την παρακάτω αναφορά:

«26 Ιουνίου, ώρα 03.30 εσπέρας

Προς τον Διοικητήν του Τμήματος Στρατιάς

Έφθασα ταύτην την στιγμήν εις Κέσισλικ, αλλ’ εννοηθείς υπό του εχθρού, εβλήθην υπό Πυροβολικού.

Ελλείψει οδηγού δεν ηδυνήθην εισέτι αναγνωρίσω το έδαφος. Έφθασα με άνδρας λίαν εξηντλημένους εκ ζέστης και έσχον 7 κρούσματα ηλιάσεως. Το Τάγμα Κρητών δεν κατόρθωσα να το συντάξω εισέτι.

Εάν μετέβαινον εκ Ράμνας μετά δύο πυροβόλων η επιχείρησις μου θα εστέφετο υπό πλήρους επιτυχίας, διότι θα ευρισκόμην άνωθεν του εχθρού, εντελώς απαρατήρητος.

Εάν είναι δυνατόν να διαταχθή να πορευθή κατά της Βέτρινας ο Ταγματάρχης Βελισσαρίου μεθ’ ενός πυροβόλου και δύο πολυβόλων, όστις από της πρωίας απεστάλη εις Δεμίρ Καπού, πολύ θα διευκολύνη το έργον μας αύριον την πρωΐαν.

Ετραυματίσθησαν ο Λοχίας, όστις με ηκολούθει ως σύνδεσμος και εις Στρατιώτης.

Δ. Παπαδόπουλος»

Στις 13.15 της 26ης Ιουνίου διατάχθηκε επίσης, η Ορειβατική Μοίρα του Ανχη Βάλβη, που είχε διατεθεί στην 6η Μεραρχία, να αναγνωρίσει θέσεις και να υποστηρίξει την κίνηση της αριστερής φάλαγγας, για να την ανακουφίσει από τα πυρά του εχθρικού Πυροβολικού. Αλλά ως αργά το βράδυ, δεν μπόρεσε να βρει κατάλληλη θέση, λόγω μικρού βεληνεκούς των πυροβόλων της.

Κατά τις 16.00, ο φοβερός εχθρικός κανονιοβολισμός, που με εξαίρεση ένα μικρό διάστημα κατά το οποίο έβαλε η πυροβολαρχία Κουρούκλη, έμεινε όλη την ημέρα αναπάντητος, μετριάστηκε και μετά από λίγο κόπασε. Το 5ο ΣΠ βρήκε την ευκαιρία να προχωρήσει και να καταλάβει τα αντερείσματα πάνω από τη Βέτρινα. Επειδή όμως, το αριστερό του Συντάγματος ήταν ακάλυπτο και είχαν φανεί ύποπτες κινήσεις στα βορειότερα αντερείσματα, 2 Ευζωνικά Τάγματα υπό τον Παπαδόπουλο αναπτύχθηκαν τη νύχτα στο αριστερό του 5ου ΣΠ.

Το βράδυ της 26ης Ιουνίου, το Τμήμα Στρατιάς εξέδωσε νέα Διαταγή:

«26 Ιουνίου ώρα 06.00 εσπέρας.

Προς τας 1 και 6 Μεραρχίας

1. Ο εχθρός εξακολουθεί κατέχων την είσοδον της κλεισωρίας Δερβέντι.

2. Το Τμήμα της Στρατιάς θα διανυκτερεύσει επί του πεδίου της μάχης.

3. Το 5ον ΣΠ και το 1ον ΣΕ θα παραμείνωσιν εις ας θέσεις κατέχουσι κατά την επέλευσιν του σκότους, τοποθετούντα ιδίας προφυλακάς μάχης.

Η 6η ΜΠ παραμένουσα, όπου έχει καταυλισθή, να θέση προφυλακάς εκ 2 Ταγμάτων από ανατολικής παρυφής χωρίου Χατζή Μπεϊλίκ, κατά μήκος εκείθεν αρχομένου και νοτίως βαίνοντος αντερείσματος του Μπέλες, μέχρι της συναντήσεως της προεκτάσεως τούτου μετά της σιδηροδρομικής γραμμής.

Το 2ον ΣΠ να επεκτείνη την γραμμήν ταύτην των προφυλακών νοτίως της σιδηροδρομικής γραμμής κατά εν χιλιόμετρον περίπου, δι’ ενός Τάγματος.

Το 4ον ΣΠ και τα υπολειπόμενα δύο Τάγματα του 2ου ΣΠ, συγκεντρούμενα θα καταυλισθώσιν εις το ύψος του καταυλισμού της 6ης Μεραρχίας και νοτίως αυτού.

Αι παρά την σιδηροδρομικήν γραμμήν δύο Ορειβατικαί Πυροβολαρχίαι 1ης Μεραρχίας θα συγκεντρωθώσι και θα καταυλισθώσι μεταξύ της 6ης ΜΠ και των Συνταγμάτων Πεζικού της 1ης ΜΠ.

Αι ανωτέρω μετακινήσεις των 2ου και 4ου ΣΠ, ως και του Ορειβατικού θα εκτελεσθώσιν άμα τη επελεύσει του σκότους.

4. Θα διανυκτερεύσω όπισθεν του καταυλισμού των Σωμάτων της 1ης ΜΠ, όπου ν’ αποσταλώσιν σύνδεσμοι.

5. Σύνθημα Γερμανός- Πάτραι.

Εμμανουήλ Μανουσογιαννάκης»

Με βάση τη Διαταγή αυτή, η 6η Μεραρχία διανυκτέρευσε στις θέσεις της, ασφαλίζοντας την οδό Ράμνας-Βέτρινας, διαθέτοντας ως προφυλακές προ του Χατζή Μπεϊλίκ το ΙΙ/17 Τάγμα.

Το απόσπασμα Βελισσαρίου, που είχε σταλεί από το πρωί στη διάβαση Δεμίρ Καπού, στην κορυφογραμμή του Μπέλες πάνω από τα Άνω Πορρόια, εκδίωξε με έφοδο τους Βουλγάρους κατά τις 13.30 και εγκαταστάθηκε αμυντικά.

Η Επιλαρχία του Ιλάρχου Βαρδή διανυκτέρευσε στη Μπρούσνα [11] και η νύχτα πέρασε χωρίς κανένα επεισόδιο.

Στις 22.30 το Γενικό Στρατηγείο εξέδωσε νέα Διαταγή:

«Γενικόν Στρατηγείον 26-6-1913 ώρα 22.30

Προς το Τμήμα Στρατιάς Μανουσογιαννάκη

1. Αι 2, 3, 4, 5 και 10 Μεραρχίαι, μετά διήμερον αγώνα κατέλαβον τα προς Στρώμνιτσαν στενά κατελθούσαι με τας εμπροσθοφυλακάς των μέχρι πεδιάδος. Ο εχθρός υπεχώρησεν εκ Στρωμνίτσης, πιθανώς προς Μπέροβα Πέτσοβο. Επίσης τμήματα υπεχώρησαν προς Πέτριτς. Ο εις Ιστίπ εχθρός υπεχώρησεν αμαχητί προς Τσάρεβο Σέλο και Πέτσοβο, ακολουθούμενος υπό Σέρβων.

2. Η Ταξιαρχία Ιππικού μεταβαίνει αύριον προς Στρώμνιτσαν και θα ερευνήση προς Μπέροβα και Πέτριτς.

3. Τίθημι υπό τας διαταγάς υμών Βαρύ Πυροβολικόν εκ 5 πυροβόλων των 10.5 και 6 πυροβόλων των 12, όπως εάν παραστή ανάγκη, χρησιμοποιήσετε τούτο κατά της εχθρικής θέσεως.

Το Πυροβολικόν τούτο ευρίσκεται εις στενόν Δοβά Τεπέ [12]. Ο Διοικητής του Λοχαγός Διγενής, διετάχθη να συννενοηθή μεθ’ υμών τηλεφωνικώς εκ στενού Δοβά Τεπέ.

Εάν αντιληφθήτε ότι ο εχθρός υποχωρή, καταδιώξατε αυτόν κατά πόδας.

4. Το Γενικόν Στρατηγείον παραμένει εις Σιδηροδρομικόν Σταθμόν Δοϊράνης.

Κωνσταντίνος Β΄»

Στις 03.00 της 27ης Ιουνίου έφτασε η Μοίρα Πεδινού Πυροβολικού της 7ης ΜΠ και ως το ξημέρωμα τάχθηκε στα υψώματα ανατολικά του Κισισλίκ [13].

Την αυγή άρχισε ξανά ο αγώνας, με το Βουλγαρικό Πυροβολικό να βάλλει κατά των Ευζώνων στα δυτικά της Βυρώνειας και κατά του 5ου ΣΠ.

Αλλά τα δύο Συντάγματα προχωρούσαν, κερδίζοντας συνεχώς έδαφος και εκτοπίζοντας τον εχθρό από διαδοχικές θέσεις.

Στις 05.40 ο Παπαδόπουλος ανέφερε:

«27 Ιουνίου ώρα 05.40 πρωινή

Κον Διοικητήν Τμήματος Στρατιάς, Υποστράτηγον Μανουσογιαννάκην

Σήμερον την πρωίαν περί ώραν 4ην ενήργησα δι’ ενός Λόχου επιθετικήν αναγνώρισιν βορείως του χωρίου Βέτρινα, εντός του οποίου υπάρχει δύναμις δύο Ταγμάτων εντός ταχυσκάπτων.

Εάν είχον εν πυροβόλον θα την εξεδίωκον εκείθεν ευχερέστατα και άνευ Πεζικού.

Κατέχω θέσεις δεσποζούσας και παρέχω πλήρην ασφάλειαν εις αριστερόν του Τμήματος Στρατιάς. Δια των δυνάμεών μου μόνον δύναμαι να εκδιώξω τον εχθρόν, αλλά φοβούμαι μήπως η μεμονωμένη αυτή ενέργειά μου προκαλέση την συγκέντρωσιν του εχθρικού Πυροβολικού εναντίον μου και αναγκασθώ να υποχωρήσω.

Θα συνδυάσω έγκαιρον επίθεσίν μου με την κατά μέτωπον των άλλων Συνταγμάτων και τότε είμαι βέβαιος ότι θα συλλάβωμεν πάντας αιχμαλώτους ή θα τους ρίψωμεν εις τον ποταμόν.

Εξέλεξα θέσιν κατάλληλον και δια τα δύο πολυβόλα μου, τα οποία οι πολυβοληταί μου μεταφέρουσιν επ’ ώμου.

Μετά Βελισσαρίου δεν συνεδέθην εισέτι, καίτοι απέστειλα συνδέσμους.

Διον. Παπαδόπουλος»

Στις 07.00 η επίθεση γενικεύθηκε σε όλη τη γραμμή του μετώπου.

Η Πεδινή Μοίρα άρχισε να προσβάλλει το εχθρικό Πεζικό στηρίζοντας την προώθηση των τμημάτων, αλλά και τα εχθρικά πυροβόλα έβαλαν κι αυτά ανενόχλητα.

Το 1ο Σύνταγμα Ευζώνων όρμησε κατά της Βέτρινας, και την κατέλαβε κατά τις 08.00.

Στις 08.15 ο Παπαδόπουλος ανέφερε:

«Κύριον Μανουσογιαννάκην
Διοικητήν Τμήματος Στρατιάς

Κατέλαβον το χωρίον εκτοπίσας τον εχθρόν από των θέσεων ας κατείχεν εις ανώτερα υψώματα βορείως Βέτρινας μέχρις ενταύθα, εξ επτά διαδοχικών υψωμάτων.

