Η ΜΑΧΗ ΤΟΥ ΕΛΑΙΩΝΑ ΤΟΥ ΚΟΥΝΤΟΥΡΑ ΤΟ 1205

Μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1204 και την κατάρρευση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας υπό τα πλήγματα των σταυροφόρων της Δ΄ Σταυροφορίας, η σύγκρουση στον Ελαιώνα του Κούντουρα αναδείχθηκε σε καθοριστικό σταθμό για την τύχη ολόκληρης της Πελοποννήσου.

Οι Φράγκοι ιππότες, Γοδεφρείδος Α΄ Βιλλαρδουίνος και Γουλιέλμος Σαμπλίτης, επικεφαλής περίπου εκατό βαριά οπλισμένων ιπποτών και συνοδευόμενοι από έμπειρο πεζικό, κατέλαβαν πρώτα τη Μεθώνη. Με την υποστήριξη του Ιωάννη Καντακουζηνού εξασφαλισμένη, ξεκίνησαν την εκστρατεία τους για την υποταγή του Μωριά. Οι πόλεις της Πελοποννήσου έπεφταν η μία μετά την άλλη, χωρίς σοβαρή αντίσταση. Όμως οι Έλληνες της Λακωνίας, της Αρκαδίας και της Αργολίδας δεν έμειναν άπραγοι. Υπό τη διοίκηση του Μιχαήλ Α΄ Δούκα, τότε κυβερνήτη του Θέματος Πελοποννήσου, και του Μιχάλη Καντακουζηνού, γιου του εκλιπόντος Ιωάννη, συγκρότησαν στρατό και κινήθηκαν για να αναχαιτίσουν την προέλαση των Φράγκων.

Η μάχη διεξήχθη στη Μεσσηνία, σε άγνωστη ακριβή τοποθεσία, γνωστή μόνο από τις πηγές ως ελαιώνας του Κούντουρα. Η θέση της περιγράφεται απλώς ως «μιας ημέρας απόσταση από το κάστρο της Κορώνης». Σύγχρονες θεωρίες συνδέουν την περιοχή με τον Μεσσηνιακό Κάμπο και ειδικά με τη Βαλύρα, λόγω τοπωνυμικών και ιστορικών συσχετισμών

Οι πηγές αναφέρουν ότι ο στρατός του Μιχαήλ Α΄ αριθμούσε 4.000 έως 5.000 άνδρες, ενώ οι Φράγκοι διέθεταν μόλις 500 έως 700. Παρά την τεράστια αριθμητική υπεροχή των Ελλήνων, η μάχη κατέληξε σε συντριπτική φραγκική νίκη. Η ελληνική αντίσταση κατέρρευσε. Κάστρα και πόλεις της Πελοποννήσου παραδίδονταν πλέον χωρίς δυνατότητα άμυνας. Το ίδιο έτος, το 1205, ο Γουλιέλμος Σαμπλίτης ίδρυσε το Πριγκιπάτο της Αχαΐας. Ο Μιχαήλ Α΄ υποχώρησε στην Ήπειρο, όπου και ίδρυσε το Δεσποτάτο της Ηπείρου. Η ακριβής τοποθεσία του ελαιώνα του Κούντουρα στη Μεσσηνία παραμένει άγνωστη· μοναδικό στίγμα αποτελεί η μαρτυρία του Βιλλαρδουίνου ότι βρισκόταν σε απόσταση μιας ημέρας από το κάστρο της Κορώνης.

Πρωτογενείς μαρτυρίες

Δύο βασικές πηγές περιγράφουν τη μάχη: το Χρονικό της κατάκτησης της Κωνσταντινούπολης του Γοδεφρείδου Βιλλαρδουίνου και το Χρονικόν του Μορέως. Και οι δύο αφηγήσεις προέρχονται από τη σκοπιά των νικητών. Ο Βιλλαρδουίνος ήταν θείος του Γοδεφρείδου Α΄, ενός εκ των επικεφαλής της μάχης, ενώ ο συγγραφέας του Χρονικού του Μορέως φαίνεται να ήταν Γασμούλος ή εξελληνισμένος Φράγκος, συχνά ευνοϊκός προς τους Φράγκους και περιφρονητικός προς τους «Ρωμαίους».