Εχθρός υποχωρεί προς βορράν.

ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ»

Σύμφωνα με αφηγήσεις κατοίκων που παρακολουθούσαν τη μάχη, οι Εύζωνοι προωθούμενοι προς το βουνό από ύψωμα σε ύψωμα, έφθασαν και στο μέρος όπου κρύβονταν οι κάτοικοι του χωριού, που έσπευσαν να τους υποδεχθούν με ακράτητο ενθουσιασμό και δάκρυα χαράς, και να εξυπηρετήσουν όπως μπορούσαν «τα κουρασμένα και καταϊδρωμένα από τη ζέστη Ευζωνάκια».

Ταυτόχρονα με την επίθεση των Ευζώνων, προέλασε και το 5ο ΣΠ, παίρνοντας αλλεπάλληλα υψώματα, από τα κατερχόμενα προς το Ρούπελ αντερείσματα.

Τα υψώματα όμως βόρεια της Βέτρινας, εκεί που ήταν και τα εχθρικά τοπομαχικά, βαστούσαν ακόμη. Για την κατάληψη τους κινήθηκε στις 09.00 ένας Λόχος Ευζώνων, υπό τον Λοχαγό Γεώργιο Ε. Παπαδόπουλο, κάνοντας έφοδο με «εφ’ όπλου λόγχη».

Στην έφοδο αυτή, ο γενναίος Λοχαγός έπεσε ηρωικά μαχόμενος, τραυματισθείς θανάσιμα από σφαίρα. Ο θάνατός του πείσμωσε ακόμη περισσότερο τους Ευζώνους, που σε λίγη ώρα σάρωσαν τα δύο οχυρά, κυρίευσαν τα 4 πυροβόλα και εκτόπισαν με τη λόγχη τους λίγους εναπομείναντες Βουλγάρους, καταδιώκοντάς τους ως τον Στρυμόνα, όπου συνέρρεαν άτακτοι και φυγάδες απ’ όλα τα σημεία του μετώπου.

Από τις 08.00 το πρωί της 27ης Ιουνίου, οι Βούλγαροι υποχωρούσαν πλέον σε όλο το μέτωπο και σύντομα η υποχώρησή τους μετατράπηκε σε άτακτη φυγή.

Ολόκληρη η δεξιά όχθη του Στρυμόνα, από τη Βέτρινα ως την σιδηροδρομική γέφυρα, κατακλύσθηκε από πανικόβλητους στρατιώτες και ατάκτους, που διέρρεαν προς τη στενωπό του Ρούπελ.

Δύο Βουλγαρικά Τάγματα επιχείρησαν να συγκρατήσουν την υποχώρηση, αλλά μάταια. Παρασύρθηκαν και αυτά από το ρεύμα των φυγάδων.

Στην αριστερή όχθη του Στρυμόνα, τα εκεί ανεπτυγμένα Βουλγαρικά τμήματα, φοβούμενα μην αποκοπούν, άρχισαν να υποχωρούν με τάξη, αλλά γρήγορα η υποχώρησή τους μετατράπηκε σε άτακτη φυγή.

Η άριστη εκμετάλλευση από τους Βουλγάρους του Πυροβολικού τους [14], αλλά κυρίως η εξάντληση των ανδρών μας, δεν επέτρεψαν την άμεση καταδίωξη των υποχωρούντων εχθρών.

Στις 09.30 το 5ο ΣΠ ανέφερε ότι ανατινάχθηκε η σιδηροδρομική γέφυρα, ενώ το μεσημέρι, ο Διοικητής του 1ου ΣΕ, έστειλε την παρακάτω αναφορά:

«27 Ιουνίου ώρα 12 μ.

Κον Διοικητήν Τμήματος Στρατιάς Μανουσογιαννάκην Υποστράτηγον

Λαμβάνω την τιμήν ν’ αναφέρω ότι, καίτοι έσπευσα υπό δραστικόν πυρ Πυροβολικού, μετά του Ταγματάρχου Κολοκοτρώνη και 50 μόλις Οπλιτών, υπό τον Λοχαγόν Καραχρήστον του Συντάγματός μου, να καταλάβω την γέφυραν, δυστυχώς έφθασα ολίγον αργά, διότι ανετινάχθη το μεσαίον τόξον της γεφύρας καθ’ όλον το πλάτος και εις μήκος δύο βάθρων, δηλαδή έως 25 μέτρων.

Κατόρθωσαν να διαβώσι την αντίπεραν όχθη περίπολοι προς ανίχνευσιν και ανακάλυψιν τυχόν εγκαταλειφθέντος υλικού.

Τον αριθμόν των φονευθέντων και τραυματισθέντων του Συντάγματος μου αγνοώ.

Διον. Παπαδόπουλος»

Το 4ο ΣΠ της 1ης Μεραρχίας, στις 08.30 το πρωί αναπτύχθηκε σε «θέση αναμονής», σε ένα ρέμα κοντά στο χωριό Κέσισλικ, πίσω από το 5ο ΣΠ. Το 2ο ΣΠ, στις 10.45 διατάχθηκε και αναπτύχθηκε πίσω από το Τάγμα που είχε ορίσει ως προφυλακές, νότια της σιδηροδρομικής γραμμής.

Στις 11.15, η 6η Μεραρχία έλαβε την ακόλουθη διαταγή:

«Το Τμήμα Στρατιάς - Προς την 6ην Μεραρχίαν.

Μετά της υπό τας διαταγάς σας υπολοίπου δυνάμεως, ήτοι 4 Ταγμάτων [15] και 2 Ορειβατικών Πυροβολαρχιών, εις την οποία διέταξα να προστεθή και μία Ορειβατική Πυροβολαρχία της 1ης Μεραρχίας, να διαβήτε τον ποταμόν δια του ευρισκομένου πόρου πλησίον του χωρίου Μπρούσνα [16], αβαθούς και διαβατού κατά τας πληροφορίας του Ιππικού, και να διευθυνθήτε προς κλεισώριαν Δερβέντι, όπως καταδιώξητε τον υποχωρούντα ατάκτως και διευθυνόμενον προς βορρά εχθρόν.

Το 2ον Σύνταγμα διετάχθη να καταλάβη θέσιν παρά τον πόρον, όπως εξασφαλίση εν πάση περιπτώσει την διάβασιν του πόρου.

ΜΑΝΟΥΣΟΓΙΑΝΝΑΚΗΣ»

Η 6η Μεραρχία ξεκίνησε πράγματι στις 14.00 και κατά τις 19.00 έφτασε στον Σιδηροδρομικό Σταθμό Στρυμόνα [17], όπου εγκαταστάθηκε. Διέταξε επίσης το 9ο ΤΕ να επιστρέψει και να ενωθεί με τη Μεραρχία.

Το 17ο ΣΠ και το 1ο ΣΕ διατάχθηκαν επίσης να διαβούν τον ποταμό και να ενωθούν με τη Μεραρχία.

Κατά τις 2 μμ το μεσημέρι, η 1η ΜΠ συγκεντρώθηκε και στρατοπέδευσε στη Βέτρινα, εγκαθιστώντας το 4ο ΣΠ στις προφυλακές προς βορρά, ενώ ΝΑ της Βέτρινας αναπτύχθηκαν 2 Τάγματα του 17ου ΣΠ και το 1ο ΣΕ αναπτύχθηκε κοντά στη σιδηροδρομική γέφυρα.

Οι απώλειες κατά τη διήμερη μάχη του Δεμίρ-Ισσάρ ανήλθαν:

- Από την 1η Μεραρχία: Νεκροί 4 Οπλίτες, τραυματίες 3 Αξιωματικοί και 72 Οπλίτες, αγνοούμενοι 36 Οπλίτες.

- Από την 6η Μεραρχία: Νεκροί 1 Αξιωματικός και 34 Οπλίτες, τραυματίες 1 Αξιωματικός και 131 Οπλίτες.

- Λάφυρα: 4 τοπομαχικά πυροβόλα, 8 βλητοφόρα, πλήθος οβίδων και η αποθήκη του Σιδηροδρομικού Σταθμού Σιδηροκάστρου γεμάτη κριθάρι, άλευρα, ζάχαρη, τυριά κλπ.

Στις 19.00 της 27ης Ιουνίου, μία Ίλη Ιππικού υπό τον Ανθυπίλαρχο Ιωαννίδη, εισήλθε θριαμβευτικά στο Σιδηρόκαστρο. Αλλά οι πανηγυρισμοί τράπηκαν σε θρήνο, λόγω της σφαγής του Μητροπολίτη και εκατό και πλέον κατοίκων.

Την 28η Ιουνίου συνεχίστηκε η προέλαση της 1ης και 6ης Μεραρχίας, ενώ η 7η αποσπάστηκε ξανά από το Τμήμα Στρατιάς.

Ο Ελληνικός Στρατός άρχισε πλέον να προελαύνει σε έδαφος που ήταν Βουλγαρικό πριν το 1912.

Η 1η Μεραρχία χωρίς να συναντά αντίσταση, προέλασε επί της δυτικής όχθης του Στρυμόνα, και έφτασε το βράδυ στο χωριό Μιτνίεβο, βόρεια του Πετριτσίου, μέσα στη Βουλγαρία. Ενώ η 6η, μέσω Ρούπελ, επίσης χωρίς αντίσταση, προέλασε ως το Μαρικοστένοβο.

Οι Βούλγαροι συμπτύχθηκαν βόρεια της Κρέσνας, με σκοπό να εμποδίσουν την προέλαση των Ελλήνων προς την Σόφια.

Η σιδηροδρομική και η οδική γέφυρα του Στρυμόνα, σύντομα επισκευάσθηκαν από το Ελληνικό Μηχανικό, διευκολύνοντας τη μεταφορά στρατευμάτων και εφοδίων κατά την συνέχεια των επιχειρήσεων.

Σημειώσεις - παραπομπές

[1] (εννοεί του Στρατηγείου του)

[2] (Σημερινά Χαρωπό και Κοίμηση αντίστοιχα)

[3] (Στρυμονικό)

[4] (Λιθότοπος, κοντά στη σημερινή γέφυρα του φράγματος Κερκίνης)

[5] (μικρός οικισμός κοντά στο σημερινό χωριό Χείμαρρος)

[6] Ο ποταμός τότε δεν ακολουθούσε την σημερινή ροή. Η κοίτη του ήταν νοτιότερα και άφηνε στη δεξιά όχθη τα χωριά Γόνιμο και Μεγαλοχώρι, που σήμερα, μετά την εκτροπή της κοίτης που έγινε το 1930, βρίσκονται επί της αριστερής όχθης.

[7] (Θερμοπηγή)

[8] (Βυρώνεια)

[9] (Ακριτοχώρι)

[10] («πυρά απαγόρευσης» θα λέγαμε σήμερα)

[11] (σημερινό Γόνιμο)

[12] Το βαρύ Πυροβολικό δεν κατέφθασε τελικά έγκαιρα και δεν χρησιμοποιήθηκε.

[13] (το σημερινό Αετοβούνι Σερρών)

[14] Οι Βουλγαρικές Πυροβολαρχίες, υποχωρώντας, έβαλαν ανά ζεύγη πυροβόλων (ένα ζεύγος έβαλε ένα υποχωρούσε σε νέα θέση), εμποδίζοντας την καταδίωξη και καλύπτοντας τα υποχωρούντα τμήματα.
Από Ελληνικής πλευράς έβαλαν μόνο 2 Ορεινές Πυροβολαρχίες, οι οποίες πρόλαβαν να ταχθούν, αλλά χωρίς αποτελέσματα λόγω του μικρού τους βεληνεκούς.

[15] (3 Τάγματα του 18ου ΣΠ και ένα του 17ου ΣΠ, που είχαν μείνει στην εφεδρεία)

[16] (Γόνιμο)

[17] (Τον παλαιό Σταθμό Σιδηροκάστρου)

ΦΩΤΗΣ ΣΑΡΑΝΤΟΠΟΥΛΟΣ
ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΠΟΥΓΑΣ
ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

ΘΡΑΚΗ : ΩΜΗ ΠΑΡΕΜΒΑΣΙΣ ΤΟΥΡΚΟΥ ΠΡΟΞΕΝΟΥ ΣΤΙΣ ΕΘΝΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ - ΩΡΑ ΓΙΑ ΕΝΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΣΥΣΠΕΙΡΩΣΗ ΤΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ

Γεῦμα πρός τιμήν ὑποψηφίου βουλευτοῦ στήν Κομοτηνή μέ στόχο τήν ἐκλογή 3 μουσουλμάνων

Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ ἐλήφθη κατά τήν διάρκεια «κοινωνικῆς» ἐκδηλώσεως πού ἔγινε πρό ἡμερῶν, σέ κέντρο διασκεδάσεως ἔξω ἀπό τήν Κομοτηνή, καί εἶναι συλλεκτική. Καί τοῦτο, διότι ὅπως προκύπτει ἀπό τήν σύνθεση τῆς ὁμηγύρεως εἶναι ἡ πρώτη φορά στά μεταπολιτευτικά χρονικά πού Τοῦρκος Πρόξενος στήν Θράκη παρεμβαίνει ὠμά καί δημόσια στήν πολιτική ἀναμέτρηση δίδοντας γραμμή ὑπέρ τῆς ψηφίσεως συγκεκριμένου μουσουλμάνου ὑποψηφίου εἰς βάρος χριστιανοῦ ὑποψηφίου.
Ἐν προκειμένω, ὑπέρ τοῦ Μουσταφᾶ Κατραντζῆ καί ἐναντίον τοῦ Εὐριπίδη Στυλιανίδη. Καί ἄλλες φορές ἔχει συμβεῖ αὐτό ἰδιωτικῶς, δημοσίως ὅμως ποτέ. Τόσο θράσος!
Πρωταγωνιστές στήν συγκεκριμένη φωτογραφία πού ἀναρτήθηκε στήν ἐπίσημη σελίδα τοῦ Προξενείου στό facebook, εἶναι ὁ Τοῦρκος Πρόξενος Μουράτ Ὀμέρογλου, ὁ ὑποψήφιος βουλευτής τῆς ΝΔ Μουσταφᾶ Κατραντζῆ καί ὁ υἱός τοῦ ἐκλιπόντος ἐξτρεμιστοῦ βουλευτοῦ Ροδόπης τήν δεκαετία τοῦ 1990 Ἀχμέτ Σαδίκ, Λεβέντ. Ρόλο ἐγγυητοῦ πώς θά ἐφαρμοσθεῖ ἡ τουρκική γραμμή στήν σταυροδοσία τῶν βουλευτῶν μετά τήν ὠμή παρέμβαση τοῦ Προξένου στήν ἐκλογική διαδικασία εἰς βάρος καί τοῦ δευτέρου μουσουλμάνου ὑποψηφίου πού περιλαμβάνεται στό ψηφοδέλτιο τῆς ΝΔ ἀλλά καί ἐναντίον τοῦ χριστιανοῦ ὑποψηφίου τῆς ΝΔ, ἔχει ἡ ἡγεσία τοῦ τουρκόφωνου κόμματος DEP.
Ὅπως προκύπτει ἀπό τήν φωτογραφία, στήν σύνθεση τῆς ὁμηγύρεως μετέχει ἡ ἡγεσία τοῦ τουρκόφωνου αὐτοῦ κόμματος, παροῦσα καί παρελθοῦσα, καθώς καί πρόεδροι αὐτοπροσδιοριζομένων τουρκοσυλλόγων, δήμαρχοι καί ἄλλοι, μέ στόχο ἕναν καί μόνο: νά δοθεῖ γραμμή ὑπερψηφίσεως τοῦ βολικοῦ Κατραντζῆ στήν μουσουλμανική μειονότητα.
Γιά νά καμουφλαρισθεῖ ἡ παρέμβασις τοῦ Προξένου στίς ἑλληνικές ἐθνικές ἐκλογές, ἡ ἐκδήλωσις ἐνεφανίσθη στά τοπικά μέσα ἐνημερώσεως ὡς πρόσκλησις σέ γεῦμα πού παραθέτει πρός τιμήν τοῦ ὑποψηφίου ὁ ἐπιχειρηματίας Λεβέντ Σαδίκ. Δυστυχῶς, ἡ φωτογραφία πού δημοσιεύουμε σήμερα στήν «Ἑστία» δέν εἶναι ἡ μόνη μέ πρωταγωνιστή τόν Τοῦρκο Πρόξενο νά ἁλωνίζει ἀνενόχλητος. (Ὁ ΣΥΡΙΖΑ κώφευσε στίς ἐκκλήσεις ἀγωνίας τοῦ Γιάννη Ρουμπάτη γιά τήν Θράκη.) Περίεργος εἶναι ὁ ρόλος πού παίζει στό παρασκήνιο ἀπέναντι στόν χριστιανό ὑποψήφιο καί ὁ Περιφερειάρχης Χρῆστος Μέτιος, ἀλλά γιά λόγους ἐθνικούς δέν δίδουμε γιά τήν ὥρα συνέχεια. Οἱ φωτογραφίες ἀπό τό ἰφτάρ (προσευχή) πού παρέθεσε προσφάτως ὁ Περιφερειάρχης Μέτιος στόν Τοῦρκο Πρόξενο, παρουσία τοῦ ὑποψηφίου βουλευτοῦ τῆς ΝΔ, βγάζουν «μάτια» καί τόν ἐκθέτουν. Ὡστόσο τό μεῖζον ἐν προκειμένω δέν εἶναι ὁ ἐν λόγω. Αὐτόν θά τόν κρίνει ἡ ἱστορία ἄν ἐπί τῶν ἡμερῶν του τεθεῖ ζήτημα «αὐτονομίας» τῆς Θράκης ἀπό τούς Τούρκους.
Τό μέγα θέμα εἶναι ἡ ὠμή παρέμβασις τῆς Ἀγκύρας, ἡ ὁποία ἐκμεταλλευομένη τήν ἔλλειψη ἑνότητος μεταξύ κομμάτων καί παραγόντων στό χριστιανικό στοιχεῖο, παρεμβαίνει καί ὠμά καί δημόσια στήν ἐκλογική διαδικασία, προκειμένου νά καταλάβουν καί τίς τρεῖς χριστιανικές ἕδρες τοῦ νομοῦ ἐλεγχόμενοι μουσουλμάνοι βουλευτές: Ἕνας μέ τήν ΝΔ, ἕνας μέ τόν ΣΥΡΙΖΑ καί ἕνας μέ τό ΚΙΝΑΛ. Ἐάν τό ἐπιτύχουν γιά δεύτερη φορά (ἡ πρώτη φορά ἦταν τό 2015), τό γεγονός αὐτό σέ συνδυασμό μέ τήν πρωτιά τοῦ τουρκόφωνου κόμματος DEP στήν Θράκη θά δώσει τήν εὐκαιρία στήν προπαγάνδα τῆς Ἀγκύρας νά ἰσχυρίζεται ὅτι ἄλλαξε πλήρως ὁ συσχετισμός μετά τίς εὐρωεκλογές τοῦ 2014, τίς ἐκλογές τοῦ 2015, τίς εὐρωεκλογές τοῦ 2019 καί τίς ἐκλογές τοῦ 2019. Θά τῆς δώσει τήν εὐκαιρία νά ὑποστηρίζει πώς οἱ μουσουλμάνοι τῆς Θράκης εἶναι πλέον τουρκική ἐθνική πλειονότης καί ὄχι θρησκευτική μουσουλμανική μειονότης, ἄρα δέν ἰσχύει ἐφεξῆς ἡ Συνθήκη τῆς Λωζάννης. Ἤδη τό τουρκόφωνο κόμμα στίς ἀνακοινώσεις του ὁμιλεῖ γιά «κοινότητα», ὄχι γιά μειονότητα.
Τούτων δοθέντων ὁ ἀνηλεής πόλεμος πού ἐξαπολύει ὁ Τοῦρκος Πρόξενος Κομοτηνῆς κατά τοῦ χριστιανοῦ ὑποψηφίου βουλευτοῦ τῆς ΝΔ Εὐριπίδη Στυλιανίδη μέ τήν ἀνοχή μικρονοῶν τοπικῶν παραγόντων πού τόν ροκανίζουν –ἀντί νά τόν ἐνισχύουν– συνιστᾶ ἀναμέτρηση μέ χαρακτῆρα ἐθνικῆς ἐπιβίωσης: Τό τουρκικό κράτος κατά τῆς βουλήσεως τοῦ ἑλληνικοῦ λαοῦ καί τῆς ἰσόρροπης ἐκπροσωπήσεως τῶν δύο συνοίκων στοιχείων, χριστιανῶν καί μουσουλμάνων στήν Βουλή. Τό διακύβευμα εἶναι νά μήν γίνουν ξανά οἱ χριστιανοί πρόσφυγες στόν τόπο τους.
Ὑπερβαίνουν τά πρόσωπα. Τίς φιλίες, τίς ἔχθρες, τίς συμπάθειες καί τίς ἀντιπάθειες. Ἐδῶ πρόκειται γιά ὁλόκληρη περιοχή πού τοῦ χρόνου θά ἑορτάσει τά μόλις ἑκατό χρόνια ἀπό τήν ἐνσωμάτωσή της στόν ἐθνικό κορμό. Καλοῦμε τούς χριστιανούς ψηφοφόρους τῆς περιοχῆς σέ ἑνότητα ἔναντι τοῦ ρατσιστικοῦ, διχαστικοῦ καί ἐξτρεμιστικοῦ παιγνιδιοῦ τοῦ Προξένου. Προτρέπουμε τούς πολῖτες νά ἐνισχύσουν τήν ἰσχυρή ὑποψηφιότητα τοῦ χριστιανοῦ ὑποψηφίου Εὐριπίδη Στυλιανίδη, ὁ ὁποῖος τάσσεται ὑπέρ τῆς ἀνοικτῆς κοινωνίας καί τῆς εἰρηνικῆς συνυπάρξεως, καί ὄχι τῶν ἰσλαμικῶν γκέτο.
Προειδοποιοῦμε, τέλος, πώς ἐάν ἡ Ἄγκυρα ἐπιτύχει τόν στόχο της καί ἐγείρει θέμα πλειονότητος, θά …κρεμάσουμε στά μανταλάκια στό πανελλήνιο καί θά τοῦ ἀποδώσουμε τούς καταλλήλους χαρακτηρισμούς τόν Ἐφιάλτη, ἐκεῖνον πού μέ τήν στάση του θά ἔχει ἐπιτρέψει στούς Τούρκους νά θέσουν ζήτημα «αὐτονομίας» στήν περιοχή. Ἀδιαφορώντας πλήρως γιά τήν ἰδεολογική ταυτότητά του. Τό διακύβευμα σέ αὐτήν τήν κάλπη εἶναι «τί φανέλλα φορᾶς»: γαλανόλευκη μέ σταυρό ἤ ἐρυθρά μέ ἡμισέληνο; Νά εἴμαστε ἐξηγημένοι.