Από το Χρονικό της Τέταρτης Σταυροφορίας

Η αφήγηση περιγράφει την προέλαση των Φράγκων, την οχύρωση της Μεθώνης, την πορεία μιας ημέρας προς τον Ελαιώνα και την τελική σύγκρουση. Παρά την αναλογία πέντε χιλιάδων Ελλήνων προς πεντακόσιους Φράγκους, η μάχη κρίθηκε υπέρ των τελευταίων, οι οποίοι «κατατρόπωσαν και κατέκτησαν» τον αντίπαλο, επιστρέφοντας στη Μεθώνη «χαρούμενοι και ευτυχισμένοι» με λάφυρα, άλογα και όπλα.

Η περιγραφή της μάχης στο Χρονικόν του Μορέως (στ. 1720-1738)[7]:

ἀκούσασιν κ’ ἐμάθασιν τὸ πῶς ἦλθαν οἱ Φράγκοι
καὶ περπατοῦν ἐκ τὰ χωρία κ’ ἐπαίρνουσιν τὰ κούρση,
καὶ εἶπαν κ’ ἐλογίσαντο νὰ τοὺς ἔχουν ζημιώσει.
Ἐκεῖσε ἐπαρεσύρθηκαν, τὸ λέγουν Κηπησκιάνους,
ὅπου τὸ κράζουν ὄνομα στὸν Κούντουραν ἐλαιῶνα.
Ἦσαν χιλιάδες τέσσαρες, πεζοὶ καὶ καβαλλάροι.
Οἱ Φράγκοι γὰρ ὡς τὸ ἐμάθασιν πάλε ἀπὸ τοὺς Ρωμαίους,
ὅπου ἤσασιν γὰρ μετ’ αὐτοὺς κ’ ἐξεύρασιν τοὺς τόπους,
ἐκεῖ τοὺς ἐπαρέσυραν, ἦλθαν καὶ ηὕρανέ τους
καὶ πόλεμον ἐδώκασιν οἱ Φράγκοι κ’ οἱ Ρωμαῖοι.
Κ’ οἱ Φράγκοι γὰρ οὐκ ἤσασιν, πεζοὶ καὶ καβαλλάροι,
μόνοι ἑφτακόσιοι μοναχοί, τόσους τοὺς ἐγνωμιάσαν.
Με προθυμίαν ἀρχάσασιν τὸν πόλεμο οἱ Ρωμαῖοι,
διατὶ ὀλίγους τοὺς ἔβλεπαν, ὕστερα ἐμετενοῆσαν.
Τι νὰ σὲ λέγω τὰ πολλὰ καὶ τὶ τὸ διάφορόν μου;
τὸν πόλεμον ἐκέρδισαν ἐτότε ἐκεῖν’ οἱ Φράγκοι˙
ὅλους ἐκατασφάξασιν, ὀλίγοι τοὺς ἐφύγαν.
Αὐτὸν καὶ μόνον πόλεμον ἐποῖκαν οἱ Ρωμαῖοι
εἰς τὸν καιρὸν ποῦ ἐκέρδισαν οἱ Φράγκοι τὸν Μορέαν.

• Southeastern Europe in the Middle Ages, 500-1250, Florin Curta, Paul Stephenson, p. xxv, Cambridge University Press, 2006, ISBN 0521815398
• The Late Medieval Balkans: A Critical Survey from the Late Twelfth Century to the Ottoman Conquest, John V Fine, p.66, University of Michigan Press, 1994, ISBN 0472082604

• The Papacy and the Levant, 1204-1571, Kenneth Meyer Setton, p.25, The American Philosophical Society, 1976, Diane Publishing Co, ISBN 0871691140

• Geoffroi de Villehardouin, De la Conquête de Constantinople 1207-1210?

• Αγνώστου, Χρονικόν του Μορέως, περίπου 1300 μ.Χ.

• The chronicle of Geoffry de Villehardouin, Marshal of Champagne and Romania concerning the conquest of Constantinople, by the French and Venetians, anno M.CCIV., Translated by T. Smith, London, William Pickering, 1829, retrieved from Google Book Search

• Το Χρονικόν του Μορέως, έκδοση Π.Καλονάρου, Αθήνα 1940

https://stratistoria.wordpress.com/2026/02/02/1205-battle-of-the-olive-grove-of-kountouras/