ΕΣΤΙΑ
ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

Η ΙΔΡΥΣΗ ΤΗΣ ΣΤΡΑΤΙΩΤΙΚΗΣ ΣΧΟΛΗΣ ΕΥΕΛΠΙΔΩΝ ΑΠΟ ΤΟΝ ΙΩΑΝΝΗ ΚΑΠΟΔΙΣΤΡΙΑ ΤΗΝ 1η ΙΟΥΛΙΟΥ 1828

Σαν σήμερα 1 Iουλίου 1828 αρχίζει η λειτουργία της Στρατιωτικής Σχολής Ευελπίδων, με την επωνυμία «Λόχος Ευελπίδων στο Ναύπλιο. Η σχολή ιδρύθηκε με διάταγμα του Ιωάννη Καποδίστρια, αποτελώντας σχολή αξιωματικών.

Διοικητής της Σχολής τα πρώτα χρόνια ήταν ο Ιταλός Λοχαγός Σαλτάλι και ανώτερος επόπτης ο Βαυαρός Συνταγματάρχης Έιδεκ. Το διάταγμα της ίδρυσής της θα υπογραφεί αργότερα, στις 21 Δεκεμβρίου 1828. «Άρχεσθαι μαθών άρχειν επιστήσει» το μότο της σχολής.

Για αρκετό καιρό (1894-1982) έδρευε σε εγκαταστάσεις βόρεια του Πεδίου του Άρεως στην Αθήνα, όπου σήμερα στεγάζεται το Πρωτοδικείο Αθηνών, εκτός του παλαιού Διοικητηρίου, στο οποίο σήμερα στεγάζεται η Σχολή Εθνικής Άμυνας. Το 1982 μετακινήθηκε στο σημερινό της στρατόπεδο στη Βάρη. Εκεί βρίσκονται στρατώνες, σύγχρονες κτιριακές εγκαταστάσεις, υπαίθριοι χώροι εκπαίδευσης και αθλητισμού, καθώς και το Μουσείο της Σχολής.

Η φοίτηση στη Σχολή Ευελπίδων (μια από τις αποκαλούμενες «παραγωγικές σχολές» στην ορολογία των Ενόπλων Δυνάμεων) διαρκεί τέσσερα χρόνια και οι Ευέλπιδες αποφοιτούν με το βαθμό του Ανθυπολοχαγού. Τα τελευταία χρόνια η εγγραφή στη Σχολή ημεδαπών μαθητών ακολουθεί το σύστημα των πανελληνίων εξετάσεων παράλληλα με τεστ και αθλητικές επιδόσεις. Στη Σ.Σ.Ε. φοιτούν επίσης και αλλοδαποί μαθητές – στελέχη ξένων Ενόπλων Δυνάμεων.

Το όραμα του Καποδίστρια για τη Σχολή

Για την ιστορία η Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων (Σ.Σ.Ε.) υπήρξε προσωπικό όραμα του πρώτου Κυβερνήτη της Ελλάδος Ιωάννη Καποδίστρια, ο οποίος είναι και ο ιδρυτής της Σχολής. Τον Ιούνιο του 1828 ανακοίνωσε τη σύσταση της Σχολής και μάλιστα ο ίδιος ονόμασε τους πέντε (5) πρώτους μαθητές «Ευέλπιδες».

Το 1824, ο συνταγματάρχης Charles Fabvier (Κάρολος Φαβιέρος) (1782-1855) συμφώνησε με την ελληνική κυβέρνηση να του δοθούν 3 ή 4 χιλιάδες στρέμματα στα απελευθερωμένα εδάφη. Σε αντάλλαγμα θα αναλάμβανε ορισμένες υποχρεώσεις, μια από τις οποίες ήταν και η ίδρυση Στρατιωτικής Ακαδημίας.

Ο Καποδίστριας, έχοντας αποφασίσει να διατηρήσει το Τακτικό Σώμα, αναγνωρίζοντας την ανάγκη πλαισίωσής του με ικανά στελέχη, μακριά από τις τοπικές και προσωπικές αντιζηλίες, έχοντας πιθανόν υπόψη του, τόσο το σχέδιο οργανισμού της παιδείας, όσο και τη συμφωνία κυβέρνησης – Fabvier, προχώρησε, την 1η Ιουλίου 1828, στη σύσταση της Στρατιωτικής Σχολής.

Λίγα λόγια για τη σχολή

Η μακρόχρονη Ιστορία της Σχολής είναι συνυφασμένη με αυτήν του Ελληνικού Έθνους των νεότερων χρόνων μιας και αποτελεί το φυτώριο από το οποίο ξεπηδούν προσωπικότητες, οι οποίες διαδραμάτισαν σημαίνοντα ρόλο στα πεπραγμένα της Πατρίδος μας.

Σημειώνεται ότι η Πολιτεία αναγνωρίζοντας το τεράστιο έργο συνεισφοράς της Σχολής στην υπηρεσία του Έθνους το 1926 της απονέμει Πολεμική Σημαία και στη συνέχεια παρασημοφορεί αυτή με το Μετάλλιο Στρατιωτικής Αξίας Α΄ Τάξεως το 1931, τον Πολεμικό Σταυρό Α΄ Τάξεως το 1943, τον Ταξιάρχη του Αριστείου Ανδρείας το 1946 και τέλος τον Ανώτερο Ταξιάρχη του Τάγματος του Σωτήρα το 1978.

Η κύρια αποστολή της Σχολής είναι να παρέχει στρατιωτικούς επιστήμονες και ηγέτες στο Στρατό Ξηράς, μέσω της στρατιωτικής ζωής και της πολύπλευρης στρατιωτικής και ακαδημαϊκής εκπαίδευσης.

Η είσοδος στη Σχολή επιτυγχάνεται με υψηλή βαθμολογία στις εισιτήριες πανελλήνιες εξετάσεις και η φοίτηση διαρκεί τέσσερα χρόνια. Κάθε έτος χωρίζεται σε δύο εξάμηνα. Το χειμερινό εξάμηνο ξεκινά τον Σεπτέμβριο και ολοκληρώνεται τον Φεβρουάριο, ενώ το εαρινό ξεκινά τον Μάρτιο και τελειώνει τον Αύγουστο. Κάθε εξάμηνο περιλαμβάνει Ακαδημαϊκή και Στρατιωτική εκπαίδευση, τόσο θεωρητική όσο και πρακτική.

Κάθε Ακαδημαϊκό έτος αποτελείται από τριάντα εννέα (39) εβδομάδες, από τις οποίες οι είκοσι έξι (26) είναι Ακαδημαϊκής φύσεως και οι δεκατρείς (13) είναι καθαρά Στρατιωτικής. Από αυτές, τέσσερις (4) εβδομάδες χρησιμοποιούνται για τις εξετάσεις Α΄ και Β΄ εξαμήνου ενώ οκτώ (8) εβδομάδες οι Ευέλπιδες απουσιάζουν σε άδειες.

Η Σχολή προσφέρει ευρεία Ακαδημαϊκή μόρφωση, η οποία συμπληρώνει αλλά και διευρύνει την Στρατιωτική εκπαίδευση. Το πρόγραμμα της Ακαδημαϊκής εκπαίδευσης περιλαμβάνει αντικείμενα από ένα ευρύ φάσμα των επιστημών, από Ανθρωπιστικές και Κοινωνικές Επιστήμες μέχρι Εφαρμοσμένες Επιστήμες, από Χημεία σε Ιστορία και από Ψυχολογία σε Μηχανική.

Η Στρατιωτική εκπαίδευση ξεκινά από το πρώτο έτος, οπότε ο Εύελπις υφίσταται Βασική Στρατιωτική Εκπαίδευση και εκπαιδεύεται στην ατομική τακτική. Συνεχίζει τα επόμενα χρόνια και γίνεται άριστος γνώστης στη διοίκηση ομάδος και διμοιρίας και μαθαίνει τα στοιχεία οργάνωσης και λειτουργίας του Λόχου Πεζικού. Η Στρατιωτική εκπαίδευση λαμβάνει χώρα είτε στην περιοχή της Βάρης είτε σε άλλους χώρους ανά την Ελλάδα (Λιτόχωρο Πιερίας, Παρνασσός, κ.λ.π.).

Σημαντικό ρόλο στην εκπαίδευση του Εύελπι παίζει η φυσική αγωγή, με σκοπό αφ’ενός την προσωπική ενδυνάμωσή του ώστε να ανταπεξέρχεται στις κακουχίες και στον απαιτητικό τρόπο ζωής του στρατιωτικού και αφ’ετέρου τη δυνατότητα λειτουργίας του ως εκπαιδευτού, ο οποίος θα εκπονεί και εκτελεί ένα κατάλληλο, ασφαλές και αποτελεσματικό πρόγραμμα σωματικής αγωγής για τους υφισταμένους του.

Πέρα από το έντονο πρόγραμμα για την βελτίωση της φυσικής κατάστασης των Ευελπίδων, διοργανώνονται κάθε έτος εσωτερικά πρωταθλήματα μεταξύ των δύο Ταγμάτων σε διάφορα αθλήματα, καθώς και Πρωτάθλημα μεταξύ των Παραγωγικών Σχολών, στο οποίο η Σχολή μετρά πολλές επιτυχίες κάθε έτος.

Το σώμα των Ευελπίδων οργανώνεται σε ένα Σύνταγμα των δύο (2) Ταγμάτων. Τα Τάγματα ονομάζονται προς τιμήν ηρώων, 1ο Τάγμα Ευελπίδων «Τχης (ΠΖ) Βελισσάριος Ιωάννης και 2ο Τάγμα Ευελπίδων «Τχης (ΠΒ) Παπαρρόδου Ιωάννης. Στη Σχολή εκπαιδεύονται σήμερα σπουδαστές από 20 κράτη. Η πολυεθνικότητα της σύνθεσης προσδίδει στη Σχολή τον ρόλο του πρεσβευτή των ηθών και παραδόσεών μας εκτός Ελληνικών συνόρων. Όλοι οι Ευέλπιδες ακολουθούν το ίδιο έντονο και απαιτητικό πρόγραμμα Στρατιωτικής και Ακαδημαϊκής εκπαίδευσης ανεξαρτήτως εθνικότητας και φύλου.

Με την ολοκλήρωση των σπουδών στη Σχολή, πολλοί απόφοιτοί της γίνονται δεκτοί και συνεχίζουν τις σπουδές τους είτε σε μεταπτυχιακά προγράμματα είτε σε προπτυχιακά για την απόκτηση δεύτερου τίτλου σπουδών σε διάφορα Ελληνικά και Ξένα Ανώτατα Ιδρύματα.

To έμβλημα της Σχολής

Το έμβλημα της Σχολής είναι μια σύνθετη απεικόνιση, δύο τυφεκίων, δύο ξιφών, σωλήνα πυροβόλου και οβίδας, που συμβολίζουν τα ιστορικά όπλα του Ελληνικού Στρατού (Πεζικό, Τεθωρακισμένα και Πυροβολικό). Η σύνθεση αυτή, πλαισιώνεται με το έτος ιδρύσεως της Σχολής (1828), με δύο κλάδους δάφνης και το έμβλημα της Ελληνικής Δημοκρατίας. Επίγραμμα του εμβλήματος, είναι η φράση του σοφού της αρχαίας Αθήνας Σόλωνα, «ΑΡΧΕΣΘΑΙ ΜΑΘΩΝ ΑΡΧΕΙΝ ΕΠΙΣΤΗΣΕΙ», το οποίο υποδηλώνει το βασικό σκοπό της παιδευτικής αγωγής των Ευελπίδων και τους υπενθυμίζει την αξία της πειθαρχίας.

 

ONALERT
ΙΝΦΟΓΝΩΜΩΝ
ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ

ΟΙ ΤΣΑΜΗΔΕΣ ΜΕΤΑ ΤΟΝ ΠΟΛΕΜΟ - Η ΕΝΤΑΞΗ ΤΟΥΣ ΣΤΟΝ ΔΣΕ ΚΑΤΑ ΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΕΜΦΥΛΙΟ

Πριν λίγες ημέρες, κυκλοφόρησε το νέο βιβλίο Σταύρου Γ. Ντάγιου, με τίτλο « ΝΙΚΟΣ ΖΑΧΑΡΙΑΔΗΣ – ΕΝΒΕΡ ΧΟΝΤΖΑ. Συνεργασία και μυστικές συμφωνίες του Κ.Κ.Ε με την Αλβανία 1943-1974» ( εκδόσεις LITERATUS ). Ο κύριος Ντάγιος είναι ο συγγραφέας του άκρως αποκαλυπτικού βιβλίου « Ο Νίκος Ακριβογιάννης και η Δίκη των Αεροπόρων» (Θεσσαλονίκη, LITERATUS 2017), στο οποίο είχαμε στηριχθεί για τη συγγραφή του άρθρου για τον Νίκο Ακριβογιάννη στις 19/5/2019.

Καθώς στο νέο βιβλίο του Σταύρου Ντάγιου περιέχονται καινούργια και άκρως αποκαλυπτικά στοιχεία (και) για τους Τσάμηδες, αποφασίσαμε να αφιερώσουμε ένα ακόμα άρθρο στο θέμα «Τσάμηδες» εικάζοντας ότι και οι αναγνώστες θα βρουν άκρως ενδιαφέροντα όσα θα διαβάσουν.

Οι δικαστικές αποφάσεις για τους Τσάμηδες

Οι Τσάμηδες καταδικάστηκαν από το σύνολο της κοινής γνώμης στην Ελλάδα και την Ευρώπη ως δωσίλογοι και συνεργάτες των Ιταλών και των Γερμανών.Μετά την απελευθέρωση της χώρας μας, ψηφίστηκε ειδική ποινική νομοθεσία για την τιμωρία όσων συνεργάστηκαν με Γερμανούς, Ιταλούς και Βούλγαρους. Με τη Συντακτική Πράξη αρ.6 της 2ας Ιανουαρίου 1945 και τον αναγκαστικό νόμο 533/1945 ρυθμίζονταν οι απαραίτητες λεπτομέρειες για τη συγκρότηση των Ειδικών Δικαστηρίων, τη δικονομία τους, τα αδικήματα που θα διώκονταν και τις ποινές που θα επιβάλλονταν. Το άρθρο 2 της Συντακτικής Πράξης

(και του Α.Ν 533/1945) προέβλεπε ότι η περιουσία της συζύγου ή των τέκνων του κατηγορουμένου που αποκτήθηκε μετά τη διάπραξη των αδικημάτων, ανήκε στον κατηγορούμενο (μαχητό τεκμήριο) και υπόκειτο σε δήμευση. Τέλος το άρθρο 33 της Πράξης (άρθρο 32 του Α.Ν 533/1945) προέβλεπε εικοσαετή παραγραφή για τις μη επανορθωτικές ποινές από την τελεσιδικία.

(Τα στοιχεία προέρχονται από τη μελέτη του Δ.Ν. Γιάννη Κτιστάκη « Περιουσίες Τσάμηδων και Αλβανών στην Ελλάδα ( Άρση του εμπολέμου και διεθνής προστασία των δικαιωμάτων του ανθρώπου)», Περιοδικό Δίκη, Φεβρουάριος 2006).

Τον Μάιο του 1945, το Ειδικό Δικαστήριο Δωσίλογων των Ιωαννίνων τεκμηρίωσε εκατοντάδες δολοφονίες Ελλήνων, απαγωγές και εξαφανίσεις προσώπων, βιασμούς γυναικών, χιλιάδες πυρπολήσεις κατοικιών και λεηλασίες χωριών, ύστερα από έρευνα των Υπηρεσιών Ασφαλείας της περιοχής και υποβολή μηνύσεων από ιδιώτες.

Βάσει των διατάξεων που αναφέραμε παραπάνω, στις 23 Μαΐου 1945 καταδικάστηκαν από το Ειδικό Δικαστήριο Δωσιλόγων των Ιωαννίνων ( Απόφαση 344/1945), ερήμην, 1937 Τσάμηδες σε θάνατο. Στις 27 Μαῒου 1946, από το ίδιο Δικαστήριο, καταδικάστηκαν σε θάνατο, ερήμην, άλλοι 179 Τσάμηδες (Απόφαση 344/1946). Σε όλους τους καταδικασθέντες (συνολικά 2.116) επιβλήθηκε ολική δήμευση των περιουσιακών τους (Από τη μελέτη του Γ. Κτιστάκη, περιοδικό «Δίκη», Φεβρουάριος 2006).

tsamides1

Τα επόμενα χρόνια, με αποφάσεις ελληνικών δικαστηρίων είτε με διοικητικές πράξεις, επικουρικές δικαστικών αποφάσεων, είτε συλλογικά, σύμφωνα με την απόφαση υπ΄ αριθμόν 50862/30254 της 16/1/1947 του Υπουργείου Στρατιωτικών, αφαιρέθηκε από τους Τσάμηδες και η ελληνική ιθαγένεια με αποδιδόμενες κατηγορίες για εθνική προδοσία. Οι αποφάσεις διέτασσαν συγχρόνως την απαλλοτρίωση των κατεχόμενων περιουσιών τους. Συγκεκριμένα, η αγροτική περιουσία παραχωρήθηκε σε ακτήμονες γεωργούς και κτηνοτρόφους με τη μορφή γεωργικών και κτηνοτροφικών κλήρων , η ακίνητη αστική περιουσία (σπίτια και καταστήματα) εκποιήθηκε απευθείας σε άστεγους ή μέσω δημοπρασιών, ενώ όπως αναφέραμε, δημεύθηκε η περιουσία όσων καταδικάστηκαν από το Ειδικό Δικαστήριο Δωσιλόγων, ως μουσουλμανική περιουσία εγκαταλελειμμένη.

Οι Τσάμηδες στην Αλβανία

Μετά την απώθηση των Γερμανών από την Ήπειρο, τον Οκτώβριο του 1944, 15.000 – 17.000 μουσουλμάνοι Τσάμηδες (σύμφωνα με επίσημη καταγραφή της UNRRA) αναγκάστηκαν να καταφύγουν μαζί με τους Γερμανούς στην Αλβανία, εγκαταλείποντας τη Θεσπρωτία με το στίγμα του δωσίλογου και του συνεργάτη των Ιταλών και των Γερμανών. Αρχικά εγκαταστάθηκαν στη νότια Αλβανία και στη συνέχεια σε ολόκληρη την ενδοχώρα ( αν και ο κύριος όγκος τους παρέμεινε στην Αυλώνα λόγω παρόμοιων κλιματολογικών συνθηκών με τη Θεσπρωτία), σε πρόχειρα παραπήγματα, σκηνές, εγκαταλελειμμένες οικοδομές, εκκλησίες και αποθήκες του ιταλικού στρατού. Πολλοί πέθαναν από κρυοπαγήματα, κακουχίες και ασιτία.

tsamides2

Οι Τσάμηδες δεν ήταν καθόλου αρεστοί στην Αλβανία. Περιφέρονταν σαν νομάδες και διατύπωναν αξιώσεις, δεν υπήρχαν όμως ευήκοα ώτα… Έτσι άρχισαν να αποτελούν μια νέα, περιφρονημένη και εξαρτημένη κοινωνική τάξη.

Οι Αλβανοί προσπάθησαν να επιλύσουν το θέμα των Τσάμηδων με συμφωνίες μεταξύ του ΚΚ Αλβανίας και του ΕΑΜ, παρακάμπτοντας το επίσημο ελληνικό κράτος. Στη μυστική συνάντηση της 27ης – 28ης Δεκεμβρίου 1944 μεταξύ της Κομματικής Επιτροπής Αργυροκάστρου και της Πανηπειρωτικής Επιτροπής του ΕΑΜ, οι Άρης Βελουχιώτης και Στέφανος Σαράφης, συζήτησαν για την έκρυθμη κατάσταση που είχε διαμορφωθεί στην Ελλάδα με τα Δεκεμβριανά, ενώ οι Αλβανοί συζήτησαν το ενδεχόμενο επαναπατρισμού των Τσάμηδων. Ο Βελουχιώτης είπε στους Αλβανούς ότι κάτι τέτοιο εκείνη τη στιγμή ήταν ανέφικτο, αλλά στο άμεσο μέλλον και αφού το ΕΑΜ θα είχε υπό τον έλεγχο του όλη την περιοχή της Ηπείρου, το ζήτημα των Τσάμηδων θα τακτοποιούνταν οριστικά ( Αrkivi Quendori Shtetit, στο εξής ΑQSH, της Αλβανίας, F.14, V.1945, Επιστολή της Κομματικής Επιτροπής Αργυροκάστρου προς την ΚΕ του ΚΚ Αλβανίας, Αργυρόκαστρο 9/1/1945). Άλλωστε η θέση του ΕΑΜ, όπως τη διατύπωσε η Πανηπειρωτική Επιτροπή του σε εγκύκλιο προς τις οργανώσεις της στις 8 Φεβρουαρίου 1945, ήταν η ανεμπόδιστη επιστροφή των Τσάμηδων στην Ελλάδα.

Πραγματικά, τον Μάρτιο του 1945, επιχειρήθηκε η επιστροφή των Τσάμηδων στη Θεσπρωτία, με την αδράνεια, αν όχι ενθάρρυνση ( «συγκαταβατική απάθεια» γράφει εύστοχα ο Σταύρος Ντάγιος), του ΕΑΜ της περιοχής. Το αποτέλεσμα ήταν να σημειωθούν αιματηρές συμπλοκές με τους ντόπιους κατοίκους της περιοχής και να υπάρξουν μερικές δεκάδες θύματα στους Φιλιάτες.

tsamides3

Οι Αλβανοί «παίζουν» το χαρτί των Τσάμηδων

Μετά τα δραματικά γεγονότα στους Φιλιάτες, αν και γνώριζαν ότι οι προσπάθειές τους δεν θα τελεσφορούσαν, οι Αλβανοί άρχισαν να κατηγορούν την Ελλάδα για γενοκτονία και εθνοκάθαρση των Τσάμηδων. Ουσιαστικά, αυτό αποτελούσε το αλβανικό «αντίβαρο» στο βορειοηπειρωτικό ζήτημα. Έτσι, στις 19 Μαρτίου 1945, η αλβανική κυβέρνηση κάλεσε τους εκπροσώπους των Συμμάχων στα Τίρανα και εξέφρασε την έντονη διαμαρτυρία της για τα «ειδεχθή εγκλήματα των ελληνικών αρχών εις βάρος των Τσάμηδων, ζητώντας την παρέμβασή τους για τη συνολική διευθέτηση του ζητήματος» ( Arkivi i Ministrise se Puneve te Jashtme, στο εξής ΑΜPJ, Αρχείο του Αλβανικού Υπουργείου Εξωτερικών, V.1945, D.11, fl.19, Έκθεση του Συνταγματάρχη Πάλμερ για την επίσκεψή του στη Βόρεια Ελλάδα, 4-9 Απριλίου 1945). Ενθαρρυμένοι οι Τσάμηδες, πραγματοποίησαν μεγάλη πορεία διαμαρτυρίας κατά των «ειδεχθών εγκλημάτων του Στρατηγού Ζέρβα» στην Κονίσπολη, κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα ( εφ. «Bashkimi», 30/3/1945). Τον Νοέμβρη του 1945, καθώς ο Αμερικανός απεσταλμένος WilliamH. McNeil επισκέφθηκε την Ελλάδα, οι Τσάμηδες απευθύνθηκαν και σ’ αυτόν ζητώντας την παρέμβαση των Συμμάχων (εφ. «Bashkimi», 23/11/1945).

tsamides4

Ωστόσο, η αλβανική κυβέρνηση βλέποντας ότι δεν πρόκειται οι Τσάμηδες να επιστρέψουν άμεσα στην Ελλάδα, αποφάσισε τη διασπορά και την εγκατάστασή τους κυρίως στον αλβανικό Νότο. Πολλοί όμως αξιωματούχοι και άλλοι σημαίνοντες Αλβανοί, θεώρησαν αυτή την κίνηση μέγα λάθος. Πίστευαν ότι έπρεπε οι Τσάμηδες να εγκατασταθούν στην αλβανική μεθόριο, κυρίως στο Αργυρόκαστρο, για να αλλοιωθεί ο πληθυσμός της περιοχής. Αυτό είχε ακουστεί ως απειλή και το 1924-1925, όταν επρόκειτο να πραγματοποιηθεί η ανταλλαγή των μουσουλμάνων Τσάμηδων και η εγκατάστασή τους στις αμιγώς ελληνικές περιοχές της Β. Ηπείρου. Η Διερευνητική Επιτροπή στο πλαίσιο του Ο.Η.Ε. το 1947, απέτυχε να εξετάσει εθνοτικά θέματα κατά μήκος της ελληνοαλβανικής μεθορίου, λόγω τις αδιαλλαξίας της Αλβανίας και της Γιουγκοσλαβίας.

Κ.Κ.Ε. και Τσάμηδες

Το Κ.Κ.Ε, διαχώρισε την πολιτική του θέση από τη συνολική στάση των υπόλοιπων κομμάτων της χώρας. Θεωρούσε τους Τσάμηδες θύματα των «ειδεχθών ανοσιουργημάτων του Στρατηγού Ζέρβα και της ελληνικής αντίδρασης και καταδίκαζε τις ωμότητες εις βάρος τους» ( Συνέντευξη Νίκου Ζαχαριάδη σε Έλληνες και ξένους δημοσιογράφους, Ριζοσπάστης 2 Ιουνίου 1945). Την ίδια στιγμή, δεν έκανε σχεδόν καμία αναφορά στην εγκληματική τους δράση και τη συνεργασία τους με τους Ιταλούς και τους Γερμανούς.

Στις 6 Ιουνίου 1946, ο Ριζοσπάστης στη σελ. 4, δημοσίευσε άρθρο με τίτλο « Η αλβανική κυβέρνηση υπέβαλε υπόμνημα για τις διώξεις των Αλβανών στην Ελλάδα, στο οποίο περιέχονται και δηλώσεις του Ενβέρ Χότζα, ο οποίος κατήγγειλε τους διωγμούς των Αλβανών της Τσαμουριάς, που άρχισαν το 1913 και κορυφώθηκαν από τον Ιούνιο του 1944 ως τον Μάρτιο του 1945, οπότε «Έλληνες αντιδραστικοί, κινούμενοι από ταπεινά ή σοβινιστικά αισθήματα, πυρπόλησαν δεκάδες χωριά και ξεκλήρισαν χιλιάδες Αλβανούς». Στο υπόμνημα τονιζόταν, ότι ως αποτέλεσμα αυτού του άγριου διωγμού 28.000 (!) Τσάμηδες κατέφυγαν στην Αλβανία, όπου δεκάδες απ’ αυτούς πέθαναν από κακουχίες. Πρόκειται για τερατολόγημα, αφού οι Τσάμηδες σε όλες τις απογραφές μόλις που ξεπερνούσαν τις 20.000. Το 1938, από τη Γενική Διοίκηση Ηπείρου, αναφέρεται ότι στη Θεσπρωτία ζούσαν 17.311 Αλβανοί μουσουλμάνοι. Η επεξεργασία των αποτελεσμάτων της απογραφής του 1940 δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, αλλά, κατά μία εκδοχή, οι Τσάμηδες ήταν 16.661 (Δ. Αρχιμανδρίτης, «Τσάμηδες, Οδύνη και Δάκρυα της Θεσπρωτίας».

tsamides5

Άλλοι ανεβάζουν τον αριθμό τους σε 21.000 – 22.000. Το αλβανικό υπόμνημα ζητούσε την παλιννόστηση των Τσάμηδων, τη διασφάλιση και την εγγύηση της ζωής και των περιουσιών τους, αποζημιώσεις για τις καταστροφές που υπέστησαν, την ανοικοδόμηση των σπιτιών τους και δίκαιη τιμωρία των υπευθύνων για τα δεινά τους.

Λίγες μέρες αργότερα, η αλβανική κυβέρνηση υπέβαλε δεύτερο υπόμνημα ενώπιον των Υπουργών Εξωτερικών στη Συνδιάσκεψη της Ευρώπης του Παρισιού. Με αυτό, ζητούσε προστασία για τους «αλβανικούς πληθυσμούς της Τσαμουριάς» στη βορειοδυτική Ελλάδα. Επίσης, στο υπόμνημα γραφόταν ότι το 1945 «σαδιστικές ομάδες» (sic) του Στρατηγού Ζέρβα επέδραμαν εναντίον της Τσαμουριάς και σκότωσαν 600 γυναίκες, παιδιά και ηλικιωμένους, ενώ πυρπόλησαν 860 (!) χωριά. Πρόκειται για νέο χονδροειδέστατο ψέμα! Ο νομός Θεσπρωτίας έχει σήμερα γύρω στα 90 χωριά. 860 χωριά δεν έχει όλη η Ήπειρος. Σύμφωνα με τους αλβανικούς ισχυρισμούς, ο Ν. Ζέρβας θα πρέπει να είχε πυρπολήσει ολόκληρη σχεδόν την ηπειρωτική Ελλάδα… Το θλιβερό είναι, ότι τους γελοίους αλβανικούς ισχυρισμούς, επαναλαμβάνει ο «Ριζοσπάστης» (16 Ιουνίου 1946, σελ. 4 , «Επιστολή του Αλβανού πρωθυπουργού προς τη διάσκεψη Τεσσάρων»).

tsamides6

Στο φύλλο της 28ης Ιουνίου 1946, στη σελ. 1, ο «Ριζοσπάστης» δημοσιεύει το εξής άρθρο: « Οι σφαγές και οι λεηλασίες του Ζέρβα στη Θεσπρωτία: Ένα ιστορικό έγγραφο». Το ΚΚΕ, μέσω του κειμένου αυτού, καταδίκαζε «τις ωμότητες και τα εγκλήματα του Ζέρβα στην Ήπειρο, μέσω επιστολής του Συνταγματάρχη (ΠΖ) Νικολάου Κατηφόρη, ο οποίος είχε διενεργήσει επιτόπια έρευνα στη Θεσπρωτία.

Τον Φεβρουάριο του 1947, ενώ η Διερευνητική Επιτροπή διεξήγαγε ελέγχους και έρευνα για την ελληνική προσφυγή στον Ο.Η.Ε., η αλβανική κυβέρνηση κατηγόρησε την Ελλάδα για σφαγές σε βάρος των Τσάμηδων. Ο Συνταγματάρχης Νέστι Κερέντζι, αντιπρόσωπος της Αλβανίας, τόνισε στην ομιλία του:

«Είναι ακριβώς η καταπιεστική αυτή εσωτερική πολιτική που αντανακλά επίσης, και στις μειονότητες με τα καταπιεστικά μέτρα, τα εγκλήματα, λεηλασίες, ποταπότητες και εκδηλώσεις άγριου σοβινισμού απέναντι της μειονότητάς μας στην Τσαμουριά. Μια χαρακτηριστική απόδειξη της εχθρικής στάσεως της ελληνικής κυβέρνησης απέναντι στην Αλβανία και τον αλβανικό λαό είναι η αμείλικτη σφαγή της αλβανικής μειονότητάς στην Ελλάδα, των Τσάμηδων. Κατά τη διάρκεια των σφαγών της περιόδου 1944-45, ο αριθμός των σφαγιασμένων έφτασε τα 2.877 πρόσωπα ενώ 68 χωριά (σημ. όχι 860;) και 5.800 σπίτια πυρπολήθηκαν. Η τρομοκρατία αυτή ανάγκασε 23.000 Τσάμηδες να καταφύγουν από την Ελλάδα στην Αλβανία κάτω από άθλιες συνθήκες».

Στις αρχές Μαρτίου 1947, οι Τσάμηδες έκαναν δεύτερη προσφυγή στον Ο.Η.Ε. με την οποία ζητούσαν την αυστηρή τιμωρία όσων εγκλημάτησαν εναντίον τους. Όμως η αλβανική εμπλοκή στον ελληνικό εμφύλιο και το ναυάγιο του ελληνικού αιτήματος για το βορειοηπειρωτικό στη Συνδιάσκεψη των Παρισίων, υποβάθμισε το θέμα των Τσάμηδων.

tsamides7

Οι Τσάμηδες στον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας

Τον Σεπτέμβριο του 1947, ο ΔΣΕ αντιμετώπιζε σοβαρό πρόβλημα εφεδρειών. Ο Μάρκος Βαφειάδης ζήτησε από τους Αλβανούς τη στρατολόγηση 3.000 - 4.000 Τσάμηδων. Όμως ο Χότζα απέρριψε το αίτημα ως επικίνδυνο.

Η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία του ΚΚΕ/ΔΣΕ, έδειχνε διχασμένη για το αν έπρεπε να υπάρχει εθελούσια κατάταξη των Τσάμηδων ή επιβολή καταναγκαστικών μέτρων. Στις αρχές του 1949, στάλθηκε στην Αλβανία ο Βασίλης Σακελλαρίδης με αποστολή την στρατολόγηση των Τσάμηδων. Στις 19 Μαρτίου, η εφημερίδα Zeri I Popullit έκανε έκκληση στους Τσάμηδες να επιστρέψουν στην Ελλάδα και να ενταχθούν στον ΔΣΕ.

Στις 25 Μαρτίου 1949, το ΚΚ Αλβανίας εξέτασε αποκλειστικά την υπόθεση στρατολόγησης των Τσάμηδων. Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Σέχου συνιστούσε σε όλους τους Τσάμηδες ηλικίας από 20 έως 45 ετών να στρατευθούν για την «απελευθέρωση της πατρίδας τους», ενώ παράλληλα ξεκίνησε ανηλεής αγώνας κατά των ανυπότακτων Τσάμηδων. Τα αποτελέσματα της στρατολόγησης ήταν πενιχρά. Μερικές εκατοντάδες μόνο Τσάμηδων (από 130-500 άτομα) στρατολογήθηκαν. Παράλληλα, οι Τσάμηδες στην Αλβανία οργάνωσαν εκδηλώσεις διαμαρτυρίας για τη βίαιη στρατολόγησή τους. Πολλοί συνελήφθησαν και εκτοπίστηκαν ή περιορίστηκαν σε στρατόπεδα καταναγκαστικής εργασίας.

Άλλοι, υπέβαλλαν αίτηση για την απόκτηση της αλβανικής ιθαγένειας παρότι είχαν αμυδρές ελπίδες για επαναπατρισμό. Οι άκομψοι χειρισμοί της αλβανικής κυβέρνησης είχαν ως αποτέλεσμα αρκετοί Τσάμηδες να προσπαθήσουν να δραπετεύσουν στην Ελλάδα. Ελάχιστοι όμως έφτασαν στην Κέρκυρα. Οι υπόλοιποι συνελήφθησαν και εξοντώθηκαν ή έμειναν για δεκαετίες στις αλβανικές φυλακές. Αλλά και όσοι Τσάμηδες εντάχθηκαν στον ΔΣΕ, δεν έδειξαν ιδιαίτερο ζήλο στις μάχες.

tsamides8

Ούτε όμως και η ηγεσία του ΔΣΕ τους εμπιστευόταν. Μαζί με τους απαχθέντες, αμάχους και άλλους Έλληνες δραπέτες στην Αλβανία, συγκροτούσαν την 105η Ταξιαρχία που συστάθηκε στο 1ο Τάγμα. Στην Ταξιαρχία, το 15-20% ήταν σλαβόφωνοι και οι υπόλοιποι Τσάμηδες και απαχθέντες άμαχοι από Ήπειρο και Μακεδονία. Επρόκειτο για μονάδα μειωμένης εμπιστοσύνης, η σύνθεση της οποίας ήταν δηλωτική.

Ο επίλογος του τσάμικου γράφτηκε στις 19 Απριλίου 1953, με το διάταγμα 1654/1953 με το οποίο το αλβανικό κράτος και επίσημα απέδωσε την αλβανική ιθαγένεια σε όλους τους Τσάμηδες που κατοικούσαν στη ΛΔ της Αλβανίας. Παρά τις αντιρρήσεις και τις αντιδράσεις, όσοι Τσάμηδες αντιτάχθηκαν, φυλακίστηκαν ή εκδιώχθηκαν.

Κλείνοντας, αναφέρουμε ότι ο Σταύρος Ντάγιος στο βιβλίο του «ΝΙΚΟΣ ΖΑΧΑΡΙΑΔΗΣ – ΕΝΒΕΡ ΧΟΤΤΑ. Συνεργασία και μυστικές συμφωνίες του ΚΚΕ με την Αλβανία 1943-1974» αποκαλύπτει ότι 2000 Αλβανοί στρατιώτες πολέμησαν στις τάξεις του ΔΣΕ κατά τον ελληνικό εμφύλιο. Μετά το τέλος του πολέμου, στάλθηκαν στο Καζακστάν όπου και εγκλωβίστηκαν. Με αυτό το θέμα θα ασχοληθούμε κάποια άλλη φορά.

 

 

protothema.gr

ΙΝΦΟΓΝΩΜΩΝ

ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ 

ΑΝ Η ΤΟΥΡΚΙΑ ΤΡΥΠΗΣΕΙ ΤΗΝ ΥΦΑΛΟΚΡΗΠΙΔΑ ΣΤΟ ΚΑΣΤΕΛΛΟΡΙΖΟ...

Του Θεόδωρου Καρυώτη
ομότιμου καθηγητήυ οικονομικών του Πανεπιστημιακού Συστήματος Μέρυλαντ, ΗΠΑ.
 
Η πιο εύκολη απάντηση θα ήταν «δεν θα τολμούσαν να το κάνουν, εάν ήταν Πρωθυπουργός ο Ανδρέας Παπανδρέου». Βέβαια, η σημερινή κατάσταση είναι εντελώς διαφορετική. Η Ελλάδα γνωρίζει ποια είναι τα θαλάσσια σύνορά της και δεν μπορεί να τηρεί την δικαιολογημένη στάση της Κυπριακής Δημοκρατίας. Πρέπει να ζητήσει την άμεση απομάκρυνση ενός τουρκικού γεωτρύπανου στην περιοχή του Καστελόριζου και να στείλει και τις ναυτικές της δυνάμεις για να υπερασπίσει τα κυριαρχικά μας δικαιώματα από την τουρκική παραβατικότητα. Απλώς, να γνωρίζουμε ότι θα είμαστε μόνοι μας.

Αλλά για να αξιολογήσουμε σωστά τις τελευταίες εξελίξεις πρέπει να σταθούμε στη δήλωση που έκανε πρόσφατα ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών, Μεβλούτ Τσαβούσογλου: «Σήμερα το θέμα του διαμοιρασμού του φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο και γύρω από την Κύπρο είναι ένα από τα πιο σημαντικά ζητήματα. Εμείς δεν βλέπουμε το φυσικό αέριο γύρω από την Κύπρο και στην Ανατολική Μεσόγειο ως ένα ζήτημα που μας διχάζει, ούτε θέλουμε να το βλέπουμε έτσι. Αντίθετα, επιθυμούμε να ενισχύσουμε την ευημερία και τη σταθερότητα της Ανατολικής Μεσογείου και της Κύπρου, να μοιραστούμε από κοινού τις πηγές γύρω από την Κύπρο και τη Μεσόγειο».
Η μοιρασιά ήταν πάντα στο μυαλό των Αμερικανών από την εποχή του Σχεδίου Άτσεσον. Οι Αμερικανοί γνωρίζουν, για πολλά χρόνια, ότι το Καστελόριζο αποτελεί το κομβικό πρόβλημα για την μοιρασιά της ανατολικής Μεσογείου. Το Καστελόριζο δημιουργεί ένα εδαφικό τόξο με τις ανατολικές ακτές της Ρόδου, της Καρπάθου, της Κάσου και της Κρήτης διεκδικώντας τίτλο τόσο για ΑΟΖ, όσο και για υφαλοκρηπίδα. Έτσι, το Καστελόριζο δεν είναι ένα απομονωμένο νησί στην εσχατιά της Ελλάδος και της ΕΕ, αλλά αποτελεί τμήμα μιας ευρύτερης εδαφικής ενότητας.

Η παγίδα Άτσεσον

Η Ελλάδα ασχολήθηκε για πρώτη φορά με το Καστελόριζο, όταν πληροφορήθηκε το περίφημο Σχέδιο Άτσεσον του 1964. Στο αρχικό σχέδιο, η Κύπρος θα παρεχωρείτο ολόκληρη στην Ελλάδα εκτός της Καρπασίας, όπου θα εγκαθίστατο μια στρατιωτική βάση της Τουρκίας παρόμοια με τις Βρετανικές βάσεις στο νησί, χωρίς όρια. Επιπλέον το Καστελόριζο θα παρεχωρείτο στην Τουρκία. Ο Αρχιεπίσκοπος Μακάριος απέρριψε αμέσως αυτό το σχέδιο. Ο Άτσεσον πρότεινε μια αλλαγή, που προέβλεπε ότι η Τουρκία θα διατηρούσε την Καρπασία μόνο για 50 χρόνια και η Τουρκία απέρριψε το νέο σχέδιο.
Έχουν περάσει από τότε 55 χρόνια, αλλά φαίνεται ότι οι Τούρκοι εξακολουθούν να εποφθαλμιούν τα νησιά μας. Όπως έχω τονίσει παλαιότερα, το Σχέδιο Άτσεσον ήταν προσεκτικά σχεδιασμένο. Όταν παρατηρήσει κανείς πόσο μικρό είναι το Καστελόριζο, εύκολα θα αντιληφθεί ότι η Τουρκία δεν επιθυμούσε μια τέτοια ανταλλαγή, αλλά ούτε και η Ελλάδα ήταν διατεθειμένη να παραδώσει ελληνικό έδαφος, όσο μικρό και να ήταν αυτό. Αλλά ο Άτσεσον είχε κάτι άλλο στο μυαλό του.
Οι Αμερικανοί, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, γνώριζαν την αξία των υδρογονανθράκων και είχαν αρχίσει μυστικές έρευνες στην Ανατολική Μεσόγειο για τον μεγάλο ορυκτό πλούτο της περιοχής. Τότε βέβαια υπήρχε μόνο η έννοια της υφαλοκρηπίδας, αλλά οι Αμερικανοί γνώριζαν ότι και τα νησιά διαθέτουν υφαλοκρηπίδα.
Έτσι σήμερα, ένα μεγάλο κομμάτι της ελληνικής υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ στην ανατολική Μεσόγειο θα ανήκε στην Τουρκία, εάν είχε δεχθεί να πάρει το Καστελόριζο, μία κίνηση που δεν θα μπορούσε βέβαια να πραγματοποιηθεί, διότι το σχέδιο Άτσεσον είχε ήδη απορρίψει η τότε κυβέρνηση του Γεωργίου Παπανδρέου.

Κανείς δεν έδωσε σημασία

Όπως έγραψε στην εφημερίδα Καθημερινή ο καθηγητής Άγγελος Συρίγος: «Όλος ο κόσμος γνωρίζει με ακρίβεια τι διεκδικεί η Τουρκία στην περιοχή. Η Ελλάδα εξακολουθεί να μην έχει προσδιορίσει ποια θεωρεί ότι είναι τα ακριβή όρια της υφαλοκρηπίδας της στην Ανατολική Μεσόγειο. Απλώς διαμαρτύρεται στις τουρκικές ενέργειες…».
Οι αυξανόμενες τουρκικές προκλήσεις στο Αιγαίο Αρχιπέλαγος, τα σενάρια μυστικής διπλωματίας μεταξύ Αθήνας- Άγκυρας και η αμέλεια των ελληνικών κυβερνήσεων να ανακηρύξουν Αποκλειστική Οικονομική Ζώνη (ΑΟΖ) θέτουν σε κίνδυνο τα εθνικά κυριαρχικά μας δικαιώματα σε μια περίοδο που η Ελλάδα εμφανίζεται τρωτή σε διεθνείς πιέσεις.
Έγραψα για πρώτη φορά για την αξία του Καστελόριζου το 1985, αλλά κανείς δεν έδωσε σημασία. Τότε, ακόμα και οι ελληνικοί χάρτες δεν ανέφεραν το σύμπλεγμα του Καστελόριζου (Μεγίστη, Ρω και Στρογγύλη). Τώρα όλοι ομνύουν στην αξία του αλλά πολλοί δεν αντιλαμβάνονται γιατί είναι τόσο σημαντικό νησί για τα εθνικά μας συμφέροντα. Ο κύριος λόγος είναι ότι το σύμπλεγμα αυτών των νησιών δίνει την δυνατότητα, βάσει της UNCLOS του 1982, στην ΑΟΖ της Ελλάδας να εφάπτεται της ΑΟΖ της Κύπρου.

Τα νησιά, ο εφιάλτης της Τουρκίας

Βρίσκεται πάντα στην μνήμη μου το Άρθρο 121 της UNCLOS και ενθυμούμαι τους αγώνες της ελληνικής και της κυπριακής αντιπροσωπείας για την διατήρηση του και το πείσμα της Τουρκίας για εξαφάνισή του. Το άρθρο 121, παράγραφος 2 δεν αφήνει κανένα περιθώριο αμφιβολίας ή παρερμηνείας γιατί ξεκάθαρα αναφέρει ότι: “Με την εξαίρεση των προβλεπόμενων στην παράγραφο 3, η αιγιαλίτιδα ζώνη, η συνορεύουσα ζώνη, η αποκλειστική οικονομική ζώνη και η υφαλοκρηπίδα μιας νήσου καθορίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις της παρούσας Σύμβασης που εφαρμόζονται σε άλλο χερσαίο έδαφος“.
Η εξαίρεση της παραγράφου 3 αναφέρει ότι οι “βράχοι οι οποίοι δεν μπορούν να συντηρήσουν ανθρώπινο μόνιμο πληθυσμό ή οικονομική ζωή δεν θα έχουν αποκλειστική οικονομική ζώνη ή υφαλοκρηπίδα“. Αυτή όμως η εξαίρεση δεν επηρεάζει το καθεστώς του Αιγαίου, γιατί αν και υπάρχουν τέτοιου είδους ελληνικοί βράχοι, δεν αλλάζουν την εικόνα, μια και επικαλύπτονται από την υφαλοκρηπίδα ή την ΑΟΖ των υπόλοιπων κατοικήσιμων νησιών του Αιγαίου.
Επρόκειτο για μια μεγάλη νίκη για τα ελληνικά νησιά και ιδιαίτερα για το ξεχασμένο σύμπλεγμα του Καστελόριζου. Το Καστελόριζο απέχει 80 μίλια από την Ρόδο, 170 μίλια από την Κύπρο αλλά μόνο 1 μίλι από την Τουρκία. Έχει έκταση 5 τετραγωνικών μιλίων και κατοικείται σήμερα από περίπου 400 κατοίκους, ενώ στο τέλος του 19ου αιώνα είχε 10.000 κατοίκους.
Βέβαια, αυτή η νίκη του Καστελόριζου δεν ήταν καθόλου εύκολη. Άρχισε το 1973 και τελείωσε το 1982. Οι αντιπροσωπείες της Ελλάδας, της Κύπρου, του Τρινιντάντ-Τομπάγκο και του Ηνωμένου Βασιλείου, που συμμετείχαν στην 3η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας, πρωτοστάτησαν για την δημιουργία του ανωτέρω Άρθρου.
Όπως, έγραψε πρόσφατα ο καθηγητής Άγγελος Συρίγος, βαθύς γνώστης των ελληνοτουρκικών σχέσεων, οι κινήσεις τις οποίες φαίνεται ότι σχεδιάζει η Τουρκία είναι οι ακόλουθες: «(α) πραγματοποίηση γεωτρήσεως στο συγκεκριμένο σημείο δυτικώς του νησιού, (β) πραγματοποίηση γεωτρήσεως σε οριοθετημένα τεμάχια νοτίως του νησιού που δεν έχουν δοθεί σε ξένες πετρελαϊκές εταιρείες και (γ) πιθανή γεώτρηση στην ελληνική υφαλοκρηπίδα νοτίως του Καστελόριζου. Το 1976 και το 1987 η Ελλάδα είχε κινητοποιήσει στρατό και στόλο προκειμένου να αποτρέψει την έξοδο τουρκικών ερευνητικών πλοίων στο Αιγαίο που θα έκαναν σεισμογραφικές έρευνες στην ελληνική υφαλοκρηπίδα. Η γεώτρηση έχει απείρως μεγαλύτερη βαρύτητα διότι προκαλεί μη αναστρέψιμη βλάβη».

Δεν επιτρέπονται μονομερείς οριοθετήσεις

Όμως, διαφωνώ με την παρακάτω θέση του: «Παράλληλα, η Ελλάδα πρέπει να καταθέσει στον ΟΗΕ γεωγραφικές συντεταγμένες με τα εξωτερικά όρια της υφαλοκρηπίδας μας στην ανατολική Μεσόγειο. Η μη κατάθεση συντεταγμένων επιτρέπει στην Τουρκία να προχωρήσει νομιμοποιημένα σε γεωτρήσεις εντός της ελληνικής υφαλοκρηπίδας, τα όρια της οποίας στην ανατολική Μεσόγειο είναι άγνωστα. Μόνον εάν δηλώσουμε διεθνώς, και με τον πλέον ήπιο και πολιτισμένο τρόπο, δηλαδή στον γραμματέα του ΟΗΕ, τα ακριβή όρια της υφαλοκρηπίδας μας στην περιοχή, μπορούμε να ισχυριστούμε στη συνέχεια ότι τυχόν τουρκική γεώτρηση είναι παράνομη. Η κατάθεση αποτελεί νομική υποχρέωση κάθε κράτους (άρθρα 75 και 85 Συμβάσεως για το Δίκαιο της Θάλασσας)».
Η UNCLOS δεν επιτρέπει μονομερείς οριοθετήσεις. Το Άρθρο 74 και όχι το Άρθρο 75 αναφέρεται στην οριοθέτηση ΑΟΖ. Συγκεκριμένα, το Άρθρο 74 για την Οριοθέτηση της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης μεταξύ κρατών με έναντι ή προσκείμενες ακτές αναφέρει:

1. Η οριοθέτηση της ΑΟΖ μεταξύ κρατών με έναντι ή προσκείμενες ακτές πραγματοποιείται κατόπιν συμφωνίας με βάση το διεθνές δίκαιο όπως ορίζεται στο άρθρο 38 του καταστατικού του διεθνούς δικαστηρίου, με σκοπό την επίτευξη δίκαιης λύσης.
2. Αν δεν επιτευχθεί συμφωνία μέσα σε εύλογο χρονικό διάστημα, τα ενδιαφερόμενα κράτη προσφεύγουν στις διαδικασίες που προβλέπονται στο μέρος XV.
3. Εκκρεμούσης της συμφωνίας που προβλέπεται στην παράγραφο 1, τα ενδιαφερόμενα κράτη, σε πνεύμα κατανόησης και συνεργασίας, καταβάλλουν κάθε προσπάθεια για την επίτευξη προσωρινών διευθετήσεων πρακτικού χαρακτήρα και, κατά τη διάρκεια αυτής της μεταβατικής περιόδου, για να μην θέσουν σε κίνδυνο ή παρεμποδίσουν την επίτευξη οριστικής συμφωνίας. Οι διευθετήσεις αυτές δεν επηρεάζουν την τελική οριοθέτηση.
4. Όπου ισχύει συμφωνία μεταξύ των ενδιαφερομένων κρατών, τα ζητήματα που αναφέρονται στην οριοθέτηση της αποκλειστικής οικονομικής ζώνης καθορίζονται σύμφωνα με τις διατάξεις της εν λόγω συμφωνίας. Κράτη καταθέτουν γεωγραφικές συντεταγμένες στα Ηνωμένα Έθνη χωρίς να δεσμεύεται ο διεθνής οργανισμός ή να τις εγκρίνει.

Τι πρέπει να κάνει τώρα η Ελλάδα;

Έχω επανειλημμένα γράψει ότι οι Αμερικανοί επιθυμούν το μοίρασμα των υδρογονθράκων της Ανατολικής Μεσογείου, διότι δεν θέλουν να χάσουν την Τουρκία και να την ρίξουν στην αγκαλιά της Ρωσίας. Πιστεύουν ότι η συνεκμετάλλευση ή καλύτερα η συνδιαχείριση των υδρογονανθράκων της Ελλάδας, της Κύπρου και της Τουρκίας πρέπει να επιτευχθεί, πάσει θυσία. Οι ΗΠΑ γνωρίζουν ότι η Τουρκία δεν διαθέτει υδρογονάνθρακες, αλλά θέλουν να μοιραστεί τους ανύπαρκτους υδρογονάνθρακές της με την Ελλάδα και την Κύπρο!
Από το 1922 οι Τούρκοι πάντοτε θεωρούσαν ότι είχαν μεγάλες ακτές, αλλά δεν διέθεταν μεγάλη θάλασσα και μετά το 1982 συνειδητοποίησαν ότι η θάλασσά τους περιορίστηκε και άλλο. Έτσι άρχισαν έναν επικίνδυνο ρητορικό πόλεμο, εκτός δύο θερμών εξαιρέσεων (1987 και 1996), αλλά από το 2018 άρχισαν να προβάλουν και παρανοϊκές απαιτήσεις που σίγουρα θα συνεχιστούν και στο μέλλον.
Ο μόνος τρόπος για να σταματήσει η Ελλάδα τα σχέδια αυτά είναι, άμεσα και πριν είναι πολύ αργά, να προβεί σε οριοθέτηση της ΑΟΖ της με αυτή της Αιγύπτου βάσει της μέσης γραμμής, σύμφωνα με τις προβλέψεις της UNCLOS, που θα δίνει πλήρη επήρεια στην νήσο Στρογγύλη, με αποτέλεσμα η Τουρκία να μην έχει θαλάσσια σύνορα με την Αίγυπτο.
Επίλογος Ο δημοσιογράφος Γ. Τετράδης Παπαδόπουλος, σε ένα εξαιρετικό άρθρο του στην ιστοσελίδα liberal.gr, αναφέρει:

«Αυτή τη στιγμή η Ελλάδα ζει σε μια μεταβατική περίοδο από την απόλυτη δουλικότητα απέναντι σε Αμερικανούς και Τούρκους προς μια, ας ελπίσουμε, πιο πατριωτική στάση. Αυτό είναι ένα τοπίο που δεν το επιθυμούν ούτε οι ΗΠΑ ούτε ο Ερντογάν. Οι οποίοι είχαν εδώ έναν πρωθυπουργό που δεν ξέρει ούτε καν γεωγραφία, πολύ περισσότερο διεθνές δίκαιο και διπλωματία» Και αργότερα εξηγεί: «Η Τουρκία δεν επιθυμεί καμιά ειρηνική συνύπαρξη. Επιθυμεί αλλαγή συνόρων σε βάρος της Ελλάδας. Και το δηλώνει ξεκάθαρα σε κάθε ευκαιρία. Επιθυμεί αρπαγή κυριαρχικών δικαιωμάτων, αέρα, θαλάσσης και ξηράς. Και οι ΗΠΑ επιθυμούν να υπάρχει η ένταση (ελεγχόμενη, «ακόμα κι αν αλλάξει χέρια κανένα παλιονησάκι») για να διατηρούν το status του ρυθμιστή, άρα του ουσιαστικού κυρίαρχου στην περιοχή»
Έτσι, εύκολα, αντιλαμβάνεται κανείς πόσο δύσκολο θα είναι το έργο της νέας κυβέρνησης, που πριν καλά καλά αναλάβει την εξουσία, θα μπορούσε να βρεθεί αντιμέτωπη με μία κρίση παρόμοια με αυτή των Ιμίων το 1996. Ελπίζουμε ο νέος πρωθυπουργός να είναι καλύτερα προετοιμασμένος.


SLPRESS
ΑΙΩΝΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΙΣΤΗ